საქმე №ას-965-906-2012 1 ოქტომბერი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – დ. ტ-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – რ. ხ-ა (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში შესაბამისი ცვლილების განხორციელება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
რ. ხ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში დ. ტ-ის მიმართ რ. ხ-ს კომლში დ. ტ-ის კომლის წევრობის შესახებ ჩანაწერის გაუქმებისა და რ. ხ-ს სახელზე რიცხული კომლის ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობის შესახებ.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით რ. ხ-ს სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით რ. ხ-ს სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა, რ. ხ-ს სასარჩელო მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქ.ბათუმში, ა-ს დასახლებაში მდებარე 430 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული 248,30 კვ.მ შენობა-ნაგებობების 1/4 ნაწილზე (საკადასტრო კოდი №... ) საჯარო რეესტრში დ. ტ-ის საკუთრების შესახებ ჩანაწერი, ქ. ბათუმში, ა-ს დასახლებაში მდებარე 430 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული 248,30 კვ.მ შენობა-ნაგებობების 1/4 ნაწილი (საკადასტრო კოდი №...) საჯარო რეესტრში აღირიცხა რ. ხ-ს საკუთრებაში შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ მიუთითა მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლზე და ჩათვალა, რომ, ვინაიდან მხარეთა შორის სადავო ურთიერთობები წარმოიშვა როგორც 1997 წლის 25 ნოემბრამდე, ისე მის შემდეგ, განსახილველ შემთხვევაში ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას გამოყენებულ უნდა იქნეს, როგორც 1964 წლის რედაქციით მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსი, ისე 1997 წლის რედაქციით მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი.
სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 122–ე, 123-ე, 125-ე და 569-ე მუხლების თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ერთ-ერთი ძირითადი დამახასიათებელი ნიშანი იყო კომლის ყველა შრომისუნარიანი და სრულწლოვანი წევრის კოლმეურნეობის წევრობა, პირადი შრომით საკოლმეურნეო წარმოებაში და კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობის სავალდებულო ხასიათი. საკოლმეურნეო კომლის წევრები დამხმარე მეურნეობას კომლისათვის განკუთვნილ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე საერთო ძალებით აწარმოებდნენ და ამ კომლის ქონების თანამესაკუთრეებად გვევლინებოდნენ.
პალატამ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1988 წლის მდგომარეობით ლიდა ხიბაიას კომლის წევრები: თავად ლ. ხ-ა, ა. ხ-ა და ჟ. ხ-ა დასაქმებული იყვნენ წარმოება-დაწესებულებებში მუშა-მოსამხახურეებად, ამდენად, მათი კომლი საკოლმეურნეო კომლს არ წარმოადგენდა და მასზე სამოქალაქო სამართლის კოდექსით საკოლმეურნეო კომლისათვის განსაზღვრული წესები არ ვრცელდება.
პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს პოზიცია სადავო ქონების სამართლებრივ სტატუსთან დაკავშირებით. ფაქტობრივად, საქალაქო სასამართლომ მოპასუხის ოჯახი ჩათვალა საკოლმეურნეო კომლად, ხოლო მისი გაუქმების შემდეგ სადავო ქონებას მიანიჭა საკოლმეურნეო კომლის სტატუსი. გარდა ამისა, მიიჩნია, რომ 2011 წელს, ა. ხ-ს გარდაცვალების დროისათვის ქონებაზე სამკვიდრო არ გახსნილა, რაც გამორიცხავდა რ. ხ-ს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. პალატამ მიუთითა, რომ საკოლმეურნეო კომლის არსებობა დაკავშირებული იყო კოლმეურნეობასთან, ე.ი, თუ არ არსებობდა კოლმეურნეობა, არ არსებობდა საკოლმეურნეო კომლიც.
სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა მიერ დადასტურებულად ჩათვალა ის ფაქტი, რომ სადავო საცხოვრებელი სახლი ლ. ხ-ს საკოლმეურნეო მიწის ნაკვეთზე არ აუგია, არამედ მიიღო მშობლებისაგან. ამდენად, ქ.ბათუმში, ა-ის დასახლება ქ.№3-ში ლ. ხ-ს კომლის სახელზე რეგისტრირებული 0.05 ჰა მიწის ნაკვეთი და 1950 წლისათვის მასზე აგებული საცხოვრებელი სახლი წარმოადგენდა მუშა-მოსამსახურის ოჯახის კუთვნილს, რაც გამორიცხავს ამ უძრავი ქონებისათვის საკოლმეურნეო კომლის ქონების სტატუსის მინიჭებას.
პალატა მიიჩნია, რომ სადავო უძრავი ქონება იმთავითვე ეკუთვნოდა ლ. ხ-ს და არა საკოლმეურნეო კომლს. ლ. ხ-ს ოჯახის წევრები, როგორც საკოლმეურნეო კომლის წევრები და თანამესაკუთრენი არ ყოფილან. ნორმატიული აქტით კოლექტიური მეურნეობის გაუქმების შემდეგ, როგორც კომლის წევრებს ქონება საკუთრებაში არ გამოჰყოფიათ.
სასამართლომ არ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრება, რომ საკომლო წიგნში რეგისტრაცია ადასტურებს კომლის საკოლმეურნეო სტატუსს და იქ რეგისტრირებული ფიზიკური პირისათვის საკოლმეურნეო კომლის წევრობას. პალატამ განმარტა, რომ 1991 წლისათვის მოქმედი კანონმდებლობით საკოლმეურნეო კომლის არსებობისათვის აუცილებელი იყო, თითოეული წევრის პირადი შრომა მიმართული ყოფილიყო საკოლმეურნეო წარმოებისაკენ. ვინაიდან, საქმეში არ მოიპოვება სათანადო მტკიცებულებები, რაც დაადასტურებდა 1991 წლისათვის საკომლო წიგნში რეგისტრირებული პირების კოლმეურნეობაში მუშაობას და კოლმეურნეობის წევრობას, შესაბამისად, არ შეიძლება ჩაითვალოს, რომ 1991 წლისათვის ა. ხ-ა, ჟ. ხ-ა და დ. ტ-ე წარმოადგენდნენ სამოქალაქო სამართლის კოდექსით გათვალისწინებულ სუბიექტს-საკოლმეურნეო კომლის წევრებს.
სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 539-ე, 544-ე, 556-ე მუხლების შესაბამისად, პალატამ მიუთითა სააპელაციო სასამართლო სხდომაზე მხარეთა მიერ დადასტურებულ ფაქტზე, რომ 1989 წელს ლ. ხ-ს გარდაცვალების დროისათვის და მას შემდეგაც მისი პირველი რიგის მემკვიდრეთაგან ა-ს დასახლებაში მდებარე სადავო საცხოვრებელ სახლში ცხოვრობდა როგორც ა. ხ-ა, ისე ჟ. ხ-ა. ამდენად, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 539-ე, 544-ე, 556-ე მუხლების მიხედვით, სასამართლომ დადასტურებულად ჩათვალა, რომ ლ. ხ-ს გარდაცვალების შემდეგ მის კუთვნილ ქონებას, მათ შორის, სადავო საცხოვრებელ სახლსა და მიწის ნაკვეთს ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლენ პირველი რიგის მემკვიდრეები, შვილები: ა. ხ-ა და ჟ. ხ-ა. თითოეულის მიერ მიღებულმა სამკვიდრომ შეადგინა უძრავი ქონების ½ ნაწილი.
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილით, მე-4, 103-ე მუხლებით, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 91-ე, 112-ე, 103-ე და 113-ე და 120-ე მუხლებით და განმარტა, რომ დ. ტ-ის დაბადებისას, 1991 წლისათვის სადავო უძრავი ქონება წარმოადენდა ჟ. ხ-სა და ა. ხ-ს მიერ მემკვიდრეობის გზით მიღებულ თანასაკუთრებას, ხოლო საქმეში კანონით გათვალისწინებული სათანადო მტკიცებულება ამ დროისათვის უძრავ ქონებაზე დ. ტ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობისათვის არ არსებობს.
პალატამ მიიჩნია, რომ 1988-2006 წლის მდგომარეობით „საკომლო წიგნიდან“ ამონაწერი, ასევე საარქივო ცნობები კომლის წევრთა შესახებ არ წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილით გათვალისწინებულ სათანადო მტკიცებულებას – უძრავ ქონებაზე დ. ტ-ის საკუთრების უფლების შესახებ საჯარო რეესტრის რეგისტრაციის მონაცემს.
სამოქალაქო კოდექსის 1334-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 1336-ე მუხლის, 1424-ე და 1421-ე მუხლების გამოყენების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ ყირადღება გაამახვილა სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მხარეთა მიერ დადასტურებულ უდავო გარემოებაზე, რომ ჟ. ხ-სა და ა. ხ-ს გარდაცვალების დროისათვის და მას შემდეგაც სადავო საცხოვრებელ სახლში ცხოვრობს დ. ტ-ე. სამკვიდრო მოწმობიდან ირკვევა, რომ რ. ხ-მ, როგორც ა. ხ-ს მეორე რიგის მემკვიდრემ, კანონით დადგენილ ვადაში სანოტარო წესით მიიღო ა. ხ-ს სამკვიდრო.
ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 1334-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 1336-ე, 1424-ე და 1421-ე მუხლების შესაბამისად, დასტურდება, რომ ჟ. ხ-ს გარდაცვალების შემდეგ, მის წილ ქონებას, სადავო საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის ½ ნაწილს, ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა შვილი – დ. ტ-ე. ა. ხ-ს გარდაცვალების შემდეგ მისი წილი ქონებიდან (სადავო საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის ½ ნაწილი) ½ ნაწილი, ანუ მთელი უძრავი ქონების ¼ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო დ. ტ-მ, როგორც დისწულმა, ხოლო ½, ანუ მთელი უძრავი ქონების ¼ ნაწილი, სანოტარო წესით მიიღო რ. ხ-მ, როგორც ძმამ. დედის სამკვიდრო ქონების (მთელის 1/2 ნაწილი) გათვალისწინებით, დ. ტ-ე წარმოადგენს სადავო საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის ¾ ნაწილის მესაკუთრეს (1/2+1/4=3/4), რ. ხ-ა კი – სადავო უძრავი ქონების ¼ ნაწილის მესაკუთრეს.
სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ დ. ტ-ს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია სათანადო მტკიცებულება, რომ მთლიანი სადავო უძრავი ქონება – ქ. ბათუმში, ა-ს დასახლება №3-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი 430 კვ.მ დაზუსტებული ფართით და 248.30 კვ.მ საერთო ფართის შენობა-ნაგებობა მისი საკუთრებაა.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დ. ტ-მ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ასევე საადვოკატო ხარჯის – 300 ლარის მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მოთხოვნა და დავის საგანი განსაზღვრა თავად. ფაქტობრივად სარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა დ. ტ-ის სახელზე არსებული საკომლო წიგნის და არა სარეგისტრაციო ჩანაწერის გაუქმება.
სააპელაციო პალატამ უკანონოდ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1323-ე მუხლი, რასაც შედეგად სხვა მემკვიდრეობით-სამართლებრივი ნორმების არასწორად გამოყენება მოჰყვა.
სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა იმ ფაქტზე, რომ საჯარო რეესტრში ა. და ჟ. ხ-ების მესაკუთრედ აღრიცხვა საჯარო რეესტრის მხრიდან დაშვებული ხარვეზი იყო. ასევე გაუგებარია, პალატამ რის საფუძველზე დაადგინა, რომ სადავო უძრავი ნივთი ლ. ხ-მ მშობლებისაგან მემკვიდრეობით მიიღო.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 17 ივლისის განჩინებით დ. ტ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა დ. ტ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ დ. ტ-ს უნდა დაუბრუნდეს 2012 წლის 10 ივლისს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ გადახდილი 328 ლარის 70% – 229,6 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
დ. ტ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
კასატორ დ. ტ-ს (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2012 წლის 10 ივლისს №6/43782 სალაროს შემოსავლის ორდერით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი – 229,6 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. სულხანიშვილი
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
თ. თოდრია
