№ ას-934-877-2012 24 დეკემბერი, 2012 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ც.ძ-ა, გ.მ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ვ-ე, ნ.მ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 24 აპრილის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანამესაკუთრედ ცნობა, ჩუქების ხელშეკრულებისა და ანდერძის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ.ვ-ემ და ნ.მ-მა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ნ. მ-ის, ც.ძ-ასა და გ.მ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვეს ნ. მ-სა და დ. მ-ს შორის 1994 წლის 24 აპრილს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ქ. თბილისში, ი. ნ-ის ქ. №2 -ში მდებარე 33კვ.მ. საცხოვრებელი ფართის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ; სანოტარო აქტის - 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, კერძოდ, იმ ნაწილში, რომელიც დ. მ-ის სამკვიდრო ქონებას განაკუთვნებს ქ. თბილისში, ი. ნ-ის ქ. №22 -ში მდებარე საცხოვრებელი ბინის ნაწილს 33 კვ.მ-ს ოდენობით და ამ ქონების სამკვიდრო ქონებიდან ამორიცხვა; ქ. თბილისში, ი. ნ-ის ქ. №22 -ში მდებარე დ. მ-ის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების 33 კვ.მეტრიდან ლ.ვ-ის მესაკუთრედ ცნობა მის კუთვნილ 20.7 კვ.მ წილზე და, ასევე ქ. თბილისში, ი. ნ-ის ქ. №22 -ში მდებარე დ.მ-ის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების – 33 კვ.მეტრიდან ნ.მ-ის მესაკუთრედ ცნობა მის კუთვნილ 12.3 კვ.მ წილზე შემდეგი საფუძვლებით: სარჩელის თანახმად, მოსარჩელეებმა - ლ.ვ-ემ და ნ.მ-მა მოპასუხე ნ. მ-თან ერთად საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107-ე დადგენილების თანახმად, 1992 წლის 16 მაისის პრივატიზაციის ხელშეკულებით მოიპოვეს თანასაკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე მდებარე თბილისში, ი. ნ-ის ქ. №22 -ში. 1992 წლის 20 ივნისს ნ. მ-მა მის სახელზე რიცხული 62 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართიდან 29კვ.მ ჩუქების ხელშეკრულებით საკუთრებაში გადასცა ნ.მ-ს, ხოლო 1995 წლის 25 აპრილს დარჩენილი ფართი 33 კვ.მ ჩუქების ხელშეკრულებით გადასცა ძმას - დ.მ-ს, რა დროსაც ნ. მ-მა განკარგა მოსარჩელეების განკუთვნილი ქონება. 2005 წლის 3 ივნისის საანდერძო განკარგულებაში დ.მ-ის ჩუქების გზით გადაცემული ქონება შეტანილ იქნა სამკვიდრო მასაში.

მოპასუხე ნ. მ-მა სარჩელი ცნო იმ მოტივით, რომ დ.მ-ის ჩუქებით გადაცემული ქონება მან არასწორად განკარგა.

მოპასუხეებმა ც.ძ-ამ და გ.მ-მა სარჩელი არ ცნეს იმ მოტივით, რომ პრივატიზაციის დროს მოდავე მხარეებს შორის წილები განისაზღვრა და ამგვარად ცხოვრობენ წლების განმავლობაში.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ლ.ვ-სა და ნ.მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ნ. მ-სა და დ.მ-ს შორის 1994 წლის 24 აპრილს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება ქ. თბილისში, ი. ნ-ის ქ. N22-ში მდებარე 33მ² საცხოვრებელი ფართის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ; ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი 2005 წლის 3 ივნისის სანოტარო აქტი (ანდერძი), რომელიც დ.მ-ის სამკვიდრო ქონებას განაკუთვნებს ქ. თბილისში, ი. ნ-ის ქ. N22-ში მდებარე საცხოვრებელი ბინის ნაწილს- 33მ²-ის ოდენობით. ლ.ვ-ე ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ი. ნ-ის ქ. N22-ში დ.მ-ის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების 33მ² ფართიდან თავისი კუთვნილი წილის - 20.7მ²-ის, ხოლო ნ.მ-ი ცნობილ იქნა ამავე ფართიდან მისი კუთვნილი წილის 12.3მ²-ის მესაკუთრედ.

საქალაქო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ც.ძ-ამ და გ.მ-მა, მოითხოვეს მისი გაქუმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 24 აპრილის განჩინებით ც.ძ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1992 წლის 16 მაისს ნოტარიუს ლ. გ-ის მიერ დამოწმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების თანახმად, ნ. მ-ს საკუთრებაში გადაეცა უძრავი ნივთი ქ. თბილისში, ი. ნ-ის ქ. N22-ში.

1992 წლის 3 მაისს გაცემული საბინაო შემოწმების შესახებ გაცემული ცნობით დადგინდა, რომ ცნობის გაცემის დროს სადავო ბინაში მდებარე ქ. თბილისში, ი.ნ-ის ქ. N22-ში ჩაწერილი იყო და ცხოვრობდა სამი სული, კერძოდ,ნ.მ-ი 1956 წლის 5 ივლისიდან, ლ. მ-ი 1969 წლის 21 მარტიდან, რომელიც 1968 წლის 19 დეკემბერს დაქორწინდა დ.მ-ზე და ქორწინებამდელი გვარი - ვ-ის ნაცვლად მიიღო მეუღლის გვარი - მ-ი და ნ.მ-ი 1986 წლის 22 აპრილიდან.

გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელეები ლ.ვ-ე და ნ.მ-ი ჩაწერილი იყვნენ და ცხოვრობდნენ სადაღო ბინაში ბინის პრივატიზაციამდე, ამიტომ ისინი წარმოადგენდნენ სადავო ბინის დამქირავებლის ოჯახის წევრებს.

საქართველოს ეროვნული არქივის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, ლ.ვ-ე მისამართზე ქ. თბილისში, ი.ნ-ის ქ. N22 - ში რეგისტრირებულია 1969 წლის 21 მარტიდან, ხოლო ამოწერილია 1995 წლის 11 იანვარს (ბინის პრივატიზაციის შემდგომ). საქართველოს ეროვნული არქივის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, ნ.მ-ი მისამართზე ქ. თბილისში, ი.ნ-ის ქ.N22 - ში რეგისტრირებულია 1986 წლის 22 აპრილიდან დღემდე. ამ თვალსაზრისით სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიაჩნია სააპელაციო საჩივრის ავტორის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეები პრივატიზაციამდე სადავო ბინაში ჩაწერილები არ ყოფილან დალ შესაბამისად, არ დამქირავებლებს არ წარმოადგენდნენ.

პალატამ არ გაიზიარასააპელაციო საჩივრის დასაბუთება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეებს საკუთრების უფლება არ წარმოეშვათ სადავო ბინაზე, იქიდან გამომდინარე, რომ მათ თანხმობა განაცხადეს საკუთრების გაყოფაზე.

პალატამ მიუთითა ,,საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პირვატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ” საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების მე-5 პუნქტზე, რომლის თანახმად, საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან, აღნიშნულიდან გამომდინარე, ყველა იმ პირს, ვინც იყო დამქირავებლის ოჯახის წევრი და პრივატიზაციის დროს ცხოვრობდა ბინაში, წარმოეშობოდა უფლებალ საკუთრებაში მიეღო უსასყიდლოდ გადაცემული საცხოვრებელი ბინა, მიუხედავად იმისა, სრულწლოვანი იქნებოდა იგი თუ არასრულწლოვანი, ამასთან, ყველა მათგანი უნდა ჩათვლილიყო ბინის პოტენციურ თანამესაკუთრედლ იმის მიუხედავად, ოჯახის რომელ წევრზე მოხდა ბინის პრივატიზაცია. ამასთან, ოჯახის წევრების თანხმობა, რომ ბინის პრივატიზაცია მომხდარიყო ოჯახის რომელიმე ერთი წევრის სახელზე, არ ნიშნავდა იმას, რომ ბინა მხოლოდ ამ უკანასკნელის საკუთრება იყო და დანარჩენები თმობდნენ საკუთრებიდან თავიანთ წილს. აღნიშნულის შესაბამისად, პალატამ განმარტა, რომ მართალია, პრივატიზაციის დროს ბინაში მცხოვრებმა პირებმა გამოხატეს თანხმობა საცხოვრებელი ბინის მოპასუხე ნ.მ-ის სახელზე პრივატიზაციისა, მაგრამ აღნიშნული არ ნიშნავდა იმას, რომ მხოლოდ ნ.მ-ი გახდა სადავო ფართის ერთპიროვნული მესაკუთრე.

ზემოთდადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით პალატამ გამოარკვია, რომ პრივატიცაზიის მომენტში 1992 წლის 16 მაისისათვის სადავო ბინაში რეგისტრირებული იყვნენ და იმავდროულად ცხოვრობდნენ ნ.მ-ი, ლ. მ-ი, ნ.მ-ი. შესაბამისად, პრივატიზაციის შედეგად სამივე მათგანმა თანაბარი წილის უფლებით მოიპოვა საკუთრების უფლება სადავო ბინაზე, რის გამოც თბილისის საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია მოსარჩელეთა მოთხოვნა სადავო ბინის 1/3-1/3 ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობას შესახებ.

იქიდან გამომდინარე, რომ ნ.მ-ის საკუთრებას შეადგენდა მხოლოდ მთლიანი სადავო სახლის 1/3 ნაწილი, ნ.მ-ი არ იყო უფლებამოსილილ 1994 წლის 24 აპრილის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე განეკარგა საცხოვრებელი ბინის მდებარე, ქ. თბილისში, ი.ნ-ის ქ. N22-ის 33/138 ნაწილი, რომელიც რეალურად წარმოადგენდა ლ.ვ-სა და ნ.მ-ის წილს.

პალატის განმარტებით, ჩუქების ხელშეკრულების დადების დროს მოქმედი საქართველის სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედ.) 113-ე მუხლის თანახმად, საერთო წილადი საკუთრების მფლობელობა, სარგებლობა, განკარგვა ხორციელდება ყველა მონაწილის თანხმობით, ხოლოლ ამავე კოდექსის 115-ე მუხლის მიხედვით, საერთო წილადი საკუთრების ყველა მონაწილეს უფლება აქვს გაასხვისოს მხლოდ თავისი წილი. ამავე კანონის 147-ე მუხლის თანახმად, თუ ქონება შეძენილია უსასყიდლოდ იმ პირისაგან, რომელსაც არ ჰქონდა მისი გასხვისების უფლება, მესაკუთრეს უფლება აქვსლ გამოითხოვოს იგი ყველა შემთხვევაში.

მოქმედი 54-ე მუხლი დანაწესით, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. გამომდინარე იქიდან, რომ ნ.მ-ის საკუთრების უფლება ვრცელდეჟოდა მხოლოდ სადავო ქონების 1/3 ნაწილზე, პალატამ მიიჩნია, რომ ქონების 33/138 ნაწილის განკარგვის ნაწილში ნ.მ-ის მიერ სადავო ქონების განკარგვა ეწინააღმდეგებოდა საჯარო წესრიგს, რის გამოც არსებობდა მისი ბათილობის საფუძველი.

ის გარემოება, რომ სადავო ქონებაზე ჩუქების ხელშეკრულების დადების მომენტში საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო ნ. მ-ის საკუთრების უფლება, პალატის მოსაზრებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის შესაბამისად, არ ცვლიდა ამ ხელშეკრულებით დ.მ-ის სასარგებლოდ გამოვლენილი ნების ბათილობას, ხოლოლ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, დ.მ-მა საკუთრება სადავო ქონების ნაწილზე მოიპოვა უსასყიდლო გარიგების - ჩუქების საფუძველზე, რაც ნიშნავდა, რომ ამ შემთხევვაში არსებითი მნიშვნელობა რეესტრის ჩანაწერებს ვერ ექნებოდა დ.მ-ის სასარგებლოდ.

2011 წლის 9 მარტს გარდაიცვალა დ.მ-ი. 2005 წლის 3 ივნისის ანდერძით დ.მ-მა მთელი თავისი უძრავ-მოძრავი ქონება, მათ შორის საცხოვრებელი სახლი მდებარე ქ. თბილისში, ი.ნ-ის ქ. N22 - ში უანდერძა გ.მ-ს.

პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1404.1-ე მუხლზე მითითებით, აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, არ არსებობდა ქ. თბილისში, ი.ნ-ის ქ. N22-ში მდებარე 33მ² საცხოვრებელი ფართის საკუთრებაში გადაცემის სამართლებრივი საფუძველი, ამიტომ ქონების ამ ნაწილზე დ.მ-მა სათანადო წესით ვერ მოიპოვა საკუთრების უფლება, შესაბამისად, ქონების ამ ნაწილზე დ.მ-ის მიერ შედგენილი საანდერძო განკარგულება ბათილი იყო.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების მოსაზრება მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ სააპელაციო საჩივრის ავტორის მოსაზრება ხანდაზმულობის ერთწლიანი ვადის გამოყენების თაობაზე არ უნდა გავრცელებულიყო კონკრეტულ შემთხვევაზე, ვინაიდან საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 529-ე მუხლის მესამე ნაწილი ჩუქების გაუქმების ერთწლიანი ხანდაზმულობის ვადას ადგენს მოთხოვნის იმგვარი საფუძვლის მიმართ, როგორიცაა ჩუქების გაუქმება დასაჩუქრებულის უმადურობის გამო. კონკრეტულ შემთხვევაში კი, ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების საფუძველს არ წარმოადგენდა დასაჩუქრებულის უმადურობა.

პალატამ მიიჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, უნდა გამოყენებულიყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლი, რომელიც უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ექვს წლიან ვადას ითავლისწინებს. ამავე კოდექსის 130-ე მუხლის დანაწესით, ამ ვადის ათვლა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან, ანუ იმ დროიდან, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ.

სასამართლოს სხდომაზე დაკითხული მოწმე ე. გ-ის ჩვენებით პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტი იმის შესახებ, რომ ,,ლ.ვ-ის ჩუქების ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით ცნობილი გახდა დ.მ-ის გარდაცვალების შემდეგ, 2011 წლის 27 სექტემბერს.“ ამასთან, საქმის მასალებით, დ.მ-ი ნაჩუქარ ქონებას ფაქტობრივად არ დაუფლებია და ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომაც სადავო ბინაში კვლავ ცხოვრობდა ნ.მ-ი ნ.მ-თან ერთად, ამასთან, ნ.მ-ი კვლავ რეგისტრირებული იყო სადავო ბინაზე კომუნალური გადასახადების გადამხდელად (აბონენტად). ზემოაღნიშნული გარემოების მოცემულობის პირობებში პალატამ მიიჩნია, რომ ხანდაზმულობის მტკიცების ტვირთი აპელანტის (მოპასუხე მხარის) მხარეზე იყო და საქმის მასალებში არ ყოფილა წარმოდგენილი მტკიცებულებები სარჩელის ხანდაზმულობის დასადასტურებლად.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 24 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასჩივრეს ც.ძ-ამ და გ.მ-მა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მისი შუამდგომლობა სამოქალაქო რეესტრიდან მასალების გამოთხოვაზე, რაც მისთვის შეუძლებელი იყო, რამდენადაც ლ.ვ-ის თაობაზე მასალებს რეესტრი მათ არ აძლევდა როგორც არაუფლებამოსილ პირს. აღნიშნული მასალებით კი, დადგენილი იქნებოდა ლ.ვ-ის სადავო ბინაში 1977 წლამდე რეგისტრაციის ფაქტი. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, უსაფუძვლოდ არ იქნა გაზიარებული მისი მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ც.ძ-სა და გ.მ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას სააპელაციო სასამართლოს მიერ პროცესუალურ დარღვევასთან მიმართებით, კერძოდ, კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მისი შუამდგომლობა სამოქალაქო რეესტრიდან მასალების გამოთხოვაზე, რაც მისთვის შეუძლებელი იყო, რამდენადაც ლ.ვ-ის თაობაზე მასალებს რეესტრი მათ არ აძლევდა როგორც არაუფლებამოსილ პირს. საკასაციო საჩივარში ასევე მითითებულია, რომ ამ მასალებით დადგენილი იქნებოდა ლ.ვ-ის სადავო ბინაში 1977 წლამდე რეგისტრაციის ფაქტი.

აღნიშნულთან მიმართებით საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად უთხრა უარი მხარეს შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საქპროცესო კოდექსის 382-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო მიიღებს ახლად წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, თუ მათ მნიშვნელობა აქვთ საქმისათვის, 380-ე მუხლის მოთხოვნათა გათვალისწინებით. ამავე კოდექსის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო, წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა.

ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმები მიგვითითებენ იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მხარე დაადასტურებს საპატიო მიზეზს მათი წარმოუდგენლობის თაობაზე.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად ამ კანონის მიზნებისათვის, საპატიო მიზეზად ჩაითვლება მხარის მიერ შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენის შეუძლებლობა, რაც გამოწვეულია ავადმყოფობით, ახლო ნათესავის გარდაცვალებით ან სხვა განსაკუთრებული ობიექტური გარემოებით, რომელიც მისგან დამოუკიდებელი მიზეზით შეუძლებელს ხდის სასამართლო პროცესზე გამოცხადებას ან/და შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენას. ავადმყოფობა დადასტურებული უნდა იქნეს სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტით, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს სასამართლო პროცესზე გამოცხადების შეუძლებლობაზე, შესაბამისად, კასატორს პირველი ინსტანციაში მტკიცებულებების შეგროვების ეტაპზე შეეძლო, მიემართა სასამართლოსათვის მითითებული მტკიცებულებების გამოთხოვის თაობაზე, რაც მას არ გაუკეთებებია და, არც მითითებულია საპატიო მიზეზზე თუ იგივე შუამდგომლობა რატომ არ დააყენა პირველი ინსტანციის სასამართლოში შესაბამის სტადიაზე.

არ შეიძლება გაზიარებულ იქნეს კასატორის მოსაზრება სასარჩელო ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სასამართლოს სხდომაზე დაკითხული მოწმე ე. გ-ის ჩვენებით დასტურდება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტი იმის შესახებ, რომ ,,ლ.ვ-ის ჩუქების ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით ცნობილი გახდა დ.მ-ის გარდაცვალების შემდეგ, 2011 წლის 27 სექტემბერს.“ ამასთან, საქმის მასალებით დგინდება, რომ დ.მ-ი ნაჩუქარ ქონებას ფაქტობრივად არ დაუფლებია და ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომაც სადავო ბინაში კვლავ ცხოვრობდა ნ.მ-ი ნ.მ-თან ერთად. ამასთან, ნ.მ-ი კვლავ რეგისტრირებულია სადავო ბინაზე კომუნალური გადასახადების გადამხდელად (აბონენტად). ზემომითითებულის მიხედვით საკსაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორი არ უთითებს პროცესუალურ დარღვევაზე, რაც გამორიცხავდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტებს. კასატორი არ ეხება, ასევე მოწმის ჩვენების კანონიერების საკითხს, ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესი კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მითითებული ფაქტები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, რადგან კასატორის მიერ არ არის წარმოდგენილი დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

საკასაციო პალატა, ასევე ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე, კერძოდ. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 1992 წლის 16 მაისს ნოტარიუს ლ. გ-ის მიერ დამოწმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების თანახმად, ნ.მ-ს საკუთრებაში გადაეცა უძრავი ნივთი ქ. თბილისში, ი.ნ-ის ქ. N22-ში. 1992 წლის 3 მაისს გაცემული საბინაო შემოწმების შესახებ გაცემული ცნობით დგინდება, რომ ცნობის გაცემის დროს სადავო ბინაში, მდებარე ქ. თბილისში, ი.ნ-ის ქ. N22-ში ჩაწერილი იყო და ცხოვრობდა სამი სული, კერძოდ, ნ.მ-ი 1956 წლის 5 ივლისიდან, ლ/ მ-ი 1969 წლის 21 მარტიდან, რომელიც 1968 წლის 19 დეკემბერს დაქორწინდა დ.მ-ზე და ქორწინებამდელი გვარი ,,ვ-ის“ ნაცვლად მიიღო მეუღლის გვარი ,,მ-ი“ და ნ.მ-ი 1986 წლის 22 აპრილიდან.

საქართველოს ეროვნული არქივის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, ლ.ვ-ე მისამართზე ქ. თბილისში, ი.ნ-ის ქ. N22 - ში რეგისტრირებულია 1969 წლის 21 მარტიდან, ხოლო ამოწერილია 1995 წლის 11 იანვარს (ბინის პრივატიზაციის შემდგომ). საქართველოს ეროვნული არქივის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, ნ.მ-ი მისამართზე ქ. თბილისში, ი.ნ-ის ქ.N22 - ში რეგისტრირებულია 1986 წლის 22 აპრილიდან დღემდე.

პრივატიცაზიის მომენტში 1992 წლის 16 მაისისათვის სადავო ბინაში რეგისტრირებული იყვნენ და იმავდროულად ცხოვრობდნენ ნ.მ-ი, ლ. მ-ი, ნ.მ-ი, შესაბამისად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ პრივატიზაციის შედეგად სამივე მათგანმა თანაბარი წილის უფლებით მოიპოვა საკუთრების უფლება სადავო ბინაზე.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუიხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ არ არის წარმოდგენილი დასაბუთებული პრეტენზია. კონკრეტულ შემთხვევაში, დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის პროცესში, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენა ან დაუდგენლობა, ამ ფაქტების შეფასება და მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება.

კასატორი ვერ უთითებს ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც, კონკრეტული სადავო ურთიერთობის ზემოაღნიშნული თავისებურებებიდან გამომდინარე, გამორიცხავენ მოსარჩელეების მიერ სადავო ბინაზე თანასაკუთრების უფლებას. ამდენად, მითითებული ნორმის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

აღნიშნულის გათვალისწინებით, ისმის კითხვა, მოიპოვეს თუ არა მოსარჩელეებმა სადავო ბინაზე საკუთრების უფლება.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს რესპუბლიკის ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლო გადაცემის) შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992ლის 1 თებერვლის ¹107-ე დადგენილების პირველი პუნქტის თანახმად, ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. განსახილველი ნორმის თანახმად, გასათვალისწინებელია, რომ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, ვინც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს, ანუ აღნიშნული ნორმატიული აქტი არ აყენებს საცხოვრებელი სახლის (ბინის) არც ერთ დამქირავებელს ან მისი ოჯახის წევრს პრივილიგირებულ მდგომარეობაში.

განსახილველი ნორმატიული აქტის თანახმად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან მისი ოჯახის წევრები გამოთქვამენ ნებას, თავისი კონსტიტუციური უფლების რეალიზაციის მიზნით, საკუთრებაში მიიღონ საცხოვრებელი სახლი (ბინა), რომელიც მათ გადაცემული ჰქონდათ სარგებლობაში.

აღნიშნული ურთიერთობის სამართლებრივი კვალიფიკაციისათვის, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გამოყენებულ უნდა იქნეს 1983 წლის 4 ივნისის «საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი” (ძალადაკარგულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1505-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად), რადგან განსახილველი ურთიერთობა წარმოშობილია ამ კოდექსის ამოქმედებამდე, კერძოდ, «საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის” მე-60 მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულება იდება წერილობით საცხოვრებელი სადგომის ორდერის საფუძველზე გამქირავებელს _ საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციისა და დამქირავებელს _ მოქალაქეს შორის‚ რომლის სახელზეც გაცემულია ორდერი. ამავე კოდექსის 62-ე მუხლის პირველი აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად, განსაზღვრულია‚ ასევე‚ იმ პირთა უფლება-ვალდებულებები, რომლებიც დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან და მასთან ერთად ცხოვრობენ. მიუხედავად იმისა, რომ მათ არა აქვთ დადებული საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის შესახებ ხელშეკრულება, ისინი სარგებლობენ ყველა უფლებით და ეკისრებათ ყველა მოვალეობა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. ამავე აბზაცის მე-2 წინადადების თანახმად, ოჯახის სრულწლოვან წევრებს დამქირავებელთან ერთად ეკისრებათ სოლიდარული ქონებრივი პასუხისმგებლობა აღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებებისათვის.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107-ე დადგენილებით განისაზღვრა უფლება, რომლის რეალიზაციის ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენს «საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის” თანახმად‚ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი, რაც გააჩნიათ‚ ასევე‚ დანარჩენ ოჯახის წევრებს. ამასთან ერთად‚ გასათვალისწინებელია, რომ სარგებლობის უფლება‚ ერთ შემთხვევაში, წარმოიშობა წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო სხვა შემთხვევაში დამქირავებელთან მცხოვრები ოჯახის წევრობის ინსტიტუტის არსებობის შემთხვევაში და მათ გააჩნიათ ყველა ის უფლება, რომლითაც სარგებლობს დამქირავებელი. ამრიგად, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107-ე დადგენილებით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია ვრცელდება დამქირავებელთა ერთად მცხოვრები ყველა ოჯახის წევრზე და, მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრების უფლება მათი თანხმობით შეიძლება აღირიცხოს ერთ-ერთ დამქირავებელზე, საერთო უფლებებთან ერთად მათ ეკისრებათ სარგებლობიდან გამომდინარე მესაკუთრის ყველა ვალდებულება. აღნიშნული დებულება დაცულია‚ ასევე დადგენილების მე-5 პუნქტის პირველი აბზაცით, რომლის თანახმად‚ საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან. ამდენად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ის ფაქტი, რომ სადავო საცხოვრებელ ბინაზე საკუთრების უფლება რეგისტრირებული იყო ნ.მ-ზე, არ ნიშნავს იმას, რომ მასთან მცხოვრები ოჯახის წევრებმა უარი განაცხადეს საკუთრების უფლების მოპოვებაზე. ამ შემთხვევაში გასათვალისწინებელია, რომ პრივატიზაციის განხორციელებაზე ყველა ოჯახის წევრის ნების არსებობა (რაც დავის საგანს არ წარმოადგენს) გულისხმობს საკუთრების უფლების მოპოვებას ყველა ოჯახის წევრის სასარგებლოდ, მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრების უფლება შეიძლება რეგისტრირებულ იქნეს მხოლოდ ერთ-ერთ დამქირავებელზე. ამ შემთხვევაში არ შეიძლება საკუთრების ინსტიტუტი განვმარტოთ მხოლოდ უძრავი ნივთების შეძენის იურიდიული დეფინიციის ფარგლებში. კონკრეტულ შემთხვევაში მას გააჩნია სოციალური დანიშნულება, რაც პოზიტიურ-სამართლებრივი სახით ვლინდება საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის ¹107-ე დადგენილების პირველ აბზაცში, ანუ საქართველოს მოქალაქეთა ბინის კონსტიტუციური უფლების რეალიზაციის, დაჩქარების, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის მოქალაქეთათვის საკუთრებაში გადაცემის, საბინაო ფონდის მოვლა-პატრონობისათვის მოქალაქეთა დაინტერესების გაზრდის მიზნის მიღწევაში.

ამრიგად, მხოლოდ ერთ-ერთი დამქირავებლის სახელზე (სხვა ოჯახის წევრების არსებობის შემთხვევაში) პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრების რეგისტრაციის ფაქტი არ ნიშნავს მხოლოდ მასზე საკუთრების უფლების გასხვისებას. ამრიგად, საცხოვრებელი სახლის უსასყიდლოდ გადაცემის ხელშეკრულებით დანარჩენი ოჯახის წევრებს წარმოეშობათ უფლება საჯარო რეესტრში დაარეგისტრირონ (შესაბამის წილის გათვალისწინებით) საკუთრების უფლება. (აღნიშნული საკითხი ასევე დარეგულირებული იყო იმ დროს მოქმედი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პლენუმის 1996 წლის 2 აპრილის ¹ 1 დადგენილების მე-2 პუნქტით, რომელშიც მითითებულია, რომ საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1994წ. 5 აგვისტოს ¹520-ე დადგენილებამ გააუქმა ბინების პრივატიზაციისათვის ოჯახის სრულწლოვანი წევრების თანხმობის აუცილებლობა. მიუხედავად ამისა, პრივატიზებულ ბინებზე საკუთრების უფლება აქვს ყველა იმ პირს, რომელსაც საცხოვრებელ ფართობზე უფლება მოპოვებული აქვს ბინის პრივატიზაციის დროისათვის).

რაც შეეხება მხარეთა შეთანხმებას პრივატიზაციის შემდეგ ფართის გაყოფასთან დაკავშირებით, საქმის მასალების თანახმად, არ ირკვევა ამ წესით ფართის გაყოფის ფაქტი, რომლის თაობაზე საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ პრეტენზიას.

ამრიგად, ნ.მ-ის მიერ აღნიშნული ფართის პრივატიზაციის შედეგად თავის სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ფაქტი არ გამორიცხავს დანარჩენ ოჯახის წევრების სასარგებლოდ ამ უფლების შეძენის ფაქტს, რადგან ამ უფლების რეგისტრაციით (ანუ შეძენის ინსტიტუტით გათვალისწინებული წესების რეალიზაციით) მან უზრუნველყო საკუთრების უფლება, რაც მან მოიპოვა ყველა იმ ოჯახის წევრის სასარგებლოდ ვინც თანხმობა განაცხადა პრივატიზაციაზე. აქედან გამომდინარე დანარჩენი ოჯახის წევრების თანხმობა ერთ-ერთ ოჯახის წევრის სახელზე საკუთრების უფლების დარეგისტრირების თაობაზე არ ნიშნავს თავის წილ საკუთრებაზე უარის თქმას.

ამის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ ნ.მ-ის საკუთრებას შეადგენდა მხოლოდ მთლიანი სადავო სახლის 1/3 ნაწილი, ამიტომ ნ.მ-ი არ იყო უფლებამოსილი, 1994 წლის 24 აპრილის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე განეკარგა საცხოვრებელი ბინის მდებარე, ქ. თბილისში, ი.ნ-ის ქ. N22-ში მდებარე ბინის 33/138 ნაწილი, რომელიც რეალურად წარმოადგენდა ლ.ვ-სა და ნ.მ-ის წილს. უშუალოდ თავისი 1/3 წილი ნ.მ-მა 1992 წლის 20 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულებით აჩუქა ნ.მ-ს. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ 1994 წლის 24 აპრილის ჩუქების ხელშეკრულებით დ.მ-ისათვის ქონების გაჩუქების მომენტში სადავო ქონებაზე ნ.მ-ს საკუთრების უფლება გასხვისებულ ფართზე არ გააჩნდა. ამდენად, ნ.მ-მა თავისი 1/3 წილი განკარგა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე. სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ ნ.მ-მა 1994 წლის 24 აპრილის ჩუქების ხელშეკრულებით განკარგა ქონება, რომელზედაც მას არ გააჩნდა საკუთრება, ამდენად (1964 წლის რედაქციის) საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 147-ე მუხლის მე-3 აბზაცის თანახმად, თუ ქონება შეძენილია უსასყიდლოდ იმ პირისაგან, რომელსაც არ ჰქონდა მისი გასხვისების უფლება, მესაკუთრეს უფლება აქვს, გამოითხოვოს იგი ყველა შემთხვევაში. ამავე კოდეასის 48-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად ბათილია გარიგება, რომელიც კანონის მოთხოვნებს არ შეესაბამება.

2005 წლის 3 ივნისის ანდერძის კანონიერების შემოწმებასთან მიმართებით მართებულად გამოიყენა მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1404-ე მუხლის პირველი ნაწილი, ამავე კოდექსის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ის საანდერძო განკარგულება, რომლის საფუძველზედაც ხდება ისეთ ნივთზე მემკვიდრედ მოწვევა, რომელიც არ არის სამკვიდროში, ბათილია. ამ სამართლებრივიო ნორმის საფუძველზე საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, არ არსებობდა ქ. თბილისში, ი.ნ-ის ქ. N22-ში მდებარე 33მ² საცხოვრებელი ფართის საკუთრებაში გადაცემის სამართლებრივი საფუძველი, ამიტომ ქონების ამ ნაწილზე დ.მ-მა სათანადო წესით ვერ მოიპოვა საკუთრების უფლება, შესაბამისად, ქონების ამ ნაწილზე დ.მ-ის მიერ შედგენილი სანდერძო განკარგლება ბათილია.

ამრიგად, საქმეში არ მოიპოვება ისეთი მტკიცებულებები, რომლებიც, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, გამორიცხავდა სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძვლები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის მოთხოვნებიდან გამომდინარე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ მითითებული კანონი არ დარღვეულა. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410 მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ც.ძ-სა და გ.მ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 24 აპრილის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე