საქმე №ას-1410-1329-2012 19 ნოემბერი, 2012 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი - სს „ს. რ-ა“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - ნ.ლ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 სექტემბრის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი - მარჩენალის გარდაცვალებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ნ.ლ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ს. რ-ის“ მიმართ 2012 წლის თებერვლიდან ყოველთვიური სარჩოს 550 ლარისა და მიუღებელის სარჩოს სახით ერთობლივად 10752 ლარის (6512,50+340,50+3905) დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოსარჩელის მეუღლე გ. ლ-ემ შპს „ს. რ-ში“ მემანქანედ მუშაობისას სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო შრომითი დასახიჩრება და გარდაიცვალა 1995 წლის ივლისში. მარჩენალის დაკარგვის გამო, ნ.ლ-ე მოპასუხისაგან მრავალი წლის განმავლობაში იღებდა სარჩოს, თუმცა შპს „ს. რ-ა“ უარს აცხადებს, ნ.ლ-ეს გადაუანგარიშოს სარჩო მემანქანის ხელფასის გათვალისწინებით, აღნიშნულის შედეგად მოსარჩელეს ადგება ზიანი.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:
სარჩელი უსაფუძვლოა, რადგანაც არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების სამართლებრივი წინაპირობები, საკანონმდებლო ცვლილებების შედეგად, მოქმედი კანონმდებლობა სარჩოს გადაანგარიშებას აღარ ითვალისწინებს. საქართველოს პრეზიდენტის N48 ბრძანებულება, რომელიც ითვალისწინებდა სარჩის გადაანგარიშების შესაძლებლობას, ძალადაკარგულად გამოცხადდა 2007 წლის 6 თებერვლის ბრძანებულებით. მოსარჩელეს მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად მითითებული აქვს საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის N53 დადგენილება, რომელიც ამოქმედდა საქართველოს პრეზიდენტის ზემოაღნიშნული ბრძანებულების გაუქმების შემდგომ, ასევე სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი, თუმცა სადავო საკითხი კანონის ზემოაღნიშნული ნორმებითაც არ რეგულირდება, ამასთან, შპს „ს. რ-ა“, გარდაცვლილი მუშაკის უფლებამონაცვლეს კეთილსინდისიერად უნაზღაურებს დაკისრებულ სარჩოს. განსახილველ შემთხვევაში, გარდაცვლილის უფლებამონაცვლისათვის სარჩოს დანიშვნა განაპირობა საწარმოში მომხდარმა უბედურმა შემთხვევამ და არა საწარმოს ბრალეულმა მოქმედებამ, რის გამოც სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლით გათვალისწინებული შემადგენლობა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებისათვის არ არსებობს. ამასთანავე, დავის ფაქტობრივი ვითარების გათვალისწინებით, შეუძლებელია პირველადი მდგომარეობის აღდგენა, რაც დაადასტურებდა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ოდენობით შემოსავლის უდავოდ მიღებას საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში. აღნიშნულ გარემოებას გამორიცხავს თუნდაც ის გარემოება, რომ საწარმოში მოქმედი შიდა ნორმატივების თანახმად, მემანქანის ამ თანამდებობაზე მუშაობის მაქსიმალური ასაკი 65 წელია. აღნიშნულით დასტურდება, რომ არ არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული გარემოებები. ზემოაღნიშნულით დასტურდება ის გარემოებაც, რომ ნ.ლ-ის სარჩელი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, არ არის დასაბუთებული. სადავო ურთიერთობის იმ სპეციფიკის გათვალისწინებით, რომ მუშაკის ჯანმრთელობის დაზიანების აღდგენა კომპენსაციის გაცემის გზით არაეფექტურია, საკითხის სწორი გადაწყვეტა უბედური შემთხვევის დროს დანიშნული სარჩოს ოდენობით გაცემაა. აღნიშნული, ერთი მხრივ, მხარეთა თანასწორობაზე მიუთითებს და, მეორე მხრივ, წარმოადგენს დაზარალებულისათვის ერთგვარ გარანტიას, იმავე თანამდებობაზე ხელფასის შემცირების შემთხვევაში დანიშნული სარჩოს ოდენობის უცვლელად დატოვების სახით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილებით ნ.ლ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს „ს. რ-ას“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მიუღებელი სარჩოს - 10758 ლარის, ხოლო 2012 წლის 1 თებერვლიდან ყოველთვიურად 550 ლარის გადახდა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 სექტემბრის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ მოსარჩელის მეუღლე - გ. ლ-ე წლების განმავლობაში მუშაობდა შპს „ს. რ-ში“ მემანქანედ და სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას, მიიღო საწარმოო ტრავმა. მიღებული ტრავმის გამო გარდაიცვალა გ.ლ-ე. შპს „ს. რ-ა“ მოსარჩელეს, მარჩენალის დაკარგვის გამო, ყოველთვიურად უხდის სარჩოს - 2009 წლის იანვრიდან სასამართლოში სარჩელის წარდგენის დღემდე თვეში - 159 ლარს და 50 თეთრს. შპს „ს. რ-ში“ მემანქანის ხელფასი 2009 წლის თებერვლიდან 2011 წლის თებერვლის ჩათვლით იყო 840 ლარი, 2011 წლის მარტში ხელფასი იყო 1000 ლარი, ხოლო 2011 წლის აპრილიდან სარჩელის სასამართლოში წარდგენის დღემდე მოქმედი მემანქანის ხელფასი შეადგენდა 1100 ლარს. 2009 წლის თებერვლიდან 2011 წლის თებერვლის ჩათვლით, მოსარჩელეს ყოველთვიურად სარჩო უნდა მიეღო 420 ლარი, ნაცვლად 159 ლარისა და 50 თეთრისა (840 ლარის 50%), 2011 წლის მარტში - 500 ლარი, ნაცვლად 159 ლარისა და 50 თეთრისა (1000 ლარის 50%), 2011 წლის აპრილიდან სარჩელის სასამართლოში წარდგენამდე - 550 ლარი, ნაცვლად 159 ლარისა და 50 თეთრისა (1100 ლარის 50%). 2009 წლის თებერვლიდან 2011 წლის თებერვლამდე, მოსარჩელის მიერ მიუღებელი სარჩო შეადგენდა 6512 ლარს და 50 თეთრს [(420 ლარი - 159,50 ლარი) x 25 თვე], 2011 წლის მარტში - 340 ლარს და 50 თეთრს (500 ლარი - 159 ლარი და 50 თეთრი), 2011 წლის აპრილიდან სარჩელის სასამართლოში წარდგენამდე - 3905 ლარს [(550 ლარი - 159 ლარი და 50 თეთრი) x 10 თვე]. 2009 წლის თებერვლიდან სარჩელის შემოტანამდე ნ.ლ-ის მიუღებელი სარჩოს ოდენობა შეადგენდა 10758 ლარს (6512.52 ლარი + 340.50 ლარი + 3905 ლარი). სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ასევე, რომ, მოპასუხეს ნ.ლ-ის სასარგებლოდ, 2012 წლის თებერვლიდან სარჩოს სახით ყოველთვიურად უნდა გადაეხდა 550 ლარი, სარჩოს გადაანგარიშების ვალდებულებას შპს „ს. რ-ა“ არამართლზომიერად არ ახორციელებდა, რის გამოც მოსარჩელეს ადგებოდა ზიანი შემოსავლის მიუღებლობის გამო.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა სს „ს. კ-ის“ სააპელაციო პრეტენზია, რომ: ა) საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენლება არ ითვალისწინებდა სარჩოს გადაანგარიშებას; ბ) სს „ს. რ-ას“ ბრალი არ მიუძღვოდა ზიანის დადგომაში; გ) სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 411-ე მუხლები ადგენდნენ საკითხის განსხვავებულ მოწესრიგებას. პალატამ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 30 ივლისის გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც დადგენილია, რომ ნ.ლ-ის სასარგებლოდ მოპასუხეს სარჩო დაეკისრა ჯერ კიდევ 1999 წელს იმ დასაბუთებით, რომ იმ საქმეში წარმოდგენილი ცნობის თანახმად, მემანქანის ხელფასი შეადგენდა 198 ლარს, რომლის ნახევარი 94 ლარი იყო და რომელიც გადახდა „ს. რ-ას“. ეს გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა თბილისის საოლქო სასამართლოს 1999 წლის 9 ნოემბრის განჩინებით და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2000 წლის 8 მარტის განჩინებით. ამდენად, პალატის განმარტებით, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით ნ.ლ-ეს ეკუთვნოდა მემანქანედ მომუშავე პირის ხელფასის ნახევარი, რომელიც იმ დროისათვის იყო 94 ლარი. პალატის განმარტებით, გადაწყვეტილებით ნ.ლ-ის მიერ მიღებულმა სიკეთემ არა რაიმე კონკრეტული თანხა, არამედ მემანქანის ხელფასის ნახევარი შეადგინა. ეს გარემოება არაპირდაპირ დგინდებოდა იმითაც, რომ თავად აპელანტი პერიოდულად ზრდიდა ამ თანხას და ბოლო მონაცემებით ნ.ლ-ეს ურიცხავდა არა გადაწყვეტილებით დადგენილ 94 ლარს, არამედ 159,5 ლარს. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის 84-ე მუხლის მე-5 პუნქტზე, იმ გარემოებაზე, რომ მხარეები სადავოდ არ ხდიდნენ ზემოხსენებული გადაწყვეტილების ძალაში ყოფნისა და მისი შეუცვლელობის ფაქტს რაც ამ გადაწყვეტილების შესასრულებლად სავალდებულობაზე მიუთითებდა. ვინაიდან ნ.ლ-ეს მიეკუთვნა მემანქანის ხელფასის ნახევარი, ეს თანხა აპელანტის 2012 წლის 1 თებერვლის №543 წერილით განსხვავდებოდა 1999 წელს დაკისრებული ხელფასის ნახევრისაგან და მოგვიანებით აპელანტის მიერ გაზრდილი თანხისაგან (159,5 ლარი), რის გამოც პალატამ ჩათვალა, რომ თანხებს შორის სხვაობა უნდა დაკისრებოდა აპელანტს, 1999 წლის გადაწყვეტილების სრულყოფილად აღსრულების მიზნით და არა რაიმე ახალი საფუძვლით, ახალი ბრალით თუ მთავრობის ახალი ნორმატიული აქტით.
სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-ამ“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ნ.ლ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლოს არ მიუთითებია სამართლის ნორმა, რომელიც სარჩოს გადაანგარიშებას უპირობოდ აწესებს, აღნიშნულის გამო გასაჩივრებული განჩინება დაუსაბუთებელია და არსებობს მისი გაუქმებისათვის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე1“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული საფუძველი. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რომ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის N53 დადგენილება სარჩოს გადაანგარიშების შესაძლებლობას არ ითვალისწინებს, სს „ს. რ-ას“ უბედური შემთხვევის დადგომაში ბრალი არ მიუძღვის და, რომ სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 411-ე მუხლებით საკითხის განსხვავებული რეგულირებაა დადგენილი. ასევე არასწორია პალატის დასკვნა, რომ აპელანტის არგუმენტები მოცემული შემთხვევისათვის არ არის განკუთვნილი და მათ საქმის განხილვისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის N53 დადგენილების 1.1 და 1.2 პუნქტების თანახმად, სარჩოს გადაანგარიშების საკითხის რეგულირებისათვის მიეთითა სამოქალაქო კოდექსსა და შრომის კოდექსზე, რომელთაგან არც ერთი არ ითვალისწინებს სარჩოს არსებული ხელფასის შესაბამისად გადაანგარიშების შესაძლებლობას. სარჩოს გადაანგარიშების რეგულაციის ტრანსფორმაცია 1999 წლის 9 თებერვლიდან, ვიდრე 2007 წლის 24 მარტამდე და შემდეგაც, ცხადყოფს კანონმდებლის მიზანს, გაეუქმებინა სარჩოს დაანგარიშების 2007 წლამდე არსებული წესი. საქართველოს მთავრობის N53 დადგენილების 2.1 მუხლის თანახმად კი, „ზიანის ანაზღაურების სარჩო“ ექვემდებარება ანაზღაურებას და არა გადაანგარიშებას. გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 30 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებითა და უბედური შემთხვევის მოკვლევის 1991 წლის ოქმის თანახმად, გ.ლ-ის დაზიანების ფაქტთან მიმართებით კასატორის ბრალეული ქმედება დადგენილი არ არის და აღნიშნული არც მხარეს გაუხდია სადავოდ, ხოლო სარჩელში მითითებული საქართველოს მთავრობის 2007 წლის N53 დადგენილება დაზარალებულის გარდაცვალების საკითხს არ ეხება, აღნიშნული რეგულირებულია სამოქალაქო კოდექსის 1006-ე მუხლით, რომელიც მხოლოდ სარჩოს მიღების უფლებას განასაზღვრავს და ამავე მუხლით სარჩოს ანაზღაურებაზე უფლებამოსილი სუბიექტი არის ზიანის მიმყენებელი პირი, რომლის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორისაც არსებობს მიზეზობრივი კავშირი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ არის. სარჩოს გადაანგარიშების საკითხის სამოქალაქო კოდექსის მეშვეობით რეგულირება პირვანდელი მდგომაროების აღდგენის მცდელობაზე მიუთითებს, რაც სახეზე მხოლოდ მაშინ არის, როდესაც არსებობს აშკარად გამოხატული დაკარგული აქტივი. განსახილველი შემთხვევის სპეციფიკურობიდან გამომდინარე კი, პირვანდელი მდგომაროების აღდგენისათვის საჭიროა იკვეთებოდეს აქტივი, რომელსაც მხარე მიიღებდა სწორედ იმ ოდენობით, რასაც მოსარჩელე მოითხოვს, აღნიშნული საჭიროებს მტკიცებას, რაც საქმის მასალებით არ დასტურდება. გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 30 ივლისის გადაწყვეტილებით განსაზღვრულია როგორც ერთიანი თანხა, ისე ყოველთვიური სარჩოს ოდენობა, რაც უსაფუძვლოს ხდის გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე ნ.ლ-ის მიერ მიღებულმა სიკეთემ არა რაიმე თანხა, არამედ მემანქანის ხელფასის ნახევარი შეადგინა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 12 ნოემბრის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2012 წლის 19 ოქტომბერს №472 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 772,20 ლარის 70% – 540,54 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ სს „ს. რ-ას“ (ს/N...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2012 წლის 19 ოქტომბერს №472 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 772,20 ლარის 70% – 540,54 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
