№ას-142-136-2012 5 ნოემბერი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები – ი. ბ.-ე, ნ. ნ.-ე, მ. გ.-ი, ნ. გ.-ი, ე. გ.-ი, ლ. ლ.-ი, ლ. გ.-ი, ნ. კ.-ი, ა. ი.-ე, ლ. გ.-ო

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „თ.-3“

მესამე პირი – საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროE

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 25 ოქტომბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 17 მარტის გადაწყვეტილებით სს „თ.-3-ის“ სარჩელი მოპასუხეების: ი. ბ.-ის, ნ. ნ.-ის, ლ. ბ.-ის, მ., ნ. და ე. გ.-ების, ლ. ლ.-ის, ნ. კ.-ის, ა. ი.-ის, ლ. გ.-ის და ლ. გ.-ოს მიმართ დაკმაყოფილდა: დასახელებული პირების მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა სს „თ.-3-ის“ საკუთრებაში არსებული, ქ.თბილისში, ქ.-ის ქ.№10-ში მდებარე უძრავი ნივთი და იგი თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს (ტომი 1, ს.ფ. 279-283).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა. მათ მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი 1, ს.ფ. 304-313).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 25 ოქტომბრის განჩინებით ი. ბ.-ის, ნ. ნ.-ის, ლ. ბ.-ის, მ. გ.-ის, ე. გ.-ის, ლ. ლ.-ის, ნ. გ.-ის, ლ. გ.-ის, ლ. გ.-ოს, ა. ი.-ის კანონიერი წარმომადგენლის - ნ. გ.-ის, ნ. კ.-ის წარმომადგენლის - ლ.- გ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დადგენილია, რომ ქ.თბილისში, ქ.-ის ქ.№10-ში მდებარე 3105 კვ.მ ფართზე რეგისტრირებულია სააქციო საზოგადოება ,,თ.-3-ის“ საკუთრების უფლება;

მოპასუხეები (აპელანტები): ი. ბ.-ე, ნ. ნ.-ე, ლ. ბ.-ე, მ. გ.-ი, ნ. გ.-ი, ე. გ.-ი, ლ. ლ.-ი, ნ. კ.-ი, ა. ი.-ე, ლ. გ.-ი და ლ. გ.-ო წარმოადგენენ აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული პირებს და რეგისტრირებულნი არიან დროებით საცხოვრებელ ადგილზე, ქ.-ის ქუჩის №10-ში, როგორც კერძო სექტორში;

სადავო უძრავი ნივთი არ წარმოადგენს დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის „ი” პუნქტზე, რომლის მიხედვით, დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტს წარმოადგენს დევნილთა დროებითი საცხოვრებელი ადგილი, სადაც ორგანიზებულად იქნენ განსახლებულნი დევნილები. ამავე კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, დროებით საცხოვრებელ ადგილებზე დევნილის უფლებების განხორციელებას უზრუნველყოფს საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტრო აღმასრულებელი ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის შესაბამის ორგანოებთან ერთად. ამდენად, დევნილისათვის დროებითი ფართის უზრუნველყოფა ხდება სახელმწიფოს მიერ კანონის მოთხოვნათა დაცვით. დევნილის დროებითი საცხოვრებელი ადგილით უზრუნველყოფა, როგორც უფლება, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის 1-ლი წინადადების შესაბამისად, უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ჯერ კიდევ „იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ კანონის მიღების დროისათვის (1996 წლისათვის) მოქმედი რედაქციით, კანონის მე-3 მუხლის 1-ლი პუნქტის (ამოღებულია 06.04.2005 №1235) თანახმად, აუცილებლობას წარმოადგენდა დევნილის დროებით საცხოვრებელ ადგილზე განთავსების თაობაზე კომპეტენტური სახელმწიფო ორგანოს მიერ გაცემული მიმართვის არსებობა. ყოველივე აღნიშნული ცხადყოფს, რომ დევნილის განსახლების თაობაზე უნდა არსებობდეს შესაბამისი სახელმწიფო ორგანოს მიერ გამოცემული აქტი, რომლითაც გამოვლენილი იქნება სახელმწიფოს ნება დევნილთა კომპაქტურად, თუ ინდივიდუალურად განსახლების თაობაზე. განსახილველ შემთხვევაში, ასეთი ნების გამომხატველი დოკუმენტი საქმეში არ ყოფილა წარდგენილი. აღნიშნული კი, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იძლეოდა იმის მტკიცების შესაძლებლობას, რომ არ არსებობდა მოპასუხეთა კომპაქტურად განსახლების შესახებ მიღებული დოკუმენტი.

ზემოთქმულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტების მტკიცება იმის თაობაზე, რომ ისინი მართლზომიერად ფლობდნენ სადავო უძრავ ქონებას. მხოლოდ იძულებით გადაადგილებული პირების რეგისტრაცია სადავო უძრავ ქონებაში არ წარმოადგენდა საკმარის საფუძველს იმისთვის, რომ აღნიშნულ მისამართზე დევნილების განსახლება კანონიერად მიჩნეულიყო.

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მართებულად იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 172-ე მუხლებით.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, საქართველოს შესაბამის ტერიტორიაზე საქართველოს იურისდიქციის აღდგენამდე დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტებიდან არ ხდება დევნილების გამოსახლება, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც დევნილს ფართობი დაკავებული აქვს თვითნებურად, კანონის დარღვევით. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც საქმის მასალებით ირკვეოდა, სადავო ნივთი არ წარმოადგენდა დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ასევე სამოქალაქო კოდექსის 170.1 და 172.1 მუხლებზე და განმარტა, რომ ხსენებული ნორმების შინაარსი ცხადყოფს, რომ საკუთრება თავისი არსით არ წარმოადგენს აბსოლუტურ, შეუზღუდავ უფლებას და მესაკუთრის უფლებამოსილებები შეიძლება შეიზღუდოს კანონით ან ხელშეკრულებით. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვინდიკაციური მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე, მოპასუხე უნდა ფლობდეს სადავო ნივთს და მფლობელს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდება სამივე გარემოების არსებობა, სარჩელი საფუძვლიანია.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმეზე დადგინდა, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, თბილისში, ქ.-ის ქ.№10-ში მდებარე უძრავი ქონება რეგისტრირებული იყო შპს ,,თ.-3-ის“ საკუთრებად, ამ ქონებას სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობდნენ აპელანტები. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას იმასთან დაკავშირებით, რომ სარჩელი საფუძვლიანი იყო და უნდა დაკმაყოფილებულიყო (ტომი 2, ს.ფ. 59-67).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს კასატორებმა: ი. ბ.-ემ, ნ. ნ.-ემ, ლ. ბ.-ემ, მ. გ.-მა, ნ. გ.-მა, ე. გ.-მა, ლ. ლ.-მა, ლ. გ.-მა, ნ. კ.-მა, ა. ი.-ემ და ლ. გ.-ომ, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივრის მოტივები:

საქართველოს პრეზიდენტის 1996 წლის 25 ოქტომბრის №643 ბრძანებულების მიხედვით, ქალაქის მერებსა და რაიონების გამგებლებს დაევალათ აფხაზეთის კონფლიქტის საბოლოოდ მოწესრიგებამდე კერძო სექტორში განთავსებული დევნილები განესახლებინათ დროებით თავისუფალ, უმოქმედო შენობებში. დევნილთა შესახლების მომენტისათვის სადავო შენობა წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას, რომელსაც ეკისრებოდა ვალდებულება საცხოვრებელი ფართებით უზრუნველეყო დევნილები. მოცემულ შემთხვევაში სახელმწიფომ ეს ვალდებულება შეასრულა სადავო შენობებში დევნილთა შესახლებით და შემდეგ მათი დარეგისტრირებით. შესაბამისად, დევნილები აღნიშნულ შენობას ფლობდნენ მართლზომიერად, ხოლო „თ.-3-ის“ მიერ შენობის მესაკუთრედ გახდომის მომენტისათვის, მან შეიძინა უფლებრივად ნაკლის მქონე ნივთი, რაც გამოიხატებოდა იმაში, რომ დევნილებს უფლება ჰქონდათ ესარგებლათ აღნიშნული ფართით. ამასთან, დევნილები სადავო შენობაში ცხოვრობენ 1994 წლიდან, რასაც თავად მოსარჩელეც არ უარყოფს ანუ მისთვის თავიდანვე ცნობილი იყო დევნილთა ოჯახების იქ ცხოვრების ფაქტი. მოქმედი კანონმდებლობა მოსარჩელეს ავალდებულებს გამოსახლების შემთხვევაში უზრუნველყოს დევნილები ალტერნატიული ფართით ან შესაბამისი კომპენსაციით. მოცემულ შემთხვევაში, მესაკუთრეს ნივთის უკან გამოთხოვის უფლება აქვს მას შემდეგ, როდესაც მისი მხრიდან შეთავაზებული იქნება ალტერნატიული ფართი ან შესაბამისი ფულადი კომპენსაცია შენობაში მცხოვრები დევნილებისათვის;

სასამართლომ არასწორად განმარტა, რომ დევნილის მიერ დევნილობის პერიოდში არჩეული საცხოვრებელი ადგილი (დევნილის რეგისტრაციის ადგილი) არ წარმოადგენს დევნილის მიმართ ამავე კანონის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის გამოყენების საფუძველს. დევნილის მიერ დევნილობის პერიოდში არჩეული საცხოვრებელი ადგილი შეიძლება იყოს, როგორც შესაბამისი ორგანოს მიერ დევნილის განსახლების, ასევე მის მიერ არჩეული საცხოვრებელი ადგილი. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ დევნილის მოწმობაში რეგისტრაციის ადგილად მითითებული სადავო მისამართი არ წარმოადგენს დევნილების კომპაქტური განსახლების ობიექტს, არ ნიშნავს იმას, რომ დევნილები იქ უკანონოდ იმყოფებიან. კონკრეტულ შემთხვევაში, სახელმწიფომ განახორციელა ქმედება, რაც გამოიხატა დევნილთა რეგისტრაციასა და დევნილის მოწმობის გაცემაში რეგისტრაციის ადგილის მითითებით, რის საფუძველზეც დევნილები ფლობდნენ სადავო ქონებას (ტომი 2, ს.ფ. 90-99).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ.თბილისში, ქ.-ის ქ.№10-ში მდებარე 3105 კვ.მ ფართზე რეგისტრირებულია სააქციო საზოგადოება ,,თ.-3-ის“ საკუთრების უფლება;

მოპასუხეები (აპელანტები): ი. ბ.-ე, ნ. ნ.-ე, ლ. ბ.-ე, მ. გ.-ი, ნ. გ.-ი, ე. გ.-ი, ლ. ლ.-ი, ნ. კ.-ი, ა. ი.-ე, ლ. გ.-ი და ლ. გ.-ო წარმოადგენენ აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ პირებს და რეგისტრირებულნი არიან დროებით საცხოვრებელ ადგილზე, ქ.თბილისში, ქ.-ის ქ.№10-ში, კერძო სექტორში;

სადავო უძრავი ნივთი არ წარმოადგენს დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

მოცემულ შემთხვევაში, კასატორები არ ეთანხმებიან გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას მათი არამართლზომიერ მფლობელებად მიჩნევის თაობაზე და თვლიან, რომ სადავო უძრავ ნივთზე მათი მფლობელობა გამომდინარეობს „იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ კანონიდან და, შესაბამისად, მართლზომიერია, კერძოდ, კასატორები განმარტავენ, რომ ისინი, როგორც აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული პირები, სახელმწიფომ შეასახლა და დაარეგისტრირა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ შენობაში 1994 წლიდან, ამიტომ ამ ფართიდან მათი გამოსახლება დაუშვებელია ალტერნატიული ფართის ან შესაბამისი კომპენსაციის გაცემის გარეშე.

საკასაციო პრეტენზიის დასაბუთებულობის შემოწმების მიზნით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 5³ მუხლზე, რომლითაც განსაზღვრულია დევნილის დაცვის მექანიზმები დროებით საცხოვრებელ ადგილზე. აღნიშნული მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, საქართველოს ოკუპირებულ ტერიტორიებზე საქართველოს იურისდიქციის აღდგენამდე არ ხდება დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტებიდან დევნილების გამოსახლება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც: ა.დევნილებთან იდება წერილობითი შეთანხმება მათ მიერ დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტში დაკავებული ფართობის სანაცვლოდ საკომპენსაციო თანხის ან სხვა მატერიალური თუ არამატერიალური სიკეთის მიღების თაობაზე; ბ.დევნილს გამოეყოფა შესაბამისი საცხოვრებელი ფართობი, რომლითაც არ გაუარესდება მისი საყოფაცხოვრებო პირობები; გ. ხდება სტიქიური ან ტექნოგენური მოვლენები, რომლებიც რეგულირდება საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად; დ. დევნილს ფართობი თვითნებურად, კანონის დარღვევით აქვს დაკავებული.

მითითებული ნორმის მიხედვით, დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტიდან დევნილის გამოსახლების ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს დევნილის მიერ ფართობის თვითნებურად, კანონის დარღვევით დაკავება. ამდენად, დევნილის გამოსახლების საკითხის განხილვისას, სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს, დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტში დევნილს ფართობი დაკავებული აქვს თვითნებურად, კანონის დარღვევით თუ კანონიერად.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს მიერ მოპასუხეების სადავო ფართში რეგისტრაცია არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს მათი მფლობელობის მართლზომიერად მიჩნევისათვის, ვინაიდან, პალატის მოსაზრებით, დევნილთა განსახლების თაობაზე უნდა არსებობდეს შესაბამისი სახელმწიფო ორგანოს მიერ გამოცემული აქტი, რომლითაც გამოვლინდება სახელმწიფოს ნება დევნილების კომპაქტურად თუ ინდივიდუალურად განსახლების შესახებ. პალატამ აღნიშნა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, ასეთი აქტი არ არსებობს, რითაც მტკიცდება ასევე, რომ არ არსებობს მოპასუხეთა კომპაქტურად განსახლების შესახებ მიღებული დოკუმენტი, შესაბამისად, მოპასუხეები არ არიან მართლზომიერი მფლობელები, რაც სადავო ფართიდან მათი გამოსახლების საფუძველს წარმოადგეს.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას და, უპირველესად, ყურადღებას მიაქცევს იმ საკითხის გამორკვევას, თუ რამდენად წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონება დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტს. პალატა მიუთითებს „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის „ი“ ქვეპუნქტზე, რომლითაც დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტი განმარტებულია, როგორც დევნილთა დროებითი საცხოვრებელი ადგილი, სადაც ისინი ორგანიზებულად იქნენ განსახლებულნი, ამ ობიექტში საცხოვრებელი ფართობების დევნილი ოჯახებისათვის საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად საკუთრებაში გადაცემის ღონისძიებების დაწყებამდე/შესაბამისი სამართლებრივი აქტის გამოცემამდე. აღნიშნული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტის სტატუსისათვის კანონმდებელმა რამდენიმე მახასიათებელი დააწესა, კერძოდ, ასეთ ობიექტში დევნილები განსახლებულნი უნდა იქნენ დროებით, ორგანიზებულად, სახელმწიფოს კომპეტენტური ორგანოების მიერ.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილია საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს 2010 წლის 3 დეკემბრის №05/01-14/10632 წერილი, რომლის თანახმად, ქ.თბილისში, ქ.-ის ქუჩაზე მდებარე მე-10 კორპუსში დევნილები ცხოვრობენ კომპაქტურად და რეგისტრირებულნი არიან როგორც კერძო სექტორი. წერილს თან ერთვის დევნილების (მოპასუხეების) სახელობითი სია (ტომი 1, ს.ფ. 110-111). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა სადავო უძრავი ქონების სტატუსთან დაკავშირებით დაუსაბუთებელია, ვინაიდან იგი არ შეიცავს ზემოხსენებული მტკიცებულების შეფასებას და მსჯელობას მისი უარყოფის თაობაზე.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, დაუსაბუთებელია ასევე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტში დევნილის განსახლების თაობაზე სახელმწიფოს ნება შეიძლება დადასტურდეს მხოლოდ შესაბამისი სახელმწიფო ორგანოს მიერ გამოცემული აქტით. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ამგვარი დასკვნა არ გამომდინარეობს „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის განმარტებიდან, ამასთან, არცერთი ნორმა არ ადგენს, რომ სახელმწიფოს ნება აუცილებლად წერილობით უნდა არსებობდეს. პალატის მოსაზრებით, ასეთი ნება შეიძლება სახელმწიფოს შესაბამისი ორგანოების ამა თუ იმ მოქმედებიდანაც იკვეთებოდეს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ, მართალია, სწორად დაადგინა მტკიცების საგანი და სწორად განსაზღვრა ის მხარე, ვინც უნდა ამტკიცოს სახელმწიფოს ნების არსებობა დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტში დევნილთა შესახლების თაობაზე, თუმცა, მხარეს დაუწესა მტკიცების ისეთი სტანდარტი, რომლის დაძლევაც ფაქტობრივად შეუძლებელია და არ გამომდინარეობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებულ ნორმათა განმარტებიდან. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, იმ შემთხვევაში, თუ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო წერილობით ადასტურებს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ ობიექტში დევნილთა ორგანიზებულად (კომპაქტურად) განსახლებისა და რეგისტრაციის ფაქტს, მაშინ არსებობს პრეზუმფცია, რომ დევნილთა განსახლება მოხდა სახელმწიფოს ნებართვის საფუძველზე და, შესაბამისად, დევნილს ფართი დაკავებული აქვს კანონიერად. პრეზუმფციულად მიჩნეული ფაქტის საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი კი მას ეკისრება, ვინც დევნილის მიერ ფართის თვითნებურად, კანონის დარღვევით დაკავებაზე მიუთითებს. ამდენად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სადავო ობიექტში სახელმწიფოს ნებართვის საფუძველზე მათ შესახლებასთან დაკავშირებით კასატორებმა წარმოადგინეს დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს მიერ საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. სადავო საკითხის გამოსარკვევად, სააპელაციო სასამართლომ შეფასება უნდა მისცეს საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს 2010 წლის 3 დეკემბრის №05/01-14/10632 წერილს, ასევე, ამავე სამინისტროს წარმომადგენლის განმარტებას, რომ სადავო ფართში მოპასუხეების შესახლების დროს, ეს ფართი წარმოადგენდა სახელმწიფოს საკუთრებას, იგი არ იყო გაყიდული, ამასთან, იმ პერიოდში დევნილებს მიცემული ჰქონდათ ნებართვა, რომ დაეკავებინათ მათ მიერ მოძიებული თავისუფალი ფართი, სადაც შემდეგში სამინისტროს მიერ ხდებოდა მათი რეგისტრაცია (ტომი 2, ს.ფ. 53-56). ყურადღება უნდა მიექცეს ასევე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ უდავოდ დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მოპასუხეები სადავო ობიექტში ცხოვრობენ 1994 წლიდან მოსარჩელის თანხმობით. გასათვალისწინებელია ასევე, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, მოსარჩელემ სადავო ობიექტზე საკუთრების უფლება მოიპოვა 24.12.2002წ., ხოლო, მანამდე ამ ობიექტის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებობის ფაქტზე მას შედავება არ წარმოუდგენია.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა შეფასების შედეგი აისახება სასამართლოს დასაბუთებულ გადაწყვეტილებაში, რომელიც უნდა შეიცავდეს მსჯელობას იმის შესახებ, თუ რატომ იზიარებს ან რატომ უარყოფს სასამართლო ამა თუ იმ მტკიცებულებას. ამასთან, მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური გამოკვლევა ნიშნავს მათ ერთობლიობაში შესწავლა-ანალიზს, რომელთა ურთიერთშეჯერების საფუძველზე სასამართლო გამოიტანს დასკვნას საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობა-არარსებობის შესახებ. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში დარღვეულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები ერთობლიობაში არაა შესწავლილი და შეფასებული.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს. სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით უნდა შეაფასოს საქმეში არსებული მტკიცებულებები და დაადგინოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, რის შემდეგაც უნდა შეამოწმოს სარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლიანობა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსისა და „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი. ბ.-ის, ნ. ნ.-ის, მ. გ.-ის, ნ. გ.-ის, ე. გ.-ის, ლ. ლ.-ის, ლ. გ.-ის, ნ. კ.-ის, ა. ი.-ისა და ლ. გ.-ოს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 25 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე