№ას-1127-1058-2012 25 იანვარი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – მ. ბ.-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ დიღმის ვ.სონღულაშვილის სახელობის საჯარო სკოლა

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 5 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2011 წლის 18 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა მ. ბ.-ემ მოპასუხე სოფელ დიღმის ვ.სონღულაშვილის სახელობის საჯარო სკოლის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხე სკოლის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლის 2011 წლის 20 ივლისის №339 ბრძანების, ასევე, მასთან შრომითი ურთიერთობის მოშლის შესახებ სამეურვეო საბჭოს 2011 წლის 20 ივლისის №17 დადგენილების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

სარჩელის თანახმად, სადავო შემთხვევაში არ არსებობდა მ. ბ.-ის სამსახურიდან გათავისუფლების რაიმე საფუძველი, კერძოდ, ან მისი შეუსაბამობა დაკავებულ თანამდებობასთან, ან მის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევის ფაქტი, ან სკოლაში საათების შემცირება ან კიდევ სხვა რაიმე საფუძველი. უფრო მეტიც, მოსარჩელეს გააჩნია მრავალწლიანი გამოცდილება, აქვს სათანადო კვალიფიკაცია. შესაბამისად, უსაფუძვლოდ მოხდა სამუშაოდან მისი დათხოვნა (ტომი 1, ს.ფ. 1-12).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მ. ბ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი 1, ს.ფ. 79-84).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი 1, ს.ფ. 88-97).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 5 ივლისის განჩინებით მ. ბ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მ. ბ.-ე, 2009 წლის 27 იანვრის №34 შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, დაინიშნა სოფელი დიღმის ვ.სონღულაშვილის სახელობის საჯარო სკოლის დაწყებითი კლასის მასწავლებლის თანამდებობაზე;

სსიპ სოფელ დიღმის ვ.სონღულაშვილის სახელობის საჯარო სკოლის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელ დ. ძ.-ის მიერ მ. ბ.-ე წერილობით იქნა გაფრთხილებული, რომ იგი 2011 წლის 17 ივლისიდან გათავისუფლდებოდა სკოლის მასწავლებლობიდან;

2011 წლის 20 ივლისის სსიპ სოფელ დიღმის საჯარო სკოლის სამეურვეო საბჭოს სხდომაზე, საბჭომ თანხმობა გამოთქვა მ. ბ.-ესთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე;

სკოლის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელმა დ. ძ.-ემ, 2011 წლის 20 ივლისს, გამოსცა №339 ბრძანება მ. ბ.-ესთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლის შესახებ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ მ. ბ.-ე თავის სადამრიგებლო კლასის ზოგიერთ მოსწავლეს კერძოდ ამზადებდა (,,რეპეტიტორობდა’’), თუმცა, ვინაიდან აღნიშნული ფაქტის დამტკიცება შეუძლებელი იყო, ამიტომ სკოლის დირექციამ მასთან ხელშეკრულება ამ გარემოებაზე მითითებით ვერ შეწყვიტა, არამედ შრომითი ურთიერთობა მოშალა.

ამდენად, საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ მ. ბ.-ეს რაიმე სამართალდარღვევა ან დისციპლინარული გადაცდომა არ ჩაუდენია და მასთან შრომითი ხელშეკრულება ამ საფუძვლით არ შეწყვეტილა.

სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას აპელანტმა განაცხადა, რომ მისი სამსახურიდან გათავისუფლების ნამდვილი მიზეზი იყო ის გარემოება, რომ იგი საქართველოს რესპუბლიკური პარტიის წევრი იყო, თუმცა არც აპელანტს წარუდგენია სასამართლოში ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება. შესაბამისად, საქმეში წარდგენილი მასალებით არ დასტურდებოდა, რომ მისი სამსახურიდან გათავისუფლება პოლიტიკური ნიშნით მოხდა და რომ, მის მიმართ ადგილი ჰქონდა დისკრიმინაციას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სკოლის ადმინისტრაციამ, ცალმხრივად, ყოველგვარი მოტივის გარეშე, შრომის კანონმდებლობის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოშალა მ. ბ.-ესთან შრომითი ხელშეკრულება.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მართებულად იხელმძღვანელა საქართველოს შრომის კოდექსის 1-ლი, მე-2, 37-ე და 38-ე მუხლებით, აგრეთვე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი შეიცავს ამომწურავ ჩამონათვალს, რა დროსაც შესაძლებელია შეწყდეს შრომითი ურთიერთობები. ამ მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს შრომის ხელშეკრულების მოშლა. შრომითი ხელშეკრულების მოშლა შესაძლებელია ერთ-ერთი მხარის ინიციატივით, ანუ ხელშეკრულების მოშლა შეუძლია როგორც დასაქმებულს, ასევე, – დამსაქმებელს. შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების მოშლა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დამოუკიდებელი საფუძველია, იგი არ გულისხმობს ხელშეკრულების შეწყვეტას ვალდებულების დარღვევის ან სხვა საფუძვლის გამო და თავისთავად არ გულისხმობს დისკრიმინაციას. აღსანიშნავია, რომ შრომის ხელშეკრულების მოშლის შემთხვევაში, მხარეებს შორის შრომითი ურთიერთობა წყდება. ამასთან, კანონმდებელი არ ზღუდავს მხარეთა ინიციატივას რაიმე დამატებითი პირობების დაწესებით, ანუ ხელშეკრულების შეწყვეტისათვის საკმარისია ერთ-ერთი მხარის ინიციატივა ხელშეკრულების მოშლის შესახებ, თუმცა, მხარეთა უფლებების დაცვის თვალსაზრისით, კანონმდებელი შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით შრომითი ურთიერთობის მონაწილეებისთვის ითვალისწინებს გარკვეულ გარანტიებს. აღნიშნული მუხლი ადგენს არა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლებს, არამედ შრომითი ხელშეკრულების მოშლის პროცედურას – მოშლის წესს და თანაზომიერების პრინციპის დაცვით აწესებს მხარეთა ინტერესების დაცვის მინიმალურ სტანდარტებს. თუ შრომის ხელშეკრულების მოშლის ინიციატორი დასაქმებულია, იგი ვალდებულია გააფრთხილოს დამსაქმებელი არანაკლებ 30 კალენდარული დღით ადრე წერილობითი შეტყობინებით, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ხოლო შრომითი ხელშეკრულების დამსაქმებლის ინიციატივით მოშლის შემთხვევაში, დასაქმებულს მიეცემა არანაკლებ ერთი თვის შრომის ანაზღაურება. გაფრთხილების ვადის დაწესებით კანონმდებელი საშუალებას აძლევს დამსაქმებელს, მოძებნოს შესაბამისი კადრი, ხოლო დასაქმებულისათვის კომპენსაციის გადახდის ვალდებულების დაწესებით, სოციალური სამართლიანობის თვალსაზრისით, კანონმდებელი ერთგვარად ამსუბუქებს უმუშევრად დარჩენილი დასაქმებულის მდგომარეობას. აღნიშნული პირობების დაწესებით კანონმდებელმა ნაწილობრივ დააბალანსა ერთი მხარის ნების თავისუფლება – თავისი ინიციატივით შეწყვიტოს ხელშეკრულება და მეორე მხარის უფლება – დაცული იყოს გარკვეულწილად ხელშეკრულების მოშლის უარყოფითი შედეგებისაგან. ამასთან, კანონმდებელი არ ზღუდავს მხარეებს შრომის ხელშეკრულების დადებისას განსაზღვრონ მათი ინტერესების დამცავი სხვა პირობები, ანუ მათ ენიჭებათ თავისუფლება ხელშეკრულებით მოაწესრიგონ აღნიშნული საკითხი და დააწესონ გარკვეული შეზღუდვები, მათ შორის, გაითვალისწინონ დასაქმებულისათვის მისაცემი შრომის ანაზღაურების ოდენობაც. შესაბამისად, დამსაქმებლის ინიციატივით შრომის ხელშეკრულების მოშლის დროს დაცული უნდა იქნეს, როგორც საქართველოს შრომის კოდექსით დადგენილი, ისე, არსებობის შემთხვევაში – მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული პირობები.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, როგორც საქმის მასალებით ირკვეოდა, განსახილველ შემთხვევაში შრომითი ხელშეკრულების დადებისას მხარეები არ შეთანხმებულან საქართველოს შრომის კოდექსით განსაზღვრული წესისგან განსხვავებულ პირობებზე. ამასთან, დადგინდა, რომ შრომითი ხელშეკრულების დამსაქმებლის ინიციატივით მოშლის გამო, დასაქმებულმა მიიღო ერთი თვის შრომის ანაზღაურება.

აპელანტი აპელირებდა ,,ზოგადი განათლების შესახებ’’ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,ზ’’ და ,,ზ1’’ ქვეპუნქტებზე, რომელთა შესაბამისად, სკოლის დირექტორი უფლებამოსილია შეუწყვიტოს მასწავლებელს ვადამდე შრომითი ხელშეკრულება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი ამ უკანასკნელის მხრიდან ადგილი აქვს ხელშეკრულების პირობების დარღვევას. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ,,ზოგადი განათლების შესახებ’’ საქართველოს კანონი არ იძლევა ამომწურავ განმარტებას იმის თაობაზე, თუ რა შემთხვევაში უნდა მოხდეს მასწავლებელთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა, მაგალითად კანონში არ წერია იმის თაობაზე თუ რა მოხდება, თუ იურიდიული პირი გაუქმდება, ან მასწავლებელი გახდება ქმედუუნარო და ა.შ. ნათელია, რომ ასეთ საკითხები მხოლოდ ,,ზოგადი განათლების შესახებ’’ საქართველოს კანონით არ წესრიგდება. მოწინააღმდეგე მხარემ შესაგებელში მართებულად მიუთითა, რომ საქართველოს განათლების და მეცნიერების მინისტრის 2007 წლის 11 ოქტომბრის №959 ბრძანებით დამტკიცებული საჯარო სკოლის დირექტორსა და მასწავლებელს შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების სავალდებულო პირობების მე-10 მუხლის მე-4 პუნქტის, ასევე თავად მ. ბ.-ესა და სკოლას შორის 2009 წლის 27 იანვარს დადებული №34 შრომითი ხელშეკრულების 8.1 პუნქტის ,,ე” ქვეპუნქტის შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულება შეიძლება შეწყდეს საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებშიც. ეს სხვა შემთხვევა კი გათვალისწინებული იყო შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის ,,დ’’ პუნქტით.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებაზე, რომ შრომის კოდექსი წარმოადგენს ორგანულ კანონს და იგი უფრო გვიანაა მიღებული ვიდრე ,,ზოგადი განათლების შესახებ’’ კანონი. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იმ შემთხვევაში თუ კოლიზიას ექნებოდა ადგილი, უპირატესი ძალა ექნებოდა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,დ’’ ქვეპუნქტს, თუმცა, ამ ორ კანონს შორის კოლიზია არ იყო, რადგან, როგორც ზემოთ აღინიშნა, ,,ზოგადი განათლების შესახებ’’ კანონი ამომწურავ ჩამონათვალს არ ითვალისწინებს, თუ რა შემთხვევაში უნდა მოხდეს მასწავლებელთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად არ დააკმაყოფილა მ. ბ.-ის სარჩელი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მ. ბ.-ემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას.

საკასაციო საჩივრის მოტივები:

საქმის განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკა პედაგოგის სკოლიდან გათავისუფლებასთან დაკავშირებით, კერძოდ, სასამართლომ არ გაიზიარა უზენაესი სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ პედაგოგებთან მიმართებით შრომითი ხელშეკრულების მოშლა სპეციალური განმარტების საგანია, რასაც კანონმდებლობაც აკონკრეტებს. სააპელაციო სასამართლომ ვერ დაინახა, რომ შრომის კოდექსთან მიმართებით „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონი ავსებს და აზუსტებს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კონკრეტულ საფუძველს – დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ხელშეკრულების მოშლას.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში სრულყოფილად არ ასახულა სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები, შესაბამისად პასუხი არ გასცემია აპელანტის არგუმენტებს. გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება კანონსაწინააღმდეგოა იმდენად, რამდენადაც შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „დ“ ქვეოუნქტით გათვალისწინებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლა არ შეიძლება განიმარტოს, როგორც დამსაქმებლის თვითნებობის დამაწესებელი ნორმატიული საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა შრომის კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილი, რომელიც მიუთითებს, რომ შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით. ფაქტია, რომ თავად შრომის კოდექსი მიუთითებს დასაწყისშივე სხვა იერარქიით ქვემდგომი აქტების, მათ შორის, სამოქალაქო კოდექსის და სხვა სპეციალური კანონების გამოყენების შესაძლებლობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტთან დაკავშირებით უზენაესი სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ სასამართლო ვალდებულია დაადგინოს ხსენებული ნორმის თანახმად გათავისუფლებული მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების კონკრეტული საფუძველი, ხოლო შემდეგ ეს საფუძველი შეამოწმოს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლთან – უფლების ბოროტად გამოყენებასთან მიმართებით. სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია მ. ბ.-ის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი, უფრო სწროად, ასეთი საფუძველი დაადგინა მოტივაციის გარეშე. ასეთ პირობებში სააპელაციო სასამართლომ მაინც დაადგინა, რომ მოპასუხემ უფლება განახორციელა მართლზომიერად.

გადაწყვეტილების არათანმიმდევრულობა და დაუსაბუთებლობა მდგომარეობს იმაში, რომ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის მიღმა დარჩა აპელანტის მიერ მითითებული ყველაზე მნიშვნელოვანი გარემოება – მისი პოლიტიკური ნიშნით დისკრიმინაციის ფაქტი. არსებულ ვითარებაში, სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეემოწმებინა სადავო ბრძანების გამოცემის ფაქტობრივი საფუძველი და მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა ემსჯელა იმაზე, რომ დამსაქმებლის ცალმხრივი ნების გამოვლენით არ დარღვეულა აპელანტის კანონით დაცული უფლებები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხე საჯარო სკოლის ადმინისტრაციამ, ცალმხრივად, ყოველგვარი მოტივის გარეშე, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, მოშალა შრომითი ხელშეკრულება მოსარჩელესთან. მიუხედავად აღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლომ მართლზომიერად მიიჩნია მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი უფლებას ანიჭებდა მოპასუხეს, შრომითი ხელშეკრულება მოეშალა მოსარჩელესთან კონკრეტული საფუძვლის მითითების გარეშე, ვინაიდან დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების მოშლა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დამოუკიდებელ საფუძველს წარმოადგენდა და იგი არ გულისხმობდა ხელშეკრულების შეწყვეტას ვალდებულების დარღვევის ან სხვა საფუძვლის გამო.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ მსჯელობას და, უპირველესად, ყურადღებას მიაქცევს შრომის კოდექსის 1-ლი მუხლის 1-ელ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორიაზე შრომით და მის თანამდევ ურთიერთობებს, თუ ისინი განსხვავებულად არ რეგულირდება სხვა სპეციალური კანონით ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით. მოცემულ შემთხვევაში, დავა ეხება შრომით ურთიერთობას ზოგად საგანმანათლებლო დაწესებულებაში. ამ ტიპის დაწესებულებებში შრომითი ურთიერთობები სკოლის დირექტორსა და მასწავლებელს შორის რეგულირდება „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონით. მითითებული კანონის 43-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სკოლის დირექტორი უფლებამოსილია ვადამდე შეუწყვიტოს მასწავლებელს შრომითი ხელშეკრულება ხელშეკრულების პირობების დარღვევის, სააღმზრდელო საქმიანობისათვის შეუფერებელი ქმედების ჩადენის ან კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით არაკვალიფიციურობის დადასტურების შემთხვევაში. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონი წარმოადგენს სპეციალურ კანონს მასწავლებელსა და სკოლის დირექტორს შორის წარმოშობილი შრომითი ურთიერთობების რეგულირების სფეროში. შესაბამისად, სკოლის დირექტორის ინიციატივით მასწავლებელთან შრომითი ხელშეკრულების ვადამდე მოშლის კანონიერების საკითხი უნდა შემოწმდეს სწორედ „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი რეგულირების ფარგლებში.

იმ შემთხვევაშიც, თუ გავიზიარებთ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება იძლევა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის გამოყენების შესაძლებლობას, საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ ზემოხსენებული ნორმა დამსაქმებელს ანიჭებს შეუზღუდავ უფლებას, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე მოშალოს შრომითი ხელშეკრულება დასაქმებულთან. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული ნორმით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი. ხსენებული ნორმა არ შეიძლება განმარტებულ იქნეს როგორც დამქირავებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე სამუშაოდან გაათავისუფლოს დასაქმებული. მითითებული ნორმის ასეთი განმარტება წაახალისებდა დამქირავებლის თვითნებობას, ხოლო, სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებას აზრს დაუკარგავდა. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, თუ რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად. ამ ამოცანის შესრულებას სასამართლო ვერ შეძლებს, თუ დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძველი მითითებული არ იქნება. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს ასევე იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული ნორმით არ არის მოწესრიგებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტი, ხელშეკრულების მოშლის წესი და პირობები. ეს ნორმა წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალს და არა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მარეგულირებელ ნორმას. აქედან გამომდინარე, გაზიარებული ვერ იქნება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ დამსაქმებლის ინიციატივით ხელშეკრულების მოშლა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დამოუკიდებელი საფუძველია და, შესაბამისად, დამსაქმებელი არაა ვალდებული დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნის კონკრეტული მიზეზი მიუთითოს.

საკასაციო პალატის ზემოხსენებული დასკვნები შესაბამისობაშია მსგავსი კატეგორიის დავების თაობაზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებებთან (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 4 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე #ას-575-541-10, ამავე პალატის 2011 წლის 24 თებერვლის განჩინება საქმეზე №ას-1206-1057-10, 22.06.2012წ. განჩინება #ას-750-704-2012).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების ზემოხსენებული საფუძველი, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს არ შეუმოწმებია მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი. ასეთ პირობებში კი, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, თავად შეაფასოს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის მართლზომიერება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გადაწყვიტოს სასამართლო ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების საკითხი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. ბ.-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 5 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე