№ას-1301-1228-2012 5 ნოემბერი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. რ.-ა“

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „მ. ი. პ. ფზე“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 13 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ვაგონის მოცდენისა და ტვირთის შენახვის საფასურის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2011 წლის 6 სექტემბერს ფოთის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა შპს „ს. რ.-ამ“ მოპასუხე შპს „მ. ი. პ. ფზეს“ მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის ვაგონით სარგებლობის საფასურისა და ტვირთის შენახვის ხარჯების დაკისრება 112873.89 ლარის ოდენობით.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს „ს. რ.-ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

დასახელებული გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 13 ივნისის განჩინებით სს „ს. რ.-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

შპს ,,ს. რ.-ა“ 2004 წლის იანვრიდან 2005 წლის დეკემბრის ჩათვლით ახორციელებდა მოპასუხის კუთვნილი ტვირთების რ.-ის ვაგონების საშუალებით გადაზიდვას.

შპს ,,ს. რ.-ამ“, სარჩელი შპს ,,მ. ი. პ. ფზეს‟ მიმართ, 112873.89 ლარის დაკისრების მოთხოვნით, სასამართლოში აღძრა 2011 წლის 6 სექტემბერს.

აპელანტს (მოსარჩელეს) ვაგონების დაყოვნებისათვის თანხის დაკისრების მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა 2004-2005 წლებიდან.

შპს ,,ს. რ.-ის“ კუთვნილი ვაგონების შპს ,,მ. ი. პ. ფზეს‟ მიერ დაყოვნებას ადგილი არ ჰქონია.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „რ.-ით ტვირთის გადაზიდვის წესების“ 434-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა‟ ქვეპუნქტზე, რომლის შესაბამისად, საერთო ფორმის აქტს ადგენს რ.-ა, საერთო ფორმის აქტით დასტურდება შემდეგი იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტები: დანიშნულების ან გზადმდებარე სადგურში ვაგონების დაყოვნება ტვირთმიმღების მიზეზით. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ რ.-ით ტვირთის გადაზიდვის წესებით, ვაგონების ტვირთმიმღების ბრალით დაყოვნების დამადასტურებელ მტკიცებულებას წარმოადგენდა საერთო ფორმის აქტი, რომელიც უნდა შეედგინა თავად რ.-ას. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოსარჩელეს არ წარუდგენია მის მიერ მითითებული გარემოების დასადასტურებლად კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულება – საერთო ფორმის აქტი. რაც შეეხებოდა სადგურის მომსახურების და ტვირთის მიმღებ-ჩამბარებლის სამახსოვროს, იგი არ წარმოადგენდა ვაგონების ტვირთმიმღების მიზეზით მოცდენის დამადასტურებელ კანონით განსაზღვრულ მტკიცებულებას.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებაზეც, რომ მოსარჩელეს ფაქტობრივ გარემოებებში არ მიუთითებია იმ ვაგონების ჩამონათვალი, რომელთა მოცდენის გამო იგი ითხოვდა თანხის მოპასუხისათვის დაკისრებას. ს. სარკინიგზო კოდექსის 36-ე მუხლის მე-10 ნაწილის შესაბამისად, ტვირთგამგზავნის (ტვირთმიმღების) ან ექსპედიტორის მიზეზით რ.-ის სადგურში, ნავსადგურის მისამართზე მისული ან დატვირთვა- გადმოტვირთვისათვის (გადატვირთვის) სამუშაოების ჩატარების ადგილზე მიწოდებული ან ამ ადგილის გათავისუფლების მოლოდინში მდგარი ვაგონის (კონტეინერის) დაყოვნებისას, აგრეთვე ამავე პირების მისამართზე მისული ვაგონის გზად მდებარე რ.-ის სადგურში დაყოვნებისას, აღნიშნული პირები ვალდებულნი არიან რ.-ას გადაუხადონ ვაგონით სარგებლობისა და ტვირთის შენახვის დადგენილი საფასური მისი დაყოვნების მთელი დროისათვის.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ ზემოაღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი შეიძლება გახდეს მხოლოდ ტვირთმიმღების მიზეზით გამოწვეული ვაგონის დაყოვნება. მოცემულ შემთხვევაში კი, აპელანტმა (მოსარჩელემ) ვერ დაადასტურა, რომ შპს ,,მ. ი. პ. ფზეს“ მიერ 2004-2005 წლებში დაყოვნებულ იქნა აპელანტის (მოსარჩელის) კუთვნილი ვაგონები. ამდენად, არ არსებობდა მოპასუხისათვის ვაგონის დაყოვნების გამო, ვაგონით სარგებლობისა და ტვირთის შენახვის საფასურის დაკისრების საფუძველი.

სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედებების შესრულების ან მოქმედებებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ამავე კოდექის 129-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო 130-ე მუხლის მიხედვით, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის დროდ ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ მხარეთა შორის სადავო ურთიერთობა წარმოიშვა გადაზიდვის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. ამიტომ, ამ შემთხვევაში, ვაგონის დაყოვნებისას ვაგონით სარგებლობისა და ტვირთის შენახვის დადგენილი საფასურის ანაზღაურებაზე ვრცელდებოდა ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ სწორად ჩათვალა, რომ სარჩელი ხანდაზმული იყო, ვინაიდან მოსარჩელემ სასამართლოში სარჩელი აღძრა 2011 წლის 6 სექტემბერს, ხოლო მოთხოვნის ხანდაზმულობა დაიწყო 2004-2005 წლებიდან – იმ დროიდან, როცა მოსარჩელეს ვაგონების დაყოვნებისათვის თანხის დაკისრების მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ.-ამ“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

სს „ს. რ.-ა“ 2004 წლის იანვრიდან 2005 წლის ბოლომდე აწარმოებდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო საზღვრიდან სადგურ ფოთში ფირმა „მ. ი. ის“ კუთვნილი ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების საერთაშორისო გადაზიდვას, სხვადასხვა მოცულობით. მიუხედავად იმისა, რომ კასატორი ორგანიზაცია თავის ვალდებულებებს ჯეროვნად ასრულებდა, გადაზიდვის ხელშეკრულების მეორე მხარე ვერ უზრუნველყოფდა დანიშნულების ადგილზე მიტანილი ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების დროულად მიღებასა და დაცლას. აქედან გამომდინარე, ვაგონ-ცი. ერნები ყოვნდებოდა სადგურ ფოთში და ამის გამო მოპასუხეს დაერიცხა ვაგონების გამოყენებისა და სადგურის მომსახურების სადავო პერიოდის საფასური.

კასატორი მიუთითებს სამოქალაქო და სარკინიგზო კოდექსების იმ ნორმებზე, რომლებიც ტვირთის გადაზიდვასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებში ადგენენ ტვირთმიმღების პასუხისმგებლობას. საკასაციო საჩივარში ყურადღება გამახვილებულია ასევე სარკინიგზო კოდექსის 25-ე მუხლის მე-4 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტზე. ამ ნორმის თანახმად, ტვირთის დანიშნულების ადგილზე მიწოდების დაყოვნებისას დგება საერთო ფორმის აქტი, რომლის საფუძველზეც ტვირთმიმღები ვალდებულია გადაუხადოს რ.-ას ამ კოდექსით დადგენილი საფასური. ამდენად, კასატორი განმარტავს, რომ სარკინიგზო კოდექსის მის მიერ მოხმობილი მუხლები იმპერატიულად ადგენენ დანიშნულების სადგურში გადაზიდული ტვირთის დაგვიანებით მიღებისა და ვაგონის დაყოვნების (მოცდენის) გამო მოპასუხის, როგორც ტვირთმიმღების ქონებრივ პასუხისმგებლობას, სწორედ აღნიშნული მუხლები წარმოადგენენ სს „ს. რ.-ის“ მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლებს.

კასატორს მიაჩნია, რომ ვინაიდან მოპასუხე ორგანიზაციამ ვერ უზრუნველყო დანიშნულების სადგურში მიწოდებული ტვირთის (ნავთობპროდუქტების) დროულად მიღება, ამიტომ, სასამართლოს უნდა დაეკმაყოფილებინა სარჩელი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ.-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე ს. უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ს. უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ.-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (5643.70 ლარი) 70% – 3950.59 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ს. რ.-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ სს „ს. რ.-ას“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (5643.70 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 20 ივლისი, საგადასახადო დავალება № 392) 70% – 3950.59 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე