ბს-536-122-კ-05 18 ნოემბერი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით: ნ. წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ი. ლეგაშვილი,

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: საჯაროდ ბოდიშის მოხდის დავალება, მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

ჯ. შ.-მ, რ. ბ.-მ, ი. მ.-მ, ვ. მ.-მ, ე. ბ.-მ, რ. მ.-მ, ს. ბ.-მ, ...-ის საზოგადოების საქართველოს წარმომადგენლობის (ფილიალის) წარმომადგენელმა ბ. კ.-მ და ... კავშირის (არარეგისტრირებული კავშირის) წარმომადგენელმა გ. გ.-მ სარჩელი აღძრეს თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხეების _ შინაგან საქმეთა სამინისტროს, ისანი-სამგორის პოლიციის უფროს ნ. ჯ.-ისა და ისანი-სამგორის პოლიციის თანამშრომლების: თ. ა.-ისა და ჯ. ჯ.-ის მიმართ, რომლითაც მოითხოვეს მოპასუხეებისთვის დაევალებინათ საჯაროდ ბოდიშის მოხდა, ამასთან, მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლით:

მოსარჩელეები წარმოადგენენ საქართველოს მოქალაქეებს, რომელთა უფლებები და თავისუფლებები დაცული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციით, ხოლო სხვადასხვა თანამდებობის პირთა მიერ დაირღვა მათი უფლებები ინდივიდუალურად და უშუალოდ. მოპასუხეები წარმოადგენენ სახელმწიფო მოხელეებს, რომლებიც პირდაპირ ან ირიბად არიან პასუხისმგებელნი იმ მოვლენებზე, რომლებიც ასახულია მოცემულ საქმეში. 2001წ. 27 თებერვალს, დაახლოებით 11 საათზე, ქ. თბილისში, ... მთის ტერიტორიაზე, სადაც მიმდინარეობდა იეჰოვას მოწმეთა კონგრესი, რამდენიმე მეზობელი, მათ შორის, მხითარიანი და მისი ძმები _ ს. და მ., მივიდნენ კონგრესის ჩატარების ადგილზე და სიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენეს დამსწრეებს. ისინი მოითხოვდნენ კონგრესის შეწყვეტას. გრიგორ შახვერდიანი და სხვები შეეცადნენ დაემშვიდებინათ ისინი და სთხოვეს დაეტოვებინათ ის ადგილი. ამ შეკრებას ესწრებოდა ტელეკომპანია “რ.-ის’’ ჟურნალისტი, რომელმაც გადაიღო აღნიშნული მოვლენა, ხოლო შემდეგ აჩვენეს საინფორმაციო გამოშვებაში. 12.40 საათზე შემთხვევის ადგილზე მივიდა დაახლოებით 10-15 პოლიციელი, მათ შორის, თ. ა.-ე. მათ უმრავლესობას სამოქალაქო ტანსაცმელი ეცვა. დაახლოებით 14.30 საათზე რ. მ.-ს შეატყობინეს, რომ ბ. მ.-ი “ბრბოსთან” ერთად მათკენ მიემართებოდა. პოლიციის თანამშრომლებს დაუყოვნებლივ შეატყობინეს აღნიშნულის შესახებ, რაზედაც მათ რეაგირება არ მოახდინეს. დამსწრეებმა დაუყოვნებლივ გადაკეტეს ეზოს ჭიშკარი, სადაც მიმდინარეობდა კონგრესი. როდესაც ბ. მ.-ი “ბრბოსთან” ერთად იქ მივიდა, ადგილზე მყოფმა პოლიციელებმა მოითხოვეს ჭიშკრის გაღება, როცა მათ უარი უთხრეს, ზოგიერთმა დაიწყო კედელზე ასვლა, ხოლო როდესაც განუმარტეს, რომ ეს იყო კერძო საკუთრება, მათ განაცხადეს რომ ისინი პოლიციელები არიან და უჩვენეს ამის დამადასტურებელი საბუთი. მითითებულმა პირებმა გააღეს ჭიშკარი და შეუშვეს ხალხი პოლიციელების თანხლებით. 30-მდე იეჰოვას მოწმე შესასვლელთან გადაუდგა მათ, რათა ქალებს, ბავშვებს და მოხუცებულებს გაქცევის შესაძლებლობა მისცემოდათ. თავდამსხმელებმა სიტყვიერი და ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს მამაკაცებს, ზოგიერთმა ქვებიც დაუშინა, ხოლო პოლიცია ნაცვლად იმისა, რომ დაეცვა თავდასხმის მსხვერპლნი, ემუქრებოდა და სიტყვიერ შეურახყოფას აყენებდა იეჰოვას მოწმეებს. პოლიციის მაიორმა ზ. ს.-ის შეკითხვაზე, თუ რატომ არ აჩერებდნენ თავდამსხმელებს, განაცხადა, რომ “ხვალ სახლის პატრონს გააძევებდნენ სახლიდან”. ამის შემდეგ იეჰოვას მოწმეებმა დატოვეს კონგრესის ადგილი, ხოლო ბ. მ.-ი “ბრბოსთან” ერთად შევიდა ეზოში, სადაც მიმდინარეობდა კონგრესი. მათ გაიტაცეს სკამები და სხვა ნივთები, მათ შორის ბიბლიები და საგალობლები. პოლიციის თანამშრომლების მხრიდან თავდასხმის შეჩერების მცდელობაც კი არ ყოფილა, პირიქით, ისინი ხელს უწყობდნენ თავდასხმას. აღნიშნულის შესახებ 100-ზე მეტმა თვითმხილველმა განაცხადა თანხმობა ჩვენების მიცემის თაობაზე სასამართლოში.

მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ ხელისუფლების წარმომადგენლები არაერთხელ მიმართავდნენ მათ დევნას, კერძოდ:

1999წ. 14 ივნისს ქ. კასპში პოლიციის უფროსი ა. პ.-ი, 15 პოლიციელის თანმხლებით, ეწვია უ. ბ.-ს კერძო სახლში და აუკრძალა იეჰოვას მოწმეების რელიგიური შეხვედრების ჩატარება; 1999წ. 17 ოქტომბერს, დაახლოებით 12.00 საათზე, შპს “გ.-ს” შენობაში მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ განკვეთილი მღვდელი ბ. მ.-ი და მისი მიმდევრები თავს დაესხნენ იეჰოვას მოწმეთა მშვიდობიან შეკრებას. შეხვედრას ესწრებოდა, დაახლოებით 120 იეჰოვას მოწმე, მათ შორის _ ქალები და ბავშვები. თავდასხმის მსხვერპლთაგან თექვსმეტს აღმოუჩინეს პირველადი დახმარება ქ. თბილისის პირველ საავადმყოფოში. სამოცდაათმა მოქალაქემ საჩივრით მიმართა ქალაქის პროკურორს. ბ. მ.-ი და სხვები, ვინც ხელმძღვანელობდნენ და ორგანიზაციას უწევდნენ თავდასხმას, მიცემული არ იქნენ პასუხისგებაში; 2000წ. 16 იანვარს ... ტერიტორიაზე მოქალაქე ვ. ბ.-სა და გ. თ.-ს თავს დაესხა ბ. მ.-ის შვიდი მიმდევარი, რომლებმაც ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს მათ და წაართვეს ხელჩანთები, საიდანაც ამოიღეს საბუთები, პირადი ნივთები და გაანადგურეს. 17 იანვარს თავდასხმის მსხვერპლმა შეიტანა საჩივარი გლდანის რაიონის პოლიციაში, სადაც არანაირი მოქმედება აღნიშნულზე არ განხორციელებულა; 2000წ. 13 თებერვალს ვ. ბ.-ი და ი. ჯ.-ი ქუჩაში სამმა ახალგაზრდა მამაკაცმა შეაჩერა, რომელსაც შემდგომში კიდევ ბ. მ.-ის შვიდი მიმდევარი შეუერთდა. თავდამსხმელებმა მათი პირადი ნივთები წაიღეს, მათ შორის _ სამი ბიბლია და გაანადგურეს ბიბლიური ლიტერატურა, ხოლო პასუხისგებაში არავინ მიუციათ; 2000წ. 13 თებერვალს მ. ს.-ი და ლ. კ,-ი ანალოგიურად შეაჩერა ჯგუფმა, რომელიც ოცი ქალისაგან შედგებოდა. მათ წაართვეს ბიბლია, ბიბლიური ლიტერატურა და თანხა 30 ლარის ოდენობით. პოლიციამ უარი განაცხადა მათი საჩივრის მიღებაზე, რის გამოც საჩივარი შეტანილ იქნა პროკურორის სახელზე, ხოლო პასუხისგებაში ასევე არავინ იქნა მიცემული; 2000წ. 3 აპრილს, 19 საათზე ... ტერიტორიაზე, ქალებისა და ახლაგაზრდა მამაკაცებისაგან შემდგარი ჯგუფი, რომლებიც წარმოადგენენ ბ. მ.-ის მიმდევრებს, თავს დაესხა სამ იეჰოვას მოწმე ქალს (ნ. კ.-ს, ს. ბ.-ს და ლ. ხ.-ს). თავმდამსხმელებმა წაიღეს მათი ჩანთები და წაართვეს პირადი ნივთები, მათ შორის _ ბიბლიები. ისინი ასევე სასტიკად დაესხნენ თავს ქალბატონს, რომელიც შეეცადა დახმარება გაეწია ქალბატონებისათვის. საჩივარი შეტანილ იქნა 4 აპრილს, მაგრამ არანაირი ზომები აღნიშნულთან დაკავშირებით პოლიციის მიერ მიღებული არ ყოფილა; 2000წ. 19 აპრილს ქ. ლანჩხუთში, სამოცდაათი კაცისაგან შემდგარი “ბრბო” თავს დაესხა ვ. ხ.-ის სახლს. ვ. ხ.-ე და მისი მეგობრები შეკრებილი იყვნენ უფლის სერობის აღსანიშნავად. შეხვედრა ჩაიშალა. პოლიციამ, რომელიც დასახმარებლად გამოიძახეს, მხარი დაუჭირა “ბრბოს”. მომხდართან დაკავშირებით, საჩივარი შეიტანეს ქ. ლანჩხუთის პროკურორის სახელზე, რაზედაც შესაბამისი ზომები არ მიუღიათ; 2000წ. 19 აპრილს ქ. აბაშაში ორმოცმა ნასვამმა მამაკაცმა ჩაშალა იეჰოვას მოწმეების მიერ უფლის სერობის აღმნიშვნელი შეხვედრა. “ბრბომ” სახლიდან გაიტანა პირადი რელიგიური ლიტერატურა და დაწვა. სამოქალაქო ტანსაცმლიანი პოლიციელები მშვიდად უყურებდნენ მომხდარს და არაფერზე რეაგირებდნენ. ქ. აბაშის სამართალდამცავი ორგანოების თანამშრომლებმა იეჰოვას მოწმეებს განუცხადეს: “თქვენ სახელმწიფოსათვის გამოუსადეგარი ხალხი ხართ და თქვენს გამო არავინ არაფერზე პასუხს არ აგებსო, თბილისშიც რომ შეატყობინოთ, იქედან მადლობას გვეტყვიანო”. საჩივარი შეიტანეს, მაგრამ პასუხისგებაში არავინ მიუციათ; 2000წ. 19 აპრილს სოფ. ... 15-კაციანი, ნასვამი, ჯგუფი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა მ. ჟ.-ა, რომელიც ქ. აბაშაში იეჰოვას მოწმეების დარბევაში მონაწილეობდა, მივიდა თ. თ.-ს სახლში და დაარბიეს იეჰოვას მოწმეების რელიგიური შეხვედრა, რომლებიც აღნიშნავდნენ იესო ქრისტეს სიკვდილის გახსენებას (უფლის სერობას). იმავე საღამოს ერთი იეჰოვას მოწმე და მისი მეგობარი ქუჩაში სცემეს, საჩივარი შეტანილი იქნა, მაგრამ არანაირი შედეგი არ მოჰყოლია; 2000წ. 19 აპრილს სოფ. ...-ში “ბრბომ”, რომელთა შორის იყვნენ ადგილობრივი პოლიციელები და სოფლის გამგებელი ნ. ძ.-ი, მუქარით აიკლეს იეჰოვას მოწმეების კრება. საჩივრები შეტანილი იქნა, მაგრამ შედეგი არ მოჰყოლია; 2000წ. 3 აგვისტოს 12-15 “ბასილისტისაგან” შემდგარი ჯგუფი თავს დაესხა ორ იეჰოვას მოწმეს, რომლებიც მიდიოდნენ თიანეთის ქუჩაზე, გლდანის რაიონში. ამ თავდასხმის მსხვერპლთ: ვ. მ.-სა და ს. ბ.-ს, წიხლებით სცემდნენ და თავში ურტყამდნენ. “ბრბოს” წევრები უწმაწური სიტყვებით მიმართავდნენ მათ, წაართვეს პირადი საბუთები და დახიეს მათი რელიგიური ლიტერატურა. წინასწარ ჩატარებული სამედიცინო შემოწმების შედეგად დადგინდა, რომ ცემის მსხვერპლთ მიღებული ჰქონდათ ტრავმები, შესაძლებელია ტვინის შერყევაც. საჩივრები შეტანილ იქნა, მაგრამ არავითარი ზომები არ მიუღიათ; 2000წ. 16 აგვისტოს სისხლის სამართლის საქმის მოსმენა, რომელიც დაკავშირებული იყო 1999წ. 17 ოქტომბერს ბ. მ.-ისა და მისი ხალხის მიერ იეჰოვას მოწმეების 120 _ კაციან კრებაზე თავდასხმასთან, დაიწყო 2000წ. 16 აგვისტოს გლდანი-ნაძალადევის სასამათლოში. შუადღის შემდეგ გამოცხადებული შესვენების დროს გლდანი-ნაძალადევის სასამართლოს დარბაზში ყვირილით შეცვივდა დაახლოებით 80-კაციანი “ბრბო”, ბ. მ.-ის მეთაურობით. ისინი თავს დაესხნენ იეჰოვას მოწმეებს, უცხოელ დამკვირვებლებს და ჟურნალისტებს. ამ თავდასხმის დროს მათ ფიზიკური ძალის გამოყენებით სასამართლოს დარბაზიდან გაყარეს იეჰოვას მოწმეები და უცხოელი დამკვირვებლები. ეს თავდასხმა გადაიღო ტელეკომპანია “რ.-მ’’ და “კ.-ის’’ ტელერეპორტიორებმა. პოლიციის თანამშრომლებს, რომლებიც სასამართლო სხდომის დარბაზში იმყოფებოდნენ, არ შეუჩერებიათ თავდასხმა; 2000წ. 17 აგვისტოს სასამართლო პროცესის მეორე დღეს “ბასილისტებმა” კვლავ გაავსეს დარბაზი, მაგრამ საქმის მოსმენა გადაიდო 2000წ. 18 სექტემბრისათვის. საქმის განხილვის დამთავრებისთანავე სასამართლოს ეზოში ბ. მ.-ის “ბრბო” თავს დაესხა თავისუფლების ინსტიტუტის წარმომადგენელ გ. ბოკერიას და რადიო “თავისუფლების” ჟურნალისტ დ. პ.-ს. მათ წიხლებით სცემდნენ და ქვებს ესროდნენ. როცა გ. ბ.-მ მათ თავი დააღწია, “ბრბო” მიუბრუნდა კანადელ იურისტ ჯ. ბ.-ს, ადვოკატ მ. ჭ.-ს და უცხოელ დამკვირვებლებს. “ბრბოს” წევრებმა მათ შემოახიეს ტანსაცმელი და წაართვეს პირადი ნივთები. ამ თავდასხმას სამართალდამცავები მხოლოდ შორიდან უყურებდნენ და უარი თქვეს “ბრბოსგან” დაზარალებულების დაცვაზე; 2000წ. 2 სექტემბერს ქ. ქუთაისში ორმა პოლიციელმა გააჩერა გ. ძ.-ი, რომელიც წაიყვანეს პოლიციის განყოფილებაში და სცემეს იმის გამო, რომ იეჰოვას მოწმეა და სხვ.

მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ 2001წ. 27 თებერვალს ქ. თბილისში, ... დასახლებაში, იეჰოვას მოწმეთა რელიგიური კონგრესის ჩაშლის, ასევე საკონგრესო ადგილის გაძარცვის დაშვებით, ხელისუფლების წარმომადგენლებმა დაარღვიეს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 და 25-ე მუხლების მოთხოვნები. ხელისუფლების წარმომადგენლებმა პირდაპირ და ირიბად მონაწილეობა მიიღეს იეჰოვას მოწმეთა რელიგიური კონგრესის ჩაშლაში, სიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენეს დამსწრეებს და დაუშვეს კონგრესის ადგილის გაძარცვა მათი რელიგიური რწმენის გამო, ფაქტობრივად მონაწილეობა მიიღეს საქართველოში იეჰოვას მოწმეთა სასტიკი რელიგიური დევნის მიმდინარე კომპანიაში, რითაც დაირღვა ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვის ევროპული კონვენციის მე-8, მე-9, მე-10, მე-11, მე-13 და მე-14 მუხლების და პირველი ოქმის პირველი მუხლით დადგენილი მოთხოვნები, ასევე სახელმწიფო მოხელეების მიერ დაირღვა “პოლიციის შესახებ” კანონის მე-2 და მე-4 მუხლების მოთხოვნები, რადგან მათ არ შეასრულეს მათთვის კანონით დადგენილი მოვალეობა, კერძოდ, არ დაიცვეს საზოგადოებრივი წესრიგი და საზოგადოებრივი უშიშროება, არ აღკვეთეს დანაშაული და არ შეეცადნენ სხვა სამართალდარღვევათა თავიდან აცილებას.

მოსარჩელეები და მათი თანაქრისტიანელები მნიშვნელოვნად დაზარალდნენ მოპასუხეთა უკანონო მოქმდებების გამო, რომლებმაც პირდაპირ და პერსონალურად დაარღვიეს მათი კანონით დაცული ინტერესები. სარჩელის წარდგენის მომენტისათვის მორალური ზიანი მოსარჩელეთათვის, მათ შორის, მოსარჩელეთა გაერთიანებისთვის, რომელიც თავისი წევრების სახელით შეფასებულია 1000 ლარის ოდენობით თითოეულისათვის, ხოლო ზიანი მიყენებული თავდასხმის შედეგად განადგურებული და გატაცებული ნივთებისათვის შეადგენს 600 ლარს.

მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ მოპასუხეებს უნდა განეხორციელებინათ თავიანთი დისკრეციული უფლებამოსილება საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, რაც არ გაკეთეს და ამით დაარღვიეს ზაკ-ის მე-5 და მე-6 მუხლების მოთხოვნები, ამასთან მიიჩნევენ, რომ სამართლიანია კომპენსაციის მოთხოვნა საქართველოს სახელმწიფოსაგან, რაც გათვალიწინებულია საქართველოს კონსტიტუციის 49.9 მუხლით, აგრეთვე, მათი მოთხოვნა, წერილობით და საჯაროდ ოფიციალურად ბოდიშის მოხდის თაობაზე, მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების და მომავალში პოლიციის უკანონო მოქმედებებისაგან დაცვის შესახებ, რაც გათვალისწინებულია პოლიციის შესახებ კანონის 8.37 მუხლით.

თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 30 მარტის გადაწყვეტილებით ჯ. შ.-ის, რ. ბ.-ის, ი. მ.-ის, ვ. მ.-ის, ე. ბ.-ის, რ. მ.-ის, ს. ბ.-ის, ...-ის საზოგადოების საქართველოს წარმომადგენლობის (ფილიალის) წარმომადგენელს ბ. კ.-ის და ... კავშირის (არარეგისტრირებული კავშირის) წარმომადგენლის გ. გ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძლობის გამო, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

პოლიციელების სიტყვიერი ან ფიზიკური შეურაცხოფის ფაქტი იეჰოვას მოწმეთა მიმართ საქმის მასალებით დადგენილი არ არის. პოლიციას არ მიუღია მონაწილეობა რელიგიური შეკრებების დარბევაში. ამასთან, მოსარჩელეებმა არ მიუთითეს სკ-ის რომელი მუხლის საფუძველზე ითხოვდნენ საჯაროდ ბოდიშის მოხდას.

რაიონულმა სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ ცნობდა არც საჯაროდ და არც წერილობით ბოდიშის მოხდის დაკისრების ვალდებულებას, რის გამოც აღნიშნული მოთხოვნა მოკლებული იყო სამართლებრივ საფუძველს. ამასთან, სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია სარჩელის მეორე მოთხოვნა, “პოლიციის შესახებ” კანონის მე-8 მუხლის “გ” და “ტ” პუნქტების გამოყენების თაობაზე და განმარტა, რომ პოლიცია ისედაც ვალდებულია, იცავდეს საზოგადოებრივ წესრიგს.

რაიონულმა სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექის 408.1. და 413.1. მუხლები და განმარტა, რომ მოსარჩელეები არ უარყოფენ იმ ფაქტს, რომ მათი შეკრება დაარბია ბ. მ.-მ და მისმა მომხრეებმა და არა პოლიციის თანამშრომლებმა. აღნიშნულ ფაქტზე აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე ბ. მ.-ის და არა პოლიციელების მიმართ, შესაბამისად, პოლიციის მუშაკები არ წარმოადგენდნენ ზიანის მიმყენებლებს და, ამდენად, მათ ვერც ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დაეკისრებოდათ, რის გამოც სარჩელის ეს მოთხოვნა მიჩნეულ იქნა დაუსაბუთებლად.

რაიონულმა სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელეების მოთხოვნა პოლიცილების მიმართ დისციპლინური ზომების გამოყენების თაობაზე და მიუთითა საქართველოს პრეზიდენტის 1997წ. 17 მარტის ¹139 ბრძანებულებით დამტკიცებული “საქართველოს შს ორგანოებში გავლის წესის შესახებ” დებულების მეოთხე თავის 45-ე მუხლზე და განმარტა, რომ მოსარჩელეების მხრიდან არანაირი განცხადება პოლიციის თანამშრომლების მიმართ პოლიციის განყოფილებაში არ შესულა და, შესაბამისად, დისციპლინური სასჯელის მოთხოვნა იყო ხანდაზმული, რადგან დისციპლინური წესდების თანახმად, დისციპლინური სასჯელი არ შეიძლება დაეკისროს მუშაკს გადაცდომის ჩადენიდან 6 თვის შემდეგ.

რაიონულმა სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლი და განმარტა, რომ მითითებული ნორმით დაცულია ყოველი ადამიანის აღმსარებლობის და რწმენის თავისუფლება და არანაირი დამატებითი ინსტრუქციების მიღება აღნიშნულის თაობაზე საჭიროებას არ წარმოადგენდა, ამასთან ასევე უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული მოსარჩელეთა მოთხოვნა სასამართლო და სასამართლოს გარეშე ხარჯების მოპასუხისათვის დაკისრების შესახებ, რადგან საქმის მასალებით არ დადგენილა თუ რა ხარჯები აქვთ გაწეული მოსარჩელეებს, ასევე სამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელეების მოთხოვნა: “სასამართლომ მიიღოს სხვა მსგავსი გადაწყვეტილება, რომელსაც ჩათვლის სათანადოდ და რომელსაც საჭიროდ ჩათვლიან მოსარჩელეები პროცესის განმავლობაში” იყო დაუსაბუთებელი, რამდენადაც მოსარჩელეებს რაიმე დამატებითი მოთხოვნები სასამართლო პროცესის დროს არ დაუყენებიათ, ხოლო სასამართლოს უფლება არა აქვს გასცდეს სარჩელის ფარგლებს და გამოიტანოს რაიმე გადაწყვეტილება იმაზე მეტი, რაც მოსარჩელეს არ მოუთხოვია.

რაიონული სასამართლოს მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ჯ. შ.-ემ, რ. ბ.-მ, ი. მ.-მა, ვ. მ.-მა, ე. ბ.-მა, რ. მ.-მა, ს. ბ.-მა, ...-ს საზოგადოების საქართველოს წარმომადგენლობის (ფილიალის) წარმომადგენელმა ბ. კ.-მ და ... კავშირის (არარეგისტრირებული კავშირის) წარმომადგენელმა გ. გ.-მ, რომლითაც მოითხოვეს მითითებული გადაწყვეტილების გაუქმება შემდეგი მოტივით:

2001წ. 27 თებერვალს, დაახლოებით 11 საათზე, ქ. თბილისში, ელიას მთის ტერიტორიაზე, სადაც მიმდინარეობდა იეჰოვას მოწმეთა კონგრესი, რამდენიმე მეზობელი, მათ შორის _ მხითარიანი და მისი ძმები: ს. და მ., მივიდნენ კონგრესის ჩატარების ადგილზე და სიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენეს დამსწრეებს. ისინი მოითხოვდნენ კონგრესის შეწყვეტას. გ. შ.-ი და სხვები შეეცადნენ დაემშვიდებინათ ისინი და სთხოვეს დაეტოვებინათ აღნიშნული ადგილი. აღნიშნული დასტურდება იმ ვიდეოფირით, რომელიც გადაიღეს ტელეკომპანია “რ.-ის’’ ჟურნალისტებმა. 12.40 საათზე შემთხვევის ადგილზე გავიდა დაახლოებით 10-15 პოლიციელი, მათ შორის თ. ა.-ე და ჯ. ჯ.-ე. მათი უმრავლესობა სამოქალაქო ტანსაცმელში იყო. დაახლოებით 14.30 საათზე, რ. მ.-ს შეატყობინეს, რომ კონგრესის მიმართულებით ბ. მ.-ი მიემართებოდა თანმხლებ პირებთან ერთად. პოლიციის თანამშრომლებს დაუყოვნებლივ შეატყობინეს აღნიშნულის შესახებ, რაზედაც მათ რეაგირება არ მოახდინეს. დამსწრეებმა დაუყოვნებლივ გადაკეტეს ეზოს ჭიშკარი, სადაც მიმდინარეობდა კონგრესი. იქ მყოფმა პოლიციელებმა მოითხოვეს ჭიშკრის გაღება, როცა მათ უარი უთხრეს ზოგიერთმა დაიწყო კედელზე ასვლა, ხოლო, როდესაც განუმარტეს, რომ ეს იყო კერძო საკუთრება, მათ განაცხადეს რომ ისინი პოლიციელები არიან და ბ. მ.-ის “ბრბოს” გაუღეს კარები. 30-მდე იეჰოვას მოწმე შესასვლელთან გადაუდგა მათ, რათა შესაძლებლობა მისცემოდათ ქალებს, ბავშვებს და მოხუცებულებს გაქცეულიყვნენ. პოლიციის თანამშრომლებმა სიტყვიერი და ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს იეჰოვას მოწმეებს. პოლიციის მაიორმა ზაურ საფაროვის შეკითხვაზე, თუ რატომ არ აჩერებდნენ თავდამსხმელებს, განაცხადა, რომ ხვალ სახლის პატრონს გააძევებდნენ სახლიდან. იეჰოვას მოწმეების წასვლის შემდეგ თავდამსხმელებმა დაარბიეს კონგრესის ადგილი, სკამები, ლიტერატურა და სხვა ნივთები, მათ შორის ზოგი რამ თან წაიღეს, ხოლო ზოგიც ადგილზე დაარბიეს.

რაიონულმა სასამართლომ შეფასება არ მისცა საქმეზე მტკიცებულებად წარდგენილ ვიდეო ფირზე ასახულ კადრებს, რომლებიც მთლიანად ადასტურებს აპელანტების ჩვენებებს, მტკიცებულებები, რომლებზეც ისინი მიუთითებდნენ ემყარებოდა თვითმხილველთა და დაზარალებულთა განცხადებებს, სადაც ისინი აღწერდნენ უკანონო მოქმედებებს, მათ შორის სიტყვიერ შეურაცხყოფას პოლიციის თანამშრომლების მხრიდან, თვითმხილველებმა სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად, საქმის განხილვის დროს თავიანთი ახსნა-განმარტებებით დაადასტურეს სარჩელში მოყვანილი გარემოებები, რაც სასამართლოს არ გათუვალისწინებია.

სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე აპელანტების წარმომადგენელმა დააზუსტა სარჩელის მე-4 მოთხოვნა და მორალური ზიანის ანაზღაურება მოითხოვა მხოლოდ მოსარჩელე ფიზიკურ პირთა: ჯ. შ.-ის, ი. მ.-ის, ვ. მ.-ის, ე. ბ.-ის, რ. მ.-ის და ს. ბ.-ის სასარგებლოდ 1000-1000 ლარის ოდენობით თითოეულისათვის ანაზღაურება, რომელიც სოლიდარულად უნდა დაკისრებოდა ოთხივე მოპასუხეს, ხოლო სარჩელის მე-5 მოთხოვნასთან დაკავშირებით განმარტა, რომ მოპასუხე შს სამინისტროს უნდა დაევალოს, დაუყოვნებლივ გამოიყენოს დისციპლინური ზომები მოპასუხე პოლიციელების მიმართ და ასევე იეჰოვას მოწმეთა რელიგიური თავისუფლების პატივისცემისათვის გამოსცეს ინსტრუქცია ადმინისტრაციული აქტის სახით” ასევე მოითხოვა მოპასუხეებისათვის სასამართლოს და სასამართლოს გარეშე ხარჯების ანაზღაურება 350 და 250 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლოს 2005წ. 31 იანვრის განჩინებით ჯ. შ.-ის, რ. ბ.-ის, ი. მ.-ის, ვ. მ.-ის, ე. ბ.-ის, რ. მ.-ის, ს. ბ.-ის, ...-ის და ... წარმომადგენლების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სსსკ-ის 382.2. მუხლი და სრულებით გაიზიარა I ინსტანციის სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა გამოკვლევის შედეგები, ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სკ-ის 992-ე და 1005.1. მუხლები და განმარტა, რომ მითითებული ნორმების საფუძველზე პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება თუ სახეზეა ზიანი, ხოლო ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, ამასთან თუ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებიდან გამომდინარე, არ დასტურდებოდა მოპასუხეთათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობების არსებობა, კერძოდ, 2001წ.27.02. ქ. თბილისში, იეჰოვას მოწმეთა რელიგიური კონგრესის ჩაშლა და დარბევა, მოსარჩელეთათვის სიტყვიერი და ფიზიკური შეურაცხყოფისა და აქედან გამომდინარე, მოსარჩელეთათვის მატერიალური და მორალური ზიანის მიყენება გამოწვეული იყო მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით და აღნიშნულ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის არსებობდა მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებლებს მიუძღოდათ ბრალი. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ვერც ერთმა მოსარჩელემ, მათ მიერ წარდგენილ წერილობით განმარტებასა თუ რაიონული სასამართლოს სხდომაზე მიცემულ ზეპირ განმარტებაში ვერ მიუთითა კონკრეტულად, რომელმა მოპასუხემ (პოლიციელმა) რა მართლსაწინააღმდეგი ქმედება ჩაიდინა. აღნიშნული გარემოება ასევე ვერ დადასტურდა რაიონული სასამართლოს სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული კონგრესის მონაწილე პირების მიერ. ყველა მათგანი მიუთითებდა ბ. მ.-სა და მისი მიმდევრების მიერ ჩადენილ ქმედებებზე, ამასთან, აპელანტის მიერ არც სააპელაციო ინატანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას არ იქნა დაზუსტებული, თუ კონკრეტულად, რაში გამოიხატებოდა თითოეული მოპასუხის ქმედება, რომლითაც მიადგა ზიანი მათ უფლებებსა და კანონიერ ინტერესებს, რაც სკ-ის 1005-ე მუხლის წინაპირობას წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სკ-ის 143.1. მუხლი და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობდა მორალური ზიანის ანაზღაურების კანონით განსაზღვრული არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძველი, რის გამოც უსაფუძვლო იყო აპელანტების მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ, ამასთან სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მოსაზრება სარჩელის სხვა მოთხოვნათა უსაფუძვლობის თაობაზე და მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთა მითითება მოპასუხეთა მიერ კანონმდებლობის მოთხოვნათა დარღვევის შესახებ იყო დაუსაბუთებელი, რასაც სწორი შეფასება მისცა რაიონულმა სასამართლომ.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ჯ. შ.-ემ, რ. ბ.-მ, ი. მ.-მ, ვ. მ.-მ, ე. ბ.-მ, რ. მ.-მა, ს. ბ.-მ, ...-ის საზოგადოების საქართველოს წარმომადგენლობის (ფილიალის) წარმომადგენელმა ბ. კ.-მ და ... კავშირის (არარეგისტრირებული კავშირის) წარმომადგენლებმა: გ. გ.-მ და მ. ც.-მ, რომლითაც მოითხოვეს სააპელაციო სასამართლოს მითითებული განჩინების გაუქმება შემდეგი მოტივით:

სააპელაციო სასამართლომ სრულებით გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოსარჩელეების მიერ ვერ იქნა დასახელებული თუ კონკრეტულად, რომელმა მოპასუხემ ჩაიდინა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება რაც დაუსაბუთებლია, რადგან მოსარჩელეებმა და უამრავმა მოწმემ დაასახელეს კონკრეტული პოლიციის თანამშრომლების არა მხოლოდ გვარები, სახელები და თანამდებობები, არამედ ასევე მიუთითეს თუ რა ქმედების განხორციელებაში ადანაშაულებდნენ მათ. ამასთან, მიუხედავად იმ გარემოებისა, რომ ათეულობით ადამიანია ნაცემი, დარბეული სახლი და განადგურებული საკონგრესო ინვენტარი, დატაცებულია უამრავი პირადი ნივთი და ძვირფასეულობა, რაც დასტურდება მოსარჩელეთა და მოწმეთა ჩვენებებით, ვიდეო და ფოტო მასალებით და ექსპერტ-აუდიტის დასკვნით და ეს ყველაფერი ხდებოდა პოლიციის თანამშრომელთა თანდასწრებით და მონაწილეობით, სააპელაციო სასამართლო მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ არ დასტურდებოდა მოპასუხისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობების არსებობა.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას დარღევულია სსსკ-ის 105.2. მუხლის მოთხოვნები, რადგან კასატორების მიერ წარდგენილ იქნა მთელი რიგი მტკიცებულებები, ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სისხლის და არა სამოქალაქო სამართლის კანონმდებლობა, რადგან სასამართლომ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 132.5. მუხლის შესაბამისად მოითხოვა ეჭვის გამომრიცხავი მტკიცებულება, ხოლო კასატორებმა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით იმიტომ მიმართეს სასამართლოს, რომ დაემტკიცებინათ არა სისხლის სამართლის კანონმდებლობით დასჯადი დანაშაული, არამედ მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელეებზე განხორციელებული ღირსებისა და პატივის შემლახავი ქმედების არსებობა, ამასთან, მათ ამტკიცეს ის გარემოებები, რაზედაც ამყარებდნენ თავიანთ მოთხოვნებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად.

კასატორები მიიჩნევენ, რომ მოპასუხეებმა დაარღვიეს არა მხოლოდ სისხლის სამართლის კოდექსის, არამედ საქართველოს კონსტიტუცია, ადამინის უფლებათა ევროპული კონვენცია, სამოქალაქო კოდექსი და კანონი “პოლიციის შესახებ”. რაიონული და სააპელაციო სასამარლოს მიერ დარღვეულ იქნა სსსკ-ის 6.1. მუხლის და საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მოთხოვნები, რადგან სასამართლოებმა უნდა დაიცვან მოქალაქეები სისასტიკის და რელიგიური დევნისაგან. ასევე, კასატორებმა მიუთითეს ადამინის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის მე-9 და მე-19 მუხლებზე და განმარტეს, რომ, როგორც სხვა რელიგიური ჯგუფის წევრებს, იეჰოვას მოწმეებს უფლება აქვთ ისარგებლონ რელიგიის თავისუფლებით და თაყვანი სცენ ღმერთს ისე, როგორც სწორად თვლიან, ეს არის ფუნდამენტალური თავისუფლება თანამედროვე დემოკრატიულ საზოგადოებაში, ხოლო მოქალაქეებს, რომლებიც თავიანთ კონსტიტუციურ უფლებებს ახორციელებენ, არ უნდა ეშინოდეთ, რომ მათ სიტყვიერ ან ფიზიკურ შეურაცხყოფას მიაყენებენ თანამდებობის პირები, რომლებმაც ისინი უნდა დაიცვან .

საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის _ შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელმა ზ. ჩ.-მ არ ცნო საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ჯ. შ.-ის, ი. მ.-ის, ვ. მ.-ის, ე. ბ.-ის, რ. მ.-ის, ს. ბაზოიანის, ...-ის საზოგადოების საქართველოს წარმომადგენლობის (ფილიალის) წარმომადგენლის ბ. კ,-ის და ... კავშირის (არარეგისტრირებული კავშირის) წარმომადგენლების გ. გ.-ის და მანუცარ ციმინტიას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 31 იანვრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას დარღვეულია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსკ-ის 393.2. და 394. “ე” მუხლების მოთხოვნები. სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ასევე არასწორად განმარტა კანონი, გადაწყვეტილება იურიდიულად იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ სკ-ის 413.2. მუხლი, რომლითაც განსაზღვრულია იმ არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, რომელიც გამომდინარეობს ვალდებულებით სამართლებრივი ურთიერთობიდან, მაშინ, როცა სადავო სამართალურთიერთობა დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას შეეხება, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ სადავო სამართალურთიერთობას არასწორად შეუფარდა სამართლის ნორმა, რითაც დარღვეულია სსსკ-ის 393.2. ა) მუხლის მოთხოვნები. ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ კონკრეტულ შემთხვევაში სადავო საკითხის განხილვისას უნდა იხელმძღვანელოს სკ-ის დელიქტური ვალდებულებების მარეგულირებელი ნორმებით, რომლებიც ითვალისწინებენ სხვა პირის მიერ მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას.

სსკ-ის 407.2. მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

კონკრეტულ შემთხვევაში საკასაციო პრეტენზია დასაბუთებულია, კერძოდ საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორთა მოტივს იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დარღვეულია სსკ-ის 105.2. მუხლი, რომლის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათს სასამართლო სხდომაზე ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, რაც სასამართლოს მიერ უგულვებელყოფილ იქნა. კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილ სარჩელს თან ერთვის დანართის ნუსხა, რომელშიც სარჩელთან ერთად სასამართლოში წარდგენილ მტკიცებულებებს შორის მითითებულია სასამართლოს შენობაში მომხდარი თავდასხმის ამსახველი ვიდეოფირი, გ. მ.-ის განცხადება და თავდასხმის ამსახველი ვიდეოფირი და სასამართლოს შენობის გარეთ მომხდარი თავდასხმის ამსახველი ვიდეოფირი, რომლებთან დაკავშირებით მოსარჩელეები უთითებდნენ სასამართლო სხდომაზე წარდგენის თაობაზე. აღნიშნულის შესახებ არ დასტურდება რაიონული სასამართლოს სხდომის ოქმებით, არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო სასამართლოს არ მოუთხოვია ამ მტკიცებულებების წარმოდგენა და არ მოუხდენია მათი გამოკვლევა, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული მტკიცებულებებისათვის სამართლებრივი შეფასება არ მიუცია. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დავა გადაწყვეტილია ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მტკიცებულების გამოკვლევის გარეშე, მით უფრო იმ პირობებში, როცა ვიდეო ფირი მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი არ არის, ხოლო როგორც სააპელაციო საჩივარი, ისე დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია დიდწილად ემყარება სწორედ მითითებულ მტკიცებულებაში ასახულ გარემოებებს. საქმის ხელახალი განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს ვიდეოფირის სახით არსებობს თუ არა მტკიცებულება, კონკრეტულად ... მთაზე განვითარებულ მოვლენებთან დაკავშირებით და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მითითებული საპროცესო მოქმედების შესრულების გარეშე სრულიად დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ საქმის მასალების მიხედვით არ არსებობს მოპასუხეთათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობა და რომ არ არსებობს მიზეზობრივი კავშირი აღნიშნულ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის, ასევე არ არსებობს ზიანის მიმყენებლის ბრალი.

აგრეთვე, საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულების სახით ფოტოსურათები, რომლებზეც ასახულია პოლიციელის ფორმაში გამოწყობილი რამდენიმე პირი, რომლებმაც, მოსარჩელეთა აზრით, უშუალოდ განახორციელეს უკანონო ქმედება, რის გამოც მოსარჩელეებს მიაჩნიათ, რომ დაირღვა მათი კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებები და მათ მიადგათ მატერიალური და მორალური ზიანი, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ არის გამოკვლეული და შესაბამისად, დადგენილი ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ფოტოსურათებზე ასახული პოლიციის ფორმაში მყოფი პირები რეალურად წარმოადგენდნენ (ან წარმოადგენენ) პოლიციელებს, არ არის მოხდენილი მათი იდენტიფიცირება, სასამართლოს არ გამოუყენებია სასკ-ის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილება _ საკუთარი ინიციატივით მტკიცებულებათა მოპოვება, აღნიშნული გარემოების დადგენის გარეშე შეუძლებელია იმ ფაქტობრივი გარემოების დადგენა და შესაბამისი დასკვნის მოხდენა, რეალურად ელიას მთაზე ადგილი ჰქონდა თუ არა რეალურ პოლიციელთა მხრიდან უმოქმედობას და კანონით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობას საჯარო წესრიგის დაცვის თაობაზე. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს და იმსჯელოს წარმოადგენენ თუ არა რეალურად მტკიცებულებაზე, კერძოდ ფოტოსურათებზე ასახული პოლიციის ფორმაში მყოფი პირები შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლებს, რის დასადგენად მოპასუხე შინაგან საქმეთა სამინისტროს სასკ-ის მე-4 და მე-19 მუხლებზე დაყრდნობით უნდა დაევალოს მითითებული პირების, როგორც პოლიციელების (ასეთის შემთხვევაში) იდენტურობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარმოდგენა სასკ-ის მე-20 მუხლის საფუძველზე, მით უფრო იმ პირობებში, როცა მოსარჩელეთა წარმომადგენლების განცხადებით, ერთ-ერთი მათგანი შსს ისანი-სამგორის რაიონული პოლიციის თანამშრომელი აგლაძე იყო; სააპელაციო სასამართლომ კონკრეტულად თანამოპასუხეებად მითითებული პოლიციელების ფოტოსურათების მოპოვების შედეგად თავადაც მოახდინოს გამოკვლევა, არის თუ არა რომელიმე მათგანი ფოტოებზე ასახული პირი და მისცეს შესაბამისი სამართლებრივი შეფასება.

აგრეთვე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მითითებულ მტკიცებულებებთან (ფოტოსურათები) დაკავშირებით სასამართლომ უნდა დაადგინოს მათზე ასახული ფაქტები რამდენად ნამდვილად და უტყუარად ასახავს 2001წ. 27 იანვარს თბილისში, ელიას მთაზე განვითარებულ მოვლენებს, რამდენადაც მხარეთა განმარტებებით და საქმის მასალებით ირკვევა, რომ მსგავს მოვლენებს ადგილი ჰქონდა საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში, მით უფრო, იმ ვითარებაში, როცა ფოტოსურათებზე დაფიქსირებული არ არის ფოტოგადაღების თარიღი (წელი, თვე, რიცხვი).

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს სსკ-ის 85-ე მუხლის საფუძველზე არ უმსჯელია, სარჩელი აღძრულია თუ არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე კერძოდ, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, რამდენად წარმოადგენენ მოპასუხეებად მითითებული ფიზიკური პირები სათანადო მოპასუხეებს, რამდენადაც ზაკ-ის 208-ე მუხლით დადგენილია ადმინისტრაციული ორგანოს პასუხისმგებლობის განსაკუთრებული წესი.

საკასაციო სასამართლო საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ ყველასათვის გარანტირებულია სახელმწიფო და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება სახელმწიფო სახსრებიდან, ხოლო სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა პირის სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის სახელმწიფოს პასუხისმგებელობის განსაკუთრებულ წესს ადგენს ზაკ-ის 207-209-ე მუხლები. კერძოდ, ზაკ-ის 208.1. მუხლი ცალსახად განსაზღვრავს, რომ სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სკ-ის 1005-ე მუხლის მიხედვით, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. კონკრეტულ შემთხვევაში, სახელმწიფო მოსამსახურის ბრალეული ქმედება (განზრახვა და გაუფრთხილებლობა) არ არის დადგენილი კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნულის გამო სარჩელი საფუძვლიანობის შემთხვევაში იურიდიულად გამართლებულია არა სკ-ის 1005.1. მუხლის, არამედ, ზაკ-ის 208.1. მუხლის საფუძველზე, რომლითაც განისაზღვრა რა პასუხისმგებელი სუბიექტი ამგვარ სარჩელზე, პროცესუალური თვალსაზრისით ეს გარემოება აისახა სათანადო მოპასუხის დადგენის საკითხზე, ანუ პირი, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს აღძრულ მოთხოვნაზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ “ეთანხმება რაიონული სასამართლოს მოსაზრებას სარჩელის სხვა მოთხოვნათა უსაფუძვლობის თაობაზე” სრულიად დაუსაბუთებელია, რამდენადაც სასამართლომ სრულებით არ იმსჯელა თუ რაში მდგომარეობს რაიონული სასამართლოს შეფასებათა მართებულობა და კანონიერება, რისი პირდაპირი ვალდებულებაც მას გააჩნია სსსკ-ის 390-ე მუხლის ე) პუნქტის საფუძველზე, შესაბამისად, სასამართლოს მიერ დარღვეულია სსსკ-ის 394. “ე” მუხლის მოთხოვნა, რის გამოც ამ ნაწილში შეუძლებელია გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვისას უნდა იმსჯელოს სარჩელის მოთხოვნათა /ქმედების განხორციელების და ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის _ ინსტრუქციის გამოცემის/ ნაწილში სასკ-ის 23-ე და 24-ე მუხლით განსაზღვრული სარჩელის დასაშვებობის წინაპირობებზე, კერძოდ, სახეზეა თუ არა ადმინისტრაციული ორგანოს უარი ქმედების ან ადმინისტრაციული აქტის გამოცემის თაობაზე, რაც ამ სახის ადმინისტრაციული სარჩელების დასაშვებად მიჩნევის აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს, ამასთან, შეფასება მისცეს იმ ფაქტს, ჰქონდა თუ არა ადგილი მოსარჩელეთათვის მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან ზაკ-ის მე-12 მუხლით გარანტირებულ ადმინისტრაციულ ორგანოსათვის მიმართვის უფლების რეალიზაციის დაბრკოლებას, ასევე, სასამართლომ იმსჯელოს ითვალისწინებს თუ არა მოქმედი ეროვნული ან საერთაშორისო ნორმატიული აქტები სამომავლო უფლების თაობაზე სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შესაძლებლობას;

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ასევე დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნა სარჩელის მოთხოვნაზე _ მოპასუხეებს დაევალოთ საჯაროდ ბოდიშის მოხდა, ამ ნაწილში სასამართლომ მსჯელობა განავითარა მხოლოდ სკ-ის ნორმების საფუძველზე, მაშინ, როცა სარჩელში მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად ასევე მითითებულია “პოლიციის შესახებ” კანონის ნორმები, ამდენად, ამ ნაწილში განჩინება სრულიად დაუსაბუთებელია. აღნიშნულიდან გამომდინარე საქმის ხელახლა განხილვის დროს სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს და იმსჯელოს გამოიყენა თუ არა პოლიციამ მოსარჩელეთა მიმართ იძულების ღონისძიება და რაში გამოიხატა იგი, აგრეთვე გაფორმებული იყო თუ არა რეალურად კანონით დადგენილი წესის შესაბამისად ამგვარი იძულების ღონისძიების გატარება, ხოლო ასეთის არ არსებობის შემთხვევაში იყო თუ არა რაიმე დისციპლინური ზომები გატარებული კონკრეტული პოლიციელების მიმართ. ასევე, სასამართლომ საქმის ხელახალა განხილვისას უნდა დაადგინოს და გამოიკვლიოს მოსარჩელეებმა მიმართეს თუ არა განცხადებით შინაგან საქმეთა სამინისტროს კონკრეტულ პოლიციელთა უკანონო ქმედებებთან დაკავშირებით; 1993წ. 27 ივლისის კანონის “პოლიციის შესახებ’’ მე-8 მუხლის “ჰ” პუნქტის “დ” ქვეპუნქტით განსაზღვრულია, რომ პოლიციელის მოვალეობას წარმოადგენს წერილობით და ზეპირად ოფიციალურად მოუხადოს ბოდიში მოქალაქეს, რომლის მიმართ პოლიციელმა უკანონოდ გამოიყენა იძულების ღონისძიებები. აგრეთვე მიიღოს კანონით გათვალისწინებული ზომები პოლიციელის არამართლზომიერი მოქმედების შედეგად დაზარებული მოქალაქის, ორგანიზაციის მორალური ან ქონებრივი რეაბილიტაციისათვის; ამავე კანონის თანახმად განმარტებულია თუ რას მოიაზრებს კანონმდებელი ტერმინში “იძულების ღონისძიებები”, კერძოდ, კანონის მე-11 მუხლის მიხედვით პოლიციის თანამშრომელს უფლება აქვს, გამოიყენოს ფიზიკური იძულება, მათ შორის, ორთაბრძოლის სპეციალური ხერხები პირადი და მოქალაქეთა უსაფრთხოების დაცვის უზრუნველსაყოფად, დანაშაულისა და ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის აღსაკვეთად, დამნაშავისა და ადმინისტრაციული სამართალდამრღვევის დასაკავებლად, თუ უძალადო მეთოდების გამოყენება ვერ უზრუნველყოფს პოლიციის თანამშრომლის მიერ კანონით დაკისრებული მოვალეობის შესრულებას.

მითითებული ნორმების საფუძველზე საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კანონმდებელი განსაზღვრავს რა პოლიციის უფლება-მოვალეობებს, ადგენს პოლიციელის, როგორც საჯარო უფლებამოსილების განმხორციელებელი სუბიექტის ურთიერთობის ცივილიზებულ ფორმებს მოქალაქეებთან დამოკიდებულებისას, შესაბამისად, სწორედ კონკრეტული პოლიციელი და არა ადმინისტრაციული ორგანო წარმოადგენს ბოდიშის მოხდის ვალდებულებით აღჭურვილ სუბიექტს, იძულების ღონისძიებების უკანონოდ გამოყენების შემთხვევაში, როგორც კომპენსაციის ერთ-ერთ ფორმას, შესაბამისად, სასამართლომ სსსკ-ის 85-ე მუხლის საფუძველზე უნდა იმსჯელოს სარჩელის ამ ნაწილში სათანადო მოპასუხის დადგენის თაობაზე.

აგრეთვე, სააპელაციო სასამართლომ უნდა მოიპოვოს ბ. მ.-ის მიმართ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმის შესაბამისი მასალები, რომელთა მიხედვით მხარეთა განმარტებებით ბრალდება რამდენიმე ეპიზოდში წარდგენილია “იეჰოვას მოწმეთა” დარბევების ორგანიზებასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე მოსარჩელეებმა განმარტეს, რომ მათ მიერ წარდგენილ არ იქნა სამოქალაქო სარჩელი, თუმცა ისინი დაზარალებულად არიან საქმეში ცნობილნი, მითითებული მტკიცებულებებით სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს და დაადგინოს შემდეგი ფაქტობრივი გარემოება, იკვეთება თუ არა პოლიციელთა მხრიდან დარბევების ორგანიზებისას მათი მონაწილეობა რაიმე /მოქმედების თუ უმოქმედობის/ ფორმით.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიჩნია სააპელაციო საჩივარი და სარჩელი დაუსაბუთებლად, რომ არ დაუდგენია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: კონგრესის ჩატარების და დარბევის მოსალოდნელი საშიშროების თაობაზე იყო თუ არა ოფიციალურად გაფრთხილებული შინაგან საქმეთა სამინისტროს ორგანოები, აგრეთვე, დადგენილ უნდა იქნეს მოსარჩელეთა განცხადებების, კერძოდ, რომ შეკრებამდე 2 საათით ადრე ტელეკომპანია “რუსთავი 2-ის” მიერ გავრცელებულ იქნა ინფორმაცია იეჰოვას მოწმეთა კონგრესის ჩატარების და ინციდენტთან დაკავშირებით, რეალურობა, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასკ-ის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენების საფუძველზე უნდა მოიპოვოს აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება და იმსჯელოს ასეთის პირობებში სახელმწიფოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სახით წარმოეშვა თუ არა საქართველოს კონსტიტუციის 19.1. და 25-ე მუხლებით გარანტირებული აღმსარებლობისა და რწმენის თავისუფლების და შეკრებების თავისუფლების უფლების დაცვის და უზრუნველყოფის წინაპირობების შექმნის ვალდებულება. სააპელაციო სასამართლომ სათანადო მტკიცებულებების შეკრებისა და გაანალიზების შედეგად უნდა იმსჯელოს, მოხდა თუ არა საქართველოს კონსტიტუციის 19.2. მუხლით იმპერატიულად დადგენილ აღმსარებლობისა და რწმენის გამო ადამიანის დევნის დაუშვებლობის უგულვებელყოფას.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მიუხედავად იმისა, რომ საქართველო არის რელიგიის თავისუფლების პატივისცემის და რელიგიური შემწყნარებლობის მრავალსაუკუნოვანი ტრადიციების მქონე ქვეყანა, საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის პერიოდში სახელმწიფოში საქმიანობა დაიწყო არატრადიციულმა რელიგიურმა ორგანიზაციებმა, რასაც განსხვავებული რეაქცია მოჰყვა საზოგადოებაში და რიგ შემთხვევებში გამოიწვია ფიზიკური და მორალური დაპირისპირება სხვადასხვა ჯგუფებს შორის, საქართველოს პრეზიდენტის 2003წ. 4 მარტის განკარგულებით დამტკიცდა ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა განმტკიცების შესახებ 2003-2005 წლებისათვის მოქმედების გეგმა, რომელიც ითვალისწინებდა კომპლექსური ღონისძიებების გატარებას რელიგიური ექსტრემიზმისა და შეუწყნარებლობის წინააღმდეგ საბრძოლველად.

საკასაციო სასამართლო “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის” დებულებების საფუძველზე განმარტავს, რომ უდავოა, რომ კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოებს ეკისრებათ არა მხოლოდ ნეგატიური ვალდებულება, არ შეზღუდონ კონვენციით დაცული უფლებები, არამედ ასევე პოზიტიური ვალდებულება, გაატარონ ღონისძიებები, რომლებიც უზრუნველყოფენ, რომ აზრის, სინდისის და რელიგიის თავისუფლების უფლება არ შეილახოს მესამე პირის მიერ. ამდენად, სახელმწიფო ხელისუფლებამ უნდა უზრუნველყოს რელიგიურ უმცირესობათა შეურაცხყოფის სათანადო გამოძიება და იმ პირთა გასამართლება, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან ადამიანის უფლებათა შელახვაზე.

აღნიშნული ვალდებულებიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლომ უნდა დაადგინოს იყო თუ არა სახელმწიფო-პოლიციის სახით კონკრეტულ შემთხვევაში ლეგალური ფორმით მოწვეული ამ შეკრების დროს და აღნიშნულიდან გამომდინარე უნდა იმსჯელოს რამდენად იყო კონკრეტულ შემთხვევაში ელიას მთაზე უზრუნველყოფილი სახელმწიფოს პოზიტიური ვალდებულება დაეცვა შეკრებების თავისუფლება. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მითითებულ გარემოებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ობიექტური და კანონიერი გადაწყვეტილების დადგენისათვის, რამდენადაც ხელისუფლების ორგანოებს ეკისრებათ ვალდებულება, გონივრულ ფარგლებში და საქმის კონკრეტული გარემოებებიდან გამომდინარე განახორციელონ მშვიდობიანი შეკრების უზრუნველყოფის ღონისძიებები.

სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქმეზე (მუტატის მუტანდის, X ანდ Y. ტჰე Nეტჰერლანდს) ნიდერლანდების წინააღმდეგ 1985 წ. 26 მარტს გამოტანილი გადაწყვეტილებით დაადგინა, რომ “დემონსტრაციამ შეიძლება თავი მოაბეზროს ან შეურაცხყოს პირები, რომლებიც ეწინააღმდეგებიან /დემონსტრაციის/ მიერ მხარდაჭერილ იდეებს ან პრეტენზიებს. მიუხედავად ამისა, დემონსტრანტებს უნდა შეეძლოთ დემონსტრაციის გამართვა დაუბრკოლებლად, მათ არ უნდა ეშინოდეთ, რომ მოწინააღმდეგეები ფიზიკურად გაუსწორდებიან; ასეთი შიშის გამო ასოციაციებმა ან სხვა დაჯგუფებებმა შეიძლება ღიად ვეღარ დაუჭირონ მხარი საერთო იდეებს ან ინტერესებს და ვეღარ გამოთქვან საკუთარი აზრი ერთობისათვის (საზოგადოებისათვის) მნიშვნელოვან წინააღმდეგობრივ საკითხებზე. დემოკრატიულ საზოგადოებაში კონტრდემონსტრაციის გამართვის უფლება არ უნდა გამოიყენებოდეს იმგვარად, რომ შეაკავოს დემონსტრაციის უფლების განხორციელება. ამიტომ ნამდვილი, ეფექტიანი შეკრების თავისუფლება არ შეიძლება შეიზღუდოს სახელმწიფოს მხოლოდ იმ ვალდებულებით, რომ თავად არ ჩაერიოს. მხოლოდ ნეგატიური კონცეფცია არ შეესაბამება კონვენციის მე-11 მუხლის ობიექტსა და მიზნებს. მე-8 მუხლის მსგავსად, მე-11 მუხლი ზოგჯერ მოითხოვს პოზიტიური ზომების მიღებას, თვით ინდივიდებს შორის ურთიერთობის სფეროშიც კი, თუ ეს საჭირო იქნება”. ხოლო საქმეზე პლატფორმა (Äრზტე ფüრ დას Lებენ) ავსტრიის წინააღმდეგ სტრასბურგის სასამართლომ 1998წ. 21 ივნისის გადაწყვეტილებაზე განსაზღვრა, რომ “სასამართლომ არ უნდა შეაფასოს ამ შემთხვევების დროს პოლიციის მიერ გამოყენებული ტაქტიკის მიზანშეწონილობა და ეფექტიანობა, მან უნდა განსაზღვროს არსებობდა თუ არა საფუძვლიანი პრეტენზია, რომ შესაბამისმა ხელისუფლებამ ვერ გაატარა სათანადო ღონისძიებები”.

ამასთან, ამავე საქმეზე სასამართლომ დაადგინა, რომ “მართალია, სახელმწიფოებს ეკისრებათ პოზიტიური ვალდებულება განახორციელონ გონივრული და შესაბამისი ღონისძიებები, რათა ხელი შეუწყონ კანონიერი დემონსტრაციების გამართვას, მაგრამ, ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ხელისუფლების ორგანოები ვალდებული არიან ეს განახორციელონ აბსოლუტურ ფორმებში.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზის შედეგად უნდა იმსჯელოს სახელმწიფოს მიერ იყო თუ არა სათანადო ზომები გატარებული შეკრების უფლების უზრუნველსაყოფად და გატარებული ზომები საკმარისი იყო თუ არა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სსსკ-ის 411-ე მუხლის შესაბამისად, შეუძლებელია საკასაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღება, რამდენადაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას არ იქნა დადგენილი საქმისათვის ყველა არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და არ იქნა გამოკვლეული საქმეში არსებული მტკიცებულებები, რის გამოც მოცემული საქმე ექვემდებარება ხელახლა განხილვას, რა დროსაც სააპელაციო სასამართლომ სასკ-ის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების საფუძველზე უნდა გამოიკვლიოს მითითებული გარემოებები საქმეზე ობიექტური და კანონიერი გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა რა სასკ-ის I, სსკ-ის 257-ე, 372-ე, 390-ე, 399-ე, 401-ე, 411-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ჯ. შ.-ის, რ. ბ.-ის, ი. და ვ. მ.-ების, ს. ბ.-ის, ...-ის საზოგადოების წარმომადგენლობის, ... კავშირის წარმომადგენლის მ. ც.-ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 31 იანვრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.