№ას-1412-1331-2012 26 ნოემბერი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. რ.“

მოწინააღმდეგე მხარე – ო. გ.-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 12 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სარჩოს გადაანგარიშება, მიუღებელი სარჩოს ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილებით ო. გ.-ის სარჩელი მოპასუხე სს „ს. რ.-ის“ მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

სს „ს. რ.-ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2009 წლის აპრილის თვიდან 2012 წლის აპრილის თვემდე პერიოდის გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის სახით 16069.28 ლარის გადახდა იმ დროისათვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით;

გარდა ამისა, მოპასუხეს ო. გ.-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2012 წლის აპრილის თვიდან ყოველთვიურად მემანქანის ხელფასის 80%-ის ოდენობით 880 ლარის გადახდა იმ დროისათვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ – სს „ს. რ.-მ“.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 12 სექტემბრის განჩინებით სს „ს. რ.-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ო. გ.-ი მუშაობდა თბილისის სალოკომოტივო დეპოში ელექტრომავლის მემანქანედ. მან 1970 წლის 16 ივნისს, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა და შრომითი დასახიჩრების გამო დაეკარგა პროფესიული შრომის უნარი 80%-ით, უვადოდ. მიღებული საწარმოო ტრავმის გამო მოსარჩელე 2009 წლის თებერვლიდან სს „ს. რ.-ისგან“ იღებდა ყოველთვიურ სარჩოს _ 298.52 ლარს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე და განმარტა, რომ დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე, პირს ზიანის ანაზღაურება შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს პასუხისმგებლობის დაკისრების კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები, კერძოდ, სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, არსებობს მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და დამდგარ ზიანს (რეზულტატს) შორის და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი.

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში სახეზე იყო ზემოთ ჩამოთვლილი ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობები, კერძოდ, მოსარჩელემ სს «ს. რ.-ში“ მუშაობის პერიოდში მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის გამოც მას შეზღუდული ჰქონდა შრომის უნარი. ამდენად, ო. გ.-მა მიღებული ტრავმის გამო პროფესიული შრომის უნარი უვადოდ დაკარგა 80%-ით.

სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას ასევე იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით, „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის #53 დადგენილების მე-2 მუხლით და მიიჩნია, რომ მოპასუხე ორგანიზაციას ეკისრებოდა მოსარჩელისათვის სარჩოს გადახდის ვალდებულება.

სარჩოს გაამგარიშების საკითხთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მართალია, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის #53 დადგენილება არ ითვალისწინებს სარჩოს გაანგარიშების წესს, მაგრამ ყურადღება უნდა მიექცეს თავად ზიანის ანაზღაურების მიზანს, რომლის არსი სწორედ დაზარალებულის კომპენსირებაში მდგომარეობს. ამისათვის, მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც შრომის უნარის შეზღუდვის გამო დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, რის გამოც მას უკვე არ აქვს უნარი მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენს, რასაც დაზარალებული იღებდა დაწესებულებიდან ჯანრთელობის დაზიანებამდე შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, რამდენადაც 2009 წლის აპრილიდან 2011 წლის მარტის თვემდე მემანქანის ხელფასი შეადგენდა 840 ლარს, 2011 წლის 1 მარტიდან 2011 წლის 1 აპრილამდე _ 1000 ლარს, ხოლო 2011 წლის 1 აპრილიდან დღემდე _ 1100 ლარს, ამასთან, მოსარჩელემ პროფესიული შრომის უნარი დაკარგა 80%-ით, მას 2009 წლის აპრილიდან 2011 წლის მარტამდე (23 თვე) უნდა მიეღო 840 ლარის 80%, რაც შეადგენდა 672 ლარს. ამ თანხას უნდა გამოკლებოდა უკვე მიღებული თანხა, რაც შეადგენდა 298.52 ლარს. შესაბამისად, მოსარჩელის სარჩოს ოდენობა უნდა განსაზღვრულიყო 373.48 ლარით. დასახელებული თანხის 23 თვეზე გაანგარიშებით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელეს მითითებულ პერიოდში უნდა მიეღო 8590.04 ლარი. გარდა ამისა, 2011 წლის მარტის თვეში მოსარჩელეს უნდა მიეღო 1000 ლარის 80%, რაც შეადგენდა 800 ლარს. ამ თანხას უნდა გამოკლებოდა უკვე მიღებული 298.52 ლარი, რაც შეადგენდა 501.48 ლარს. 2011 წლის აპრილის თვიდან 2012 წლის აპრილის თვემდე (12 თვე), მოსარჩელეს უნდა მიეღო 1100 ლარის 80%. აღნიშნულ თანხას უნდა გამოკლებოდა უკვე მიღებული 298.52 ლარი, რაც საბოლოოდ შეადგენდა 581.48 ლარს. 12 თვეზე კი, მოსარჩელეს უნდა მიეღო 6977.76 ლარი.

ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს საბოლოოდ უნდა ანაზღაურებოდა 16069.28 ლარი, ხოლო 2012 წლის აპრილის თვიდან უნდა დანიშვნოდა ყოველთვიური სარჩო 880 ლარი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება სს „ს. რ.-მ“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას, შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, ამასთან, მართალია სასამართლომ გამოიყენა ამავე მუხლის მე-2 ნაწილი, მაგრამ არასწორად განმარტა იგი. სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის #53 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის“ მე-2 მუხლი, რამაც განაპირობა საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა.

სამოქალაქო კოდექსში სხეულის დაზიანების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების საკითხს აწესრიგებს 408-ე მუხლის მე-2 და არა 1-ლი ნაწილი, რადმდენადაც ამავე კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის მეორე წინადადების მიხედვით, ამ კოდექსით გათვალისწინებულ ზოგად ნორმებსა და სპეციალურ ნორმებს შორის კოლიზიისას გამოიყენება სპეციალური ნორმები.

გარდა ამისა, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნა დაუსაბუთებელია იმ მოტივითაც, რომ სხეულის დასახიჩრების და ტრავმის მიღების შემთხვევაში უბრალოდ შეუძლებელია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, განსხვავებით მატერიალური ზარალისგან. სახელშეკრულებო ურთიერთობისგან განსხვავებით, როდესაც მხარეს ყოველთვის შეიძლება ჰქონდეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური მოლოდინი, ეს მოლოდინი დასაქმებულს ვერანაირად ვერ ექნება შრომითსამართლებრივი ურთიერთობების დროს, ვინაიდან მოქმედი შრომის კოდექსის 37-ე და 38-ე მუხლების თანახმად, დამსაქმებელს, ნებისმიერ დროს , ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე შეუძლია დასაქმებულთან მოშალოს შრომითი ხელშეკრულება. აქედან გამომდინარე, შეუძლებელია იმის თქმა, იმუშავებდა თუ არა მოსარჩელე მოპასუხე საწარმოში (თუნდაც მას ვალდებულება ჯეროვნად შეესრულებინა) და შესაბამისად, იგი მიიღებდა თუ არა მთელი ამ წლების განავლობაში შრომის ანაზღაურებას.

სარჩოს შრომის ანაზღაურებიდან (ხელფასიდან) დაანგარიშება წარმოქმნის მნიშვნელოვან პრობლემას, რომელიც თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკის პირობებში შესაძლოა მნიშვნელოვან ხელშემშლელ ფაქტორად მოგვევლინოს. კერძოდ, სს „ს. რ.“ წარმოადგენს დამოუკიდებელ ბიზნეს-სუბიექტს, ხოლო თავისუფალი ეკონომიკა თავის თავში გულისხმობს კანონმდებლობისა და ეკონომიკის ლიბერალიზაციას.

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტლების უცვლელად დატოვების დასაბუთებისას გამოიყენა „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის“ მე-2 მუხლი, რომელიც არასწორად განმარტა. დასახელებული ნორმის თანახმად, საწარმოში, დაწესებულებასა და ორგანიზაციაში, ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ამ წესით, საქართველოს შრომის კოდექსითა და სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში, რაც დაზარალებულისათვის დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშების საფუძველს არ წარმოადგენს, რადგან მას არც აღნიშნული წესი, არც შრომის და სამოქალაქო კოდექსები არ ითვალისწინებენ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ.-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ.-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1152.35 ლარი) 70% – 806.625 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ს. რ.-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ სს „ს. რ.-ს“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1152.35 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 19 ოქტომბერი, საგადასახადო დავალება № 473) 70% – 806.625 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე