საქმე №ას-1206-1135-2012 1 ნოემბერი, 2012 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ა.მ-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ე.ნ-ა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 25 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის გადახდის დაკისრება, იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე. ნ-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა.მ-ის მიმართ სესხის ძირითადი თანხის – 66000 აშშ დოლარის, სარგებლის – 3960 აშშ დოლარისა და 56100 აშშ დოლარის პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ე.ნ-ას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ა.მ-ეს ე.ნ-ას სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა სესხის ძირითადი თანხის – 66 000 აშშ დოლარის, სარგებლის – 3 960 აშშ დოლარისა და პირგასამტეხლოს – 660 აშშ დოლარის გადახდა, დავალიანების დაფარვის მიზნით, სარეალიზაციოდ მიექცა იპოთეკით დატვირთული მოპასუხე ა.მ-ის საკუთრებაში არსებული ქ. თბილისში, ნ-ის ქუჩა N52-ში მდებარე N4 ბინა (საკადასტრო კოდი N...).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და 2011 წლის 17 ივნისის საოქმო განჩინება ა.მ-ემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 25 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კი დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2007 წლის 28 ნოემბერს, ერთი მხრივ, ა.მ-ეს („მსესხებელი“) და, მეორე მხრივ, გ. მ-სა და ნ. ჯ-ს („გამსესხებლები“) შორის სანოტარო წესის დაცვით დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ამ უკანასკნელებმა ა.მ-ეს ასესხეს 15 000 აშშ დოლარი თითოეულმა 2008 წლის 28 თებერვლამდე ყოველთვიურად 5%-იანი სარგებლით. სესხის უზრუნველყოფის მიზნით, იპოთეკით დაიტვირთა ა.მ-ის კუთვნილი ქ. თბილისში, ნ-ის ქუჩა N 52-ში მდებარე N4 ბინა.

2008 წლის 28 მარტს, ერთი მხრივ, ა.მ-ეს („მსესხებელი“) და, მეორე მხრივ, ე. კ-ილ-ლ-ეს, დ. წ-სა და ნ. მ-ეს („გამსესხებლები“) შორის სანოტარო წესით დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით ამ უკანასკნელებმა ა.მ-ეს ასესხეს 6000 აშშ დოლარი, 9000 აშშ დოლარი და 10000 აშშ დოლარი 2008 წლის 28 ივნისამდე ყოველთვიურად 5%-იანი სარგებლით. სესხის უზრუნველყოფის მიზნით, იპოთეკით დაიტვირთა ა.მ-ის კუთვნილი ქ. თბილისში, ნ-ის ქუჩა N 52-ში მდებარე N4 ბინა.

2008 წლის 29 აგვისტოს ა.მ-ესა და ე. ნ-ას შორის სანოტარო წესით დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება 2008 წლის 29 ნოემბრამდე. ა.მ-ემ სესხის სახით მიიღო 66 000 აშშ დოლარი თვეში 3%-ის დარიცხვით. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა ა.მ-ის კუთვნილი ქ. თბილისში, ნ-ის ქუჩა N 52-ში მდებარე N4 ბინა.

2008 წლის 5 სექტემბერს გ. მ-მა და ნ. ჯ-მა სანოტარო წესით უარი განაცხადეს მათ სასარგებლოდ არსებულ იპოთეკებზე, რომლებიც წარმოიშვა ა.მ-ესთან 2007 წლის 28 ნოემბერს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, რადგან ვალდებულმა პირმა – ა.მ-ემ სრულად შეასრულა ნაკისრი ვალდებულებები, როგორც სესხის ძირითადი თანხის, ისე პროცენტის ნაწილში.

იმავე დღეს ე. კ-ილ-ლ-ემ, დ. წ-მა და ნ. მ-ემ სანოტარო წესით უარი განაცხადეს მათ სასარგებლოდ არსებულ იპოთეკებზე, რომლებიც წარმოიშვა ა.მ-ესთან 2008 წლის 28 მარტს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, რადგან ვალდებულმა პირმა – ა.მ-ემ სრულად შეასრულა ნაკისრი ვალდებულებები, როგორც სესხის ძირითადი თანხის, ისე პროცენტის ნაწილში.

მითითებული სანოტარო აქტების საფუძველზე საჯარო რეესტრის სარეგისტრაციო სამსახურში გაუქმდა ა.მ-ის კუთვნილიქ. თბილისში, ნ-ის ქუჩა N 52-ში მდებარე N4 ბინაზე გ. მ-ის, ნ. ჯ-ის, ე. კ-ილ-ლ-ის, დ. წ-სა და ნ. მ-ის სასარგებლოდ რეგისტრირებული იპოთეკები და 2008 წლის 16 სექტემბერს ამ ბინაზე დარეგისტრირდა ახალი იპოთეკარის – ე.ნ-ას იპოთეკის უფლება 2008 წლის 29 აგვისტოს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე.

ა.მ-ემ სადავოდ გახადა 2008 წლის 29 აგვისტოს გაფორმებულ სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებაში მის მიერ გამოვლენილი ნება, როდესაც მიუთითა, რომ იგი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, ჯანმრთელობის მძიმე მდგომარეობის გამო, ვერ გაერკვა რაზე აწერდა ხელს. ასევე, სესხის თანხა – 66 000 აშშ დოლარი არ გადასცემია. ამ გარემოებებთან დაკავშირებით პალატამ სრულად გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოსაზრებები და აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, მარტოოდენ ნების არსებობა არ იწვევს გარიგების დადებას. აუცილებელია, ნება გამოვლინდეს. გარდა ამისა, ნება მიმართული უნდა იყოს სამართლებრივი შედეგის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისკენ. ნება შინაგანი სუბიექტური კატეგორიაა და იგი სამართლებრივ შედეგებს იწვევს მხოლოდ მისი გარეგანი გამოხატვის შედეგად, რაც იმას ნიშნავს, რომ სამართლებრივი შედეგისადმი მიმართული ნება იურიდიულად ქმედითი ხდება მისი გამოვლენის შედეგად.

ამასთან, ნების გამოვლენის ფორმებს უაღრესად დიდი პრაქტიკული დატვირთვა გააჩნია გარიგებებში, ვინაიდან გამოხატული ნებისადმი არსებობს კონტრაჰენტის მიერ გამოვლენილი ნდობის დაცვის ღირსი ინტერესი, ამიტომ მხედველობაში არ უნდა იქნეს მიღებული პირის მტკიცება, რომ მას ის ნება არ ჰქონდა, რომელიც გამოხატა, თუ მისი ნების გარეგანი გამოხატულებით მეორე მხარემ კეთილსინდისიერად ირწმუნა, რომ იგი უფლებებით აღიჭურვა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან. შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას, აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ დადასტურდება, რომ ნება გამოვლინდა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავს.

სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ასევე სწორად არ არის გაზიარებული აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ა.მ-ე მოატყუეს გარიგების შინაარსში, რადგან ა.მ-ეს ჰქონდა დოკუმენტის შინაარსის გაცნობის შესაძლებლობა, მას ხელმოწერისას არ განუცხადებია პრეტენზია სმენასა და მხედველობასთან დაკავშირებულ პრობლემებზე, ხოლო თუ დავუშვებთ, რომ ა.მ-ე მართლაც არ გასცნობია სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების შინაარსს და ისე მოაწერა ხელი, აღნიშნული წარმოადგენს მესამე პირისადმი (იგულისხმება ა.მ-ის ძმის, ჯ. მ-ის ახლობელი მ. ლ-ა) ნდობით განპირობებულ უხეშ გაუფრთხილებლობას.

სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის პირველი ნაწილის რეგულირების სფეროს წარმოადგენს ისეთი გარიგებანი, როდესაც საქმე გვაქვს გარიგებაში მონაწილე პირის მიერ ნების გამოვლენის ნაკლთან, ე.წ. საცილო გარიგებასთან, რომელიც ნამდვილია მანამდე, ვიდრე მისი მონაწილეები არ მოითხოვენ გარიგების ბათილობას. ამდენად, გარიგების მოტყუებით დადებულად ცნობისათვის, კანონი ერთადერთ წინაპირობად მიიჩნევს ნების გამოვლების ნაკლს, რაც, თავის მხრივ, წარმოადგენს გარიგებაში მონაწილე პირისათვის შეცილების საფუძველს. მოცემულ საქმეზე ა.მ-ეს მოსარჩელესთან დადებული გარიგება ამ საფუძვლით საცილოდ არ გაუხდია საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ფორმის დაცვით (არ წარუდგენია შეგებებული სარჩელი).

პალატის მოსაზრებით, სადავო საკითხის გადაწყვეტისა და, შესაბამისად, გარიგების დადებისას მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობისათვის მნიშვნელოვანია ის ფაქტი, რომ სადავო გარიგება დამოწმებულია ნოტარიუსის მიერ, რომელთანაც მოხდა ნების გამოვლენა და გარიგების მონაწილე პირთა მხოლოდ ხელმოწერები კი არა, გარიგების შინაარსი დაადგინა და დაადასტურა.

„ნოტიარიტის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის პირველი ნაწილის, მე-3 მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ნოტარიუსი დამოუკიდებელი და მიუკორძოებელია.

სადავო გარიგების გაფორმების პერიოდისათვის მოქმედი საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2005 წლის 22 დეკემბრის N2359 ბრძანებით დამტკიცებული „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ’’ დებულების მე-13 მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხე მხარეს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, არ წარმოუდგენია სადავო გარიგების შემდგენი ნოტარიუსის მხრიდან ამ დებულებით გათვალისწინებული მოთხოვნების დარღვევის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. მოპასუხე მხარემ ასევე ვერ დაადასტურა (ვერც მიუთითა) გარიგების კონტრაჰენტი მხარის – მოსარჩელე ე.ნ-ას არაკეთილსინდისიერების დამადასტურებელი გარემოებები.

რაც შეეხება ა.მ-ის მიმართ ჩატარებულ კომისიურ სასამართლო სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნას, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნა, რომ ეს დასკვნა არ არის კატეგორიული ხასიათის, რის გამოც ზემოაღნიშნულ და იმ გარემოებათა გათვალისწინებით, რომ ა.მ-ე, როგორც სადავო გარიგების დადებამდე, ისე მას შემდეგ არაერთხელ გამხდარა სანოტარო წესით დადასტურებული გარიგებების მონაწილე, პალატის შინაგანი რწმენის ფორმირება ხდება იმ მიმართულებით, რომ მას სადავო გარიგების დადებისას, ჯანმრთელობის მდგომარეობის მიუხედავად, გაცნობიერებული ჰქონდა გარიგების შინაარსი და ის უფლება-მოვალეობები, რაც ამ გარიგების საფუძველზე წარმოეშვა, მხედველობაშია მისაღები ისიც, რომ მსგავსი გარიგება ა.მ-ეს სადავო გარიგებამდე ორჯერ უკვე ჰქონდა დადებული. ამასთან, როგორც სააპელაციო სასამართლოში აპელანტი მხარის მიერ დამატებით წარმოდგენილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული ბრალდებულ ნ. ლ-ას და სხვათა მიმართ 2012 წლის 17 აპრილის განაჩენით დგინდება, ა.მ-ე ამ გარიგებებს დებდა ძმის – ჯ. მ-ის თხოვნით, რომელსაც ფინანსური პრობლემები ჰქონდა. ეს გარემოება ასევე ეწინააღმდეგება მოპასუხე მხარის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ ა.მ-ემ არ იცოდა ბინის იპოთეკით დატვირთვის შესახებ და ეგონა, რომ ნოტარიუსთან ხელს აწერდა დოკუმენტს ბინის მიშენების დაკანონებაზე.

წინამდებარე საქმეზე მოპასუხე ა.მ-ე სადავოდ ხდიდა 2008 წლის 29 აგვისტოს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით განსაზღვრული სესხის – 66000 აშშ დოლარის გამსესხებლის – ე.ნ-ან გადაცემის ფაქტს. ამ გარემოებასთან დაკავშირებით პალატამ სრულად გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოსაზრებები.

სამოქალაქო კოდექსის 623-ე, 624-ე მუხლების, ასევე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მიხედვით, ფულადი ვალდებულების სპეციფიკიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის სასესხო ვალდებულების წარმოშობის ფაქტი უნდა დასტურდებოდეს ისეთი სახის მტკიცებულებებით, რომლებიც პირდაპირ მიუთითებს მოვალისათვის თანხის გადაცემის ფაქტზე. სესხის ხელშეკრულება რეალური ხელშეკრულებაა და იგი დადებულად ითვლება მსესხებლისათვის თანხის ან გვაროვნული ნივთის გადაცემის მომენტიდან. სესხის ხელშეკრულების არსიდან გამომდინარე, გასესხებული თანხის გადაცემის დამტკიცების მოვალეობა აქვს გამსესხებელს. ზეპირი სესხის ხელშეკრულების დროს თანხის გადაცემის და შესაბამისად, სესხის ხელშეკრულების დადების ფაქტი არ შეიძლება დადასტურდეს ზეპირი სახის მტკიცებულებებით – მოწმის ჩვენებით, მხარის ახსნა-განმარტებით.

ამდენად, კანონმდებელი სესხის ხელშეკრულების წერილობით ფორმას გარკვეულ უპირატესობას ანიჭებს, რადგან ხელშეკრულების სადავოდ გახდომისას მხარეთა ინტერესების დაცვა უფრო მეტადაა გარანტირებული, გამსესხებელი თავისი მოთხოვნის დასადასტურებლად მიუთითებს წერილობითი ფორმით დადებულ სესხის ხელშეკრულებაზე, მსესხებელმა კი უნდა დაადასტუროს ამ საბუთის უსწორობა.

მოცემულ შემთხვევაში სადავო ხელშეკრულების პირველ პუნქტში მითითებულია, რომ „მესაკუთრემ“ ხელშეკრულებაში აღნიშნული თანხა სესხად მიიღო ყოველთვიურად სესხის ძირითად თანხაზე 3%-ის გადახდით, ხოლო მე-3 მუხლის მიხედვით, სესხი და სესხის ძირითად თანხაზე დარიცხული პროცენტები გაცემულია სამი თვის ვადით და უნდა დაბრუნდეს 2008 წლის 29 ნოემბერს.

სადავო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით განსაზღვრული სესხის თანხის 66 000 აშშ დოლარის გამსესხებლის (ე.ნ-ას) მიერ გადაცემის ფაქტი ასევე დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი და ზემოთ ნახსენები 2008 წლის 5 სექტემბრის იპოთეკაზე უარის თქმის შესახებ სანოტარო აქტებით, რომელთა მიხედვით, სადავო ხელშეკრულების დადებიდან რამდენიმე დღეში ა.მ-ემ შეასრულა ფულადი ვალდებულებები ხუთი იპოთეკარის მიმართ (საერთო ჯამში 55 000 აშშ დოლარზე მეტი თანხის), რის შემდეგ გაუქმდა ამ იპოთეკარების სასარგებლოდ რეგისტრირებული იპოთეკის უფლებები ა.მ-ის კუთვნილ ბინაზე და რამდენიმე დღეში – 2008 წლის 16 სექტემბერს დარეგისტრირდა, სადავო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ე.ნ-ას იპოთეკის უფლება. ეს გარემოება ასევე დასტურდება საქმეზე მოწმეების სახით დაკითხული მ. ლ-სა და მ. გ-ის ჩვენებებით.

ამდენად, ზემოაღნიშნულ გარემოებათა ერთობლიობით, სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს სესხი გადასცა, ხოლო კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენით დადგენილი გარემოება, რომ სესხი მიითვისა ნ. ლ-ამ, არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ გამსესხებელმა სესხის თანხა ა.მ-ეს არ გადასცა. პირიქით, აღნიშნული ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ ე.ნ-ამ ნამდვილად გადასცა ა.მ-ეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა, რომელიც უკანონოდ მიითვისა ნ. ლ-ამ.

პალატის მოსაზრებით, მნიშვნელოვანია ის ფაქტიც, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მხარეთა შორის დადებულია არა სესხის, არამედ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. ორივე ხელშეკრულების ერთ სანოტარო აქტად გაფორმებაც იმ გარემოებაზე მუთითებს, რომ სესხი ნამდვილია და მისი დაბრუნების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მოვალის (ა.მ-ე) უძრავი ქონება.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, უდავოა, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავო ხელშეკრულებით გამოვლენილია სესხის გადაცემის ნება, სესხის თანხა გაცემულია და მისი დაბრუნების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთულია მოპასუხე ა.მ-ის საკუთრებაში მყოფი უძრავი ქონება. საქმეში არსებულ ზემოთ მითითებულ მტკიცებულებებთან ერთად, სადავო საკითხთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს შინაგანი რწმენის ფორმირებაზე გავლენას ახდენს ის ფაქტიც, რომ ა.მ-ეს 2008 წლის 29 აგვისტოს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება მისი ხელმოწერის შემდეგ სადავოდ არ გაუხდია.

პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზეც, რომ, მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლის მეორე ნაწილით იპოთეკა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სამომავლო მოთხოვნასთან დაკავშირებით, მაგრამ ასეთ შემთხვევაში ხელშეკრულებაში მითითებული უნდა იყოს, რომ იგი იდება ამ მიზნით. მოცემულ შემთხვევაში ხელშეკრულება არც სესხის და არც იპოთეკის ნაწილში არ მიანიშნებს სამომავლო მოთხოვნასთან დაკავშირებით სესხის უზრუნველყოფას.

პალატამ აღნიშნა, რომ იპოთეკის, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის ერთ-ერთი საშუალების, ლეგალური განსაზღვრება მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლის პირველ ნაწილში. ამავე კოდექსის 153-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ „სხვა უფლება“ იმ მთავარ უფლებას წარმოადგენს, რომელიც გამომდინარეობს სესხის ხელშეკრულებიდან და ესაა იპოთეკარ ე. ნ-ას უფლება, მოვალე ა. მ-ან მოითხოვოს ფულადი ვალდებულების შესრულება.

ამდენად, რადგან სადავო შემთხვევაში არსებობს იპოთეკის უფლება (აქცესორული უფლება), ივარაუდება (არსებობს პრეზუმფცია), რომ არსებობს ის მთავარი უფლებაც (მოპასუხისათვის ფულადი ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლება), რომლის უზრუნველსაყოფადაც არის გამოყენებული იპოთეკა. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი ასეთ შემთხვევაში აკისრია მოპასუხეს. მოცემულ შემთხვევაში ამ უკანასკნელს ამ ტვირთის რეალიზება საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით არ მოუხდენია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების, 105-ე მუხლის თანახმად, საქმეში არსებული მტკიცებულებების შინაგანი რწმენით შეფასების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ნამდვილია, მოპასუხე მხარეს მიღებული აქვს ხელშეკრულებით განსაზღვრული სარგებლიანი სასესხო თანხა – 66 000 აშშ დოლარი.

სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 317-ე მუხლის მიხედვით, მოცემულ შემთხვევაში, როგორც უკვე აღინიშნა, ვალდებულება წარმოშობილია სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან.

სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილით და მიიჩნია, რომ ა.მ-ეს ე.ნ-ის არც ძირითადი თანხა და არც ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 2 თვის სარგებელი – 3 960 აშშ დოლარი არ გადაუხდია. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 623-ე–625-ე მუხლებისა და ასევე ზემოხსენებული ნორმების საფუძველზე საქალაქო სასამართლომ მათი გადახდა ა. მ-ეს სწორად დააკისრა.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის, 418-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 420-ე მუხლის მიხედვით, საქალაქო სასამართლომ ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირგასამტეხლო – ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0.3% შეუსაბამოდ მაღალ პირგასამტეხლოდ სწორად მიიჩნია და ე.ნ-ას მოთხოვნა პირგასამტეხლოს ნაწილში მართებულად დააკმაყოფილა ნაწილობრივ, კერძოდ, 660 აშშ დოლარის ოდენობით (66 000 აშშ დოლარის 1%).

სამოქალაქო კოდექსის 301-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლომ დაადგინა, რომ ე.ნ-ასა და ა.მ-ეს შორის გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა ა.მ-ის ქ. თბილისში, ნ-ის ქუჩა N52-ში მდებარე N4 ბინა, ვინაიდან ა.მ-ემ არ შეასრულა სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, თანხის ამოღება უნდა განხორციელდეს იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის გზით.

პალატამ აღნიშნა, რომ ა.მ-ე სააპელაციო საჩივრით ასევე ასაჩივრებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 17 ივნისის საოქმო განჩინებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ა.მ-ის წარმომადგენელ რ. ჭ-ის შუამდგომლობა მოსარჩელის მხრიდან მოთხოვნის არსებობის დადასტურების შესახებ.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ა.მ-ის შუამდომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის სამართლებრივ საფუძვლად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და მე-4 მუხლებზე სწორად მიუთითა. ამასთან, მოსარჩელე თვითონ განსაზღვრავს, თუ რა მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული მისი მოთხოვნა და სასამართლო უფლებამოსილი არ არის, მოსთხოვოს მას იმ მტკიცებულებათა წარმოდგენა, რაც, მოპასუხე მხარის მოსაზრებით, დაადასტურებს სარჩელის საფუძვლიანობას.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ა.მ-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო პალატამ უხეშად დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის მოთხოვნები, ფაქტობრივად, განხილვის გარეშე დატოვა სააპელაციო საჩივარი, რადგან არ უპასუხა მის რვა პრეტენზიას, რომელიც მოტივირებული და დასაბუთებული იყო.

პალატამ უგულებელყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე, 105-ე მუხლების, 249-ე მუხლის მესამე ნაწილისა და 244-ე მუხლების მოთხოვნები, როდესაც ე.ნ-ას გარდა დასაბუთებაში მოიხსენია სხვა იპოთეკარები, რომელთა მდგომარეობა გამოკვლეული არ ყოფილა. სასამართლომ მ. ლ-სა და სხვათა ბრალდების საქმეზე თაღლითობის ფაქტზე გამოტანილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი გაკვრითაც არ მოიხსენია, არ მიუთითა, რა არის უარყოფის მიზეზი და რომელ კანონს ემყარება ასეთი მიდგომა.

პალატამ გაიმეორა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან დაშვებული შეცდომა და უსაფუძვლოდ, გამოუკვლევ მასალებზე დაყრდნობით მიუთითა, რომ ა.მ-ემ სხვა იპოთეკარებთან ნაკისრი ვალდებულებები, როგორც სესხის ძირითადი თანხის, ისე პროცენტის ნაწილში, სრულად შეასრულა და გააუქმა საჯარო რეესტრში მათზე რეგისტრაცია. სასამართლოს არ მიუთითებია იმ არგუმენტებზე, ან ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელზე დაყრდნობითაც გააკეთა ასეთი დასკვნა.

პალატამ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის მოთხოვნები, სესხის ხელშეკრულების ნამდვილობა დადასტურებულად ჩათვალა მხოლოდ ისეთ მოწმეთა ჩვენებებით, რომლებიც პირიქით ადასტურებენ, რომ თანხის გადაცემა არ მომხდარა (ლ-სა და ლ-ე-გ-ის ჩვენება) მაშინ, როდესაც ეს მოწმეები რეალურადაც რომც ადასტურებდნენ სესხის არსებობის ფაქტს, სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის თანახმად, ზეპირი ხელშეკრულების ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მათი ჩვენებებით.

როგორც პირველი ინსტანციის, ისე სააპელაციო სასამართლომ სადავო 2012 წლის 29 აგვისტოს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ნამდვილობა არ შეაფასა. ქ.თბილისში, ნ-ის ქ.№52-ში მდებარე მ-ის 71 კვ.მ საცხოვრებელი №4 ბინა და მისი დაშენება, რომელიც მის კორპუსში არავის გაუფორმებია საჭირო პროცედურების გაუვლელობის გამო, 2008 წლის მარტში ლ-ასა და ნ-ას უკანონო მცდელობით რეგისტირებულია საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში 155 კვ.მ ფართად.

პალატამ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 316-317-ე მუხლების დანაწესი, სადაც გასაგებად დადგენილია, რომ მოთხოვნა წარმოიშობა ვალდებულების საფუძველზე, რაც არ არსებობს მ-ან მიმართებით, სესხის თანხის გადაცემაზე დასაბუთების არარსებობის გამო.

სასამართლოს არ შეუფასებია ა.მ-ის ახსნა-განმარტება და სასამართლო-სამედიცინო კომისიური ექსპერტიზის დასკნა, რომლითაც დადგინდა ა.მ-ის მხედველობის 10%-მდე შეზღუდვა და სმენაჩლუნგობა. ასევე იგნორირებულია ამ კომისიის წევრების დაკითხვები, რაც უხეში დარღვევაა. სასამართლომ პროცესზე უშუალოდ ნახა ა.მ-ის ეს ნაკლი და მაინც, ხელშეკრულების დადების პროცესში 76 წლის და ამჟამად, 80 წელს გადაცილებული კაცი გაამტყუნა.

პალატას არ დაუსაბუთებია, რა ნიშნით დაუკავშირა სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლი განსახილველ შემთხვევას. ამ ნორმით დადგენილ პირობებზე არავინ დავობს. საქმე იმაშია, რომ ამ ნორმას, ჩვეულებრივ, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებასთან არანაირი კავშირი არ აქვს და მცდარია მისი გამოყენება, რადგან ის გრძელვადიან სამეწარმეო იპოთეკად არის ცნობილი.

სასამართლო უნდა დაინტერესებულიყო მოთხოვნის – სესხის არსებობის თაობაზე და წინადადება მიეცა მოსარჩელისათვის, წარმოედგინა მასზე დასაბუთება.

ჯერ კიდევ პირველი ინსტანციის სასამართლოში, 2011 წლის 15 ივნისს კასატორმა მიმართა სასამართლოს წერილობითი შუამდგომლობით და მოითხოვა საქმის წარმოების შეწყვეტა, საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებაზე, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების არსებობის გამო, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით.

ე. ნ-ამ სარჩელში არ აღნიშნა იმის შესახებ, რომ 2009 წლის 18 აგვისტოს მან მიმართა არბიტრაჟს, შპს „...“ და 2009 წლის 19 აგვისტოს გადაწყვეტილებით კასატორის ქონებას დაედო ყადაღა. 2009 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილებით კი დაკმაყოფილდა მისი პრეტენზია და მის სასარგებლოდ ა.მ-ეს დაეკისრა 66000 და 1980 აშშ დოლარი, ე.წ. 2008 წლის 29 ოქტომბრამდე სესხით სარგებლობის ერთი თვის 3%, 198 აშშ დოლარი ყოველდღიურად 2008 წლის 29 ოქტომბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ე.წ. პირგასამტეხლო 63360 აშშ დოლარი და გადახდილი საარბიტრაჟო მოსაკრებელი – 3210 ლარი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 17 მაისის გადაწყვეტილებით ა.მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა შპს „...“ „საქართველოს მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის“ მიერ 2009 წლის 15 სექტემბრის №41-08-09 საქმეზე მიღებული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება. ეს გადაწყვეტილება ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა ძალაში დატოვეს და ის კანონიერ ძალაშია შესული. აღნიშნული ამტკიცებს, რომ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით.

აღნიშნული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ პუნქტის თანახმად, საქმის შეწყვეტის უპირობო საფუძველია. დავას არ უნდა იწვევდეს ის გარემოება, რომ საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილებაც ჩვეულებრივ აღსრულებას ექვემდებარებოდა და სასამართლოს მონაწილეობა საარბიტრაჟო განხილვასა და საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების აღსრულებაში რეგულირდება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მეშვიდე¹ კარის XLIV³ თავით, არბიტრაჟთან დაკავშირებული საქმეების განხილვის თავისებურებანი. ამასთან, 2008 წლის 29 აგვისტოს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ დავის შემთხვევაში მხარეები მიმართავენ საარბიტრაჟო სასამართლოს, ამ შეთანხმებას აქვს იურდიული ძალა. ამდენად, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა ამავე კოდექსის 272-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტით ან, 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საერთოდ არ მიეღო სარჩელი. ამავეს ადასტურებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაც.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 სექტემბრის განჩინებით ა.მ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ა.მ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ა.მ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. სულხანიშვილი

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

თ. თოდრია