№ას-1184-1113-2012 3 დეკემბერი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ. მ. კ. მ-ა

მოწინააღმდეგე მხარეები – ს.ბ-ი, ბ..ბ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მემკვიდრედ ცნობა, სამკვიდრო ქონებიდან წილის მიკუთვნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მ. მ. კ. მ-ას სარჩელი მოპასუხეების – ს.ბ-სა და ბ..ბ-ის მიმართ, რომლითაც მოსარჩელემ მოითხოვა აწ გარდაცვლილი მ. (მ.) ს. ო. ბ-ის მემკვიდრედ ცნობა და ქ.თბილისში, შ-ის ქ.№3-ში მდებარე უძრავი ქონების ბ..ბ-ის სახელზე რიცხული წილიდან 1/3-ის მიკუთვნება.

დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 ივნისის განჩინებით მ. მ. კ. მ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მამკვიდრებელი, მ. (მ.) ს. ო. ბ-ი გარდაიცვალა 1985 წლის 20 ნოემბერს.

მამკვიდრებელს დარჩა სამი პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილები: მ. მ. კ. მ-ა, ს.ბ-ი და ბ..ბ-ი.

გარდაცვალების დროისათვის მ. (მ.) ს. ო. ბ-ის სახელზე ირიცხებოდა ქ.თბილისში, შ-ის ქ.N3-ში მდებარე უძრავი ქონება.

1997 წლის 11 დეკემბერს, ნოტარიუს ნ. მ-ას მიერ ს. ბ-ის სასარგებლოდ გაიცა სამკვიდრო მოწმობა ქ.თბილისში, შ-ის ქ.N3-ში მდებარე მ. ს. ო. ბ-ის სამკვიდრო ქონებაზე.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის დასაბუთება იმის თაობაზე, რომ მ. მ. კ. მ-ა კანონით დადგენილ ვადაში ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა მამკვიდრებლის – მ. ს. ო. ბ-ის სამკვიდრო ქონებას, კერძოდ, ქ.ბაქოში, ს.რ-ის ქ.N46-ში მდებარე N39 ბინაში არსებულ გარდაცვლილის კუთვნილ მოძრავ ნივთებს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 539-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, მემკვიდრეობის გადასვლა ხდება კანონით ან ანდერძით. ამავე კოდექსის 544-ე მუხლის მიხედვით, კანონისმიერი მემკვიდრეობის დროს თანასწორი წილის უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან პირველ რიგში გარდაცვლილის შვილები, მეუღლე და მშობლები, ხოლო 556-ე მუხლის მეორე აბზაცის შესაბამისად, სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, აგრეთვე, როდესაც იგი შეიტანს სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ. აღნიშნული მოქმედებები უნდა შესრულდეს სამკვიდროს გახსნის დღიდან ექვსი თვის განმავლობაში.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ზემოაღნიშნული ნორმები სამკვიდროს მიღებას უკავშირებს მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის განმავლობაში მემკვიდრის მიერ სუბიექტური ნების გამოვლენას სამკვიდროს დაუფლების თაობაზე. ნების გამოვლენა გამოიხატება დანაშთი ქონების ფაქტობრივად მიღებასა და მართვაში. ამ თვალსაზრისით, სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ელემენტები, როგორიცაა სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისაკენ მიმართული ნებელობითი მოქმედება და ამგვარი მოქმედების განხორციელება დროის განსაზღვრულ პერიოდში, კერძოდ, მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში როგორც მოსარჩელე მიუთითებდა, იგი დაეუფლა მამკვიდრებლის კუთვნილ შემდეგ მოძრავ ნივთებს: ვერცხლის (მოოქროვილი) კოვზები, 6 ცალი; ვერცხლის ქამარი (ქალის); ოქროს სამაჯური (ქალის); საყურე ოქროს ქვით; ბეჭედი ოქროს ბრილიანტებით; ნიშნობის ბეჭედი (ოქროს); ბეჭედი მამაკაცის (ოქროს); ხალიჩა ზომით 12მX1მ80; ხალიჩა ზომით 1მX0.65მ; ვერცხლის 50 კაპიკიანი მონეტები, 1922-1924წწ., 26ცალი, თითოეული 9 გრამი.

ზემოთ ჩამოთვლილი ნივთების 6 თვის ვადაში დაუფლების შესახებ ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად მოსარჩელე ეყრდნობოდა მოწმის – ნ. ს-ის ჩვენებას. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული ნ. ს-ის ჩვენებით ირკვეოდა, რომ ნ. ს-ი 16 წლის იყო, როდესაც ბაბუის გარდაცვალების შემდეგ მისმა ბავშობის მეგობარმა - ნ. დახმარება სთხოვა გადაეტანათ ის ნივთები, რომლებიც ბაბუამ გადაანაწილა შვილებს შორის; ეს იყო ორი ხალიჩა, თუმცა ხალიჩის ზომებს ვერ იხსენებს. ხალიჩების გადატანის შემდეგ ნ. მას აჩვენა რამდენიმე ვერცხლის მონეტა და ერთი ვერცხლის ქამარი, თუმცა ვერ იხსენებს ეს ქამარი ქალის იყო თუ მამაკაცის. ხალიჩები გადაიტანეს ნ. ს-ის მამის მანქანით და საჭესთან იჯდა თავად ნ. ს-ი, თუმცა არ ჰქონდა მართვის მოწმობა, მაგრამ სახლი იქვე იყო. ნივთები წამოიღეს ბებიის სახლიდან, თუმცა ზუსტად არ ახსოვს სად ცხოვრობდა ბებია, მაგრამ იცოდა, რომ ბებია ბიძასთან ცხოვრობდა. ნ. ს-ი ბიძას არ იცნობდა და არ იცოდა არც ბიძის, არც ბებიის და არც გარდაცვლილი ბაბუის სახელი (თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 24 იანვრის სხდომის ოქმის ელ. ჩანაწერი).

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში დაკითხული მოწმე ნ. ს-ის ჩვენებით არ დგინდებოდა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ისეთი ფაქტობრივი გარემოება, როგორიცაა მოსარჩელის მიერ მითითებული ნივთების, კერძოდ, ვერცხლის (მოოქროვილი) კოვზების; ვერცხლის ქამრის (ქალის); ოქროს სამაჯურის (ქალის); ოქროს საყურის (ქვით); ოქროს ბეჭედის (ბრილიანტებით); ნიშნობის ოქროს ბეჭედის; მამაკაცის ოქროს ბეჭედის; ხალიჩის (ზომით 12მX1მ80); ხალიჩის (ზომით 1მX0,65მ); ვერცხლის მონეტების ფაქტობრივად დაუფლება მ. (მ.) ს. ო. ბ-ის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ დგინდებოდა ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, ეკუთვნოდა თუ არა მოსარჩელის მიერ მითითებული მოძრავი ნივთები გარდაცვლილს – (მ.) ს. ო. ბ-ს, რადგან მხოლოდ გარკვეული ნივთების დაუფლება არ იყო საკმარისი პირობა სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლების შესახებ სადავო გარემოების დასადგენად, ასევე აუცილებელი იყო იმ ფაქტობრივი გარემოების დადასტურება, რომ მითითებული ნივთები შედიოდა სამკვიდროში ანუ, წარმოადგენდა სამკვიდრო მასას და მათი დაუფლებით მემკვიდრემ გამოხატა სუბიექტური ნება მიეღო სამკვიდრო ქონება.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდებოდა მ. მ. კ. მ-ას მიერ სამკვიდრო ქონების ფლობის ფაქტი. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება, რაც მის მოვალეობას წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მ. მ. კ. მ-ამ შეიტანა საკასაციო საჩივარი. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას, შემდეგი საფუძვლებით:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის თანახმად, მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ, მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის თანახმად, ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზედაც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს სასამართლო გადაწყვეტილებას, ამასთან, ამავე კოდექსის 132-ე მუხლის მიხედვით, მხარეს შეუძლია აღიარება მოახდინოს როგორც ზეპირი, ისე წერილობითი ფორმით. კასატორი ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხე ს.ბ-მა წერილობითი ფორმით აღიარა მ. მ. კ. მ-ას მიერ მამის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მიღების ფაქტი. აღნიშნულს ცხადყოფს საქმეზე წარდგენილი განცხადება, თუმცა სასამართლო გადაწყვეტილებაში საერთოდ არ მიუთითებს, თუ რატომ არ გაითვალისწინა მოპასუხის აღიარება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. მ. კ. მ-ას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მ. მ. კ. მ-ას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომელიც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოწინააღმდეგე მხარის – ს.ბ-ის განცხადების მსჯელობის გარეშე დატოვებას, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს შემდეგს: ხსენებული განცხადებით ს.ბ-ი მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ მამკვიდრებელ მ. ბ-ის გარდაცვალებიდან ორ თვეში, აპელანტ მ. მ-ას, თავისმა დედამ და დამ გადასცეს გარკვეული მოძრავი ნივთები (ტომი 4, ს.ფ. 67). აქედან გამომდინარე, მითითებული განცხადება შინაარსობრივად წარმოადგენს მხარის წერილობით ახსნა-განმარტებას საქმესთან დაკავშირებულ ფაქტობრივ გარემოებაზე. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა განსაზღვრავს პროცესის მონაწილე მხარის მიერ საქმის განმხილველი სასამართლოს წინაშე ახსნა-განმარტების წარდგენის ეტაპს, რა დროსაც იგი აღჭურვილია ასეთი შესაძლებლობით, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 217-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, მოსამართლის მოხსენების შემდეგ პირველად სასამართლო მოისმენს მოსარჩელისა და მის მხარეზე მონაწილე მესამე პირის ახსნა-განმარტებებს, ხოლო შემდეგ – მოპასუხისა და მის მხარეზე მონაწილე მესამე პირის ახსნა-განმარტებებს. ამავე კოდექსის 127-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით დადგენილია, რომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დადგენის პროცესი იწყება მხარეთა ახსნაგანმარტების მიღებით: მხარეები იძლევიან ახსნა-განმარტებებს მათთვის ცნობილი და საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა შესახებ.

საქმის მასალების თანახმად, აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარემ, ს.ბ-მა, ზემოთ დასახელებული ახსნა-განმარტება წარადგინა სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 13 ივნისის სხდომის გადადების შემდგომ – 2012 წლის 18 ივნისს, ხოლო მითითებული სხდომა გადაიდო გადაწყვეტილების (განჩინების) სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადების მიზნით. ამდენად, კანონის ზემოხსენებული ნორმების შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებდა ს.ბ-ის 2012 წლის 18 ივნისის ახსნა-განმარტებაზე, რამდენადაც აღნიშნული დროისათვის საქმის განხილვა, მით უმეტეს მხარის ახსნა-განმარტებების მოსმენის ეტაპი, უკვე დასრულებული იყო.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დ. ნ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1500 ლარი) 70% – 1050 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. მ. კ. მ-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ მ. მ. კ. მ-ას დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დ. ნ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1500 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 7 აგვისტო, საგადახდო დავალება №...) 70% – 1050 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე