¹ბს-548-134(კ-05) 19 ოქტომბერი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ვაჩაძე (თავმჯდომარე),

ბ. კობერიძე (მომხსენებელი),

ნ. ქადაგიძე

სარჩელის საგანი: ჩამორთმეული ქონების დაბრუნება, მესაკუთრედ ცნობა, ბინების პრივატიზებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2003წ. 22 სექტემბერს ს. გ-მა სარჩელი აღძრა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხეების: თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონის გამგეობის, თბილისის მთაწმინდის რაიონის ¹59 საბინაო-საექსპლუატაციო უბნის (სერვის-ცენტრი “...”), ფიზიკური პირების: ლ. თ-ას, ო. მ-ის, თ. ბ-ის, ნ. გ-ის, ე. კ-ის, თ. გ-ის, ა. ყ-ის, თ. გ-ის, ნოტარიუსების: ე. შ-ის, ლ. ქ-ის, ლ. გ-ის, ვ. ლ-ის, ჯ. ქ-ის, ნ. გ-ის, დ. წ-ას, თბილისის ¹... სახელმწიფო სანოტარო კანტორისა და თბილისის სამგორის რაიონის სანოტარო კანტორის მიმართ, მესამე პირებად მიუთითა ზ. ფ-ესა და ლ. თ-ზე.

სარჩელში აღნიშნული იყო, რომ ქ. თბილისში, ... მდებარე 278 კვ.მ-ის, თვრამეტოთახიანი, ორსართულიანი სახლი საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა მოსარჩელის პაპის _ ს. გ-ის ძმის, ა. გ-ის სახელზე. საქართველოში საბჭოთა რეჟიმის დამყარების შემდეგ, კერძო საკუთრების ტოტალური მუნიციპალიზაციის დროს, 1928 წელს ა. გ-ს, თითქოს მოუვლელობის მიზეზით, ჩამოერთვა საკუთარი სახლი, რომელიც ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ჩაირიცხა კომუნალურ ფონდში. ჩამორთმევამდე ა. გ-თან ერთად, აღნიშნულ სახლში ცხოვრობდა, აგრეთვე, მისი ძმის, მოსარჩელის პაპის _ ს. გ-ის, ოჯახიც. სახლის ჩამორთმევის შემდეგ საბჭოთა ხელისუფლების სათანადო ორგანოებმა აღწერეს და წაიღეს იქ არსებული მთელი ქონება, ხოლო ს. გ-ის ოჯახი გამოასახლეს მეორე სართულიდან და იძულებით შეასახლეს 35 კვ.მ-ის ოთახში, სადაც მოსარჩელე აგრძელებდა ცხოვრებას თავისი ოჯახით.

მოსარჩელის განმარტებით, ჩამორთმეული სახლის უკან დაბრუნების შესახებ საჩივრების გამო, ა. გ-ი უკანონოდ დააპატიმრეს. 1929წ. 12 დეკემბერს ამიერკავკასიის მთავარი პოლიტიკური სამმართველოს დადგენილებით, როგორც “მავნე ელემენტს” მიესაჯა თავისუფლების აღკვეთა 3 წლით და სასჯელის მოსახდელად გაიგზავნა ციმბირში, საიდანაც დაბრუნდა 10 წლის შემდეგ და ჯანმრთელობის გაუარესების გამო გარდაიცვალა 1942 წელს.

სარჩელში აღნიშნული იყო, რომ თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ა. გ-ი აღიარებულ იქნა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად და რეაბილიტირებულ იქნა, რაც ნიშნავდა მის პოლიტიკურ და ქონებრივ უფლებებში აღდგენას, ხოლო იმავე სასამართლოს 2002წ. 13 მარტის გადაწყვეტილებით დადგინდა ნათესაური კავშირი მოსარჩელესა და ა. გ-ს შორის და მოსარჩელე ცნობილ იქნა ა. გ-ის მემკვიდრედ.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ საბჭოთა ხელისუფლებამ ჩამორთმეული სახლის თითოეულ ოთახში შეასახლა თითო ოჯახი, რომელთაც საერთო ჰქონდათ სამზარეულო, ტუალეტი, დამხმარე სათავსები. ამ მიზეზით აღნიშნული მობინადრეები აღრიცხვაზე აჰყავდათ საბინაო პირობების გასაუმჯობესებლად. ისინი იღებდნენ ახალ ბინებს, ხოლო მათ მიერ გამოთავისუფლებულ ბინებში ასახლებდნენ სხვა ოჯახებს, რომლებიც ასევე იუმჯობესებდნენ საცხოვრებელ პირობებს ახალი ბინების მიღებით, მაგრამ ბოლოს, ახალ ბინებში გადასული ოჯახები, ძველი საცხოვრებელი ბინების შენარჩუნების მიზნით, ადგილზე ტოვებდნენ ოჯახის თითო წევრს, რაც გრძელდებოდა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების მიღებამდე. აღნიშნულით ისარგებლეს მოპასუხეებმა, მოახდინეს ბინების პრივატიზება და გახდნენ მათი მესაკუთრეები.

მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი ნაწილით აღიარებული და უზრუნველყოფილია საკუთრება, მემკვიდრეობის უფლება და დაუშვებელია საკუთრების საყოველთაო უფლების გაუქმება. “ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის” მე-17 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, არ შეიძლება ვინმეს თვითნებურად ჩამოერთვას მისი ქონება. “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის შესახებ კონვენციის” პირველი ოქმის პირველი მუხლის მიხედვით კი, ყოველ ფიზიკურ პირს უფლება აქვს, მშვიდობიანად გამოიყენოს თავისი ქონება და არავის არ შეიძლება ჩამოერთვას იგი.

მოსარჩელემ, აგრეთვე, მიუთითა სკ-ის 170-ე მუხლზე, 1336-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე და მოითხოვა:

1. რეაბილიტირებული ა. გ-ისთვის უკანონოდ ჩამორთმეული სახლის დაბრუნება და ს. გ-ის, როგორც ა. გ-ის მემკვიდრის, ქ. თბილისში, ... მდებარე სახლის მესაკუთრედ ცნობა;

2. ლ. თ-ას მიერ 1992წ. 7 ივლისს, თ. მ-ის მიერ 1993წ. 2 სექტემბერს, თ. ბ-ის მიერ 1993წ. 25 მარტს, ნ. გ-ის მიერ 1994წ. 9 ნოემბერს, ე. კ-ის მიერ 1997წ. 8 ივლისს, თ. გ-ის მიერ 1995წ. 25 მარტს, ა. ყ-ის მიერ 1997წ. 5 აპრილს, თ. გ-ის მიერ 1995წ. 11 სექტემბერს თბილისის მთაწმინდის რაიონის ¹59 საბინაო-საექსპლუატაციო უბანთან და შემდგომ სერვის-ცენტრ “ვერასთან” დადებული სადავო ბინების პრივატიზების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა;

3. მოპასუხე ა. ყ-სა და მესამე პირ ზ. ფ-ეს შორის 1998წ. 4 აგვისტოს დადებული სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

4. მოპასუხე თ. გ-სა და მესამე პირ ლ. თ-ეს შორის 1996წ. 13 მაისს გაფორმებული სადავო ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 19 ნოემბრის განჩინებით ბათილად იქნა ცნობილი იმავე სასამართლოს 2002წ. 20 დეკემბრის გადაწყვეტილება ა. გ-ის პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარების შესახებ, ხოლო კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 21 იანვრის გადაწყვეტილებით ა. გ-ი ცნობილ იქნა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 19 მარტის საოქმო განჩინებით, მოსარჩელე ს. გ-ის შუამდგომლობის საფუძველზე, მოპასუხეთა სიიდან ამოირიცხა თბილისის მთაწმინდის რაიონის ¹59 საბინაო-საექსპლუატაციო უბანი, ხოლო მესამე პირები _ ზ. ფ-ე და ლ. თ- მოცემულ საქმეში ჩაებნენ მოპასუხეებად.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულმა სასამართლომ 2004წ. 29 ივნისს განიხილა აღნიშნული საქმე და გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლითაც ს. გ-ს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ს. გ-მა, რომელმაც ითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 23 თებერვლის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა ს. გ-ის სააპელაციო საჩივარი; უცვლელად დარჩა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 29 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისში, ... (ამჟამად .... ქ. ¹15) მდებარე ა. გ-ის კუთვნილი სახლთმფლობელობა, მოუვლელობის გამო, მუნიციპალიზებულ იქნა 1928 წელს, რაც დასტურდება საქართველოს უახლესი ისტორიის სახელმწიფო არქივის მიერ 1992წ. 13 ივლისს გაცემული ¹01-37/38 ცნობით. აღნიშნულს ითვალისწინებდა იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1923 წ.) 69-ე მუხლის დანართი. სააპელაციო პალატამ დადგენილად ჩათვალა, რომ ა. გ-ი მსჯავრდებულ იქნა სოციალურად მავნე ელემენტის ბრალდებით, რის გამოც მიესაჯა 3 წლით თავისუფლების აღკვეთა და არა, ამის გამო, ქონების ჩამორთმევა.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ, ვინაიდან იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1923 წ.) 52-ე მუხლის თანახმად, მუნიციპალიზებული ქონება წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას და ამასთან, სადავო სახლთმფლობელობა 1940 წელს აღირიცხა საბინაო სამმართველოს სახელზე, ამიტომ სამართლებრივ საფუძველს მოკლებული იყო ს. გ-ის მოთხოვნა სადავო სახლთმფლობელობის ა. გ-ის სამკვიდრო ქონებად აღიარების თაობაზე, ხოლო მოსარჩელე ს. გ-ი, როგორც ა. გ-ის მემკვიდრე, ცნობილ ყოფილიყო აღნიშნული ქონების მესაკუთრედ. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების თანახმად, კანონიერად მიიჩნია მოპასუხეთა მიერ სახელმწიფოსთან დადებული ბინის პრივატიზების ხელშეკრულებები. სააპელაციო პალატამ, აგრეთვე, კანონიერად ჩათვალა მოპასუხეების _ ვ. გ-ისა და ა. ყ-ის მიერ ნ. თ-ესა და ზ. ფ-ესთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები, ვინაიდან ვ. გ-სა და ა. ყიფიანს, როგორც ბინების კანონიერ მესაკუთრეებს, სკ-ის 170-ე მუხლის თანახმად, ჰქონდათ მათი გასხვისების უფლება.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა ს. გ-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ” კანონის მე-8 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, რადგანაც აღნიშნული ნორმით რეაბილიტირებული პირის ქონებრივი უფლებების აღდგენის წესი განისაზღვრება ცალკე კანონით.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელეს გაშვებული ჰქონდა სამოქალაქო სამართლის კოდექსით (1964 წ.) გათვალისწინებული სასარჩელო ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 23 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ს. გ-ის რწმუნებულმა, იურიდიული ფირმა “ა-ი, საქსენ-ალტენბურგი, მიურატი და პარტნიორების” წარმომადგენელმა ა. ბ-ემ.

საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ ს. გ-მა, როგორც სასარჩელო განცხადებაში, ისე სააპელაციო საჩივარში, თავისი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლებად მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლზე, “ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის” მე-17 მუხლის მე-2 პუნქტზე, “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის” პირველი ოქმის პირველ მუხლზე, აგრეთვე, სკ-ის 1336-ე და 170-ე მუხლებზე. სააპელაციო პალატამ გაიმეორა რაიონული სასამართლოს შეცდომა და თავის განჩინებაში საერთოდ არ იმსჯელა აღნიშნული ნორმების შესახებ, რაც, როგორც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის, ისე “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის” მოთხოვნების უხეშ დარღვევას წარმოადგენს. სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. ზემოაღნიშნული დარღვევით ასევე დაირღვა “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის” მე-6 მუხლის (“სამართლიანი სასამართლოს უფლება”) პირველი პარაგრაფი, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო, ჯეროვნად შეესწავლა მხარეთა მოსაზრებები, არგუმენტები და მტკიცებულებები, იმის მიუხედავად, მიაჩნდა თუ არა მას ყოველივე ეს თავისი გადაწყვეტილების შესაბამისად.

კასატორის წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ” კანონი, რაც, სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად, კასაციის საფუძველს წარმოადგენს.

კასატორის წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო პალატამ არ იხელმძღვანელა ზემოაღნიშნული კანონის პრეამბულის, მე-2 მუხლისა და მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის დებულებებით და არასწორად მიიჩნია, რომ, რადგან ა. გ-ს სახლთმფლობელობა “მოუვლელობის საფუძვლით” ჩამოერთვა და არა სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენაში ყალბი ბრალდების გამო, ამიტომ სახლთმფლობელობის ჩამორთმევა არ უნდა იქნეს მიჩნეული ა. გ-ის მიმართ განხორციელებულ პოლიტიკურ რეპრესიად.

საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ ს. გ-ს არასდროს განუცხადებია, რომ ა. გ-ს სახლთმფლობელობა ყალბი ბრალდების გამო ჩამოერთვა და არა მოუვლელობის გამო. პირიქით, მან სარჩელშიც და სააპელაციო საჩივარშიც აღნიშნა, რომ ა. გ-ს ჯერ სახლთმფლობელობა ჩამოართვეს, ხოლო მას შემდეგ, რაც მან სცადა გაესაჩივრებინა ეს უკანონო ქმედება, მას ყალბი ბრალდება მოუგონეს და დააპატიმრეს.

კასატორის წარმომადგენელი განმარტავს, რომ ქონების ჩამორთმევა პოლიტიკური რეპრესიის ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს, ხოლო პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად მიიჩნევა პირი, რომელიც მსჯავრდებული იყო დანაშაულის ჩადენაში ყალბი ბრალდების საფუძველზე, რაც დაკავშირებული იყო არსებული პოლიტიკური რეჟიმის უკანონო ქმედების მიმართ წინააღმდეგობის გაწევასთან, რასაც ადგილი ჰქონდა ა. გ-ის შემთხვევაში.

კასატორის წარმომადგენლის განმარტებით, ყველა საკანონმდებლო აქტი, რომელიც 1921 წელს საქართველოს ოკუპაციისა და ანექსიის შედეგად ჩვენს ქვეყანაში გაბატონებულმა რეჟიმმა მიიღო, საქართველოს ხელისუფლებამ საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენისთანავე გამოაცხადა უკანონოდ. კასატორის წარმომადგენელმა მიუთითა საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს 1991წ. 9 აპრილის “საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტისა” და საქართველოს მოქმედი კონსტიტუციის პრეამბულაზე.

კასატორის წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ” კანონის მე-8 მუხლის მე-3 პუნქტი, კერძოდ, ამ ნორმაში არსებული მითითება “ცალკე კანონზე”, არ შეიძლება გახდეს მართლმსაჯულების განხორციელებაზე უარის თქმის საფუძველი სკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, ხოლო თუU “ცალკე კანონი” არ არსებობს, სასამართლო ვალდებულია, მიმართოს კანონის ან სამართლის ანალოგიას სკ-ის მე-5 მუხლის შესაბამისად.

კასატორის წარმომადგენელი მიუთითებს, რომ “ცალკე კანონი” საჭირო არ არის, რადგან საქართველოს გააჩნია ყველა აუცილებელი საკანონმდებლო ნორმა, რომლის საფუძველზეც შესაძლებელია უკანონოდ ჩამორთმეულ ქონებაზე საკუთრების აღდგენა, კერძოდ:

1. საქართველოს 1995წ. კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი, მე-2 და მე-3 პუნქტები;

2. საქართველოს ხელი აქვს მოწერილი “ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციაზე”, “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციაზე”, სხვა საერთაშორისო აქტებზე, რომლებიც საქართველოში უშუალოდ მოქმედ სამართალს წარმოადგენს;

3. სკ-ის 170-ე, 172-ე, 183-ე, 184-ე და სხვა მუხლები, რომლებიც საკუთრების შინაარსს, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის, უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენისა და მიტოვების წესებს განსაზღვრავს და, აგრეთვე, ნორმები, რომლებიც მემკვიდრეობის სამართალს განსაზღვრავს.

კასატორის წარმომადგენლის განმარტებით, ის ფაქტი, რომ 1997 წლიდან, ანუ “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ” კანონის მიღებიდან დღემდე ასეთი “ცალკე კანონი” მიღებული არ ყოფილა, ნიშნავს მხოლოდ იმას, რომ საქართველოს საკანონმდებლო ორგანო ვერ ხედავს ასეთი “ცალკე კანონის” მიღების აუცილებლობას, რადგან თვლის, რომ რეპრესირებულთა ქონებრივი უფლებების აღდგენა სავსებით შესაძლებელია ზემოთ აღნიშნული ნორმების საფუძველზეც.

კასატორის წარმომადგენელი მიიჩნევს, რომ არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაზიარებული რაიონული სასამართლოს მოსაზრება სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შესახებ. ს. გ-ის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი წარმოიშვა მას შემდეგ, რაც 1997წ. ნოემბერსა და დეკემბერში ძალაში შევიდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი და კანონი “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ”. სკ-ის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს. იმავე კოდექსის 167-ე მუხლის თანახმად, თუ პირი საჯარო რეესტრში ისეა შეტანილი მიწის ნაკვეთის ან სხვა ქონების მესაკუთრედ, რომ არ შეუძენია საკუთრების უფლება მათზე, იგი მოიპოვებს ამ საკუთრების უფლებას, თუ რეგისტრაცია არსებობდა თხუთმეტიწ. განმავლობაში და ამ ხნის მანძილზე პირი ფლობდა მათ, როგორც საკუთარს. იმავე კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, სკ-ის 165-168-ე მუხლებით გათვალისწინებული ხანდაზმულობით საკუთრების შეძენის ვადა აითვლება 1993წ. 23 ივლისიდან _ “საკუთრების უფლების შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის კანონის ამოქმედებიდან. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში ხანდაზმულობის ვადა, თუ ასეთი საერთოდ არსებობს რესტიტუციურ სარჩელებთან დაკავშირებით, დღეისთვის გასული არ არის. ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით, გასათვალისწინებელია, აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა საკუთრების რესტიტუციასთან დაკავშირებით, რომლის თანახმადაც, დე-ფაქტო ექსპროპრიაცია ითვლება კონვენციის პირველი ოქმის პირველი მუხლის “მუდმივ დარღვევად”, რის გამოც ხანდაზმულობის ვადა არ მოქმედებს.

კასატორის წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო პალატამ არ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები იმის თაობაზე, თუ რამდენად კანონიერად, ჯეროვნად, სრულად და დროულად განხორციელდა ... მდებარე ბინების პრივატიზაცია, რაც სსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნის დარღვევაა.

კასატორის წარმომადგენელი მიუთითებს, რომ საქართველოში საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლების ძირითად გარანტს ქვეყნის კონსტიტუცია, კერძოდ, მისი 21-ე მუხლი წარმოადგენს. საკუთრების დაცვის მყარ გარანტიებს იძლეოდა საქართველოს 1921წ. კონსტიტუციაც, რომლის 114-ე მუხლის თანახმად, საკუთრების იძულებითი ჩამორთმევის ან კერძო ინიციატივის შეზღუდვა შეიძლებოდა მხოლოდ სახელმწიფოებრივი და კულტურული საჭიროებისთვის ცალკე კანონში განსაზღვრული წესით. ჩამორთმეულ ქონებაში ფიზიკურ პირს მიეცემოდა სათანადო საფასური, თუ კანონში სხვაგვარად არ იქნებოდა განსაზღვრული.

კასატორის წარმომადგენელი თვლის, რომ საქართველოს დღევანდელი სახელმწიფო 1918-1921 წლების საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამართალმემკვიდრეს წარმოადგენს. ამაზე პირდაპირ მიუთითებს 1991წ. 9 აპრილის “საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი”. შესაბამისად, როგორც საქართველოს 1921წ. კონსტიტუცია, ისე ქვეყნის მოქმედი, 1995წ. კონსტიტუცია, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლებას ადამიანის ერთ-ერთ ძირითად უფლებად მიიჩნევს და ამ უფლების შეზღუდვა მხოლოდ მკაცრად განსაზღვრულ შემთხვევებშია შესაძლებელი.

კასატორის წარმომადგენელი მიუთითებს, რომ ცივილიზებული ერების სამართლებრივი პრინციპები, ადამიანის უფლებებისა და ძირითადი თავისუფლებების უზრუნველყოფა წარსულში, აწყმოსა და მომავალში უპირობოდ, ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე იქნა აღიარებული საქართველოს რესპუბლიკის 1991წ. 9 აპრილის დამოუკიდებლობის აქტით. საქართველომ საერთაშორისო ხელშეკრულებები და კონვენციები ქვეყნის კანონმდებლობის ნაწილად აღიარა. კონსტიტუციისა და კონსტიტუციური შეთანხმების გარდა, ქვეყნის შიდა ნორმატიულ აქტებთან შედარებით, მათ უფრო მაღალი იურიდიული სტატუსი გააჩნიათ. ადამიანის უფლებები და თავისუფლებები საქართველოში უშუალოდ მოქმედ სამართალს წარმოადგენს, რაც გათვალისწინებულია საქართველოს 1995წ. კონსტიტუციის მე-7 მუხლით. საერთაშორისო ხელშეკრულებები და შეთანხმებები ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების სფეროში ვრცელდება, როგორც ფიზიკურ, ისე იურიდიულ პირებზე, მათ ქონებრივ და მემკვიდრეობის უფლებებზე. მემკვიდრეობასა და ქონებასთან მიმართებით ამ უფლებების გაუქმება არა მარტო სახელმწიფოს უზენაესი კანონის _ კონსტიტუციის, არამედ საერთაშორისო ხელშეკრულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებებისა და ძირითადი თავისუფლებების დარღვევასაც ნიშნავს. 1991 წლიდან დღემდე საქართველომ ხელი მოაწერა მრავალ საერთაშორისო ხელშეკრულებას, კონვენციას თუ შეთანხმებას, რომლებიც საქართველოში უშუალოდ მოქმედ სამართალს წარმოადგენს. ნორმები, რომლებიც პირს ქონების უკანონო ჩამორთმევისგან იცავს, მრავალი საერთაშორისო აქტით არის გათვალისწინებული, მათ შორის, “ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციითა” და “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციით”, კერძოდ, “ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის” მე-17 მუხლის თანახმად, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება ფლობდეს ქონებას, როგორც ერთპიროვნულად, ასევე სხვებთან ერთად და არავის არ უნდა ჩამოერთვას მისი ქონება თვითნებურად. “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის” პირველი ოქმის პირველი მუხლის პირველი აბზაცის მიხედვით კი, ყველა ფიზიკურ და იურიდიულ პირს აქვს უფლება დაუბრკოლებლად ისარგებლოს თავისი ქონებით. არავის არ შეიძლება წაერთვას ქონება იმ შემთხვევის გარდა, როცა ამას საზოგადოების ინტერესები მოითხოვს და იმ პირობით, რაც გათვალისწინებულია კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით.

კასატორის წარმომადგენელი მიუთითებს, რომ კონვენციის მონაწილე ქვეყნებისთვის, მათ შორის, საქართველოსთვისაც სავალდებულო ძალის მქონეა არა მხოლოდ კონვენციის ტექსტი, არამედ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებიც. სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო გადაწყვეტილების გამოტანისას ეხელმძღვანელა “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის” პირველი ოქმის პირველი მუხლისა და ამ საკითხში ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებით, კერძოდ, თუ სააპელაციო პალატა ჩათვლიდა, რომ აპელანტისთვის ქონების დაბრუნება შეუძლებელი იყო რაიმე მიზეზით, მაგალითად, საჯარო ინტერესის გამო, მაშინ მას უნდა ემსჯელა საჯარო და კერძო ინტერესების ბალანსზე.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატას განჩინებაში არ მიუთითებია, რომ ს. გ-ს საკუთრების დაბრუნებაზე უარი რაიმე საზოგადოებრივი საჭიროების ან საჯარო ინტერესის გამო ეთქვა. შესაბამისად, არ არსებობდა არც საზოგადოებრივი საჭიროება და არც საჯარო ინტერესი.

კასატორის წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ შეიქმნა 1921-1991 წლებში უცხო ქვეყნის საოკუპაციო რეჟიმის მიერ ჩამორთმეული ქონების დაბრუნების არაერთი პრეცედენტი, მათ შორის, სასამართლო პრეცედენტებიც.

კასატორის წარმომადგენელი მიუთითებს, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება დისკრიმინაციულია, რადგან, თუ ერთსა და იმავე სიტუაციაში სახელმწიფო სხვადასხვა ადამიანებს სხვადასხვაგვარად ეპყრობა, ეს ნიშნავს, რომ ის მათ ერთმანეთისგან განასხვავებს, რაც აკრძალულია, როგორც საქართველოს კონსტიტუციით, ისე საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებითა და შეთანხმებებით. საქართველოს კონსტიტუციის მე-14 მუხლის თანახმად, ყველა ადამიანი კანონის წინაშე თანასწორია, განურჩევლად რასისა, კანის ფერისა, ენისა, სქესისა, რელიგიისა, პოლიტიკური თუ სხვა შეხედულებისა, ეროვნული, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილებისა, წარმოშობისა, ქონებრივი თუ წოდებრივი მდგომარეობისა, საცხოვრებელი ადგილისა. კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპს განამტკიცებს, აგრეთვე, “საერთაშორისო პაქტი სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ”. კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპის დარღვევა დისკრიმინაციის ტოლფასია, რაც იკრძალება მრავალი საერთაშორისო აქტით, მაგალითად, “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის” მე-14 მუხლით.

საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ ს. გ-ს გააჩნია საფუძვლიანი ეჭვი, რომ მის მიმართ დისკრიმინაციული მოპყრობის მოტივი ამ შემთხვევაში ის არის, რომ იგი ეროვნებით ბერძენია და რომ საქართველოს სასამართლოებმა სწორედ ამ მიზეზით უთხრეს მას უარი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

ამდენად, კასატორის წარმომადგენელს მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატის განჩინება მთლიანობაში იურიდიულად დაუსაბუთებელი და არასრულია, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის წარმომადგენელმა მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 23 თებერვლის განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსთვის დაბრუნება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებები, შეამოწმა საკასაციო საჩივრისა და გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი საფუძვლები, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, გასაჩივრებული განჩინება შეამოწმა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვინაიდან კასატორს არ წარმოუდგენია დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, საკასაციო სასამართლოსთვის სავალდებულოა სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად ცნობილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ. თბილისში, ... მდებარე ა. გ-ის კუთვნილი სახლთმფლობელობა, მოუვლელობის გამო, მუნიციპალიზებულ იქნა 1928 წელს, რაც დასტურდება საქართველოს უახლესი ისტორიის სახელმწიფო არქივის მიერ 1992წ. 13 ივლისს გაცემული ¹01-37/38 ცნობით. ამიერკავკასიის მთავარი პოლიტიკური სამმართველოს 1929წ. 12 დეკემბრის დადგენილებით, სოციალურად მავნე ელემენტის ბრალდებით, ა. გ-ს მიესაჯა სამი წლით თავისუფლების აღკვეთა. სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1989წ. 16 იანვრის ბრძანებულების პირველი პუნქტის თანახმად, ა. გ-ი რეაბილიტირებულ იქნა, რაც დასტურდება საქართველოს სახელმწიფო უშუშროების სამინისტროს მიერ 1999წ. 20 სექტემბერს გაცემული ცნობით. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004წ. 21 იანვრის გადაწყვეტილებით ა. გ-ი აღიარებულ იქნა პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად.

საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება კასატორის წარმომადგენლის მოსაზრებას, რომ ყველა საკანონმდებლო აქტი, რომელიც 1921 წლიდან საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის ხელისუფლებამ მიიღო, 1991წ. 9 აპრილს საქართველოს რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე გამოცხადდა უკანონოდ.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მთელი რიგი საკანონმდებლო აქტები, რომლებიც მიღებული იყო საბჭოთა ხელისუფლების არსებობის პერიოდში, მოქმედებდა 1991წ. 9 აპრილს გამოცხადებული საქართველოს რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგაც, რაც იმას ნიშნავს, რომ დამოუკიდებელი საქართველოს რესპუბლიკის ხელისუფლებას საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში მიღებული ყველა საკანონმდებლო აქტი ბათილად არ უცნია.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის წარმომადგენლის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებულ მოსაზრებას, რომ, არსებობს სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” და “გ” ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული კასაციის საფუძვლები, რადგანაც სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილების გამოტანისას არ გამოიყენა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი, “ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის” მე-17 მუხლის მე-2 პუნქტი, “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის” პირველი ოქმის პირველი მუხლი, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შესაბამისი გადაწყვეტილებები, სკ-ის 170-ე, 183-ე, 184-ე და 1336-ე მუხლები და რომ ამასთან, არასწორად განმარტა “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ” კანონი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის თანახმად, ქონების ჩამორთმევა პოლიტიკური რეპრესიის ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს, ხოლო ამავე კანონის მე-4 მუხლის მიხედვით, პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად მიიჩნევა პირი, რომელიც მსჯავრდებული იყო დანაშაულის ჩადენაში ყალბი ბრალდების საფუძველზე, რაც უკავშირდებოდა არსებული პოლიტიკური რეჟიმის უკანონო ქმედების მიმართ წინააღმდეგობის გაწევას. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ა. გ-ს სახლთმფლობელობა ჩამოერთვა არა სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენაში ყალბი ბრალდების გამო, არამედ სახლთმფლობელობის მოუვლელობის საფუძვლით, რაც დასტურდება უშიშროების სამინისტროს მიერ გაცემული ცნობითაც, რომლის თანახმად, ა. გ-ს, როგორც სოციალურად მავნე ელემენტს, მიესაჯა სამი წლით თავისუფლების აღკვეთა და არა ქონების ჩამორთმევა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატას არ დაურღვევია ის მოთხოვნები, რომლებიც სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” და “გ” ქვეპუნქტების თანახმად, კასაციის საფუძვლებს წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება კასატორის წარმომადგენელს, რომ საქართველოში საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლების ძირითად გარანტს წარმოადგენს საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი და ანალოგიურად იცავდა საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლებას საქართველოს რესპუბლიკის 1921წ. კონსტიტუციაც. ასევე, “ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის” მე-17 მუხლის მე-2 პუნქტი და “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის” დამატებითი ოქმის პირველი მუხლიც აღიარებს საკუთრების უფლებას, მაგრამ აღნიშნული ნორმები არ შეიძლება გახდეს 1928 წელს ს. გ-ის პაპის ძმისთვის ქონების მოუვლელობის მოტივით ჩამორთმეული სახლთმფლობელობის მოსარჩელისთვის დაბრუნების სამართლებრივი საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის წარმომადგენლის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო პალატამ არ გამოიკვლია, თუ რამდენად კანონიერად განხორციელდა ... მდებარე ბინების პრივატიზაცია.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოტივაციას, რომ მოპასუხეებმა სადავო ბინების პრივატიზება განახორციელეს საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების მოთხოვნათა დაცვით, რადგანაც სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო სახლთმფლობელობა 1940წ. 24 ივლისს აღირიცხა სახელმწიფოს, კერძოდ, საბინაო სამმართველოს სახელზე, რაც დასტურდება თბილისის მერიის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს მიერ 1998წ. 28 ივნისს გაცემული ცნობით. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ასევე კანონიერია მოპასუხეების _ ვ. გ-ისა და ა. ყიფიანის მიერ ნ. თოიძესა და ზ. ფუტკარაძესთან გაფორმებული ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებები, ვინაიდან ვ. გ-სა და ა. ყიფიანს, როგორც ბინების კანონიერ მესაკუთრეებს, სკ-ის 170-ე მუხლის თანახმად, ჰქონდათ აღნიშნული ბინების გასხვისების უფლება.

საკასაციო სასამართლო, აგრეთვე, იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის თაობაზე. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართლის კოდექსმა (1964 წ.), კერძოდ, 146-ე მუხლმა გაითვალისწინა ვინდიკაციური სარჩელი, თუმცა ა. გ-ის გარდაცვალებიდან (1942 წ.) 2003წ. 22 სექტემბრამდე არც ერთ მის შთამომავალს აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, სასამართლოსთვის არ მიუმართავს, რის გამოც გაშვებულია, როგორც ძველი სამოქალაქო სამართლის კოდექსით (1964 წ.), ისე ახალი სამოქალაქო კოდექსით (1997 წ.) გათვალისწინებული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-14 მუხლი და “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის” მე-14 მუხლი აღიარებს კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპს და საკასაციო სასამართლოც განმარტავს, რომ ყველა ადამიანი კანონის წინაშე თანასწორია, განურჩევლად რასისა, კანის ფერისა, ენისა, სქესისა, რელიგიისა, პოლიტიკური თუ სხვა შეხედულებისა, ეროვნული, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილებისა, წარმოშობისა, ქონებრივი თუU წოდებრივი მდგომარეობისა, საცხოვრებელი ადგილისა, მაგრამ, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ გასაჩივრებული განჩინება დისკრიმინაციულია და, რომ ს. გ-ის ეჭვი საფუძვლიანია იმის თაობაზე, რომ მის სარჩელს დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა მისი ბერძნული წარმომავლობის გამო.საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება კასატორის განმარტებას, რომ საქართველოს სასამართლოებმა ანალოგიური დავების განხილვისას დააკმაყოფილეს წარმოშობით ქართველი მოსარჩელეების სარჩელები, ხოლო ს. გ-ს მხოლოდ ბერძნული წარმომავლობის გამო ეთქვა უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. აღნიშნულის დამადასტურებელი ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები კასატორის წარმომადგენელს საკასაციო საჩივარში არ მიუთითებია.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კასატორის წარმომადგენელმა ა. ბარამიძემ საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე დააყენა ახალი მოთხოვნა მისი მარწმუნებლისთვის სახელმწიფოს მიერ კომპენსაციის ანაზღაურების თაობაზე, მაგრამ, ვინაიდან სსკ-ის 406-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება დაუშვებელია, ამიტომ საკასაციო სასამართლომ აღარ იმსჯელა აღნიშნულ მოთხოვნაზე, რასაც, თავის მხრივ, დაეთანხმნენ კასატორი და მისი წარმომადგენლები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ყოველმხრივ, სრულყოფილად გამოიკვლია მტკიცებულებები, სწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, გამოიყენა კანონები, რომლებიც უნდა გამოეყენებინა, სწორად განმარტა ისინი და საქმეზე მიიღო ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით კანონიერი განჩინება, რის გამოც არ არსებობს მისი გაუქმებისა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილითა და 394-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძველი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კასატორ ს. გ-ის წარმომადგენელ იურიდიული ფირმა “ა-ი, საქსენ-ალტენბურგი, მიურატი და პარტნიორების” რწმუნებულ ა. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005წ. 23 თებერვლის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.