№ას-1592-1495-2012 14 იანვარი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს „თ.ს. კ-ა“

მოწინააღმდეგე მხარე – ე.ე-ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილებით ე.ე-ას სარჩელი მოპასუხე შპს „თ.ს. კ-ის“ მიმართ ბრძანების ბათილად ცნობისა და სამუშაოზე აღდგენის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ე.ე-ამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ე.ე-ას სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ე.ე-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი შპს „თ.ს. კ-ის“ 2011 წლის 11 ოქტომბრის №01/3-4/1633 ბრძანება და ე.ე-ა აღდგენილ იქნა სამსახურში.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ე.ე-ა 2005 წლის 24 მაისიდან 2011 წლის 11 ოქტომბრამდე მუშაობდა შპს „თ.ს. კ-ში” მოძრაობის სამსახურის კონტროლიორის თანამდებობაზე, სხვადასხვა მეტროსადგურში.

ე.ე-ამ სამსახურში ყოფნის პერიოდში წარმატებით ჩააბარა რამდენიმე საკვალიფიკაციო გამოცდა და გარდა პრაქტიკული გამოცდილებისა, იგი სრულყოფილად ფლობს თავისი თანამდებობისათვის შესაფერის თეორიულ ცოდნას.

მხარეებს შორის ბოლო შრომითი ხელშეკრულება (№1014/1763) დაიდო 2010 წლის 1 აპრილს და მისი მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2015 წლის 1 აპრილამდე. ამ ხელშეკრულებით მოსარჩელე დასაქმდა სადგურ რუსთაველზე, კონტროლიორის თანამდებობაზე.

2011 წლის 3 იანვარს მოსარჩელესა და მის თანამშრომელ ნ. ც-ს შორის მომხდარი ინცინდენტის გამო, 2011 წლის 18 იანვარს, ე.ე-ას №01/3-10/61 ბრძანებით გამოეცხადა შენიშვნა შრომის შინაგანაწესის დარღვევისათვის და იმავე წლის 1 აპრილს გადაყვანილ იქნა სადგურ ნაძალადევში, იმავე თანამდებობაზე.

შპს „თ.ს. კ-ის” გენერალურმა დირექტორმა 2011 წლის 11 ოქტომბერს გამოსცა ბრძანება №01/3-4/1633, რომლითაც 2011 წლის 12 ოქტომბრიდან მოსარჩელე გაათავისუფლა დაკავებული თანამდებობიდან.

აღნიშნულ სადავო ბრძანებაში, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის სამართლებრივ საფუძვლად მოპასუხე კომპანიამ მიუთითა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ” ქვეპუნქტზე, 38-ე მუხლის პირველ და მე-3 პუნქტებზე.

სადავო ბრაძანებაში მითითებული არ არის მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების ფაქტობრივი საფუძველი, ასეთზე მოპასუხის წარმომადგენელმა ვერც სასამართლო სხდომაზე მიუთითა.

შპს „თ.ს. კ-ამ”, შრომითი ხელშეკრულების მოშლისას – სამსახურიდან გათავისუფლებისას, მოსარჩელეს გადაუხადა საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ერთი თვის შრომის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა იმის შესახებ, რომ შპს „თ.ს. კ-ამ” ე.ე-ან შრომითი ხელშეკრულების მოშლით, კანონის სრული დაცვით შეწყვიტა მასთან შრომითი ურთიერთობა. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არასწორად განმარტა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ” ქვეპუნქტი, როდესაც მიუთითა, რომ დამსაქმებელი არ არის ვალდებული, მიუთითოს შრომითი ხელშეკრულების მუშლის საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლზე, რომლითაც აღიარებულია პირის უმიშვნელოვანესი სოციალური უფლება – შრომის უფლება და დადგენილია, რომ შრომა თავისუფალია. საერთაშორისო აქტებზე, რომლებიც იცავენ დასაქმებულს სამუშაოდან წინასწარი შეტყობინებისა და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე გათავისუფლებისაგან. ევროპის სოციალური ქარტიის 4.4 მუხლით (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 1 ივლისის 1876–რს დადგენილებით), შრომის სამართლიანი ანაზღაურების მიღების უფლების განხორციელების მიზნით, მხარეები ვალდებულებას იღებენ, აღიარონ თითოეული მუშაკის მიერ დასაქმების შეწყვეტის შესახებ შეტყობინების წინასწარი მიღების უფლება. ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის (საქართველოში ძალაშია 1994 წლის 3 აგვისტოდან) მე-6 მუხლის თანახმად, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფოები აღიარებენ შრომის უფლებას, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით კი, ამ პაქტით მონაწილე სახელმწიფოთა ღონისძიებანი, ამ უფლების სრულად განხორციელების მიზნით, შეიცავენ პროფესიულ-ტექნიკური სწავლებისა და მომზადების პროგრამებს, განუხრელი ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული განვითარებისა და სრული საწარმოო დასაქმების გზებსა და მეთოდებს ისეთ პირობებში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ადამიანის ძირითად პოლიტიკურ და ეკონომიკურ თავისუფლებებს. ადამიანის სოციალურ უფლებებთან დაკავშირებით მნიშვნელოვან დანაწესს ადგენს 1948 წლის 10 დეკემბრის ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის (ძალაშია საქართველოს უზენაესი საბჭოს 1991 წლის 15 სექტემბრის დადგენილებით) 22-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ყოველ ადამიანს, როგორც საზოგადოების წევრს, აქვს სოციალური უზრუნველყოფის უფლება და უფლება, განახორციელოს ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ დარგებში, ნაციონალური მეცადინეობისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის მეშვეობით და ყოველი სახელმწიფოს სტრუქტურისა და რესურსების შესაბამისად, ის უფლებები, რომლებიც აუცილებელია მისი ღირსების შენარჩუნებისა და პიროვნების თავისუფალი განვითარებისათვის.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ზემოაღნიშნული საერთაშორისო სამართლის ნორმები იძლევიან უალტერნატივო დასკვნის საშუალებას დასაქმებულთა შრომის უფლების მინიმალური სტანდარტებით დაცვაზე სახელმწიფოს ვალდებულებასა და მიზანზე, აღნიშნული სტანდარტების, ქვეყნის ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების თანამდევად, მხოლოდ დაქირავებულის სასარგებლოდ შეცვლაზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოქმედი შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ” ქვეპუნქტი არ შეიძლება განიმარტოს, როგორც დამქირავებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე გაათავისუფლოს დასაქმებული.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ მითითებული ნორმით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი, რადგან არ არსებობს აბსოლუტური, შეუზღუდავი სამოქალაქო უფლება. იგი ყოველთვის შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით. სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ამოცანა სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაში მდგომარეობს. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება თავის მნიშვნელობას კარგავს, უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების შეფასება.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილებაში მითითებული მსჯელობა წინააღმდეგობაში იყო შრომის სამართლის უზოგადეს პრინციპებთან, კერძოდ, შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობას. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია. შრომითი დავების გადაწყვეტისას დაცულ უნდა იქნეს როგორც მითითებული, ასევე კონსტიტუციითა და სხვა ნორმატიული აქტებით რეგულირებული ადამიანის უფლებები და თავისუფლებები, ხოლო ამ უფლებების დარღვევის შეფასება შეუძლებელია ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლის არცოდნის შემთხვევაში.

მოცემულ შემთხვევაში დადგინდა, რომ მოპასუხე შპს „თ.ს. კ-ამ” ე.ე-ას სამსახურიდან გათავისუფლებას საფუძვლად დაუდო საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი, ანუ შრომითი ხელშეკრულების მოშლა მოხდა დამსაქმებლის ინიციატივით, დამსაქმებლის ცალმხრივი ნების საფუძველზე ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლის მითითების გარეშე, რაც, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ეწინააღმდეგებოდა როგორც საერთაშორისო სამართლებრივ აქტებს და საქართველოს კონსტიტუციას, ასევე, შრომის კოდექსით გათვალისწინებულ მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპს. ამდენად, უდავო იყო, რომ შპს „თ.ს. კ-ამ” ე.ე-ან კანონის დარღვევით შეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა, რის გამოც არსებობდა სადავო ბრძანების ბათილად ცნობისა და ე.ე-ას სამსახურში აღდგენის კანონიერი საფუძველი.

რაც შეეხებოდა აპელანტის მოთხოვნას განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ეს მოთხოვნა მოსარჩელეს არ დაუყენებია პირველი ინსტანციის სასამართლოში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლის მიხედვით კი, დავის საგნის გადიდება სააპელაციო სასამართლოში დაუშვებელია. შესაბამისად, მოთხოვნის ამ ნაწილში სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „თ.ს. კ-ამ“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი. დასახელებული მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლით სამუშაოდან გათავისუფლება არ მოითხოვს რაიმე განსაკუთრებული პროცედურებისა და საფუძვლების არსებობას. ასეთ შემთხვევაში, გათავისუფლების საფუძვლის არჩევანი დამსაქმებლის ნებაზეა დამოკიდებული და იგი არ არის შეზღუდული, შესაბამისი გარემოებების არსებობისას გათავისუფლების კონკრეტული საფუძვლის შერჩევაში. სწორედ ამ მიზანს ემსახურებოდა კანონმდებლის მიერ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის ჩამოყალიბება დღეს არსებული ფორმითა და შინაარსით. ამასთან, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად მითითებულ საფუძველს – შრომითი ხელშეკრულების მოშლას, განსხვავებულად არ აწესრიგებს რომელიმე სპეციალური კანონი ან შრომითი ხელშეკრულება. ამდენად, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების მოშლა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დამოუკიდებელი საფუძველია და იგი არ გულისხმობს ხელშეკრულების შეწყვეტას ვალდებულების დარღვევის ან სხვა საფუძვლის გამო. შრომის ხელშეკრულების მოშლის შემთხვევაში, მხარეებს შორის შრომითი ურთიერთობა წყდება. ამასთან, კანონმდებელი არ ზღუდავს მხარეთა ინიციატივას რაიმე დამატებითი პირობების დაწესებით, ანუ ხელშეკრულების შეწყვეტისათვის საკმარისია ერთ-ერთი მხარის ინიციატივა, თუმცა მხარეთა უფლებების დაცვის თვალსაზრისით კანონმდებელი შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით შრომითი ურთიერთობის მონაწილეებისათვის გარკვეულ გარანტიებს ითვალისწინებს. ერთი მხრივ, გაფრთხილების ვადის დაწესებით კანონმდებელი საშუალებას აძლევს დამსაქმებელს, მოძებნოს შესაბამისი კადრი, ხოლო მეორე მხრივ, დასაქმებულისათვის კომპენსაციის გადახდის ვალდებულების დაწესებით, სოციალური სამართლიანობის თვალსაზრისით, კანონმდებელი ამსუბუქებს უმუშევრად დარჩენილი დასაქმებულის მდგომარეობას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „თ.ს. კ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „თ.ს. კ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დ. მ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „თ.ს. კ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ შპს „თ.ს. კ-ას“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დ. მ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 19 დეკემბერი, საგადახდო დავალება №...) 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე