საქმე №ას-996-935-2012 10 დეკემბერი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – თ. ლ.-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ ქ.თბილისის პირველი ექსპერიმენტული საჯარო სკოლა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 14 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. ლ.-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სსიპ ქ.თბილისის პირველი ექსპერიმენტული საჯარო სკოლის მიმართ სკოლის დირექტორის 2011 წლის 2 სექტემბრის N3 ბრძანების ბათილად ცნობის, მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენის, განაცდური ხელფასის - 390 ლარის გადაწყვეტილების აღსრულებამდე დაკისრებისა და ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი დღისათვის თანხის 0,07%-ის 2011 წლის 1 ოქტომბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

1983 წლიდან მოყოლებული მოსარჩელე მუშაობდა თბილისის პირველ ექსპერიმენტულ სკოლაში ისტორიის მასწავლებლად, მან ჩააბარა 1999 წელს ჩატარებული სასერტიფიკატო გამოცდა და მიენიჭა სერტიფიცირებული მასწავლებლის სტატუსი. 2011 წლის სასწავლო წლის დაწყებამდე სკოლის დირექტორმა ზეპირი ფორმით შესთავაზა მასწავლებელს, დაეწერა განცხადება სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ, თუმცა მიზეზი არ განუმარტავს, ხოლო მოგვიანებით გაეგზავნა დაუთარიღებელი გაფრთხილება 2011 წლის 1 სექტემბრიდან სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე. მიუხედავად არაერთი მოთხოვნისა, მოსარჩელეს სამუშაოდან დათხოვნის მიზეზი არ განმარტებია, ხოლო წერილობითი მიმართვის საფუძველზე, 2011 წლის 16 სექტემბერს გადაეცა სკოლის დირექტორის მიერ შედგენილი N3 ბრძანება, რომლის თანახმადაც 2013 წლის 1 სექტემბრამდე მოქმედი შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა მხარეთა ორმხრივი შეთანხმების საფუძველზე, თანახმად შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტისა. სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ ბრძანებაში არასწორადაა ასახული შრომითი ხელშეკრულების ნომერი, ამასთან, ამავე ბრძანების საფუძველზე სკოლის ბუღალტერს დაევალა დასაქმებულთან საბოლოო ანგარიშსწორება 2011 წლის 2 სექტემბრის მდგომარეობით, რაც მისი მხრიდან განხორციელებული არ არის.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა შემდეგი დასაბუთებით:

2011 წლის 19 სექტემბრის N14 ბრძანებით N3 ბრძანებაში შეტანილ იქნა ცვლილება, რომლითაც მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად განისაზღვრა დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა. სკოლის აღნიშნული უფლებამოსილება გამომდინარეობს საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის N959 ბრძანებით დამტკიცებული საჯარო სკოლის დირექტორსა და მასწავლებელს შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების სავალდებულო პირობების მე-10 მუხლის მე-4 პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტის, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის, სკოლასა და დასაქმებულს შორის დადებული N1 ხელშეკრულების მე-7 პუნქტის მე-5 ქვეპუნქტიდან. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა კანონიერ ფარგლებში შეწყდა, მოპასუხის განმარტებით, არც ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველი არსებობს, ამასთანავე, დამქირავებელმა დაქირავებულს დროულად გაუსწორა როგორც მიმდინარე სახელფასო ანგარიში, ისე გასცა კანონით გათვალისწინებული ერთთვიანი კომპენსაცია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილებით თ. ლ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 14 მაისის განჩინებით თ. ლ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოებანი და მათი სამართლებრივი შეფასება, კერძოდ, პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას, რომ თ. ლ.-ი მუშაობდა სსიპ ქ.თბილისის პირველ ექსპერიმენტულ სკოლაში ისტორიის მასწავლებლად, მას და მოპასუხეს შორის 2011 წლის 1 თებერვალს გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება 2012 წლის 1 სექტემბრამდე. არ იქნა გაზიარებული მოსარჩელის განმარტება, რომ მოპასუხეს არ შეეძლო შეეწყვიტა ვადაზე ადრე შრომითი ხელშეკრულება ამავე ხელშეკრულების მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად. თ. ლ.-ი გაფრთხილებულ იქნა 2011 წლის 1 სექტემბრიდან გათავისუფლების შესახებ. სსიპ N1 ექსპერიმენტული სკოლის დირექტორის 2011 წლის 2 სექტემბრის N3 ბრძანებით თ. ლ.-ს, „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის მე-2 პუნქტისა და საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, 2011 წლის 1 სექტემბრიდან შეუწყდა 2011 წლის 1 თებერვალს დადებული N2 შრომითი ხელშეკრულება, სადაც 2011 წლის 19 სექტემბრiს N14 ბრძანებით შეტანილ იქნა ცვლილება და, „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის მე-2 პუნქტისა და შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ქ.თბილისის პირველი ექსპერიმენტული საჯარო სკოლის ისტორიის მასწავლებელ თ. ლ.-ს 2011 წლის 1 სექტემბრიდან მოეშალა 2011 წლის 1 თებერვალს დადებული N1 შრომითი ხელშეკრულება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, არ იქნა გაზიარებული მოსარჩელის ახსნა-განმარტება, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მხარეები არ შეთანხმებულან გათავისუფლების შესახებ. სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ თ. ლ.-სა და სსიპ თბილისის პირველ ექსპერიმენტულ სკოლას შორის 2011 წლის 1 თებერვალს დადებული N1 შრომითი ხელშეკრულება დამსაქმებლის ინიციატივით შეწყდა 2011 წლის 2 სექტემბერს, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე შრომითი ხელშეკრულების მოშლით და თ. ლ.-ს ანაზღაურებული აქვს ერთი თვის კომპენსაცია.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, შრომის ხელშეკრულების არამართლზომიერად შეწყვეტის თაობაზე და, რომ ბრძანების უკანონობას ადასტურებდა მასში შრომის ხელშეკრულების ნომრად №2-ის, ხოლო საფუძვლად - 37-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის მითითება. ასევე არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მითითება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 63-ე, 58-ე, 53-ე მუხლების დარღვევაზე, ვინაიდან ეს ნორმები მოცემული სამართლებრივი ურთიერთობებისთვის განუკუთვნადია. სასამართლოს განმარტებით, შრომის სამართლებრივი ურთიერთობები სამოქალაქო სამართლებრივ ურთიერთობებს განეკუთვნებიან. ამ გარემოებას თავად შრომის სამართლებრივი ურთიერთობების ხასიათის გარდა, ასევე ადასტურებს საქართველოს პარლამენტის მიერ 2006 წლის 25 მაისს მიღებული საქართველოს ორგანული კანონის - შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილი. პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება თავისი არსით წარმოადგენს გარიგების ერთ-ერთ სახეს - ცალმხრივი ნების გამოვლენას, მიმართულს შრომის სამართლებრივი ურთიერთობების შეწყვეტისაკენ. ის ფაქტი, რომ თავად ბრძანებებში მოცემულია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმები, პალატის მტკიცებით, ვერ შეცვლის შრომის სამართლებრივი ურთიერთობების შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრულ შინაარსს. სამოქალაქო კოდექსის 78-ე მუხლის თანახმად, 2011 წლის 2 სექტემბრის ბრძანებაში შრომის ხელშეკრულების ნომრად, ნაცვლად №1-ისა, №2-ის აღნიშვნა წვრილმან შეცდომად უნდა იქნეს მიჩნეული, ვინაიდან შრომის ხელშეკრულების ნომერს რაიმე გავლენის მოხდენა ამ სამართლებრივ ურთიერთობებზე არ შეუძლია, ისევე როგორც შრომის ხელშეკრულების საფუძვლად შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის მითითება (რაც მოგვიანებით 2011 წლის 19 სექტემბრის ბრძანებაში შესწორებულ იქნა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით). პალატა არ დაეთანხმა აპელანტის მითითებას საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე და განმარტა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა შეიცვალა და ბოლო დროის გადაწყვეტილებებით შრომის სამართლებრივ ურთიერთობებში აღარ ხდება შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის იმდაგვარი განმარტება, როგორც ეს აპელანტმა აღნიშნა. სააპელაციო სასამართლომ თ.ლ.-ის სააპელაციო პრეტენზიის საწინააღმდეგოდ აღნიშნა, რომ შრომის კოდექსის 38-ე მუხლი განსაზღვრავს შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის 37-ე მუხლით განსაზღვრული 9 საფუძვლიდან ერთ-ერთი საფუძვლის – შრომის ხელშეკრულების მოშლის პროცედურული განხორციელების პირობებს, ამასთან, 37-ე მუხლით განსაზღვრულ არც ერთ სხვა საფუძველს არ გააჩნია მისი პროცედურის მომწესრიგებელი ნორმა, გარდა 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტისა. ამდენად, ხდება რა შრომის სამართლებრივ ურთიერთობებში 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტზე მითითება, სასამართლომ აგრეთვე უნდა გამოიკვლიოს იგი განხორციელდა თუ არა 38-ე მუხლით განსაზღვრული წესების დაცვით. დასახელებულ გარემოებათა გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ თ.ლ.-ის პრეტენზიები არ ქმნიდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, კანონმდებელმა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით დაადგინა შრომის სამართლებრივი ურთიერთობების მონაწილე ერთი მხარის მიერ ნების გამოვლენა, რომელიც საკმარის საფუძველს წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების შესაწყვეტად, ამასთან, მოცემულ შემთხვევაში არსებითი მნიშვნელობა არ აქვს ურთიერთობის მონაწილე მეორე მხარის მიერ ნების გამოვლენას, ასევე იმ გარემოებას, შრომითი ხელშეკრულება დადებული იყო განსაზღვრული თუ განუსაზღვრელი ვადით, ასრულებდა თუ არა ურთიერთობის მონაწილე მხარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს, იყო თუ არა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ურთიერთობის შეწყვეტის პირობები.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ლ.-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო პალატამ საქმე განიხილა საპროცესო და მატერიალური ნორმის მნიშვნელოვანი დარღვევით, სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლები, რაც ქმნის გადაწყვეტილების გაუქმების ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებულ საფუძვლებს. არასწორია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ არ არსებობდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების წინაპირობები, რადგანაც სასამართლოს აღნიშნული მოსაზრება არ ემყარება საქმის მასალებისა და აპელანტის პრეტენზიების სრულყოფილ კვლევას. პალატამ უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა მხარის მტკიცება გათავისუფლების საფუძვლებთან დაკავშირებით, რაც არ გამომდინარეობდა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 63-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 58-ე მუხლების მოთხოვნებიდან, რადგანაც დასაქმებულს 2011 წლის 2 სექტემბერს გამოცემული N3 ბრძანება მხოლოდ მისი მოთხოვნით ჩაბარდა 2011 წლის 16 სექტემბერს და მითითებული ბრძანება შეიცავდა მთელ რიგ დარღვევებს, რაც მისი ბათილად მიჩნევის წინაპირობაა. მოპასუხის მიერ 2011 წლის 16 დეკემბრით დათარიღებულ შესაგებელს კი ერთვის მის მიერვე 2011 წლის 19 სექტემბერს გამოცემული N14 ბრძანება - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც არსებითად შეიცვალა 2011 წლის 2 სექტემბერის N3 ბრძანების სამართლებრივი საფუძველი და მისი შინაარსი. აღნიშნულით სსიპ თბილისის პირველმა ექსპერიმენტულმა სკოლამ დაარღვია ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტში ცვლილებების შეტანისა და მისი ოფიციალურად გაცნობის წესი. საყურადღებოა, რომ აპელანტს N14 ბრძანება მხოლოდ სასამართლოს მთავარ სხდომამდე რამდენიმე დღით ადრე, მისი მიღებიდან 3 თვის დაგვიანებით ჩაბარდა, რაც ამ აქტის ბათილად ცნობის საფუძველია. თავად 2011 წლის 19 სექტემბრის N14 ბრძანება ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტია, თანახმად ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 59-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა, ამასთან, ვინაიდან ახალი ბრძანება შინაარსობრივად ძველ ბრძანებას ავსებს, მათი კანონიერება განხილულ უნდა იქნას ერთობლიობაში, რაც საქალაქო სასამართლომ განახორციელა კიდეც, თუმცა არასწორი შეფასება მისცა ამ ბრძანებებს, რასაც შედეგად უკანონო გადაწყვეტილება მოჰყვა, ხოლო, ნაცვლად ბრძანების ბათილად ცნობისა და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებისა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ძალაში დატოვა სააპელაციო სასამართლომ. განსახილველ შემთხვევაში, არსებობს სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60¹ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებული საფუძვლები ამავე კოდექსის 58-ე და 63-ე მუხლების მოთხოვნათა დარღვევის გამო. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენს ასევე მოპასუხის მიერ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების დარღვევა, რასაც სასამართლომ შეფასება არ მისცა. სასამართლოს მსჯელობა ასევე არ გამომდინარეობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებიდან, რომელიც კანონის ნორმის გამოყენების მართლზომიერებას შეეხება. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლო გასცდა სადავო ბრძანებების ფაქტობრივ ფარგლებს და გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი დაამყარა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტსა და 38-ე მუხლზე, მაშინ, როდესაც სადავო აქტები ამ ნორმებზე მითითებას საერთოდ არ შეიცავდა, აღნიშნული კი გადაწყვეტილების უსწორობას ადასტურებს. ასევე არასწორია გადაწყვეტილების განმარტება შრომითი ურთიერთობის ცალმხრივად მოშლის თაობაზე, რასაც, სასამართლოს მსჯელობით, მეორე მხარის მიერ ნების გამოვლენა არ ესაჭიროება, სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკას და კანონის არასწორი განმარტების საფუძველზე დგინდება დამსაქმებლის უფლება, ყოველგვარი მიზეზისა და დასაბუთების გარეშე გაათავისუფლოს სამსახურიდან დასაქმებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, რაც არ არის ასახული გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში, შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე საკითხები, რაც შრომის კოდექსით არ არის რეგულირებული, უნდა მოწესრიგდეს სამოქალაქო კოდექსის 352-ე და 405-ე მუხლებით. უსაფუძვლოა სასამართლოს გადაწყვეტილება ასევე განაცდურისა და ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილშიც, რადგანაც ეს მოთხოვნები, ერთი მხრივ, გამომდინარეობს პირველი მოთხოვნიდან და, მეორე მხრივ, მხარეთა შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების 1.2 და 1.3 პუნქტებითაა რეგულირებული. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 78-ე მუხლით და არასწორადვე განმარტა კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესი, საგულისხმოა, რომ ბრძანების საფუძველში შეცდომა არ შეიძლება იქნას მიჩნეული წვრილმან შეცდომად, ამასთანავე, შეცდომის უმნიშვნელოდ მიჩნევის ფაქტი უნდა ემტკიცებინა მოპასუხეს და არა სასამართლოს. სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 63-ე, 58-ე და 53-ე მუხლების მოთხოვნათა დარღვევაზე და არასწორად იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, ამასთან, სასამართლომ არასწორად არ გაამახვილა ყურადღება იმ გარემოებაზე, რომ სადავო ბრძანებები სწორედ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე - ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 63-ე მუხლისა და „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის მე-2 პუნქტის საფუძველზეა გამოცემული, ასევე არასწორია სასამართლოს მსჯელობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკის შეცვლის თაობაზე, რადგანაც სასამართლოს მიერ მითითებული განჩინებები შეეხება სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებებს, რომლებზეც საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად, აღნიშნული კი არ შეიძლება იქნას მიჩნეული პრაქტიკის შეცვლად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 5 ნოემბრის განჩინებით თ. ლ.-ის საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწიილს „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად ცნობილ იქნა დასაშვებად და საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსენის გარეშე, თანახმად ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო პრეტენზიების საფუძვლიანობა, გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთება და თვლის, რომ თ. ლ.-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაზიარებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

თ. ლ.-ი მუშაობდა სსიპ ქ.თბილისის პირველ ექსპერიმენტულ სკოლაში ისტორიის მასწავლებლად.

მხარეებს შორის 2011 წლის 1 თებერვალს გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება 2012 წლის 1 სექტემბრამდე.

თ. ლ.-ი გაფრთხილებულ იქნა 2011 წლის 1 სექტემბრიდან გათავისუფლების შესახებ.

სსიპ N1 ექსპერიმენტული საჯარო სკოლის დირექტორის 2011 წლის 2 სექტემბრის N3 ბრძანებით თ. ლ.-ს „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის მე-2 პუნქტისა და საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, 2011 წლის 1 სექტემბრიდან შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება.

2011 წლის 19 სექტემბრის N14 ბრძანებით შეტანილ იქნა ცვლილება 2011 წლის 2 სექტემბრის N3 ბრძანებაში და, „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის მე-2 პუნქტისა და შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ქ.თბილისის პირველი ექსპერიმენტული საჯარო სკოლის ისტორიის მასწავლებელ თ. ლ.-ს 2011 წლის 1 სექტემბრიდან მოეშალა 2011 წლის 1 თებერვალს დადებული N1 შრომითი ხელშეკრულება.

თ. ლ.-ს ანაზღაურებული აქვს ერთი თვის კომპენსაცია.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს გასაჩივრებული განჩინების იმ დასაბუთებას, რომლის მიხედვითაც სკოლის მასწავლებელთან დადებული შრომითი ხელშეკრულების შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე მოშლისას, სკოლის დირექტორი მოქმედებდა კანონის სრული დაცვით. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს შემდეგს:

ორგანული კანონის საქართველოს შრომის კოდექსის პირველი მუხლით რეგულირებულია ამ კოდექსის მოქმედების სფერო და დასახელებული ნორმის პირველი ნაწილით განსაზღვრულია, რომ ეს კანონი აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორიაზე შრომით და მის თანმდევ ურთიერთობებს, თუ ისინი განსხვავებულად არ რეგულირდება სხვა სპეციალური კანონით ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით.

უდავოა, რომ მასწავლებელსა და სკოლას შორის შრომითი ურთიერთობის რეგულირების სფეროსათვის, ნორმატიული მოწესრიგების თვალსაზრისით, შრომის კოდექსთან მიმართებით სპეციალურ კანონს „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონი წარმოადგენს, რომლის 43-ე მუხლით დადგენილია სკოლის დირექტორის უფლებამოსილებანი, მათ შორის 43.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სკოლის დირექტორი უფლებამოსილია ვადამდე შეუწყვიტოს მასწავლებელს შრომითი ხელშეკრულება ხელშეკრულების პირობების დარღვევის, სააღმზრდელო საქმიანობისათვის შეუფერებელი ქმედების ჩადენის ან კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით არაკვალიფიციურობის დადასტურების შემთხვევაში. მითითებული ნორმის სპეციალური ბუნებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს დამსაქმებლის (სკოლის დირექტორი) ინიციატივით შრომითი ხელშეკრულების მოსარჩელესთან ვადამდე მოშლის კანონიერების კვლევისას, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული ცალმხრივი ნების გამოვლენა სწორედ სპეციალური კანონით (ზოგადი განათლების შესახებ) დადგენილი მოწესრიგების ფარგლებში უნდა გადაეწყვიტა, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს.

როგორც გასაჩივრებული განჩინებით სამართლიანად იქნა განმარტებული, შრომის კოდექსის 38-ე მუხლი ადგენს შრომითი ხელშეკრულების მოშლის პროცედურას, თუმცა, ნორმით დადგენილი პროცედურის სისწორის გამორკვევამდე, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სავალდებულოა დადგინდეს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლიანობა. საკასაციო პალატა მოიხმობს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლს, რომლის მიხედვითაც, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას, წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება თავის მნიშვნელობას კარგავს. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელ გარემოებათა მართლზომიერების სწორად შეფასება. აღნიშნული საკითხის კვლევა შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში არსებული გათავისუფლების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლების ურთიერთშეჯერებით, ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა სავსებით ეთანხმება თ.ლ.-ის საკასაციო პრეტენზიას და თვლის, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, ამასთანავე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესის საწინააღმდეგოდ სრულყოფილად არ გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, სასამართლომ შეფასება არ მისცა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მთავარ სხდომასა და სააპელაციო შესაგებელში სსიპ ქ.თბილისის N1 ექსპერიმენტული სკოლის წარმომადგენლის განმარტებას იმის შესახებ, რომ შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძველი იყო „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული საჯარო სკოლის დირექტორის უფლებამოსილება სკოლის მატერიალური სახსრების ოპტიმიზაციის თაობაზე (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 6 იანვრის სხდომის ოქმი 11:44:17, სააპელაციო შესაგებელი).

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას გასაჩივრებული ბრძანების ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად მიჩნევის შესახებ, ასევე ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 58-ე და 63-ე მუხლების დარღვევასთან დაკავშირებით შემდეგ გარემოებათა გამო: საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი განმარტებულია, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტი, რომელიც აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის ან პირთა შეზღუდული წრის უფლებებსა და მოვალეობებს. ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად ჩაითვლება აგრეთვე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მის უფლებამოსილებას მიკუთვნებული საკითხის დაკმაყოფილებაზე განმცხადებლისათვის უარის თქმის შესახებ, ასევე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ან დადასტურებული დოკუმენტი, რომელსაც შეიძლება მოჰყვეს სამართლებრივი შედეგები. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის ურთიერთობა წარმოშობილია შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, რომელიც ეფუძნება ნების ავტონომიის და თანასწორობის პრინციპებს, რაც უცხოა საჯარო სამართლის სფეროსათვის. რაც შეეხება მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის პირობებს, იგი გამომდინარეობს როგორც საჯარო („ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონი), ასევე კერძო (საქართველოს შრომის კოდექსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი) სამართლის კანონმდებლობიდან. ამდენად, სახეზე არ გვაქვს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტისათვის დამახასიათებელი ერთ-ერთი ნიშანი _ „ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტი“, რაც გამორიცხავს თ. ლ.-ის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერების საკითხის გარკვევისას „ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის“ ნორმების გამოყენების შესაძლებლობას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს. სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით უნდა შეაფასოს საქმეში არსებული მტკიცებულებები, მათ შორის მხარეთა ახსნა-განმარტება და შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონიერების თვალსაზრისით დაადგინოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, ხოლო ამის შემდგომ უნდა შეამოწმოს სასარჩელო მოთხოვნათა საფუძვლიანობა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა თვლის, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ. ლ.-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 14 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე