№ას-1155-1084-2012 14 იანვარი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ნ.ღ-ე (წარმომადგენელი ზ.მ-ე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ბ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვით მიღებული სარგებლის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2012 წლის 13 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ლ.ბ-მა მოპასუხე ნ.ღ-ის მიმართ და მოითხოვა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების (ავტომანქანა მერსედეს ბენცი, სახელმწიფო ნომრით ...) განკარგვით მიღებული სარგებლის – 5000 ლარის ანაზღაურება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით ლ.ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილებით ლ.ბ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: ლ.ბ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ნ.ღ-ეს ლ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ავტომანქანის რეალიზაციის შედეგად მიღებული შემოსავლის ნახევრის – 2350 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ლ.ბ-ი და ნ.ღ-ე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 2007 წლის 22 აპრილიდან;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილების თანახმად, ნ.ღ-სა და ლ.ბ-ს შორის რეგისტრირებული ქორწინება შეწყდა;

2011 წლის 18 თებერვალს, ნ.ღ-ემ 7500 (შვიდი ათას ხუთასი) აშშ დოლარად შეიძინა ავტომანქანა მერსედეს-ბენც GLK 320, გამოშვებული 1997 წელს, საიდენტიფიკაციო ნომერი - .... აღნიშნული ავტომანქანის შეძენის მიზნით, ნ.ღ-ემ, 2011 წლის 3 თებერვალს სს „ს. ბ-ში“ აიღო სამომხმარებლო კრედიტი 5309 აშშ დოლარის ოდენობით, 60 თვის ვადით. სამომხმარებლო კრედიტის გამოყოფამდე, ნ.ღ-ემ ავტომობილის ღირებულების 30% გადაიხადა თავისი სახსრებით. აღნიშნულს ადასტურედბდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს მიერ გაცემული ცნობა, ავტოკრედიტის ხელშეკრულება და მხარეთა ახსნა-განმარტებები;

2012 წლის 13 მარტს, ნ.ღ-ემ სადავო ავტომანქანა გაყიდა 4700 აშშ დოლარად. აღნიშნული დასტურდებოდა საქმეში წარდგენილი ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობის ქსეროასლით და მოპასუხის ახსნა-განმარტებით;

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცებას იმის თაობაზე, რომ სადავო ავტომანქანა მოპასუხემ გაასხვისა არა 4700 აშშ დოლარად, არამედ 10000 ლარად, ვინაიდან აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარდგენილი არ ყოფილა, მითითებული სადავო გარემოების მტკიცების ტვირთი კი, სწორედ მოსარჩელის მხარეზე იყო.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, აპელანტის მოთხოვნა სადავო ავტომანქანის რეალიზაციის შედეგად მიღებული შემოსავლის მხარეთა შორის გაყოფის შესახებ საფუძვლიანი იყო და უნდა დაკმაყოფილებულიყო, შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო კოდექსის 1151-ე მუხლის თანახმად, მეუღლეთა უფლება-მოვალეობებს წარმოშობს მხოლოდ სააგენტოს ტერიტორიულ სამსახურში რეგისტრირებული ქორწინება. ქორწინების რეგისტრაცია დაწესებულია როგორც სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ინტერესების უზრუნველსაყოფად, ისე თვით მეუღლეთა და მათი შვილების პირადი და ქონებრივი უფლებების დაცვის მიზნით. იგი ამარტივებს მეუღლეთა შორის ურთიერთობას სხვა სახის საზოგადოებრივ ურთიერთობათა სისტემაში და შესაძლებლობას აძლევს სახელმწიფოს, ფაქტობრივ საქორწინო ურთიერთობაში მყოფთაგან განსხვავებით გამორჩეულად დაიცვას მეუღლეების და მათი შვილების ინტერესები. რეგისტრირებული ქორწინება მეუღლეებს ანიჭებს საბინაო, მატერიალური, სამემკვიდრეო და სხვა უფლებათა განხორციელების გარანტირებულ შესაძლებლობას.

სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის მიხედვით, მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრება), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ასეთ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონდა დამოუკიდებელი შემოსავალი. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ აღნიშნული მუხლი განსაზღვრავს მეუღლეთა თანასაკუთრების რეჟიმს, რომლითაც დადგენილია მათი უფლებები ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონების შესახებ. განსახილველი ნორმის მიზანს წარმოადგენს ოჯახის ინტერესების დაცვა. ივარაუდება, რომ ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონება შეძენილია ოჯახის გაძღოლის საერთო მიზნების უზრუნველსაყოფად, ამიტომ, დავის შემთხვევაში ქორწინების განმავლობაში ქონების შეძენის ფაქტი საკარისი საფუძველია, რომ ეს ქონება მეუღლეთა თანასაკუთრებად მივიჩნიოთ.

განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგინდა, რომ სადავო ავტომანქანა, რომელიც გაასხვისა ნ.ღ-ემ, წარმოადგენდა ლ.ბ-ის და ნ.ღ-ის რეგისტრირებული ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებას. შესაბამისად, აღნიშნული ქონება იყო მეუღლეთა საერთო ქონება (თანასაკუთრება).

სამოქალაქო კოდექსის 1168-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კანონმდებელმა გამონაკლისის სახით გაითვალისწინა რეგისტრირებული ქორწინების ფაქტობრივი შეწყვეტისას შეძენილი ქონების ინდივიდუალურ საკუთრებად მიჩნევის შესაძლებლობა, თუმცა აღნიშნული უკავშირდება კონკრეტული საფუძვლების არსებობას, კერძოდ, დადგენილი წესიდან გადახვევა უნდა უკავშირდებოდეს არასრულწლოვანი შვილების ან ერთ-ერთი მეუღლის ყურადსაღებ ინტერესებს, რაც გულისხმობს იმ შემთხვევებს, როდესაც ერთ-ერთ მეუღლესთან ცხოვრობენ არასრულწლოვანი შვილები, რომ ის შრომისუუნაროა, ანდა – თუ მეორე მეუღლე ხარჯავდა საერთო ქონებას ოჯახის ინტერესების საზიანოდ.

გამონდინარე იქიდან, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მითითებული საფუძვლები სახეზე არ იყო, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ არ არსებობდა ნ.ღ-ის სადავო ავტომანქანაზე ინდივიდუალურ მესაკუთრედ მიჩნევის სამართლებრივი საფუძველი. ამიტომ, ლ.ბ-ის მოთხოვნა საერთო საკუთრებაში არსებული ავტომანქანის რეალიზაციის შედეგად მიღებული შემოსავლის ნახევრის მიკუთვნების თაობაზე ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის მე-5 მუხლის 1-ლი ნაწილის საფუძველზე კანონის ანალოგიის სახით მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1341-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, განქორწინებისას სასამართლოს გადაწყვეტილებით მეუღლეს შეიძლება ჩამოერთვას კანონით მემკვიდრეობის უფლება, თუ დადასტურებული იქნება, რომ ქორწინება მამკვიდრებელთან ფაქტობრივად სამკვიდროს გახსნამდე არანაკლებ სამი წლისა შეწყვეტილი იყო და მეუღლეები ცალ-ცალკე ცხოვრობდნენ. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმის მიხედვით, მეუღლის ქონებრივი უფლების გაქარწლებისათვის კანონმდებელი სავალდებულოდ მიიჩნევს მეუღლეთა შორის ქორწინების ფაქტობრივ შეწყვეტას და მათ ცალ-ცალკე ცხოვრებას სულ ცოტა 3 წლის განმავლობაში. ამდენად, სადავო საკითხის გადაწყვეტისას მნიშვნელობა ენიჭება იმ პერიოდის ხანგრძლივობას, რაც მეუღლეები ერთად აღარ ცხოვრობენ. კონკრეტულ შემთხვევაში დადგინდა, რომ ლ.ბ-ი და ნ.ღ-ე 2010 წლის აგვისტოდან ცხოვრობდნენ ცალ-ცალკე. საქმის მასალებით ასევე დადგინდა, რომ სადავო ავტომანქანა ნ.ღ-ემ შეიძინა 2011 წლის 18 თებერვალს. ამდენად, მოპასუხის მხრიდან სადავო ავტომანქანის შეძენამდე, მხარეები ცალ-ცალკე ცხოვრობდნენ დაახლოებით 7 თვის განმავლობაში, მითითებული პერიოდი კი, ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმის თანახმად, საკმარის დროს არ წარმოადგენდა იმისთვის, რომ ლ.ბ-ს დაეკარგა უფლება სადავო მოძრავ ნივთზე.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ.ღ-ემ. კასატორი მოითხოვს ამ გადაწყვეტილების გაუქმებას სარჩელის დაკმაყოფილებისა და მოპასუხისათვის სასამართლო ხარჯების დაკისრების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

საკასაციო საჩივრის მოტივები:

სააპელაციო სასამართლომ, სადავო ქონება მოდავე მხარეების (მეუღლეების) თანასაკუთრებად ცნო იმის გათვალისწინებით, რომ ეს ქონება წარმოადგენდა მათი რეგისტრირებული ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებას. ამ მსჯელობის დროს, სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია მთავარ გარემოებას – რომ რეგისტრაციის ფაქტის მიუხედავად, ქორწინება მხარეებს შორის ფაქტობრივად შეწყვეტილი იყო;

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1168-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, როდესაც მიიჩნია, რომ ინდივიდუალურ საკუთრებად შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ქორწინების ფაქტობრივად შეწყვეტის შემდეგ შეძენილი ქონება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მეუღლესთან ცხოვრობენ არასრულწლოვანი შვილები, მეუღლე შრომისუუნაროა ან/და თუ მეორე მეუღლე საერთო ქონებას ხარჯავდა ოჯახის ინტერესების საწინააღმდეგოდ. კასატორის მოსაზრებით, ხსენებული ნორმა ვრცელდება მხოლოდ იმ ქონებაზე, რომელზეც შეიძლება გავრცელდეს თანასაკუთრების რეჟიმი. რაც შეეხება იმ ქონებას, რომელიც ვერ ჩაითვლება მეუღლეთა თანასაკუთრებაში შემავალ ქონებად, მასზე 1168-ე მუხლის მე-3 ნაწილის გავრცელება გამორიცხულია;

სასამართლომ არ განმარტა, თუ რა სახის შემთხვევაზე ვრცელდებოდა სამოქალაქო კოდექსის 1168-ე მუხლის მე-3 ნაწილის დებულება, არ გაითვალისწინა ის სათაური, რომლის ქვეშაც მოქცეულია ხსენებული ნორმის შინაარსი: „არასრულწლოვანი შვილების ინტერესების გათვალისწინება თანასაკუთრების გაყოფისას“. ამასთან, სასამართლომ არ დაადგინა, მოცემული ნორმა შეეხებოდა უკვე არსებული თანასაკუთრების გაყოფას, თუ ინდივიდუალური საკუთრების თანასაკუთრებად მიჩნევის საკითხს. სასამართლო გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს, როდესაც დაადგინა ის ფაქტი, რომ ნ.ღ-ე ავტომანქანის ინდივიდუალური მესაკუთრე არ იყო, რადგან სააპელაციო საჩივრის საფუძველს წარმოადგენდა მხოლოდ ის გარემოება, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად დაადგინა მეუღლეებს შორის ქორწინების ფაქტობრივად შეწყვეტის ფაქტი;

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლი. ამ მუხლის 1-ლი ნაწილით დადგენილია, რომ მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება მიიჩნევა მათ საერთო საკუთრებად;

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ.ღ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2008 წლის 29 ოქტომბრის განჩინება, საქმეზე №ას-107-388-08).

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ.ღ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ზ.მ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.ღ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ნ.ღ-ეს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ზ.მ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 19 სექტემბერი, საგადახდო დავალება №...) 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე