საქმე №ას-864-810-2012 11 იანვარი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – კ. ს.-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე –გ. ჩ.-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
კ. ს.-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. ჩ.-ისა და ნ. ქ.-ის მიმართ უკანონო მფლობელობიდან ქ.ტყიბულში, რ.-ის ქ.№9/2-ში მდებარე სახლის სარდაფის გამოთხოვის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:
ქ.ტყიბულში, რ.-ის ქ.№9/2-ში მდებარე ბინა მოსარჩელემ შეიძინა 2010 წლის 6 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებით დ. ე.-ისაგან და წარმოადგენს მის საკუთრებას. 2010 წლის 9 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება დარეგისტრირდა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ტყიბულის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ. სადარბაზოს საძირკვლის სართულში საცხოვრებელი სახლის თითოეულ მობინადრეს გააჩნიათ 17.14 კვ.მ სარდაფის სათავსი, რომელიც წარმოადგენს ძირითად უძრავ ნივთთან საერთო სამეურნეო დანიშნულებით დაკავშირებულ ფართს. განკერძოებული რეგისტრაცია გასხვისებისას სახელშეკრულებო, სანოტარო და საჯარო რეესტრის დოკუმენტებში არ ხორციელდებოდა.
დ. ე.-ისგან საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობა თავისთავად მოიცავდა საძირკვლის სართულში მდებარე 17.14 კვ.მ სარდაფის სათავსის შეძენასაც. დ. ე.-ის განმარტებით, მან ნება დართო, ამავე საცხოვრებელი სახლის მეზობელი სადარბაზოს მობინადრე გ. ჩ.-ეს, ესარგებლა თავისი სარდაფით, რომელსაც გაათავისუფლებდა მოთხოვნისთანავე. მიმდინარე წლის დასაწყისში მოპასუხე გ. ჩ.-ემ მოსარჩელეს მოსთხოვა გასაღები, რათა სარდაფიდან გაეტანა თავისი ნივთები, მან ყოველგვარი დაეჭვების გარეშე ჩ.-ეს ათხოვა სარდაფის გასაღები, რაც მალევე დაუბრუნა უკან.
მოსარჩელეს სარდაფი არ შეუმოწმებია, მაგრამ სათავსის კარის გაღებისას გასაღები საკეტს არ მოერგო, აშკარად ეტყობოდა გამოცვლის კვალი. საკეტის გამოცვლა კი, მოპასუხის გარდა, არავის შეეძლო, რადგან გასაღები კ.ს.-ემ მხოლოდ მას ათხოვა. გ. ჩ.-ემ დაუდასტურა, რომ გასაღები მან გამოცვალა, რადგან საჭიროდ მიიჩნია. არაერთგზის მოთხოვნის მიუხედავად, მოპასუხე სადავო სათავსს არ ათავისუფლებს.
მოპასუხე გ. ჩ.-ემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო 17.14 კვ.მ სარდაფი არ წარმოადგენს მოსარჩელის საკუთრებას. იგი მოსარჩელის საცხოვრებელ ბინას საერთო სამეურნეო დანიშნულებით არ უკავშირდება. მოსარჩელე თავად ადასტურებს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით იგი არ შეუძენია და არც საჯარო რეესტრში მის საკუთრებად არ ირიცხება.
ნ. ქ.-ე ასევე არ დაეთანხმა სარჩელს და განმარტა, რომ სადავო სარდაფი არასოდეს ყოფილა მოსარჩელის მფლობელობასა და სარგებლობაში. დ.ე.-ე სარდაფს კ. ს.-ეს ვერ მიჰყიდიდა, რადგან უკვე გასხვისებული ჰქონია გ. ჩ.-ის სახელზე.
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 14 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე გ. ჩ.-ეს აეკრძალა ქ. ტყიბულში, რ.-ის ქ. №9-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის სამეურნეო ნაწილის 17.14 კვ.მ სარდაფით კ. ს.-ის მიერ სარგებლობის ხელშეშლა, დანარჩენ ნაწილში კი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გ. ჩ.-ემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით, ხოლო მოსარჩელემ შეიტანა შეგებებული სარჩელი.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით ძირითადი სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, შეგებებულ სააპელაციო საჩივარს ეთქვა უარი, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ქ. ტყიბულში, რ.-ის ქ. №9/2-ში მდებარე 74.98 კვ.მ საცხოვრებელი ბინა 2010 წლის 9 დეკემბრიდან წარმოადგენს მოსარჩელე კ. ს.-ის საკუთრებას, რომელიც იყიდა დ. ე.-ისგან (ს/კ. ...). საჯარო რეესტრის ამონაწერით (ს/კ. ...) დადგენილია, რომ კ. ს.-ეს სარდაფი საკუთრებაში რეგისტრირებული არ აქვს. იგი არ არის სადავო ნივთის მესაკუთრე. ამასთან, მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ქონება წარმოადგენს ცალკე უფლების ობიექტს.
ქ. ტყიბულში, რ.-ის ქ. № 9/10-ში მდებარე (75.87 კვ.მ) საცხოვრებელი ბინა 2010 წლის 9 დეკემბრიდან რეგისტრირებულია მოპასუხე გ. ჩ.-ის სახელზე (ს/კ ...).
საჯარო რეესტრის ამონაწერით (ს/კ ...) დადგენილია, რომ გ. ჩ.-ეს სარდაფი საკუთრებაში რეგისტრირებული არ აქვს. 2010 წლის 9 დეკემბერს ნასყიდობის ხელშეკრულება დარეგისტრირდა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ტყიბულის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ. საქმეზე დართულ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის 2011 წლის 15 ივნისის კრების ოქმში მითითებულია ქ. ტყიბულში, რ.-ის ქ. №9-ში მდებარე სარდაფის მფლობელ დ. ე.-ის მოთხოვნის შესახებ, რომლითაც ნება დაერთო დ. ე.-ეს, პირად საკუთრებაში დაერეგისტრირებინა 18 კვ.მ სარდაფი. დადგენილია, რომ ამ დროისათვის დ. ე.-ე ამხანაგობის წევრი არ ყოფილა და სარდაფს არასოდეს ფლობდა. არ არსებობს არც განცხადება, რომლითაც დ. ე.-ემ მიმართა ამხანაგობას აღნიშნული მოთხოვნით. ამხანაგობის თავმჯდომარის ახსნა-განმარტების თანახმად, კრება არ ჩატარებულა, შესაბამისად, ამხანაგობის წევრებს ნება არ გამოუვლენიათ.
სადავო უძრავი ქონება მოცემული პერიოდისათვის წარმოადგენს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის საკუთრებას.
სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიუთითა, რომ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის უფლება მესაკუთრის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი უფლებაა და მისი უზრუნველყოფა ხდება სავინდიკაციო სარჩელის შეტანის გზით. მოთხოვნის დაკმაყოფილება სამი წინაპირობის არსებობისას არის შესაძლებელი: უნდა არსებობდეს ნივთის მესაკუთრე, მისი მფლობელი და მფლობელს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.
სასამართლომ არ გაიზიარა შეგებებული სააპელაციო საჩივრის ავტორის მოსაზრება, რომ კ. ს.-ემ ქალაქ ტყიბულში, რ.-ის ქ. №9/2-ში მდებარე ბინის შეძენით ასევე შეიძინა უფლება სადავო სარდაფზე, რადგან სარდაფი უძრავი ნივთია და მის შესაძენად უძრავი ნივთისათვის კანონით გათვალისწინებულია გარკვეული რეჟიმის დაცვა (სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლი).
„ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის (ამოქმედდა 2007 წლის 1 აგვისტოდან) მე-4 მუხლის პირველი ნაწილისა და მეორე ნაწილის შესაბამისად, კ. ს.-ე, მართალია, არის ქალაქ ტყიბულში, რ.-ის ქ. №9-ში მდებარე მრავალბინიანი სახლის ამხანაგობის წევრი, მაგრამ მას ამხანაგობისთვის განცხადებით აღნიშნულ საკითხზე არ მიუმართავს და გადაწყვეტილება ამხანაგობასაც არ მიუღია. წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადგენილია, რომ არც დ. ე.-ე და არც კ. ს.-ე ამ სარდაფს არ ფლობდნენ იმ ფორმით, რაც გათვალისწინებულია მითითებული ნორმებით.
პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე კ. ს.-ის მოთხოვნა სადავო სარდაფზე მესაკუთრედ აღიარების შესახებ უსაფუძვლოა, რადგან მოსარჩელეს სარდაფი „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით არ გადასცემია და უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში არ აღურიცხავს. სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ნივთის მესაკუთრე არც გ. ჩ.-ეა, რადგან ასეთი სტატუსით იგი საჯარო რეესტრში აღრიცხული არ არის. „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მეხუთე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე პალატამ მიუთითა, რომ სადავო უძრავი ნივთი არის ამხანაგობის საკუთრება, შესაბამისად, ამხანაგობაა უფლებამოსილი, მოითხოვოს (თუ იგი მიიჩნევს საჭიროდ) სადავო ფართიდან გ. ჩ.-ის გამოსახლება.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლით დადგენილი პირობები მოთხოვნის ფარგლებში აკმაყოფილებს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობას და არა კ. ს.-ეს, რომელიც არ არის სადავო ფართის მესაკუთრე. ამასთან, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზეც, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, სადავო სარდაფი არის ცალკე უფლების ობიექტი. ამხანაგობა მოსარჩელეს მითითებული ჰყავს მოპასუხედ და, შესაბამისად, ამ მომენტისათვის ამხანაგობის ნება გ. ჩ.-ის გამოსახლებაზე არ არსებობს. აღნიშნულს ასევე ადასტურებს ამხანაგობის თავმჯდომარეც.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის თანახმად, პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოება: მოსარჩელის მოთხოვნა ქ. ტყიბულში, რ.-ის ქუჩის №9/2-ში მდებარე უძრავი ნივთის – 17.14 კვ.მ სარდაფის სათავსიდან მოპასუხე გ. ჩ.-ის გამოსახლება და სათავსის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში მოსარჩელე კ. ს.-ისათვის ჩაბარება მოიცავს მოთხოვნას უკანონო ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ, რადგან კანონით გათვალისწინებული საფუძვლით მოსარჩელეს ასეთი მოთხოვნა არ დაუფიქსირებია. ამდენად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ გ. ჩ.-ის სააპელაციო საჩივარი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო მოსარჩელე კ. ს.-ის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს. სამოქალაქოსამართლებრივი ურთიერთობის იურიდიულად შეფასებისათვის უნდა დადგინდეს მატერიალურსამართლებრივი ნორმით გათვალისწინებული გარკვეული იურიდიული ფაქტების უტყუარად არსებობა, რაც სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით აღიარებული მტკიცებულებებითაა შესაძლებელი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილით კი საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება კ. ს.-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქალაქ ტყიბულში, რ.-ის ქ.№9/10-ში მდებარე 75,87 კვ.მ 2010 წლის 9 დეკემბრიდან რეგისტრირებულია მოპასუხე გ. ჩ.-ის სახელზე, რაც არასწორია, სინამდვილეში 2010 წლის 9 დეკემბრიდან მოსარჩელე კ. ს.-ის სახელზეა რეგისტრირებული ქალაქ ტყიბულში, რ.-ის ქუჩის №9/20-ში მდებარე საცხოვრებელი ბინა, ხოლო გ. ჩ.-ემ ბინა 2010 წლის არა 9, არამედ 24 დეკემბერს დაარეგისტრირა. ეს კი იმის მაუწყებელია, რომ მოსარჩელე კ. ს.-ე უფრო ადრე გახდა ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრი, ვიდრე მოპასუხე გ. ჩ.-ე. აღნიშნულს არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა დასაბუთებული გადაწყვეტილების მისაღებად. მითითებული შეცდომა არა ტექნიკური, არამედ არსებითი ხასიათისაა, რამაც გავლენა მოახდინა სწორი გადაწყვეტილების მიღებაზე.
მართალია, მოპასუხე არის სადავო უძრავი ქონების ფაქტობრივი მფლობელი, მაგრამ მფლობელობა მოპოვებული აქვს თვითნებურად და მოტყუებით. „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის შესაბამისად, უძრავი ქონების ფაქტობრივი დაუფლების დროისათვის მოპასუხე ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრი არ ყოფილა. ამავე კანონის მე-19 მუხლის მესამე და მეოთხე პუნქტების თანახმად, მოპასუხემ ამხანაგობის სახლში ბინა შეიძინა 2010 წლის 24 დეკემბერს, მოსარჩელემ კი – 2010 წლის 9 დეკემბერს, ე.ი მოპასუხეზე გაცილებით ადრე. მანამდე სადავო ქონების კანონიერი მფლობელი იყო მოსარჩელის წინამორბედი ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრი, მესაკუთრე დ. ე.-ე.
დ. ე.-ე სანოტარო წესით დადასტურებულ განმარტებაში მიუთითებს, რომ მოპასუხემ მას 1000 აშშ დოლარი მისცა ბეს სახით, რის შემდეგაც მისივე მიზეზით საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობა არ შედგა. სამოქალაქო კოდექსის 421-ე მუხლის შესაბამისად, ბე წარმოადგენს ხელშეკრულების დადების უზრუნველყოფის საგარანტიო ღონისძიებას და არა საკუთრების ან მფლობელობის მოპოვების კანონიერ საფუძველს. მით უფრო, რომ გ. ჩ.-ესა და დ. ე.-ეს შორის ხელშეკრულება არ დაიდო მოპასუხის მიზეზით და გამყიდველმა მხარემ მის მიმართ კეთილი ნება გამოიჩინა, როცა არ გამოიყენა კანონით მინიჭებული ბეს სახით მიღებული თანხის დაბრუნების უფლება და მოპასუხისავე შეთავაზებით, გარიგების მხარედ ჩაანაცვლა იგი მოსარჩელით. „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონი ცალსახად მიუთითებს, რომ სამეურნეო სათავსზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში დასარეგისტრირებლად ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა კრება ხმათა 2/3-ით აფიქსირებს მის მფლობელობას ამ კანონის ძალაში შესვლის – 2007 წლის 1 აგვისტოს არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობით. ამ დროისათვის კი, ბინის მესაკუთრე და სადავო სათავსის მფლობელი იყო მოსარჩელის წინამორბედი წევრი – დ. ე.-ე, ხოლო 2010 წლის 6 დეკემბრიდან მისი უფლებამონაცვლე გახდა მოსარჩელე კ. ს.-ე.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, სადავო ქონებაზე მესაკუთრის მართლზომიერი მფლობელობა არ შეწყვეტილა.
სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ დ. ე.-ე არც ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრი და არც სადავო სათავსის მფლობელი არ ყოფილა, ხოლო სადავო ქონება წარმოადგენს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის საკუთრებას, რაც არასწორია.
სააპელაციო სასამართლოს უკანონო და დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილებით უხეშად დაირღვა „ადამიანის უფლებათა დეკლარაციის“ მე-17 მუხლი, „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის“ პირველი მუხლი, მე-13 მუხლი და „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის“ პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 ივნისის განჩინებით გ. ჩ.-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ კ. ს.-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ქ. ტყიბულში, რ.-ის ქ. №9/2-ში მდებარე 74.98 კვ.მ საცხოვრებელი ბინა 2010 წლის 9 დეკემბრიდან წარმოადგენს მოსარჩელე კ. ს.-ის საკუთრებას, რომელიც იყიდა დ. ე.-ისგან (ს/კ. ...). საჯარო რეესტრის ამონაწერით (ს/კ. ...) დადგენილია, რომ კ. ს.-ეს სარდაფი საკუთრებაში რეგისტრირებული არ აქვს. იგი არ არის სადავო ნივთის მესაკუთრე. ამასთან, მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ქონება წარმოადგენს ცალკე უფლების ობიექტს.
ქ. ტყიბულში, რ.-ის ქ. № 9/10-ში მდებარე (75.87 კვ.მ) საცხოვრებელი ბინა 2010 წლის 9 დეკემბრიდან რეგისტრირებულია მოპასუხე გ. ჩ.-ის სახელზე (ს/კ ...).
სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერის (ს/კ ...) თანახმად, გ. ჩ.-ეს სარდაფი საკუთრებაში რეგისტრირებული არ აქვს. 2010 წლის 9 დეკემბერს ნასყიდობის ხელშეკრულება დარეგისტრირდა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ტყიბულის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ. საქმეზე დართულ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის 2011 წლის 15 ივნისის კრების ოქმში მითითებულია ქ. ტყიბულში, რ.-ის ქ. №9-ში მდებარე სარდაფის მფლობელ დ. ე.-ის მოთხოვნის შესახებ, რომლითაც ნება დაერთო დ. ე.-ეს, პირად საკუთრებაში დაერეგისტრირებინა 18 კვ.მ სარდაფი. დადგენილია, რომ ამ დროისათვის დ. ე.-ე ამხანაგობის წევრი არ ყოფილა და სარდაფს არასოდეს ფლობდა. არ არსებობს არც განცხადება, რომლითაც დ. ე.-ემ მიმართა ამხანაგობას აღნიშნული მოთხოვნით. ამხანაგობის თავმჯდომარის ახსნა-განმარტების თანახმად, კრება არ ჩატარებულა, შესაბამისად, ამხანაგობის წევრებს ნება არ გამოუვლენიათ.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავო უძრავი ქონება მოცემული პერიოდისათვის წარმოადგენს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის საკუთრებას.
საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები, რომლებიც განსაზღვრავენ მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობას.
ისმის კითხვა: რა უფლება შეიძინა კ. ს.-ემ დ. ე.-ისგან და, შესაბამისად, რა უფლება გააჩნდა ამ უკანასკნელს სადავო სარდაფზე.
უპირველეს ყოვლისა, გასათვალისწინებელია, რომ დ. ე.-ეს სადავო სარდაფზე შეეძლო, გადაეცა კ. ს.-ესათვის მხოლოდ ის უფლებები, რაც მას (დ. ე.-ეს) გააჩნდა.
სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კ. ს.-ეს სარდაფი საკუთრებაში რეგისტრირებული არ აქვს, იგი არ არის სადავო ნივთის მესაკუთრე. ამასთან, მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ქონება წარმოადგენს ცალკე უფლების ობიექტს. ამასთან ერთად, სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დ. ე.-ე სარდაფს არასოდეს ფლობდა.
აღნიშნულთან დაკავშირებით, მნიშვნელოვანია საკასაციო პრეტენზია, კერძოდ, კასატორი უთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა დ. ე.-ისა და ბინათმესაკუთრეთა წერილობითი დოკუმენტები, რომლებიც ადასტურებენ დ. ე.-ის მიერ სადავო სარდაფის ფლობის ფაქტს. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული წერილობითი განმარტებები ეწინააღმდეგება სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ზემომითითებულ ფაქტობრივ გარემოებასთან. ამასთან ერთად, სააპელაციო სასამართლო არა მარტო არ იკვლევს ამ მტკიცებულებებს, არამედ არ განმარტავს თუ რომელი მტკიცებულების საფუძველზე მიიჩნია დადგენილად ფაქტი იმის შესახებ, რომ დ. ე.-ე არასოდეს არ ფლობდა სადავო სარდაფს.
ამასთან ერთად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების მიხედვით დ. ე.-ემ კ. ს.-ეს საკუთრების უფლება გადასცა 74.98 კვ.მ. საცხოვრებელ ბინაზე მდებარე ქ. ტყიბულში, რ.-ის ქ. №9/2-ში. აღნიშნული ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ დ. ე.-ე წარმოადგენდა ბინათმესაკუთრეთა ამახანაგობის წევრს და მასზე ვრცელდებოდა ყველა ის უფლება და ვალდებულება, რაც განსაზღვრულია „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონით, კერძოდ, მითითებული კანონის მე–3 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა არის მრავალბინიან სახლში მდებარე საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი, მათ შორის, კომერციული მიზნებისათვის გამოყენებული ფართობის მესაკუთრეთა გაერთიანება.
ის ფაქტი, რომ დ. ე.-ე წარმოადგენდა ქ. ტყიბულში, რ.-ის ქ. №9/2-ში მდებარე 74.98 კვ.მ. საცხოვრებელი ბინის მესაკუთრეს, მიუთითებს მის მრავალბინიანი ამხანაგობის წევრობაზე, შესაბამისად, ზემომითითებული კანონის მიზანია ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონების მართვის, ექსპლუატაციისა და განვითარების სამართლებრივი პირობების უზრუნველყოფა (კანონის მე–2 მუხლი).
აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კ. ს.-ის მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისათვის მნიშვნელობა ენიჭება იმ უფლებების განსაზღვრას, რაც გააჩნდა დ. ე.-ეს ამხანაგობის წევრობის დროს. თუ დ. ე.-ე „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე წარმოადგენდა სადავო ფართის მართლზომიერ მფლობელს, რომელსაც კანონის მიზნებიდან გამომდინარე შეეძლო, მოეთხოვა საკუთრების უფლება, ამ შემთხვევაში მის მიერ საცხოვრებელი ფართის გასხვისებისას შემძენზე გადავა ყველა ის უფლება, რაც გააჩნდა წინამორბედს.
ახალ შემძენზე გადადის არა მარტო უფლებები, არამედ ვალდებულებებიც. კერძოდ, „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონი მე–14 მუხლის მე–6 ნაწილის თანახმად, ინდივიდუალური საკუთრების გასხვისების შემთხვევაში ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრის ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრობასთან დაკავშირებულ შეუსრულებელ ვალდებულებებზე პასუხს აგებს ახალი მესაკუთრე პერსონალურად და როგორც სოლიდარული მოვალე.
აქედან გამომდინარე, დასადგენია, თუ რა უფლება ვრცელდება სადავო ფართზე, ანუ რა უფლება გააჩნდა დ. ე.-ეს და, შესაბამისად რა უფლება გააჩნია კ. ს.-ეს.
გასათვალისწინებელია, რომ „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე–4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა ინდივიდუალური საკუთრების საგანია ცალკეულ პირთა საკუთრებაში არსებული ბინა, აგრეთვე ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრის მფლობელობაში არსებული მრავალბინიანი სახლის სამეურნეო სათავსები (სარდაფები, სხვენები და ა. შ.).
უნდა აღინიშნოს, რომ, ამავე მუხლის მე–2 ნაწილიდან გამომდინარე შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ საკუთრების უფლების შეძენა ამ მუხლის პირველ ნაწილში მითითებულ სარდაფებზე, სხვენებზე და ა. შ. შესაძლებელია ორი პირობის არსებობისას. პირველი, თუ ადგილი აქვს ამ კანონის ძალაში შესვლის დროს მფლობელობის არსებულ ფაქტობრივ მდგომარეობას და კანონის დაცვით მიღებულ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრების გადაწყვეტილებას. მეორე, საჯარო რეესტრში დასარეგისტრირებლად ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრის მიერ მრავალბინიანი სახლის სამეურნეო სათავსებზე (სარდაფები, სხვენები და ა. შ.) ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა კრების მიერ შედგენილი ოქმისა და სამეურნეო სათავსის ადგილმდებარეობის დადგენის ნახაზის წარდგენას, შესაბამისად, მე-4 მუხლის მეორე ნაწილი განსაზღვრავს, თუ რომელ სარდაფებზე, სხვენებზე შეიძლება გავრცელდეს ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმი და როგორი წესის დაცვით.
ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია კ. ს.-ის სარჩელი, რომლითაც ითხოვს სადავო ნივთის მფლობელობაში დაბრუნებასა და მესაკუთრედ ცნობას.
საკასაციო პალატა თვლის, რომ სადავო ნივთზე საკუთრების მოსაპოვებლად აუცილებელია ზემოაღნიშნული დანაწესების შესრულება, რაც კუმულაციურად არის მოცემული. ამდენად, ამ გარემოებების არარსებობა გამორიცხავს მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, რასაც სჭირდება ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის გადაწყვეტილების მიღებისათვის კანონით გათვალისწინებული აუცილებელი წინაპირობების არსებობა (მაგალითად, მრავალბინიანი სახლის სამეურნეო სათავსების (სარდაფები, სხვენები და ა. შ.) მფლობელობის ამ კანონის ძალაში შესვლის დროს არსებულ ფაქტობრივ მდგომარეობას და ხმათა 2/3-ით მიღებული გადაწყვეტილება, თუ წესდებით არ განისაზღვრება განსხვავებული კვორუმი და ა.შ.).
რაც შეეხება სადავო ნივთის ფაქტობრივ მფლობელობაში დაბრუნებას, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს, გააჩნდა თუ არა დ. ე.-ეს ამ კანონის ძალაში შესვლის დროს მფლობელობა სადავო ფართზე.
ამასთან ერთად, მნიშვნელოვანია კასატორის მითითებული მტკიცებულებები, რომლის თანახმად ქ. ტყიბულში, რ.-ის ქ. №9/2-ში მდებარე 74.98 კვ.მ საცხოვრებელი ბინა 2010 წლის 9 დეკემბრიდან წარმოადგენს მოსარჩელე კ. ს.-ის საკუთრებას, რომელიც იყიდა დ. ე.-ისგან (ს/კ. ...). აღნიშნული მტკიცებულების შესაბამისად, ამ ფაქტს ასევე ადგენს სააპელაციო სასამართლო, მაგრამ კასატორი, ასევე უთითებს მტკიცებულებაზე, რომლის თანახმად ქ. ტყიბულში, რ.-ის ქ. № 9/10-ში მდებარე (75.87 კვ.მ) საცხოვრებელი ბინა მოპასუხე გ. ჩ.-ის სახელზე (ს/კ ...) რეგისტრირებულია არა 2010 წლის 9 დეკემბრიდან, არამედ 2010 წლის 24 დეკემბრიდან (ტ.1, ს.ფ. 31).
ამდენად, იმ შემთხვევაში, თუ კ. ს.-ე 2010 წლის 9 დეკემბერს ქ. ტყიბულში, რ.-ის ქ. №9/2-ში მდებარე 74.98 კვ.მ საცხოვრებელი ბინის მესაკუთრე გახდა, ე.ი ამ მომენტიდან იგი ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრიცაა. ზემოაღნიშნული ნორმათა განმარტებიდან გამომდინარე თუ საწინააღმდეგო არ დგინდება, ამ შემთხვევაში ივარაუდება, რომ დ. ე.-ემ საცხოვრებელი ბინის გასხვისებასთან ერთად გაასხვისა ის უფლებები, რაც მას ჰქონდა, როგორც ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრს, ხოლო იმ შემთხვევაში თუ იგი „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის ძალაში შესვლის დროს ახორციელებდა მფლობელობას სადავო ფართზე, აღნიშნული მდგომარეობა გადავა საცხოვრებელი ბინის ახალ შემძენზეც 2010 წლის 9 დეკემბერიდან.
ამასთან ერთად, სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს საქმეში არსებული დ. ე.-ის განმარტება (ტ.1. ს.ფ.41-23), ბინათმესაკუთრეთა განმარტებები (ტ. 1, ს.ფ. 21-30) საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში და გამოიკვლიოს, ფლობდა თუ არა სადავო სარდაფს დ. ე.-ე „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის ძალაში შესვლის დროს. ამ შემთხვევაში დ. ე.-ის მიერ საცხოვრებელი ბინის გასხვისებით გასხვისებულად ითვლება ის უფლება, რაც მას გააჩნდა სადავო სარდაფზე თუ საწინააღმდეგო არ დგინდება მაგალითად, ხელშეკრულებით ან ამხანაგობის კრების ოქმით, ან თუ მფლობელმა სამუდამოდ დათმო ნივთი, ან სხვა გზით დაკარგა ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობა.
ამრიგად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილია დასაბუთებული პრეტენზია. კონკრეტულ შემთხვევაში, დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის პროცესსში, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენა ან დაუდგენლობა, ამ ფაქტების შეფასება და მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან განმარტება.
კასატორი უთითებს ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც, კონკრეტული სადავო ურთიერთობის ზემოაღნიშნული თავისებურებებიდან გამომდინარე, გამორიცხავენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს.
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. კ. ს.-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე თ. თოდრია
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
