ბს-550-633-კ-03 NO E M20 იანვარი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მ. ვაჩაძე,

გ. ქაჯაია

სარჩელის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.

შეგებებული სარჩელის საგანი: ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 20 ნოემბერს სს “ზ.-მ” სარჩელი აღძრა თბილისის საოლქო სასამართლოში მოპასუხე კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” მიმართ.

სარჩელში აღნიშნული იყო, რომ 2002წ. 14 იანვარს სს “ზ.-ს,” კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ს”, სს “ე.-სა” და შპს “ელ.-ს” შორის დაიდო ხელშეკრულება ელექტროენერგიის ყიდვა-გაყიდვის შესახებ. აღნიშნული ხელშეკრულებით კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ი”, სს “ე.-ა” და შპს “ე.-ა” ვალდებულებას იღებდნენ, მიეწოდებინათ მოსარჩელისთვის ელექტრული სიმძლავრე და ენერგია შეთანხმებული გრაფიკით. ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში მოსარჩელეს წარმოეშვა გარკვეული დავალიანება კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” მიმართ, რის გამოც შეუწყდა ელექტროენერგია.

მოსარჩელის განმარტებით, 2002წ. 15 აგვისტოს მას და მოპასუხეს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება ¹78, რომლითაც განისაზღვრა მოპასუხის მიმართ არსებული დავალიანების დაფარვის გრაფიკი და მხარეთა შორის დავა ამით ამოიწურა. ზემოთ აღნიშნულ შეთანხმებას არ შეუცვლია მხრეთა მიერ 2002წ. 14 იანვრის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2002წ. 15 აგვისტოს დადებული ხელშეკრულების პირობებს იგი განუხრელად იცავდა, ასევე სრულად იხდიდა მიმდინარე პერიოდში მოხმარებული ელექტროენერგიის ღირებულებას, რის გამოც მოპასუხეს მის მიმართ პრეტენზია არ გამოუთქვამს.

მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნულის მიუხედავად, 2002წ. ოქტომბრიდან დაიწყო ელექტროენერგიით მისი მომარაგების მკვეთრი გაუარესება. მოპასუხე სისტემატურად არღვევდა 2002წ. 14 იანვრის ხელშეკრულების მოთხოვნებს, რაც აღინიშნა მოსარჩელის 2002წ. 1 ნოემბრის ¹50-5-40 წერილში მოპასუხის მიმართ, კერძოდ, 27 ოქტომბრიდან 31 ოქტომბრის ჩათვლით მას არ მიეწოდა 1270000 კვტ. სთ ელექტროენერგია, რის შედეგადაც განიცადა ზიანი.

მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნული დარღვევებისა და ზარალის თაობაზე დაუყოვნებლივ აცნობა მოპასუხეს და მოითხოვა ნაკისრი ვალდებულებების დაცვა, მაგრამ აღნიშნულის ნაცვლად, 2002წ. 1 ნოემბრიდან 11 ნოემბრის ჩათვლით საწარმოს ელექტროენერგია არ მიწოდებია. აღნიშნულ თერთმეტ დღეში მოპასუხეს მოსარჩელისთვის უნდა მიეწოდებინა 14520000 კვტ. სთ ელექტროენერგია, ანუ არ მიაწოდა 134890000 კვტ.სთ.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ სკ-ის 361-ე მუხლის თანახმად, მოპასუხის მიერ ვალდებულება უნდა შესრულებულიყო ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად, რაც მას არ შეუსრულებია. ამდენად, სკ-ის 416-ე, 417-ე და 418-ე მუხლებისა და 2002წ. 14 იანვრის ხელშეკრულების თანახმად, ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისთვის მოვალეს უნდა გადაეხადა პირგასამტეხლო.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2002წ. 14 იანვრის ხელშეკრულების 5.3 მუხლის თანახმად, მოპასუხე ვალდებული იყო, პირგასამტეხლოს სახით მოსარჩელისთვის გადაეხადა მიუწოდებელი ელექტროენერგიის ღირებულების სამმაგი ოდენობა. საჯარიმო თანხამ შეადგინა 748639,5 აშშ დოლარი. გარდა ამისა, სკ-ის 419-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მას უფლება ჰქონდა, მოეთხოვა მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაც.

მოსარჩელის განმარტებით, სკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. მაგრამ, ვინაიდან ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელი იყო, სკ-ის 409-ე მუხლის შესაბამისად, მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა ზიანის ფულადი ანაზღაურება. გარდა ამისა, სკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, მოპასუხე ვალდებული იყო აენაზღაურებინა არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისი, არამედ _ მიუღებელი შემოსავალიც, რასაც მოსარჩელე მიიღებდა მოპასუხეს ვალდებულება ჯეროვნად რომ შეესრულებინა. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ელექტროენერგიის მიუწოდებლობის გამო ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისა და მიუღებელი შემოსავლის სახით მიადგა ზიანი 1587688,7 ლარი.

ამდენად, მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა მოსარჩელისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისა და პირგასამტეხლოს სახით 1587688,7 ლარი და 748639,5 აშშ დოლარის ეკვივალენტი 1642889 ლარი. მოსარჩელემ ასევე ითხოვა მოპასუხისთვის წარმომადგენლის იურიდიული დახმარებისთვის გაწეული ხარჯების დაკისრება, რაც შეადგენდა 120000 ლარს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ ითხოვა მოპასუხისთვის მთლიანობაში 3350577,7 ლარის დაკისრება.

მოსარჩელემ ასევე ითხოვა, რომ, ვინაიდან მას მოპასუხის მიმართ გააჩნდა ვალი 2900000 ლარის ოდენობით, სკ-ის 442-ე და 444-ე მუხლების შესაბამისად, მომხდარიყო ურიერთმოთხოვნათა გაქვითვა იმ მოცულობით, რომლითაც მოთხოვნები ფარავდნენ ერთმანეთს, ანუ 2900000 ლარის გაქვითვა და მოპასუხისთვის 450577 ლარის დაკისრება.

მოგვიანებით მოსარჩელემ თბილისის საოლქო სასამართლოში შეიტანა სარჩელი, რომლითაც დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა, კერძოდ, მიუთითა, რომ საჯარიმო თანხამ შეადგინა 819124 აშშ დოლარი, ფაქტობრივად დამდგარმა ქონებრივმა დანაკლისმა _ 447333 ლარი, ხოლო მიუღებელი შემოსავლით მიყენებულმა ზიანმა _ 1238688 აშშ დოლარი. ამასთან, მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ წარმომადგენლის მიერ იურიდიული მომსახურებისთვის გასაწევმა ხარჯმა შეადგინა 90000 აშშ დოლარი. მოსარჩელემ ითხოვა მოპასუხისთვის 2146812 აშშ დოლარისა და 447333 ლარის დაკისრება.

2003წ. 20 იანვარს მოპასუხე კავშირი (ასოციაცია) “ს.-მ” მოპასუხე სს “ზ.-ის” მიმართ თბილისის საოლქო სასამართლოში შეიტანა შეგებებული სარჩელი, რომელშიც აღნიშნა, რომ 2002წ. 14 იანვარს მას, სს “ზ.-ს”, სს “ე.-სა” და შპს “ელ.-ს” შორის გაფორმებული ხელშეკრულობა ეწინააღმდეგებოდა კანონს და სკ-ის 51-ე მუხლის თანახმად, ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ი” წარმოადგენს ელექტროენერგეტიკული სექტორის ლიცენზიანტთა და პირდაპირ მომხმარებელთა კავშირს. “ს.-ის” საქმიანობა, მიზნები და ამოცანები წესრიგდება “ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ” კანონითა და მის საფუძველზე გამოცემული საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის (სემეკი) კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით, მათ შორის, სემეკის 2001წ. 10 სექტემბრის ¹11 დადგენილებით დამტკიცებული “საბაზრო წესებით”.

ელექტროენერგეტიკულ სექტორში ელექტროენერგიის (სიმძლავრე) საბითუმო ყიდვა-გაყიდვის ორი შესაძლო გზა არსებობს: უშუალოდ “ს.-ზე”, რაც წესრიგდება “საბაზრო წესებით” და პირდაპირი კონტრაქტების გზით _ ხელშეკრულების საფუძველზე.

სს “ზ.-ა” წარმოადგენს კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” პირდაპირ მომხმარებელს და შესაბამისად, “ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ” კანონის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, მასზე სრულად ვრცელდება ზემოთ მითითებული ნორმატიული აქტების მოქმედება. “საბაზრო წესების” მე-11 მუხლი ამომწურავად ადგენს პირდაპირ მომხმარებელთან ხელშერულების დადების შესაძლო ვარიანტებსა და მხარეებს, კერძოდ, მითითებული მუხლის თანახმად, პირდაპირი კონტრაქტები ნებადართულია: წარმოების ლიცენზიანტსა და პირდაპირ მომხმარებელს შორის; იმპორტის ლიცენზიანტსა და პირდაპირ მომხმარებელს შორის; წარმოების, განაწილების, იმპორტის, ექსპორტის ლიცენზიანტებს, აგრეთვე, პირდაპირ მომხმარებლებს შორის, ერთი მხრივ და მეორე მხრივ, გადაცემისა და დისპეტჩერიზაციის ლიცენზიანტებს შორის ელექტროენერგიის საბითუმო ყიდვა-გაყიდვის შესახებ დადებული პირდაპირი კონტრაქტის ფარგლებში. ამდენად, კონტრაქტი, რომელიც გაფორმდა კავშირი (ასოციაცია) “ს.-სა” და სს “ზ.-ს” შორის, მასში მონაწილე მხარეთა გათვალისწინებით, ვერ აკმაყოფილებდა პირდაპირი კონტრაქტის პირობებს და წარმოადგენდა “საბაზრო წესების” უხეშ დარღვევას;

ბ) ხელშეკრულებით კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ს” დაკისრებული ჰქონდა ისეთი ვალდებულებები, რომლებიც არ წარმოადგენდნენ მისი პასუხისმგებლობის საგანს. ხელშეკრულების 1.1 მუხლის შესაბამისად, კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ი” იღებდა სს “ზ.-სთვის” ელექტროენერგიის მიწოდების ვალდებულებას. მოქმედი კანონმდებლობით “ს.-ი” არც ყიდულობს და არც ყიდის ელექტროენერგიას და მისი პასუხისმგებლობა უკავშირდება მხოლოდ ელექტროენერგიის (სიმძლავრე) საბითუმო ყიდვა-გაყიდვის ურთიერთობათა მართვას. აღნიშნულ მოსაზრებას განამტკიცებდა, როგორც “ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ” კანონის 22-ე მუხლის მე-3 პუნქტი, ასევე სემეკის ნორმატიული აქტები: “საბაზრო წესების” 8.6 მუხლი, რომლის თანახმად, კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ი” ვალდებულია უზრუნველყოს განაწილებისა და ექსპორტის ლიცენზიანტების, პირდაპირი მომხმარებლების მიერ კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ზე” შესყიდული ელექტროენერგიის (სიმძლავრე) ღირებულების ანაზღაურება, წარმოებისა და იმპორტის ლიცენზიანტებისთვის მიღებული თანხების გადარიცხვა “საბაზრო წესების” შესაბამისად. რაც შეეხება საკუთრივ ნასყიდობასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობას, ამ ურთიერთობის მონაწილენი არიან კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” მყიდველები და გამყიდველები. სემეკის 2000წ. 15 მაისის ¹5 დადგენილებით დამტკიცებული, “ელექტრობაზარზე სადავო საკითხების პროცედურული წესების შესახებ” დებულების მე-10 მუხლის თანახმად, გამომუშავებული ან იმპორტით შემოტანილი ელექტროენერგია წარმოადგენს წარმოების ლიცენზიანტის ან იმპორტის ლიცენზიანტის საკუთრებას. ელექტროენერგიაზე საკუთრების უფლება მყიდველზე გადადის მიღება-მიწოდების პუნქტში მიწოდების მომენტიდან, რომლის შემდეგაც მყიდველი ვალდებულია, გადაიხადოს მიღებული სიმძლავრის საფასური, ხოლო გამყიდველს უფლება აქვს, მოითხოვოს კუთვნილი თანხა.

შეგებებული სარჩელის ავტორის განმარტებით, აღნიშნული ერთმნიშვნელოვნად ადასტურებს, რომ კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ი” არ წარმოადგენს ელექტროენერგიის ყიდვა-გაყიდვის ურთიერთობათა სუბიექტს და ამ სამართლებრივ ურთიერთობაში დავა, მათ შორის, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, შესაძლებელია არსებობდეს მხოლოდ კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” მყიდველსა და გამყიდველს შორის. “ელექტრობაზარზე სადავო საკითხების პროცედურული წესების შესახებ” დებულების მე-11 მუხლის შესაბამისად კი, დავის სასამართლოში წარმართვის შემთხვევაში “ს.-ი” შესაძლებელია ჩართული ყოფილიყო პროცესში მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე;

გ) სადავო ხელშეკრულების 5.1 მუხლით “ს.-ს” ეზღუდება სამოქალაქო კოდექსით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება, როგორც ოდენობის, ასევე ვადის თვალსაზრისითაც. ვინაიდან ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების შეზღუდვის შესაძლებლობას სკ-ის 408-415-ე მუხლები არ ცნობენ, ამდენად, ამგვარი შეთანხმება უნდა ჩათვლილიყო ბათილად;

დ) სადავო ხელშეკრულების 5.6 და 5.7. მუხლები წინააღმდეგობაში იყო როგორც “საბაზრო წესებთან”, ასევე სკ-ის შესაბამის მუხლებთან. “საბაზრო წესების” 8.8 მუხლის თანახმად, იმ შემთხვევაში, როდესაც პირდაპირი მომხმარებელი განიცდის ქონებრივ ზიანს სხვა ლიცენზიანტის ან/და პირდაპირი მომხმარებლის მიზეზით, ზარალის ანაზღაურება ხდება არსებული კანონმდებლობით. სამოქალაქო კოდექსი კი ქონებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებას უკავშირებს სამართალდარღვევის არსებობას. ამდენად, ხელშეკრულების მითითებული მუხლი, რომელიც ნებისმიერ შემთხვევაში აკისრებს კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ს” ზიანის ანაზღაურების მოვალეობას, ეწინააღმდეგება სკ-ის 412-ე მუხლს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, შეგებებული სარჩელის ავტორმა, სკ-ის 54-ე, 61-ე, 62-ე მუხლების საფუძველზე, ითხოვა 2002წ. 14 იანვარს კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ს”, სს “ზ.-ს”, სს “ე.-სა” და შპს “ელ.-ს” შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ასევე შეგებებული სარჩელის განხილვა თავდაპირველი სარჩელის განხილვამდე და შეგებებულ სარჩელთან დაკავშირებით ნაწილობრივი გადაწყვეტილების გამოტანა.

2003წ. 23 ივნისს კავშირი (ასოციაცია) “ს.-მ” იმავე მოთხოვნებით დაზუსტებული შეგებებული სარჩელი შეიტანა თბილისის საოლქო სასამართლოში მოპასუხეების: სს “ზ.-სა” და შპს “სე.-ის” მიმართ.

შეგებებული სარჩელის ავტორმა დამატებით აღნიშნა, რომ სასამართლომ კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ი” მიიჩნია ადმინისტრაციულ ორგანოდ. შესაბამისად, 2002წ. 14 იანვრის ხელშეკრულება, ზაკ-ის შესაბამისად, უნდა მიჩნეულიყო ადმინისტრაციულ გარიგებად. ზაკ-ის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტი და 66-ე მუხლი განამტკიცებდა ადმინისტრაციული ორგანოს სპეციალური უფლებაუნარიანობის პრინციპს _ ადმინისტრაციული ორგანო სამოქალაქოსამართლებრივ ურთიერთობებში მოქმედებს, როგორც კერძო სამართლის იურიდიული პირი, მაგრამ მხოლოდ კანონმდებლობით გათვალისწინებულ უფლებამოსილებათა ფარგლებში. ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება არა აქვს, კანონმდებლობის მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე მოქმედება, მათ შორის, დადოს ადმინისტრაციული გარიგება. “საბაზრო წესების” 8.9 მუხლი ლიცენზიანტებსა და მომხმარებლებს შორის ურთიერთობათა გაუმჯობესების მიზნით ითვალისწინებს ორმხრივ და მრავალმხრივ კონტრაქტებში კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” მონაწილეობის შესაძლებლობასაც, თუმცა ამგვარი მონაწილეობა შესაძლებელია განხორციელდეს მხოლოდ სპეციალური უფლებაუნარიანობის ფარგლებში.

2003წ. 20 ივნისის განჩინებით “ს.-ის” შუამდგომლობის საფუძველზე ძირითად (თავდაპირველი) სარჩელში მესამე პირად ჩაება ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 27 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სს “ზ.-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ს” სს “ზ.-ის” სასარგებლოდ დაეკისრა 960497 (ცხრაას სამოცი ათას ოთხას ოთხმოცდაჩვიდმეტი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსის შესაბამისად; სასარჩელო მოთხოვნის სხვა ნაწილში დაკმაყოფილებაზე სს “ზ.-ს” ეთქვა უარი; კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა კავშირი (ასოციაცია) “ს.-მ”, რომელმაც აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იყო უკანონო შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორის განმარტებით, 2002წ. 25 ოქტომბერს სს “ზ.-ის” მიერ წარდგენილი მოთხოვნის გრაფიკი წარმოადგენდა სავარაუდო გრაფიკს, რაც არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ საბოლოო მოთხოვნად. 2002წ. 6 ნოემბერს სს “ზ.-მ” განმეორებით წარადგინა კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ში” საბოლოო მოთხოვნის გრაფიკი, თუმცა განაცხადის წარდგენის ფაქტი თავისთავად არ გულისხმობდა კავშირი (ასოციაცია) “ს.-თან” მის შეთანხმებას, ვინაიდან სს “ზ.-ის” მოთხოვნა სხვა მოთხოვნებთან ერთად უნდა ასახულიყო თვის დამტკიცებულ ბალანსში, რაც წარმოადგენდა კავშირი (ასოციაცია) “ს.-სთვის” მავალდებულებელ დოკუმენტს. სადავო ხელშეკრულების 2.2.5 მუხლშიც იყო აღნიშნული, რომ გრაფიკი საჭიროებდა შეთანხმებას კავშირი (ასოციაცია) “ს.-თან”. ამასთან, აღნიშნული მუხლი საერთოდ არ ითვალისწინებდა ელექტროენერგიის მიწოდების დღიური გრაფიკის შეთანხმებას. აღნიშნული მუხლის შესაბამისად, მხარეთა შორის შეთანხმებას ექვემდებარებოდა მხოლოდ ელექტროენერგიის მიწოდების თვიური ოდენობა.

კასატორის განმარტებით, სს “ზ.-მ” 2002წ. ნოემბრის თვის ელექტროენერგიის მოთხოვნის გრაფიკი წარადგინა ხელშეკრულების 2.2.5 მუხლით დადგენილი შვიდდღიანი ვადის დარღვევით, კერძოდ, 2002წ. 6 ნოემბერს. ამდენად, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გრაფიკი სს “ზ.-მ” არ წარადგინა და შესაბამისად, არც მისი გათვალისწინების აუცილებლობა არსებობდა კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” მიერ. კასატორმა აღნიშნა, რომ იგივე შენიშვნა ეხებოდა 25 ოქტომბრის გრაფიკსაც. “საბაზრო წესების” 8.5 მუხლით, კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ი” ახორციელებდა ბალანსებში მოცემული ვალდებულებების დაცვის სისტემატურ მონიტორინგს. ამასთან, სს “ზ.-ა” ვალდებული იყო, “საბაზრო წესების” 10.3 მუხლის შესაბამისად, ყოველდღიური მოხმარების საათობრივი გეგმები წარედგინა კავშირი (ასოციაცია) “ს.-სთვის”. რაც შეეხება ოქტომბრის ელექტროენერგიის მოთხოვნის გრაფიკს, სს “ზ.-ის” მიერ წარდგენილ დოკუმენტზე საერთოდ არ იკითხებოდა, რა ვადაში წარედგინა იგი კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ს”. ამასთან, ოქტომბრის თვის ელექტროენერგიის მოთხოვნის გრაფიკი ხელმოწერილი იყო სს “ზ.-ის” მთავარი ინჟინრის, საწარმოო-ტექნიკური განყოფილების უფროსისა და მთავარი ენერგეტიკოსის მიერ, რაც ვერ ჩაითვლებოდა ოფიციალურ შეტყობინებად, ვინაიდან სს “ზ.-ს” მესამე პირებთან ურთიერთობაში წარმოადგენდა წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი _ სს “ზ.-ის” დირექტორი.

კასატორმა აღნიშნა, რომ სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ სს “ზ.-მ” არ გადაიხადა ოქტომბრის თვის დავალიანება ხელშეკრულებით დადგენილი წესით და ვადებში, რაც ხელშეკრულების 5.4 მუხლის შესაბამისად, გამორიცხავდა მისთვის საჯარიმო სანქციების დარიცხვას.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ შეგნებულად გვერდი აუარა იმ გარემოებას, რომ მას და სს “ზ.-ს” შორის 2002წ. 6 ნოემბერს გაფორმებული სპეციალური შეთანხმება ოქტომბრის დავალიანების გაწერის თაობაზე ადასტურებდა, როგორც ამ დავალიანების არსებობის ფაქტს, ასევე მის მოცულობას.

კასატორმა აღნიშნა, რომ სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო ის გარემოება, რომ პირგასამტეხლო წარმოადგენდა ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის დარიცხვაც ემსახურებოდა სწორედ ვალდებულების შეუსრულებლობის შედეგად კრედიტორის მიერ განცდილი ზარალის ანაზღაურებას. ამდენად, ზარალის საბოლოო ოდენობით გაანგარიშებისას სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო დარიცხული პირგასამტეხლოს ოდენობა.

კასატორის განმარტებით, ზიანის გაანგარიშებისას სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო საქართველოს სათბობ-ენერგეტიკის სამინისტროს ენერგოზედამხედველობისა და სათბობის ხარისხის დეპარტამენტის 2003წ. 14 თებერვლის წერილი, რომლის თანახმად, “ელდანადგარების მოწყობის წესების” 1.2.18 და 1.2.19 პუნქტების თანახმად, სს “ზ.-ს” უნდა ჰქონოდა ელექტროენერგიის მიღების ორი დამოუკიდებელი კვების წყარო და აღჭურვილი ყოფილიყო სარეზერვო ჩართვის აპარატურით. “ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ” კანონის 22-ე მუხლის მე-4 პუნქტით ნებადართულია პირდაპირი მომხმარებლების მიერ პირდაპირი კონტრაქტების გაფორმების შესაძლებლობა, რაც სს “ზ.-სთვის” იქნებოდა ელექტროენერგიის მიღების დამოუკიდებელი კვების წყარო. სს “ზ.-ს” ამგვარი უფლება არ გამოუყენებია, თუმცა იგი ვალდებული იყო, ზემოთ მითითებული წესების შესაბამისად, მიემართა ამ შესაძლებლობისთვის.

კასატორმა აღნიშნა, რომ სკ-ის 415-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. აღნიშნული წესი გამოიყენება მაშინაც, როდესაც დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში _ თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი.

კასატორმა აღნიშნა, რომ სასამართლომ თავი აარიდა შეგებებული სარჩელის შეფასებას სამართლებრივი თვალსაზრისით. სასამართლომ არასწორად განმარტა კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” სამართლებრივი სტატუსი და შესაბამისად, არასწორად შეაფასა სადავო ხელშეკრულების კანონიერება.

კასატორის განმარტებით, კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ი” წარმოადგენდა ელექტროენერგეტიკული სექტორის ლიცენზიანტთა და პირდაპირ მომხმარებელთა კავშირს. “ს.-ის” საქმიანობა, მიზნები და ამოცანები წესრიგდება “ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ” კანონითა და მის საფუძველზე გამოცემული საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის (სემეკი) კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით, მათ შორის, სემეკის 2001წ. 10 სექტემბრის ¹11 დადგენილებით დამტკიცებული “საბაზრო წესებით”.

აღნიშნული კანონმდებლობის საფუძველზე, ელექტროენერგეტიკულ სექტორში ელექტროენერგიის (სიმძლავრე) საბითუმო ყიდვა-გაყიდვის ორი შესაძლო გზა არსებობდა: უშუალოდ “ს.-ზე”, რაც წესრიგდება “საბაზრო წესებით” და პირდაპირი კონტრაქტების გზით _ ხელშეკრულების საფუძველზე.

კასატორის განმარტებით, სს “ზ.-ა” წარმოადგენდა კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” პირდაპირ მომხმარებელს და შესაბამისად, “ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ” კანონის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, მასზე სრულად ვრცელდებოდა ზემოთ მითითებული ნორმატიული აქტების მოქმედება. “საბაზრო წესების” მე-11 მუხლი ამომწურავად ადგენდა პირდაპირ მომხმარებელთან ხელშეკრულების დადების შესაძლო ვარიანტებსა და მხარეებს, კერძოდ, მითითებული მუხლის თანახმად, პირდაპირი კონტრაქტები ნებადართულია: წარმოების ლიცენზიანტსა და პირდაპირ მომხმარებელს შორის; იმპორტის ლიცენზიანტსა და პირდაპირ მომხმარებელს შორის; წარმოების, განაწილების, იმპორტის, ექსპორტის ლიცენზიანტებს, აგრეთვე, პირდაპირ მომხმარებლებს შორის, ერთი მხრივ და მეორე მხრივ, გადაცემისა და დისპეტჩერიზაციის ლიცენზიანტებს შორის ელექტროენერგიის საბითუმო ყიდვა-გაყიდვის შესახებ დადებული პირდაპირი კონტრაქტის ფარგლებში. ამდენად, კონტრაქტი, რომელიც გაფორმდა კავშირი (ასოციაცია) “ს.-სა” და სს “ზ.-ს” შორის, მასში მონაწილე მხარეთა გათვალისწინებით, ვერ აკმაყოფილებდა პირდაპირი კონტრაქტის პირობებს და წარმოადგენდა “საბაზრო წესების” უხეშ დარღვევას, რაც სკ-ის 51-ე მუხლის საფუძველზე წარმოადგენდა ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველს.

კასატორმა აღნიშნა, რომ ხელშეკრულებით კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ს” დაკისრებული ჰქონდა ისეთი ვალდებულებები, რომლებიც არ წარმოადგენდა მისი პასუხისმგებლობის საგანს. ხელშეკრულების 1.1 მუხლის შესაბამისად, კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ი” იღებდა სს “ზ.-სთვის” ელექტროენერგიის მიწოდების ვალდებულებას. მოქმედი კანონმდებლობით კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ი” არც ყიდულობს და არც ყიდის ელექტროენერგიას და მისი პასუხისმგებლობა უკავშირდება მხოლოდ ელექტროენერგიის (სიმძლავრე) საბითუმო ყიდვა-გაყიდვის ურთიერთობათა მართვას. აღნიშნულ მოსაზრებას განამტკიცებდა, როგორც “ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ” კანონის 22-ე მუხლის მე-3 პუნქტი, ასევე სემეკის ნორმატიული აქტები: “საბაზრო წესების” 8.6 მუხლი, რომლის თანახმად, კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ი” ვალდებულია, უზრუნველყოს განაწილებისა და ექსპორტის ლიცენზიანტების, პირდაპირი მომხმარებლების მიერ კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ზე” შესყიდული ელექტროენერგიის (სიმძლავრე) ღირებულების ანაზღაურება, წარმოებისა და იმპორტის ლიცენზიანტებისთვის მიღებული თანხების გადარიცხვა “საბაზრო წესების” შესაბამისად. რაც შეეხება საკუთრივ ნასყიდობასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობას, ამ ურთიერთობის მონაწილენი არიან კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” მყიდველები და გამყიდველები. სემეკის 2000წ. 15 მაისის ¹5 დადგენილებით დამტკიცებული, “ელექტრობაზარზე სადავო საკითხების პროცედურული წესების შესახებ” დებულების მე-10 მუხლის თანახმად, გამომუშავებული ან იმპორტით შემოტანილი ელექტროენერგია წარმოადგენს წარმოების ლიცენზიანტის ან იმპორტის ლიცენზიანტის საკუთრებას. ელექტროენერგიაზე საკუთრების უფლება მყიდველზე გადადის მიღება-მიწოდების პუნქტში მიწოდების მომენტიდან, რომლის შემდეგაც მყიდველი ვალდებულია, გადაიხადოს მიღებული სიმძლავრის საფასური, ხოლო გამყიდველს უფლება აქვს, მოითხოვოს კუთვნილი თანხა.

კასატორმა აღნიშნა, რომ ზემოაღნიშნული ადასტურებდა, რომ კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ი” არ წარმოადგენდა ელექტროენერგიის ყიდვა-გაყიდვის ურთიერთობათა სუბიექტს, ხოლო აღნიშნულ სამართლებრივ ურთიერთობაში დავა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე შესაძლებელია ყოფილიყო მხოლოდ ელექტრობაზრის მყიდველსა და გამყიდველს შორის. “სადავო საკითხების პროცედურული წესების შესახებ” დებულების მე-11 მუხლის შესაბამისად კი, დავის სასამართლოში წარმართვის შემთხვევაში იგი შესაძლებელია პროცესში ჩართულიყო მესამე პირად დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ იგი მიიჩნია ადმინისტრაციულ ორგანოდ. შესაბამისად, 2002წ. 14 იანვრის ხელშეკრულება ზაკ-ის შესაბამისად მიჩნეულ უნდა ყოფილიყო ადმინისტრაციულ გარიგებად. ზაკ-ის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილი და 66-ე მუხლი განამტკიცებენ ადმინისტრაციული ორგანოს სპეციალური უფლებაუნარიანობის პრინციპს _ ადმინისტრაციული ორგანო სამოქალაქო სამართლებრივ ურთიერთობებში მოქმედებს, როგორც კერძო სამართლის იურიდიული პირი, მაგრამ მხოლოდ კანონმდებლობით გათვალისწინებულ უფლებამოსილებათა ფარგლებში. ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება არა აქვს, კანონმდებლობის მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე მოქმედება, მათ შორის, დადოს ადმინისტრაციული გარიგება. “საბაზრო წესების” 8.9 მუხლი ლიცენზიანტებსა და პირდაპირ მომხმარებლებს შორის ურთიერთობათა გაუმჯობესების მიზნით, ითვალისწინებს ორმხრივ და მრავალმხრივ კონტრაქტებში მათი მონაწილეობის შესაძლებლობასაც, მაგრამ ამგვარი მონაწილეობა შესაძლებელია განხორციელდეს მხოლოდ სპეციალური უფლებაუნარიანობის ფარგლებში.

კასატორის განმარტებით, სადავო ხელშეკრულების 5.6 და 5.7 მუხლები ეწინააღმდეგებოდა როგორც “საბაზრო წესების”, ასევე, სკ-ის მუხლებს, კერძოდ, “საბაზრო წესების” 8.8 მუხლის შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, როდესაც პირდაპირი მომხმარებელი განიცდის ქონებრივ ზიანს სხვა ლიცენზიანტის ან/და პირდაპირი მომხმარებლის მიზეზით, ზარალის ანაზღაურება ხდება არსებული კანონმდებლობით. სამოქალაქო კოდექსი ქონებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებას უკავშირებს სამართალდარღვევის არსებობას, ანუ ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობას სასამართლოს კანონმდებლობა არ იცნობს. ამდენად, კასატორის განმარტებით, სადავო ხელშეკრულება, რომელიც ნებისმიერ შემთხვევაში აკისრებს მას ზიანის ანაზღაურების მოვალეობას, ეწინააღმდეგება სკ-ის 412-ე და ზაკ-ის მე-5 და 66-ე მუხლების მოთხოვნებს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა ითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მთლიანად უარის თქმა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 27 აგვისტოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს “ზ.-მაც”, რომელმაც აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი მოთხოვნა მოპასუხისთვის 44733 ლარის დაკისრების ნაწილში იყო უკანონო და უნდა გაუქმებულიყო შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორის განმარტებით, 2002წ. ოქტომბრიდან დაიწყო სს “ზ.-ისთვის” ელექტროენერგიით მომარაგების მკვეთრი გაუარესება. კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” მხრიდან სისტემატურად ჰქონდა ადგილი 2002წ. 14 იანვრის ხელშეკრულების მოთხოვნათა დარღვევას, კერძოდ, სს “ზ.-ს” 27 ოქტომბრიდან 31 ოქტომბრის ჩათვლით არ მიეწოდა 1270000 კვტ. სთ ელექტროენერგია. აღნიშნული დარღვევებისა და მიყენებული ზარალის თაობაზე დაუყოვნებლივ ეცნობა კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ს” და მოთხოვნილ იქნა ნაკისრი ვალდებულებების დაცვა, თუმცა აღნიშნულის მაგივრად, 1 ნოემბრიდან 11 ნოემბრის განმავლობაში კასატორს ელექტროენერგია პრაქტიკულად არ მიწოდებია.

კასატორმა აღნიშნა, რომ სკ-ის 416-418-ე მუხლებისა და 2002წ. 14 იანვრის ხელშეკრულების თანახმად, ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისთვის მოვალემ უნდა გადაიხადოს პირგასამტეხლო. ამდენად, 2002წ. 14 იანვრის ხელშეკრულების 5.3 მუხლის თანახმად, მოპასუხე ვალდებულია 2002წ. ოქტომბერსა და ნოემბერში ელექტროენერგიის მიუწოდებლობისთვის პირგასამტეხლოს სახით აენაზღაურებინა მიუწოდებელი ელექტროენერგიის ღირებულების სამმაგი ოდენობა, რაც შეადგენდა 819124 აშშ დოლარს.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ უსაფუძვლოდ შეამცირა ზემოაღნიშნული პირგასამტეხლოს ოდენობა 600000 აშშ დოლარამდე. ვინაიდან, მართალია, სამოქალქო კოდექსის 420-ე მუხლი სასამართლოს უფლებას აძლევს, შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო, თუმცა სასამართლოს ასეთი უფლება აქვს მხოლოდ საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით, ხოლო საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ 2002წ. ოქტომბერში სს “ზ.-ს” საერთო ჯამში მიეწოდა 36479650 კვტ. სთ ელექტროენერგია, გრაფიკით გათვალისწინებული 45528000 კვტ.სთ-ის ნაცვლად. თუმცა კასატორმა მოპასუხისგან ოქტომბერში ელექტროენერგიის მიუწოდებლობისთვის ითხოვა მხოლოდ 1270000 კვტ. სთ ელექტროენერგიის მიუწოდებლობაზე პასუხისმგებლობა. 2002წ. ნოემბერში სს “ზ.-ს” საერთო ჯამში მიეწოდა მხოლოდ 24455230 კვტ. სთ ელექტროენერგია, რაც დადასტურებულია მოპასუხის მონაწილეობით შედგენილი მიღება-ჩაბარების აქტით. ამგვარად გადახდა გრაფიკით მოთხოვნილი პარამეტრებიდან 2002წ. 25 ოქტომბერს წარმოდგენილი გრაფიკის მიხედვით შეადგენდა _ 18096770 კვტ. სთ-ს, ხოლო 2002წ. 6 ნოემბერს წარდგენილი გრაფიკის მიხედვით _ 14640770 კვტ. სთ-ს. 2002წ. ნოემბერში ელექტროენერგიის მიუწოდებლობისთვის კასატორმა ითხოვა მხოლოდ 13489000 კვტ. სთ-ის მიუწოდებლობაზე პასუხისმგებლობა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის განმარტებით, სს “ზ.-ისთვის” მიუწოდებელი ელექტროენერგიის მოცულობა გაცილებით დიდი იყო, ვიდრე სს “ზ.-ს” სარჩელში ჰქონდა მითითებული. ამდენად, კასატორის განმარტებით, საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით, სასამართლოს არ უნდა შეემცირებინა პირგასამტეხლოს ოდენობა.

კასატორმა აღნიშნა, რომ სკ-ის 419-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მას მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უფლებაც ჰქონდა, ვინაიდან აღნიშნული მუხლის თანახმად, კრედიტორს ყოველთვის აქვს უფლება, მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება. ამდენად, პირგასამტეხლო და ზიანის ანაზღაურება ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი მოთხოვნებია და პირგასამტეხლოს გადახდა ვერ გაათავისუფლებს მხარეს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან. გარდა ამისა, 2002წ. 14 იანვრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო სრულიადაც არ წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის ისეთ საშუალებას, როგორიც არის “ბე” და შესაბამისად, ვერც ზიანის ანაზღაურების ანგარიშში ჩაითვლება.

კასატორის განმარტებით, სკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 409-ე მუხლის შესაბამისად, ვინაიდან ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია, სს “ზ.-ს” უნდა მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. გარდა ამისა, 411-ე მუხლის თანახმად, მოპასუხე ვალდებულია, აანაზღაუროს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისი, არამედ მიუღებელი შემოსავალიც, რასაც მიიღებდნენ მოპასუხის მხრიდან ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

კასატორმა აღნიშნა, რომ ელექტროენერგიის მიუწოდებლობამ სს “ზ.-ს” მიუღებელი შემოსავლის სახით მიაყენა 1238688 აშშ დოლარის ზიანი, რაც დადასტურებული იყო შპს “ა.-ის” დასკვნით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის განმარტებით, კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ს” უნდა დაკისრებოდა 1238688 აშშ დოლარი მიუღებელი შემოსავლის ასანაზღაურებლად და 447333 ლარი დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ უსაფუძლოდ უთხრა სს “ზ.-ს” უარი იურიდიული დახმარებისთვის გასაწევი ხარჯების კავშირი (ასოციაცია) “ს.-სთვის” დაკისრებაზე, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი იურიდიული მომსახურების გაწევის ხელშეკრულების გარდა, არ იყო სხვა დამადასტურებელი იურიდიული დოკუმენტი მომსახურებაზე ხარჯების გაწევის თაობაზე. ამასთან დაკავშირებით, კასატორმა აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული იურიდიული მომსახურების გაწევის ხელშეკრულების მე-3 მუხლის შესაბამისად, იურიდიული მომსახურების ღირებულება შეადგენდა კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” წინააღმდეგ აღძრული სარჩელის ფასის 4 %-ს. ამავე ხელშეკრულების მე-5 მუხლის თანახმად, იურიდიული მომსახურების ღირებულების სრული ანაზღაურება მოხდებოდა საქმის სასამართლოში განხილვის დასრულებიდან ორი კვირის ვადაში. ამდენად, სს “ზ.-ს” ჯერ არ გადაუხდია იურიდიული მომსახურების საზღაური, თუმცა სასამართლოში დავის დასრულებისას ვალდებული იქნებოდა, გადაეხადა დავის საგნის ღირებულების 4 %. ამდენად, კასატორის განმარტებით, კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ს” უნდა დაკისრებოდა სს “ზ.-ის” მიერ წარმომადგენლის იურიდიული დახმარებისთვის გასაწევი ხარჯები, სადავო თანხის 4%-ის ოდენობით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა ითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხეს დაეკისრა მხოლოდ 960000 აშშ დოლარის გადახდა და ახალი გადაწყვეტილებით კავშირი (ასოციაცია) “ს.-სთვის” 2146812 აშშ დოლარისა და 447333 ლარის დაკისრება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა, მესამე პირთა განმარტებები, შეამოწმა საკასაციო საჩივრებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლები, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ შეგებებულ სარჩელში კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ი” მიუთითებდა, რომ 2002წ. 14 იანვრის ხელშეკრულება არ შეიძლებოდა დადებულიყო იმ მხარეთა მონაწილეობით, რომელთა შორისაც გაფორმდა იგი. აღნიშნულ არგუმენტს შეგებებული სარჩელის ავტორი ამყარებდა “საბაზრო წესების” მე-11 მუხლზე მითითებით.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორ კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” განმარტებას, რომ მას და სს “ზ.-ს” შორის ელექტროენერგიის ყიდვა-გაყიდვის შესახებ 2002წ. 14 იანვარს გაფორმებული ხელშეკრულება, რომელშიც, აგრეთვე, მონაწილეობდნენ სს “ე.-მ” და შპს “ელ.-ა”, ვერ აკმაყოფილებდა პირდაპირი კონტრაქტის პირობებს და უხეშად არღვევდა “საბაზრო წესებს”.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სს “ე.-მა”, შპს “ელ.-ი” და სს “ზ.-ა” შეიძლებოდა ყოფილიყვნენ პირდაპირი კონტრაქტის მხარეები, რადგანაც “საბაზრო წესების” მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის “ვ” ქვეპუნქტის თანახმად, პირდაპირი კონტრაქტი შეიძლება დაიდოს, ერთი მხრივ, წარმოების, განაწილების, იმპორტის, ექსპორტის ლიცენზიანტებს, აგრეთვე, პირდაპირ მომხმარებლებს შორის და მეორე მხრივ, გადაცემისა და დისპეტჩერიზაციის ლიცენზიანტებს შორის, ელექტროენერგიის საბითუმო ყიდვა-გაყიდვის შესახებ დადებული პირდაპირი კონტრაქტის ფარგლებში.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის მოტივაციას, რომ კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ი” შეიძლებოდა ყოფილიყო ელექტროენერგიის ყიდვა-გაყიდვის შესახებ 2002წ. 14 იანვრის ხელშეკრულების მონაწილე სუბიექტი, რადგანაც “საბაზრო წესების” მე-8 მუხლის მე-9 პუნქტის თანახმად, ელექტროენერგიის მიწოდება-მოხმარების დაბალანსების გაუმჯობესების, აგრეთვე, ლიცენზიატებს ან პირდაპირ მომხმარებლებს შორის ურთიერთობების გაუმჯობესების მიზნით, საჭიროების შემთხვევაში იდება ორმხრივი ან მრავალმხრივი კონტრაქტები, მათ შორის, ელექტრობაზრის მონაწილეობით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ 2002წ. 14 იანვრის ხელშეკრულების 1.1 მუხლის შესაბამისად, კავშირი (ასოციაცია) “ს.-მ” იკისრა ვალდებულება სს “ზ.-სთვის” ელექტროენერგიის მიწოდების თაობაზე. სკ-ის 319-ე მუხლის თანახმად კი, კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ს” შეეძლო კანონის ფარგლებში დაედო ხელშეკრულება და განესაზღვრა მისი შინაარსი.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სასამართლო კოლეგიამ სწორად არ გაიზიარა კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” მოსაზრება, რომ იგი არ შეიძლებოდა ყოფილიყო ელექტროენერგიის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების მონაწილე სუბიექტი.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა დარჩეს უცვლელად კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში.

რაც შეეხება კასატორის _ კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ს” საკასაციო საჩივრის მოთხოვნას სს “ზ.-ის” სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ სს “ზ.-სთვის” კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” მიერ მიყენებული მატერიალური ზიანის გამოსაანგარიშებლად ისე გამოიყენა შპს “ა.-ის” 2003წ. 10 იანვრის აუდიტორული დასკვნა და შპს “ი.-ის” 2003წ. ივნისის დასკვნა 2002წ. 1-11 ნოემბერს კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” მიერ სს “ზ.-სთვის” ელექტროენერგიის გამორთვის შედეგად ღუმელების დაზიანებით გამოწვეული ზარალის დადგენის თაობაზე, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სრულყოფილად არ დაასაბუთა ზემოაღნიშნული დასკვნების გამოყენების მართებულობა, ანუ საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არასრულყოფილად არის დასაბუთებული კავშირი (ასოციაცია) “ს.-სთვის” მატერიალური ზიანის სახით 360497 აშშ დოლარის დაკისრება სს “ზ.-ის” სასარგებლოდ.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორ კავშირი (ასოციაცია) “ს.-ის” მოსაზრებას, რომ სასამართლოს სრულყოფილად უნდა გამოეკვლია, სკ-ის 415-ე მუხლის შესაბამისად, შეუწყო თუ არა ხელი ზიანის წარმოშობას სს “ზ.-ის” მოქმედებამაც, ვინაიდან ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებული იყო იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით იქნა ზიანი გამოწვეული.

რაც შეეხება სს “ზ.-ის” საკასაციო საჩივარს, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ იგი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლო კოლეგიამ სამართლებრივად საერთოდ არ დაასაბუთა, თუ რა საფუძვლით უთხრა უარი თავდაპირველ მოსარჩელეს თავდაპირველი მოპასუხისთვის ზიანის _ 447333 ლარის დაკისრებაზე. აგრეთვე, დაუსაბუთებელია პირგასამტეხლოს შემცირებაც. სასამართლო კოლეგიამ, მართალია მიუთითა სკ-ის 420-ე მუხლზე, მაგრამ სამართლებრივად არ დაასაბუთა საქმის რომელი გარემოებების გათვალისწინებით შეამცირა თავდაპირველი მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი პირგასამტეხლო.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორ სს “ზ.-ის” მოსაზრებას, რომ სკ-ის 419-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, პირგასამტეხლო და ზიანის ანაზღაურება ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი მოთხოვნებია და პირგასამტეხლოს გადახდა ვერ გაათავისუფლებდა მხარეს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისგან. ამდენად, მას, თუ იგი იქნებოდა კრედიტორი, უფლება ექნებოდა, მოეთხოვა პირგასამტეხლოც და ზიანის ანაზღაურებაც.

საკასაციო სასამართლო, აგრეთვე, თვლის, რომ სასამართლო კოლეგიამ სამართლებრივად სრულყოფილად არ დაასაბუთა თავისი უარი იურიდიული დახმარებისთვის გასაწევი ხარჯების კავშირი (ასოციაცია) “ს.-სთვის” დაკისრების თაობაზე სს “ზ.-ის” სასარგებლოდ.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქმეში არსებული, თავდაპირველ სარჩელთან დაკავშირებული მტკიცებულებები სასამართლო კოლეგიამ გამოიკვლია არასრულყოფილად და არასწორად შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებები, რითაც დაარღვია სსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნა. შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ამ ნაწილებში სამართლებრივად არასრულყოფილად არის დასაბუთებული, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის თანახმად, კასაციის აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ იგი აღნიშნულ ნაწილში ვერ გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, რადგანაც საჭიროა მტკიცებულებების დამატებითი გამოკვლევა, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ამ ნაწილებში ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სასკ-ის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 410-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კასატორების _ კავშირი (ასოციაცია) “ს.-სა” და სს “ზ.-ის” საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 27 აგვისტოს გადაწყვეტილება სს “ზ.-ის” სასარგებლოდ კავშირი (ასოციაცია) “ს.-სთვის” 960497 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის დაკისრების, სს “ზ.-ის” სარჩელის დაკმაყოფილებაზე _ 447333 ლარისა და იურიდიული მომსახურების ხარჯის _ 90000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის კავშირი (ასოციაცია) “ს.-სთვის” დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილებში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩეს უცვლელად;

4. სახელმწიფო ბაჟის მხარეთათვის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანისას;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.