საქმე №ას-1056-990-2012 29 იანვარი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ბ.ს. რ.-ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ფ. ა.-ი (მ. ლ.-ის უფლებამონაცვლე) (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 25 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საზოგადოებისათვის დირექტორის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „ბ.ს. რ.-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ლ.-ის უფლებამონაცვლე ფ. ა.-ის მიმართ ზიანის ანაზღაურების სახით 27000 ლარის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

ფ. ა.-ის მეუღლე, აწ გარდაცვლილი მ. ლ.-ი, 1999 წლიდან 2006 წლამდე შპს „ბ.ს. რ.-ის“ დირექტორი იყო. საზოგადოების დირექტორი მის ვალდებულებას არაჯეროვნად და არაკეთილსინდისიერად ასრულებდა, რაც საზოგადოების შემოსავლების ხელოვნურად შემცირებაშიც გამოიხატებოდა, კერძოდ, საიჯარო ფართებიდან მ. ლ.-ი იღებდა იმაზე მეტ შემოსავალს, ვიდრე ეს ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული. ს.ს პირველ სართულზე განთავსებული საუნა, ხელშეკრულების მიხედვით, გაქირავებული იყო თვეში 200 ლარად, რეალურად კი დირექტორი საიჯარო ქირის სახით 2000 ლარს იღებდა, რაც არ აღირიცხებოდა საზოგადოების ანგარიშებზე. ამ გზით მ. ლ.-ს სულ მიღებული აქვს 27000 ლარი და ეს თანხა საზოგადოების კუთვნილებას წარმოადგენს. საზოგადოებისადმი ზიანის მიყენების ფაქტი დადასტურებულია 2008 წლის 26 მარტის დადგენილებით სისხლის სამართლის საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა შემდეგი დასაბუთებით:

შპს „ბ.ს. რ.-ის“ მიერ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლებით მოსარჩელის მოთხოვნა ერთხელ უკვე იქნა განხილული სასამართლოს მიერ და სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. შპს „ბ.ს. რ.-ის“ მოთხოვნა დაუსაბუთებელია და არ არსებობს საკმარისი მტკიცებულებები, რომლებიც დაადასტურებენ მ. ლ.-ის მხრიდან საზოგადოებისადმი ზიანის მიყენების ფაქტს. სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ დადგენილებაში მითითებული ფაქტები კი არ წარმოადგენს ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელ გარემოებებს.

რ.-ის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 4 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს „ბ.ს. რ.-ის“ სარჩელი მოპასუხე ფ. ა.-ის მიმართ ზიანის ანაზღაურების შესახებ არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 25 მაისის განჩინებით შპს „ბ.ს. რ.-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა რ.-ის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 4 ნოემბრის გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებაზე უარის თქმისა და სისხლის სამართლის №92061383 საქმეზე წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის თაობაზე ქვემო ქართლის საოლქო პროკურატურის 2008 წლის 26 მარტის დადგენილებაში მითითებული გარემოებების უდავოდ დადგენილ ფაქტებად მიჩნევის შესახებ. აღნიშნული გარემოების საწინააღმდეგოდ პალატამ მიუთითა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, კერძოდ, 1999 წლიდან 2006 წლის 10 აპრილამდე მ. ლ.-ი დანიშნული იყო სს „ბ.ს. რ.-ის“ დირექტორად. მ. ლ.-ი გარდაიცვალა 2007 წლის 9 ნოემბერს და მის უფლებამონაცვლეს წარმოადგენს ფ. ა.-ი. შპს „ბ.ს. რ.-ი“ სს „ბ.ს. რ.-ის“ უფლებამონაცვლეა. მ. ლ.-ის დირექტორად ყოფნის პერიოდში სს „ბ.ს. რ.-ი“ ს.ში არსებულ ფართებს გასცემდა იჯარით. საქმეში წარმოდგენილია ორი საიჯარო ხელშეკრულება (გაფორმებული ინდ.მეწარმე ე. გ.-ასთან 2005 წლის 1 იანვრიდან 2006 წლის 1 იანვრამდე და 2006 წლის 1 იანვრიდან 2007 წლის პირველ იანვრამდე), რომელთა მიხედვით, საიჯარო ქირა განსაზღვრულია 200 ლარით. 2006 წლის 15 ნოემბერს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ფინანსური პოლიციის საგამოძიებო დეპარტამენტის ქვემო ქართლის სამმართველოში დაიწყო წინასწარი გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე №92061383 სს „ბ.ს. რ.-ის“ ხელმძღვანელობის მიერ სხვისი ქონების მითვისების ფაქტზე, სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნებით. ქვემო ქართლის საოლქო პროკურატურის 2008 წლის 26 მარტის დადგენილებით, უარი ითქვა მ.ლ.-ის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებაზე და შეწყდა წინასწარი გამოძიება. მ.ლ.-ი საქმეზე ეჭვმიტანილად ან/და ბრალდებულად არ ყოფილა ცნობილი. სასამართლოს განმარტებით, საქმის სადავო გარემოებას წარმოადგენდა ქვემო ქართლის საოლქო პროკურატურის 2008 წლის 26 მარტის დადგენილებაში აღნიშნული ფაქტი იმის შესახებ, რომ 2005 წლის 1 იანვრიდან 2006 წლის აპრილის ჩათვლით მ.ლ.-მა ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გამოყენებით, სააქციო საზოგადოების ინტერესის საწინააღმდეგოდ, ინდ.მეწარმე ე. გ.-ასაგან უკანონოდ მიიღო 27000 ლარი, რაც არ შეიტანა სააქციო საზოგადოების ბუღალტერიაში. ამ მიმართებით სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე და მიიჩნია, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებაზე უარის თქმისა და სისხლის სამართლის №92061383 საქმეზე წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის თაობაზე ქვემო ქართლის საოლქო პროკურატურის 2008 წლის 26 მარტის დადგენილებითა და მასში აღწერილი ფაქტებით, არ შეიძლებოდა დადასტურებულიყო მ.ლ.-ის მიერ ინდ. მეწარმე ე. გ.-ასაგან 27000 ლარის უკანონოდ მიღების ფაქტი. სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო გარემოება შეიძლება, დადასტურებულიყო მხოლოდ სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობდა, უფრო მეტიც, საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ ქვემო ქართლის საოლქო პროკურატურის 2008 წლის 26 მარტის დადგენილებით, მ.ლ.-ის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებაზე ითქვა უარი და პირის გარდაცვალების გამო შეწყდა წინასწარი გამოძიება. მ.ლ.-ი ეჭვმიტანილად ან/და ბრალდებულად არ ყოფილა ცნობილი. სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს კონსტიტუციის მე-40 მუხლი, რომელიც განამტკიცებს უდანაშაულობის პრეზუმფციას, ანუ ადამიანი უდანაშაულოდ ითვლება, ვიდრე მისი დამნაშავეობა არ დამტკიცდება კანონით დადგენილი წესით და კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით. პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული თავისთავად ნიშნავდა, რომ მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი ქმედება, რაც დანაშაულის შემადგენლობას ქმნის, არ იყო დადასტურებული, რადგან არ არსებობდა კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, რის გამოც პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მოსარჩელეს უნდა დაედასტურებინა სხვა მტკიცებულებით, ამავე დროს, მასვე უნდა დაედასტურებინა დამდგარი ზიანი და კავშირი დამდგარ შედეგსა და მის მიერ განხორციელებულ ქმედებას შორის. ზიანის ასანაზღაურებლად აუცილებელ გარემოებათა დადასტურებას მოსარჩელე შეეცადა მხოლოდ პროკურატურის დადგენილებით, რომელიც დამოუკიდებლად არ ადასტურებდა ზიანის ანაზღაურებისათვის აუცილებელ წინაპირობებს.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 992-ე მუხლით და განმარტა, რომ დელიქტიდან გამომდინარე საფუძვლით სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, პირს დაეკისრება ერთდროულად შემდეგი პირობების არსებობის შემთხვევაში: 1. უნდა არსებობდეს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება, 2. სახეზე უნდა იყოს ზიანი, 3. უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა (ზიანს) და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას შორის, 4. ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი. სასამართლოს მტკიცებით, მსგავს დათქმას ითვალისწინებდა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.7. მუხლი (ძველი რედაქციით), რომლის თანახმადაც, საზოგადოების დირექტორები და სამეთვალყურეო საბჭოს წევრები საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, წარმოშობილი ზიანისათვის საზოგადოების წინაშე სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ზემოხსენებულმა პირებმა უნდა დაამტკიცონ, რომ მათ არ დაურღვევიათ თავისი მოვალეობა. სასამართლომ ასევე მიუთითა სადავო ურთიერთობის დროს მოქმედი რედაქციით „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 56.4 მუხლზე, რომელიც დირექტორის მიერ საზოგადოებისათვის მიყენებულ ზიანის ანაზღაურების წესს არეგულირებდა და აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ვალდებული იყო, დაემტკიცებინა ზიანის არსებობა და მისი მოცულობა, ასევე მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ მოვალის მოქმედება უნდა ყოფილიყო არა მარტო ბრალეული, არამედ ზიანის გამომწვევიც, შესაბამისად, ზიანის მიმყენებელს უნდა დაემტკიცებინა მის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის არარსებობა. სასამართლოს მტკიცებით, პირველ რიგში დადგენილი უნდა ყოფილიყო ზიანის მიყენების ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, ვერ დაადასტურა, ამასთან, საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან გამომდინარე, არ დასტურდებოდა მოპასუხის მხრიდან რაიმე „მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელ ქმედება“. სისხლის სამართლის კოდექსის მე-7 მუხლის თანახმად, მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი ქმედება მიჩნეულია, როგორც სისხლის სამართლებრივი წესით დასჯადი ქმედება, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობასაც იწვევს. ამავე კოდექსის მე-2 მუხლის მიხედვით, ქმედების დანაშაულებრიობა და დასჯადობა განისაზღვრება სისხლის სამართლის კანონით. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, მხოლოდ სასამართლოს აქვს უფლება დამნაშავედ სცნოს პირი. დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად სამოქალაქო კოდექსის 991-ე მუხლის გამოყენებაზე მითითება, რადგანაც, პალატის შეფასებით, დელიქტური რესტიტუციის წინაპირობებისგან განსხვავებით, მოცემული ნორმით ქონებრივი წონასწორობის აღდგენისათვის საკმარისია მხოლოდ შედეგის - სხვისი ქონების შეძენის, „მოხვეჭის“ ფაქტის არსებობა. ისეთ პირობებში, როდესაც პირი მესაკუთრის ქონებას ეუფლება ბრალეულად, უსაფუძვლო გამდიდრებაზე მსჯელობა უმართებულოს წარმოადგენდა. აღნიშნულ დასკვნას განაპირობებდა დელიქტური ვალდებულებისა და უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტს შორის არსებული ის ძირითადი განმასხვავებელი ნიშანი, რომ დელიქტური რესტიტუციით საკითხის კვალიფიკაციისათვის აუცილებელი იყო ქონების მიმღების ბრალეული მოქმედება, რასაც შედეგად მოსდევდა ზიანის ანაზღაურების მოვალეობა, ხოლო არაბრალეული მოქმედებით ქონების მიმოქცევა იწვევდა არა ზიანის ანაზღაურებას, არამედ ქონების უკან დაბრუნების ვალდებულებას, შესაბამისად, როდესაც ქონების გადასვლა არაუფლებამოსილი მიმღების ხელში არაბრალეულად ხვდებოდა, უფლების აღდგენის გზას წარმოადგენდა გამთანაბრებელი სამართლიანობის პრინციპი - ის, რაც სამართლებრივი საფუძვლის გარეშეა შეძენილი, უნდა დაბრუნდეს. ამ პრინციპის რეალიზებისას მნიშვნელობა არ ჰქონდა ქონების მიმღები მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებდა თუ მართლზომიერად. მთავარი, გამდიდრების ფაქტის, როგორც შედეგის, არსებობა იყო. პალატის შეფასებით, სარჩელში მითითებული ფაქტები: ს.ს დირექტორმა იჯარის ხელშეკრულება გააფორმა დაბალ ფასად, ხოლო თვითონ, სალაროს გვერდის ავლით, უკანონოდ იღებდა გაცილებით დიდ შემოსავალს და, რაც მთავარია, მოსარჩელე აღნიშნული გარემოების დადასტურებას შეეცადა პროკურატურის დადგენილების საფუძველზე, მიუთითებდა სარჩელის საფუძვლად ისეთი ფაქტების არსებობაზე, რაც ზიანის ანაზღაურების შემადგენლობას ქმნიდა, თუმცა, სამართლიანობის პრინციპებიდან გამომდინარე, მოცემული ფაქტების უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლებრივ კონტექსტში განხილვის შემთხვევაშიც კი, დაუდასტურებელ ფაქტად იქნა მიჩნეული, რომ დირექტორის ჩარევის შედეგად მოხდა ქონების მიმოქცევა ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, თუკი მოსარჩელეს პრეტენზია გააჩნდა სამართლებრივი წონასწორობის აღდგენაზე, სხვის მიერ მიღებული უპირატესობის უკან დაბრუნებაზე, მასვე უნდა დაედასტურებინა ის გარემოება, თუ რაში მდგომარეობდა ეს უპირატესობა და რა ფაქტით დაირღვა ეს სამართლებრივი წონასწორობა, რაც სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებაზე უარის თქმისა და სისხლის სამართლის №92061383 საქმეზე წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის თაობაზე ქვემო ქართლის საოლქო პროკურატურის 2008 წლის 26 მარტის დადგენილებით არ დასტურდებოდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ბ. ს. რ.-მა“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით:

სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ სააპელაციო საჩივარი დელიქტურ ვალდებულებას არ ემყარებოდა, აპელანტი არ ამტკიცებდა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის შესაბამისად, ქვემო ქართლის საოლქო პროკურორის 2008 წლის 26 მარტის დადგენილება უდავო ფაქტობრივი გარემოება იყო და საზოგადოების დირექტორმა ჩაიდინა სისხლის სამართლის დანაშაული. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას მხოლოდ დელიქტური ვალდებულება არ წარმოშობს, ასეთი დასაშვებია უსაფუძვლო გამდიდრების დროსაც, რაც სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა და პროკურორის სადავო დადგენილება დელიქტური ვალდებულების ჭრილში საკუთარი ინიციატივით შეაფასა, ამასთანავე, არ გამოიკვლია ის გარემოება, რომ საოლქო პროკურორის დადგენილებაში მითითებული საზოგადოების ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის მიერ 27000 ლარის მიღების ფაქტი არ შეიძლება დამყარებულოყო სიცრუეზე. გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა ზიანის ანაზღაურებაზე მხოლოდ სასამართლოს ინიციატივა იყო, მოსარჩელე მიუთითებდა მოპასუხის მიერ საზოგადოების კუთვნილი ქონების უსაფუძვლოდ მიღებაზე, რაც სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის შესაბამისად, სწორედ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ქმნიდა, რადგანაც სადავო ურთიერთობის მონაწილეები იყვნენ საზოგადოების დირექტორი და საზოგადოების ქონების დამქირავებელი, ამ ურთიერთობიდან მიღებულ საზოგადოების კუთვნილ შემოსავალს იღებდა საზოგადოების დირექტორი. ურთიერთწინააღმდეგობრივია სასამართლოს მსჯელობა სამოქალაქო კოდექსის 991-ე და 976-ე მუხლებზე, რაც სასამართლომ სარჩელის დაუსაბუთებლობად მიიჩნია. სამართლის ნორმაზე მიუთითებლობის შემთხვევაშიც კი, სასამართლოს არ აქვს უფლება სარჩელი დაუსაბუთებლად მიიჩნიოს, ამასთანავე, სამოქალაქო კოდექსის 991-ე მუხლი ერთგვარად შემაჯამებელი ნორმაა, რომელიც ადგენს უსაფუძვლოდ მიღებული შემოსავლის დაბრუნებას, სასამართლოს მხოლოდ ის გარემოება უნდა შეეფასებინა, მოპასუხე საზოგადოების ხარჯზე გამდიდრდა თუ არა უსაფუძვლოდ. გაუგებარია სასამართლოს მითითება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.7 და 56.4 მუხლების ძველ რედაქციაზე, რადგანაც კანონი ერთმნიშვნელოვნად ადგენს, რომ მხარემ (9.7 მუხლი) უნდა დაამტკიცოს დაკისრებული მოვალეობის კეთილსინდისიერად შესრულების ფაქტი. ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია სარჩელზე დართული 2007 წლის 1 მაისის ხელშეკრულება, სადაც იმავე პირობებში საზოგადოების სხვა დირექტორი მანამდე გაქირავებულ ფართს 11-ჯერ უფრო მაღალ ფასად აქირავებს. ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, სასამართლმ არასწორად განმარტა კანონი. საქმეში ასევე წარმოდგენილია ქვემო ქართლის საოლქო პროკურორის დადგენილება, რომელიც, როგორც მტკიცებულება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად საჭიროებს გამოკვლევას, სასამართლომ კი, ის მხოლოდ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის შესაბამისად შეაფასა და დავა დელიქტურ ვალდებულებად დააკვალიფიცირა, რაც კანონის არასწორ განმარტებაზე მიუთითებს. კანონის დარღვევაზე მიუთითებს ის გარემოებაც, რომ სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის საფუძველზე, მოპასუხის მიერ ინდ.მეწარმე ე.გ.-ასთან გაფორმებული ხელშეკრულებით 27000 ლარის უკანონოდ მიღების ფაქტის დადასტურება შესაძლებლად მიიჩნია, თუკი წარმოდგენილი იქნებოდა სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი. ასეთი მტკიცებულება ვერ იარსებებს, რადგანაც სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიება მ.ლ.-ის გარდაცვალების გამო შეწყდა, შესაბამისად, მოსარჩელე მოთხოვნას სწორედ უსაფუძვლო გამდიდრების და არა დელიქტური ვალდებულების საფუძველზე ამყარებდა.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა საქმეში წარმოდგენილი 2007 წლის 1 მაისის შეთანხმება ი/მ. ე.გ.-ასთან საიჯარო ქირის ოდენობის შესახებ, სადაც იმავე დამქირავებელთან იმავე ფართზე საიჯარო ქირა 2360 ლარითაა განსაზღვრული.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 იანვრის განჩინებით შპს „ბ.ს. რ.-ის“ საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ცნობილ იქნა დასაშვებად და საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე, თანახმად ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ბ. ს. რ.-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

ვინაიდან საკასაციო სასამართლო არ არის ფაქტების დამდგენი სასამართლო, ხოლო მისი კომპეტენცია განისაზღვრება სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების სამართლის ნორმის შემადგენლობასთან შესაბამისობის კანონიერების შემოწმებით, შესაძლოა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმება ვერ განხორციელდეს, თუ გადაწყვეტილებით სასამართლოს მიერ არ იქნა დადგენილი საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტები. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). აღნიშნული ნორმა იმპერატიულად ადგენს საკასაციო სასამართლოს ვალდებულებას, დასაბუთებული საკასაციო საჩივრის (პრეტენზიის), შემთხვევაში, შეამოწმოს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისობა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებთან, ანუ შეამოწმოს, დაცულია თუ არა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 249-ე მუხლების მოთხოვნები.

გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძვლად კასატორს მითითებული აქვს როგორც მატერიალური სამართლის ნორმების, ასევე საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევები, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ არასრულად გამოიკვლია საქმეში წარმოდგენილი ქვემო ქართლის საოლქო პროკურორის დადგენილება და არასწორად ჩათვალა იგი არასათანადო მტკიცებულებად, სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთი და აღნიშნული მხოლოდ მოსარჩელე მხარეს დააკისრა. კასატორი უთითებს სასამართლოს მხრიდან საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულების შეფასების გარეშე დატოვებაზეც.

მოცემულ დავაზე სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1999 წლიდან 2006 წლის 10 აპრილამდე მ. ლ.-ი დანიშნული იყო სს „ბ. ს. რ.-ის“ დირექტორად. მ. ლ.-ი გარდაიცვალა 2007 წლის 9 ნოემბერს და მის უფლებამონაცვლეს წარმოადგენს ფ. ა.-ი.

შპს „ბ. ს. რ.-ი“ სს „ბ. ს. რ.-ის“ უფლებამონაცვლეა.

საქმეში წარმოდგენილია ორი საიჯარო ხელშეკრულება (გაფორმებული ინდ.მეწარმე ე. გ.-ასთან 2005 წლის 1 იანვრიდან 2006 წლის 1 იანვრამდე და 2006 წლის 1 იანვრიდან 2007 წლის პირველ იანვრამდე), რომელთა მიხედვით, საიჯარო ქირა განსაზღვრულია 200 ლარით.

2006 წლის 15 ნოემბერს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ფინანსური პოლიციის საგამოძიებო დეპარტამენტის ქვემო ქართლის სამმართველოში დაიწყო წინასწარი გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე №92061383 სს „ბ. ს. რ.-ის“ ხელმძღვანელობის მიერ სხვისი ქონების მითვისების ფაქტზე, სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნებით.

ქვემო ქართლის საოლქო პროკურატურის 2008 წლის 26 მარტის დადგენილებით, უარი ითქვა მ.ლ.-ის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებაზე და შეწყდა წინასწარი გამოძიება. მ. ლ.-ი საქმეზე ეჭვმიტანილად ან/და ბრალდებულად არ ყოფილა ცნობილი. სასამართლოს შეფასებით, აღნიშნულ დადგენილებაში აღწერილი ფაქტებით არ შეიძლებოდა დადასტურებულიყო მ.ლ.-ის მიერ ინდ. მეწარმე ე. გ.-ასაგან 27000 ლარის უკანონოდ მიღების ფაქტი. სადავო გარემოება შეიძლება დადასტურებულიყო მხოლოდ სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობდა,

საკასაციო პალატა მოიხმობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლს, რომლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. მოცემული ნორმის ანალიზიდან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია სასამართლომ დავის განხილვის პირველ ეტაპზე სწორად შეაფასოს მხარეთა მოთხოვნები, იმ ფაქტების წრე, რომლებსაც უთითებენ თავიანთი მოთხოვნების დასასაბუთებლად და იმ მტკიცებულებათა წრე, რომლებითაც ცდილობენ ამ ფაქტების დადასტურებას.

როგორც სარჩელის შინაარსიდან ირკვევა, მოსარჩელე მოთხოვნის დასასაბუთებლად უთითებდა შემდეგ გარემოებებზე: მოპასუხე წარმოადგენს საზოგადოების ყოფილი დირექტორის, მ.ლ.-ის უფლებამონაცვლეს. მ.ლ.-ი მუშაობდა საზოგადოების დირექტორად 1999-2006 წლებში. 2005 წლის 1 იანვარს მ.ლ.-მა ინდ.მეწარმე ე.გ.-ასთან გააფორმა ხელშეკრულება ს.ს პირველ სართულზე არსებული საუნის იჯარის შესახებ, თვეში 200 ლარად. რეალურად იჯარის თანხა შეადგენდა 2000 ლარს, რასაც იგი, როგორც ს.ს დირექტორი ყოველთვიურად იღებდა მოიჯარისაგან სალაროს გვერდის ავლით. განთავისუფლებამდე მან მიიღო 27000 ლარი. აღნიშნული თანხა მთლიანად წარმოადგენდა შპს „ბ. ს. რ.-ის“ კუთვნილებას. მოსარჩელემ სარჩელში მითითებული გარემოებების დასადასტურებლად სარჩელს დაურთო ქვემო ქართლის საოლქო პროკურატურის 2008 წლის 26 მარტის დადგენილება, რომელშიც გამოძიებით გამოვლენილ ფაქტებზეა საუბარი და შემხებლობაშია მ. ლ.-ის დირექტორად მუშაობის პერიოდთან (ტ. V, ს.ფ.30-33), ასევე შეთანხმება იჯარის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ, რომლითაც იმავე ინდ. მეწარმესთან იჯარის ქირის ოდენობა განსაზღვრულია 2000 ლარით დღგ-ს გარეშე (ტ. V, ს.ფ.34). რაც შეეხება მოპასუხის შესაგებელს, იგი ძირითადად შემოიფარგლა მხოლოდ სარჩელში მითითებული ფაქტების უარყოფით და საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძვლებზე მითითებით.

საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო სასამართლომ შფასება არ მისცა 2007 წლის 1 მაისის შეთანხმებას იჯარის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 249-ე მუხლების მოთხოვნები, ასევე დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის დასკვნები ქვემო ქართლის საოლქო პროკურატურის 2008 წლის 26 მარტის დადგენილების, როგორც მტკიცებულების უარყოფასთან დაკავშირებით, იმ მოტივით, რომ მ.ლ.-ი სისხლის სამართლის საქმეზე არ ყოფილა ცნობილი ეჭვმიტანილად ან/და ბრალდებულად და მის მიმართ არ გამოტანილა გამამტყუნებელი განაჩენი. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტებს იმის შესახებ, თუ რატომ არის სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი დადგენილება არაგანკუთვნადი მოსარჩელის მიერ მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა მიღება საქმის წარმოების ნებისმიერ სტადიაზე ხორციელდება მტკიცებულებათა დასაშვებობისა და განკუთვნადობის შემოწმების შედეგად. აღნიშნული პრინციპით მტკიცებულებათა მიღების შემდეგ, სასამართლო ვალდებულია, შეაფასოს საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, რაც გულისხმობს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. საპროცესო კანონმდებლობა არ გამორიცხავს იმის შესაძლებლობას, რომ დასაშვებობისა და განკუთვნადობის პრინციპით მიღებული მტკიცებულება უარყოს სასამართლომ არასარწმუნოობის, საეჭვოობის ან სხვა საფუძვლით, რამაც ასახვა უნდა ჰპოვოს დასაბუთებულ გადაწყვეტილებაში. ამდენად, სასამართლო სადავო გარემოებათა არსებობა-არარსებობის დადგენისას ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგად აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ.

საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის პრეტეზიას მტკიცების ტვირთის არასწორად განაწილებასთან დაკავშირებით, ვინაიდან ანალოგიური ტიპის დავებზე დადგენილია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკა (იხ. სუსგ 18 აპრილი, 2011 წელი, #ას-764-715-2010), რომლის მიხედვითაც უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: „სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი მხარეთა შორის, კერძოდ, საწარმოს მოგების ხარჯვის კანონიერების დამტკიცების ტვირთი არასწორად დააკისრა მოსარჩელეს (საზოგადოებას), მაშინ როცა ეს გარემოება მოპასუხეს (საზოგადოების ყოფილ დირექტორს) უნდა ემტკიცებინა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოცემულ შემთხვევაში სადაო საკითხი ეხება საზოგადოების წინაშე ყოფილი დირექტორის პასუხისმგებლობას, კერძოდ, ამ უკანასკნელის მიერ საწარმოს მოგების დაუსაბუთებელ ხარჯვას და ამით საზოგადოებისათვის ზიანის მიყენებას. სამეწარმეო გადაწყვეტილებათა მიღებისას საზოგადოების ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობის საკითხებს აწესრიგებს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომელიც განსაზღვრავს საზოგადოების საქმეების გაძღოლისას შპს-ს დირექტორთა გულმოდგინე ხელმძღვანელობისა და ერთგულების მოვალეობას, ასევე ამ მოვალეობათა დარღვევის შემთხვევაში საზოგადოების წინაშე მათ პასუხისმგებლობას (მე-9 მუხლი). კორპორაციის დირექტორებს სამართავად გადაცემული აქვთ რა სხვისი (საზოგადოების) ქონება, მათი უპირველესი ვალდებულება სწორედ ამ ქონების დაცვა და ზიანის თავიდან აცილებაა. ამ ვალდებულების დარღვევა დირექტორებისათვის წარმოშობს შიდაკორპორაციულ პასუხისმგებლობას ანუ საზოგადოების წინაშე პასუხისმგებლობას. საზოგადოების წინაშე დირექტორების პასუხისმგებლობის საკითხის განხილვისას მტკიცების ტვირთი მათ ეკისრებათ. ე.ი. დირექტორმა უნდა დაამტკიცოს, რომ არ მიუძღვის ბრალი იმ ზიანის წარმოშობაში, რომელიც მიადგა საზოგადოებას და, რომ ის მოქმედებდა გულმოდგინე ხელმძღვანელის კეთილსინდისიერებით.“.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს მოსარჩელე მხარის მიერ მისი მოსაზრების დასადასტურებლად წარდგენილი ყველა მტკიცებულება, ასევე მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის სწორად განაწილების საფუძველზე უნდა დაადგინოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და მიიღოს დასაბუთებული გადაწყვეტილება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გადაწყვიტოს სასამართლო ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების საკითხი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ბ. ს. რ.-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 25 მაისის განჩინება და საქმე ამ ნაწილში ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

თ. თოდრია