№ას-1478-1394-2012 26 ნოემბერი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – თ. ყ.-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ზ.-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი – კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა (პირვანდელი სარჩელის მოთხოვნა); კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის შეწყვეტა (შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით ა. ზ.-ის სარჩელი მოპასუხე თ. ყ.-ის მიმართ, დაკმაყოფილდა:

მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა 5303 ლარის გადახდა. ამასთან, აღნიშნული ვალდებულების დაკისრების სანაცვლოდ ა. ზ.-ი ცნობილ იქნა თბილისში, მე-3 ნ.-ის ქუჩის №25 მისამართზე მდებარე, საკადასტრო რუკაზე 1/1, 4/1, 6/1 და 7/1 ნომრებად აღნიშნული 57.25კვ.მ საერთო ფართის მქონე შენობების მესაკუთრედ;

არ დაკმაყოფილდა თ. ყ.-ის შეგებებული სარჩელი;

თ. ყ.-ს ა. ზ.-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით და საექსპერტო კვლევის წარმოებისათვის გაწეული ხარჯები, ჯამში 1097.32 ლარის ოდენობით.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. ყ.-მა, რომელმაც მოითხოვა ამ გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ. ყ.-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ა. ზ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, თ. ყ.-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა: თ. ყ.-ს ა. ზ.-ის სასარგებლოდ დაეკისრა საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების, 11977 ლარის 90%-ის – 10779.3 ლარის, აგრეთვე, მიშენება-გაუმჯობესების ხარჯის – 35131.31 ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მხარეთა შორის უდავო იყო, რომ ა. ზ.-ი წარმოადგენდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის ა” პუნქტით განსაზღვრულ მოსარგებლეს, რომელსაც საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მიღებული ჰქონდა მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე.

მოპასუხეს არც ერთი ინსტანციის სასამართლოში სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობა წარმოიშვა ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო აღარ იკვლევდა საქმის მასალებში წარდგენილი ხელწერილის შინაარსს.

უდავო იყო, რომ 1975 წელს მესაკუთრე ზ. ჯ.-ს და ა. ზ.-ს შორის შემდგარი წერილობითი ხელშეკრულებით ა. ზ.-ს გადაეცა ორი ოთახი. ა. ზ.-მა მისთვის თავდაპირველი შეთანხმებით გადაცემულ ფართზე (საკადასტრო რუკის მიხედვით 1/1, 4/1 და 6/1 ნაგებობებზე) 1985 წელს აწარმოა მიშენება (საკადასტრო რუკის მიხედვით მიშენების გზით შეიქმნა 7/1 შენობა) და ის ამ დროიდან ფლობდა მიშენებით გაზრდილ ფართს, რომელიც საკადასტრო რუკის თანახმად მოიცავდა 1/1, 4/1, 6/1 და 7/1 შენობა-ნაგებობებს.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არ გამხდარა თავად მიშენების წარმოების ფაქტი, ასევე სადავო არ იყო ქონების გაუმჯობესებისათვის (რკინის ჭიშკრის დაყენების, ავტოსადგომის მოწყობის, ტერიტორიის შემოღობვის, ეზოში ბეტონის ფილების დაგების და სახურავის მოწყობის სამუშაოების) გაწეული ხარჯების ოდენობა აპელანტი უთითებდა, რომ ა. ზ.-მა მიშენებები განახორციელა მესაკუთრესთან შეთანხმების გარეშე. ამასთან, როგორც აპელანტმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოში 2012 წლის 12 სექტემბერს გამართულ სასამართლო სხდომაზე განმარტა, მის მიერ უძრავი ქონების საკუთრებაში აღრიცხვის დროს მიშენებები უკვე განხორციელებული იყო.

თ.ი ყ.-ი 2011 წლის 27 ივნისს ამავე წლის 20 ივნისის უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ და იგი ამ დრომდე იყო თბილისში, მე-3 ნ.-ის ქ.#25 მისამართზე მდებარე როგორც 432კვ.მ ფართის მიწის ნაკვეთის, ისე მასზე განლაგებული რვა შენობა-ნაგებობის, მათ შორის, ა. ზ.-ის მიერ წარმოებული მშენებლობის შედეგად შექმნილი 7/1 ნაგებობის მესაკუთრე.

სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 18 აპრილის ექსპერტის დასკვნის თანახმად, თავდაპირველი შეთანხმების საფუძველზე ა. ზ.-ისათვის გადაცემული საცხოვრებელი სადგომის _ 1/1, 4/1 და 6/1 შენობების საერთო ფართი არის 24.43კვ.მ და ამ ფართის საბაზრო ღირებულება 11977 ლარით განისაზღვრება. ამავე დასკვნის თანახმად, 7/1 შენობის მშენებლობის, რკინის ჭიშკრის დაყენების, ავტოსადგომის მოწყობის, ტერიტორიის შემოღობვის, ეზოში ბეტონის ფილების დაგების და სახურავის მოწყობის სამუშაოების საორიენტაციო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება 2012 წლის პირველი კვარტლისათვის განისაზღვრება 35131.31 ლარით.

სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 18 აპრილის ექსპერტის დასკვნაში მოცემული შეფასებები საცხოვრებელი სადგომის ფართის, მისი ღირებულების ან გაუმჯობესებების შეფასების თაობაზე სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არ გამხდარა. უფრო მეტიც, აპელატი საჩივრით გამოთქვამდა მზადყოფნას, თავდაპირველად შეთანხმებული საცხოვრებელი სადგომის კომპენსაცია გადაეხადა სწორედ ამ დასკვნაში მოცემული ღირებულების გათვალისწინებით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 19 სექტემბრის სასამართლო სხდომაზე აპელანტმა თ. ყ.-მა განმარტა, რომ თუ სასამართლო სამართლებრივად საფუძვლიანად მიიჩნევდა როგორც ძირითადი ფართის, ასევე გაუმჯობესებების ღირებულების ანაზღაურებას, იგი მზად იყო გამოიყენებინა საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრის უპირატესი უფლება და მას გადაეხადა სადგომის მოსარგებლისათვის თანხა (სადგომის ღირებულების 90%-ს დამატებული გაუმჯობესების ხარჯები) სადგომის გამოთავისუფლების სანაცვლოდ (იხ.: 12.09.2012წ. სხდომის ოქმი CD დისკზე).

ამავე სასამართლო სხდომაზე ა. ზ.-ის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ ამ ფორმულირებით მოსარჩელე ეთანხმებოდა თ. ყ.-ის სააპელაციო საჩივარს (იხ.: 12.09.2012წ. სხდომის ოქმი CD დისკზე). სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა ისიც, რომ ჯერ კიდევ საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის დროს, ა. ზ.-ი მოითხოვდა, თ.ი ყ.-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, ამ უკანასკნელს ასევე დაკისრებოდა განხორციელებული მიშენებისა და გაუმჯობესების ხარჯების სრული ოდენობით ანაზღაურება.

დავის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის „ა” ქვეპუნქტით, მე-2 მუხლის 1-ლი და მე-2 პუნქტებით და განმარტა, რომ კანონმდებელი ითვალისწინებს მოსარგებლის მესაკუთრედ ცნობას თანხის გადახდის სანაცვლოდ, თუ მესაკუთრე არ იყენებს უფლებას _ თავად გადაუხადოს კომპენსაცია.

მოცემულ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლოში საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე თ. ყ.-მა წარადგინა შეგებებული სარჩელი და მოითხოვა მოსარგებლის მიერ ფორმადაუცევლი ნასყიდობის ხელშეკრულებით გადაცემული თავდაპირველი ფართის საბაზრო ღირებულების 90%-ის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა. ამასთან, მესაკუთრის განმარტებით, იგი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის ფარგლებში არ იყო ვალდებული აენაზღაურებინა მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯები. სწორედ აღნიშნული გარემოება დაედო საფუძვლად მოსარგებლის სარჩელის დაკმაყოფილებას. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატაში 2012 წლის 12 სექტემბერს გამართულ სასამართლო სხდომაზე აპელანტმა თ. ყ.-მა განმარტა, რომ თუ სასამართლო სამართლებრივად საფუძვლიანად მიიჩნევდა როგორც ძირითადი ფართის, ასევე გაუმჯობესებების ღირებულების ანაზღაურებას, იგი მზად იყო გამოეყენებინა საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრის უპირატესი უფლება და მას გადაეხადა სადგომის მოსარგებლისათვის თანხა (სადგომის ღირებულების 90%-ს დამატებული გაუმჯობესების ხარჯები) სადგომის გამოთავისუფლების სანაცვლოდ.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრემ გამოიყენა მისთვის კანონით მინიჭებული უპირატესი უფლება, რასაც დაეთანხმა მოწინააღმდეგე მხარეც.

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-11 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელ სადგომად განისაზღვრება ის ფართი, რომელზედაც თავდაპირველად არსებობდა გარიგება მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის ან გათვალისწინებული იყო ადმინისტრაციული აქტით. ამავე კანონის მე-6 მუხლის შესაბამისად, მესაკუთრე, რომელიც მოსარგებლეს მოსთხოვს ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტას, ვალდებულია აუნაზღაუროს მოსარგებლეს მის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ან/და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯები საბაზრო ღირებულების სრული ოდენობით.

რამდენადაც მოცემულ შემთხვევაში დადგინდა, რომ თავდაპირველი შეთანხმების საგნის (24.43კვ.მ ფართის) საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 11977 ლარს, ხოლო მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენების და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯების ოდენობა 35131.31 ლარს, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ თ. ყ.-ს საცხოვრებელ სადგომზე ა. ზ.-ის მფლობელობის შეწყვეტის სანაცვლოდ უნდა დაკისრებოდა 10779.3 ლარის (11977 ლარის 90%-ის), აგრეთვე, მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენებისა და არსებითი გაუმჯობესების ხარჯების – 35131.31 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ყ.-მა, რომელმაც მოითხოვა აღნიშნული განჩინების ნაწილობრივ, კერძოდ, მისთვის მიშენება-დაშენების გაუმჯობესების ხარჯების – 35131.31 ლარის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში გაუქმება.

კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ იგი ვალდებულია მოსარგებლე ა. ზ.-ს გადაუხადოს არამარტო თავდაპირველად დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის (24.43კვ.მ) საბაზრო ღირებულების (11977 ლარი) 90% (რაც შეადგენს 10779.3 ლარს), არამედ გადაუხადოს კიდევ, 1985 წელს მოსარგებლის მიერ უკანონოდ და უნებართვოდ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ღირებულება, რომელიც ექსპერტიზის დასვნით განსაზღვრულია 35131.31 ლარით. კასატორს მიაჩნნია,რომ ასეთი მოთხოვნა წინააღმდეგობაშია „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლთან, რომლის თანახმადაც, ამ მუხლით საცხოვრებელ სადგომად განისაზღვრება ის ფართი, რომელზედაც თავდაპირველად არსებობდა გარიგება მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის ან გათალისწინებული იყო ადმინისტრაციული აქტით.

საკასაციო საჩივრით თ. ყ.-ი აცხადებს, რომ თანახმაა ძირითადი საცხოვრებელი ფართის გაუმჯობესების ანაზღაურებაზე, თუმცა წინააღმდეგია, დაფაროს სხვა დანარჩენი, თვითნებურად აშენებული და დაშენებული ფართის გაუმჯობესების ხარჯები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. ყ.-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას თ. ყ.-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ. ყ.-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე