საქმე №ას-1202-1131-2012 1 ნოემბერი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ბ.ლ-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ჭ-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
მ.ჭ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ბ.ლ-ის მიმართ 140 000 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მ.ჭ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილებით მ.ჭ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და მ.ჭ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბ.ლ-ეს მ.ჭ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 35 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, ბ.ლ-ეს მ.ჭ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2450 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 28 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მ.ჭ-ის სარჩელი მოპასუხეების – ბ.ლ-ის, მ. კ-სა და შ. კ-ას მიმართ ქონების შემძენად აღიარების, ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის, ქონების გადაცემისა და მესაკუთრედ აღრიცხვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლომ მიუთითა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილება მიღებულია წინამდებარე დავის მონაწილე მხარეებს შორის და შესულია კანონიერ ძალაში, თუმცა პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები წინამდებარე დავის განხილვისას არ საჭიროებს დამატებით მტკიცებას. შესაბამისად, უდავოდ დადასტურებული მტკიცებულების ძალა უნდა მიენიჭოს ხსენებული გადაწყვეტილებით დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:
მოსარჩელე მ.ჭ-ი და მოპასუხე ბ.ლ-ე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებიან 1992 წლის 24 ოქტომბრიდან და ამ პერიოდის განმავლობაში მათ შეეძინათ შვილი - ს. ჭ-ი. 2002 წლიდან მხარეთა შორის ქორწინება შეწყდა. 2002 წლის განქორწინების შემდეგ მხარეები ფაქტობრივად აგრძელებდნენ თანაცხოვრებას, ერთ ოჯახად ცხოვრობდნენ ამერიკის შეერთებულ შტატებში, რა დროსაც მათ შეეძინათ 2004 წელს დაბადებული მეორე შვილი – ლ.-მ. ჭ-ი. ასეთივე ურთიერთობა გრძელდებოდა ბ.ლ-ის საქართველოში დაბრუნების შემდეგ. ბ.ლ-ე საქართველოში დაბრუნდა 2006 წელს. მოსარჩელე ამერიკის შეერთებული შტატებიდან აგზავნიდა ფულად გზავნილებს ბ.ლ-ის და მ. ს-ის სახელზე. 2006 წლიდან 2008 წლის მაისის ჩათვლით, მოპასუხე ბ.ლ-ემ მოსარჩელისაგან მიიღო ფულადი გზავნილები თვეში 5000 აშშ დოლარის ფარგლებში, რომელიც ხმარდებოდა მათ საერთო საოჯახო მეურნეობას და შვილების აღზრდა-განვითარებას. ქ. რუსთავში, მ-ის გამზირ №5-51 და №5-52–ში მდებარე საცხოვრებელი ბინები რეგისტრირებულია ბ.ლ-ის სახელზე, შესაბამისად, 2008 წლის 5 აგვისტოსა და 10 ივლისიდან.
2006 წლის 15 სექტემბერს ქ. რუსთავში, ტ-ის №29-ში მდებარე საცხოვრებელი ბინა შეიძინა ბ.ლ-ემ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ამავე ფორმით 2008 წლის 4 სექტემბერს მ. კ-ემ საცხოვრებელი ბინა მიჰყიდა შ. კ-ას.
სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პალატამ მიიჩნია, რომ ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია, რომ ერთი პირი გამდიდრდა მოხდეს მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს იურიდიულ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობს, ან შემდგომში იშლება.
ამასთან, არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართულრთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას, თუ მართლწინააღმდეგობას. სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია მხოლოდ ობიექტური შედეგი - ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა (დაზოგვა) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე.
უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტის არსებობის შემთხვევაში პალატამ იგულისხმა, რომ პირმა ქონება მიიღო (შეიძინა) შესაბამისი იურიდიული საფუძვლის გარეშე, რის გამოც აღნიშნული შენაძენი ექვემდებარება კიდევაც უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას, ანუ უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის აბსოლუტურად არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი – მიიღო, თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია – ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის იურიდიული საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას.
ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლი არეგულირებს ისეთ შემთხვევებს, როდესაც შემსრულებელი ახორციელებს ფაქტობრივად არარსებულ ვალდებულებას, რაც იწვევს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას მითითებული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მხარეთა შორის ქორწინება შეწყდა 2002 წელს. ამდენად, მ.ჭ-ი ასრულებდა არარსებულ ვალდებულებას, ვინაიდან ქორწინების შეწყვეტის შემდეგ წყდება მეუღლეთა შორის არსებული უფლებები და მოვალეობები. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის თანხის გადარიცხვის ფაქტი, ვალდებულებით-სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, ექცევა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის რეგულირების რეჟიმში და, შესაბამისად, მიღებული შესრულება ექვემდებარება დაბრუნებას.
ამასთან, სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტზე, რომელიც გამორიცხავს უკან დაბრუნების მოთხოვნას.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დავის გადაწყვეტის მიზნებისათვის მნიშვნელოვანია საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილად შეფასება, კერძოდ: განქორწინების შემდგომ მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობებისა და შესრულების მიმართ მხარეთა დამოკიდებულების ანალიზი.
სასამართლომ დაადგინა, რომ განქორწინების შემდეგ მხარეები ფაქტობრივად აგრძელებდნენ თანაცხოვრებას, რა დროსაც მათ შეეძინათ მეორე შვილი – 2004 წელს დაბადებული ლ.-მ. ჭ-ი. ასეთივე ურთიერთობა გრძელდებოდა ბ.ლ-ის საქართველოში დაბრუნების შემდეგ. ბ.ლ-ე საქართველოში დაბრუნდა 2006 წელს. მოსარჩელე ამერიკის შეერთებული შტატებიდან 2006 წლიდან 2008 წლის მაისის ჩათვლით ყოველთვიურად აგზავნიდა 5000 აშშ დოლარს, სულ მოსარჩელემ ბ.ლ-ის სახელზე გამოაგზავნა 140 000 აშშ დოლარი.
პალატამ ჩათვალა, რომ მიუხედავად ქორწინების რეგისტრაციის ფაქტის არარსებობისა, მხარეთა შორის არსებობდა საქორწინო ურთიერთობა. აღნიშნული ურთიერთობის ამგვარად შეფასებისას სააპელაციო სასამართლო ეყრდნობა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკას, რომლის მიხედვით ქორწინება გასცდა ფორმალურ ურთიერთობებს, ოჯახური ცხოვრების არსებობა-არარსებობის საკითხი მნიშვნელოვნად დამოკიდებულია მჭიდრო პირადი ურთიერთობის რეალურად არსებობის ფაქტზე.” საქმეზე - კრონი ნიდერლანდების წინააღმდეგ (Kროონ ვ. ტჰე Nეტჰერლანდს) ევროპულმა სასამართლომ 1994 წლის გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ „ოჯახური ურთიერთობების ცნება არ იზღუდება მხოლოდ ქორწინებაზე დამყარებული ურთიერთობით და შეიძლება მოიცავდეს სხვა დე ფაქტო ოჯახურ კავშირებს, როდესაც მხარეები ერთად ცხოვრობენ ქორწინების გარეშე“ . ცხადია, აქ იგულისხმება ერთად ცხოვრება ქორწინების რეგისტრაციის ფაქტის გარეშე, რაც განსახილველ შემთხვევაში მოხდა.
ამდენად, ოჯახური ურთიერთობის ცნების განმარტებისას სააპელაციო პალატა დაეყრდნო ევროპული სასამართლოს სტანდარტს და დაასკვნა, რომ მხარეები რჩებოდნენ ცოლ-ქმრულ ურთიერთობაში და ეწეოდნენ საერთო საოჯახო მეურნეობას, შესაბამისად, მოსარჩელე, ბ.ლ-ის მიმართ განხორციელებული შესრულებით მატერიალურად უზრუნველყოფდა თავის ოჯახს. ამდენად, მოსარჩელის ნება მიმართული იყო საკუთარი ოჯახის კეთილდღეობისათვის ზრუნვისაკენ და ემსახურებოდა ოჯახის გაძღოლის საერთო მიზნებს.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემული ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში, მოსარჩელის მოქმედება ზნეობრივი მოვალეობის შესრულებას წარმოადგენდა, თუმცა ამ შემთხვევაში ზღვარი უნდა გაივლოს ზნეობრივი მოვალეობის ფარგლებში მიღებულ შესრულებასა და ვალდებულებით-სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიღებულ შესრულებას შორის.
ოჯახი გულისხმობს თითოეულ წევრს, ამდენად, მოსარჩელე ზრუნავდა არა მხოლოდ ბ.ლ-ისა და შვილების კეთილდღეობისათვის და უზრუნველყოფდა მათ მომავალს, არამედ ზრუნავდა საკუთარი თავის კეთილდღეობისთვისაც. დადგენილი გარემოებების მიხედვით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს, როგორც ოჯახის ერთ-ერთ წევრს, ოჯახის გაძღოლის საერთო მიზნების უზრუნველსაყოფად გამოგზავნილი 140 000 აშშ დოლარიდან უნდა დაუბრუნდეს გარკვეული ნაწილი, კერძოდ, ოჯახის წევრთა რაოდენობის გათვალისწინებით, გადაცემული ქონების ¼ ნაწილი, რაც შეადგენს 35 000 აშშ დოლარს, როგორც ვალდებულებით-სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიღებული შესრულება. რაც შეეხება გამოგზავნილი თანხის დანარჩენ ¾ ნაწილს, პალატის შეფასებით, მითითებული ოდენობით შესრულება შეესაბამება ზნეობრივ მოვალეობებს და არ არსებობს მისი უკან დაბრუნების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ბ.ლ-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო პალატამ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“, „ბ“ ქვეპუნქტები და მეორე ნაწილის „ა“ პუნქტი, მაგრამ არასწორად განმარტა ისინი, რის გამოც გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის დასაბუთებული.
პალატის განმარტებით, მ.ჭ-ი ასრულებდა არარსებულ ვალდებულებას, ვინაიდან ქორწინების შეწყვეტის შემდეგ წყდება მეუღლეთა შორის არსებული უფლებები და მოვალეობები. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის თანხის გადარიცხვის ფაქტი ვალდებულებით-სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ექვემდებარება დაბრუნებას. ამასთან, პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომელიც გამორიცხავს უკან დაბრუნების მოთხოვნას.
სააპელაციო პალატას არ გაუთვალისწინებია და არ შეუსწავლია შესაგებელში მითითებული დავის ფაქტობრივი გარემოებები და წარდგენილი მტკიცებულება, სადაც აღნიშნული და დადასტურებულია, რომ ბ.ლ-ემ 2006 წლიდან 2008 წლამდე საბანკო გზავნილებიდან მიიღო 76000 აშშ დოლარი, რომელიც ხმარდებოდა მ.ჭ-ის მცირეწლოვან შვილებს.
გაუგებარი და დაუსაბუთებელია, საიდან იანგარიშა პალატამ 140 000 აშშ დოლარი. თანხის საბანკო ანგარიშებზე გადმორიცხვის დროისათვის მ.ჭ-ს ალიმენტი დაკისრებული არ ჰქონდა და, შესაბამისად, ყოველი გადმორიცხული თანხა ხმარდებოდა შვილების რჩენა-აღზრდასა და გონებრივ განვითარებას.
სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა გარემოებები, როდესაც დაუსაბუთებლად მოითხოვა, რომ მოსარჩელეს, როგორც ოჯახის ერთ-ერთ წევრს, ოჯახის გაძღოლის საერთო მიზნების უზრუნველსაყოფად გამოგზავნილი 140 000 აშშ დოლარიდან უნდა დაუბრუნდეს გარკვეული ნაწილი, კერძოდ, ოჯახის წევრთა რაოდენობის გათვალისწინებით გადაცემული ქონების ¼ ნაწილი – 35000 აშშ დოლარი, როგორც ვალდებულებით-სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიღებული შესრულება.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 14 სექტემბრის განჩინებით ბ.ლ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ბ.ლ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ბ.ლ-ეს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2012 წლის 10 ივლისს მის მიერ გადახდილი 2883,30 ლარის 70% – 2018,31 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ბ.ლ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
კასატორ ბ.ლ-ეს (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2012 წლის 10 ივლისს №1 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 2883,30 ლარის 70% – 2018,31 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. სულხანიშვილი
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
თ. თოდრია
