საქმე №ას-1554-1457-2012 8 იანვარი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბ. ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კერძო საჩივრის ავტორები – თ. და ლ. ს.-ები

მოწინააღმდეგე მხარე – ს. მ.-ი, ს. რ.-ა

მოპასუხეები - ე. ს.-ე, ე. ფ.-ა

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 8 ნოემბრის განჩინება

კერძო საჩივრის ავტორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ს. მ.-მა და ს. რ.-ამ სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ე. ფ.-ასა და ე. ს.-ის მიმართ ქ.სენაკში, შ.-ას ქუჩა №18-ში მდებარე ა. ბ.-ოს სამკვიდრო ქონების – საცხოვრებელი სახლის, ასევე მიწის ნაკვეთის თანამესაკუთრეებად აღიარებისა და აღნიშნული ქონებიდან ე. ს.-ის გამოსახლების მოთხოვნით.

ე. ფ.-ამ სარჩელი ცნო სრულად, ხოლო ე. ს.-ემ სარჩელი არ ცნო.

სენაკის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით ს. მ.-ისა და ს. რ.-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ს. მ.-მა და ს. რ.-ამ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ს. მ.-ისა და ს. რ.-ას სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა სენაკის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ს. მ.-ისა და ს. რ.-ას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ს. მ.-ი და ს. რ.-ა ცნობილ იქნენ სენაკში, ნ. შ.-ას ქუჩა №18-ში მდებარე ა. ბ.-ოს სახელზე რეგისტრირებული ქონების თანამესაკუთრეებად, ე. ს.-ე გამოსახლებულ იქნა სენაკში, ნ. შ.-ას ქუჩა №18-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან, ს. მ.-ისა და ს. რ.-ას სარჩელი სენაკში, ნ. შ.-ას ქუჩა №18-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან ე. ს.-ის ოჯახის წევრების გამოსახლების ნაწილში დარჩა განუხილველად.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. ს.-ემ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 26 აპრილის განჩინებით ე. ს.-ის საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული და დარჩა განუხილველად.

სააპელაციო პალატას განცხადებით მიმართეს თ. და ლ. ს.-ებმა ამავე სასამართლოს 2011 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით:

ა. ბ.-ოს პირველი რიგის მემკვიდრეებად ითვლებიან განმცხადებლები: ა. ბ.-ოს შვილის, ვ.ი ს.-ის შვილები, რადგან მამა, ვ.ი ს.-ი გარდაიცვალა დედის გარდაცვალებამდე, ხოლო დედა, ა. ბ.-ო გარდაიცვალა 1993 წლის 15 თებერვალს. გარდაცვალების შემდგომ მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებას დაეუფლნენ განმცხადებლები. სვეტალანა მ.-ი და ს. რ.-ა ბებიის დაკრძალვაზე არ ყოფილან და არც იციან სად მდებარეობს ბებიის დანაშთი ქონება. სადავო ქონების საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულმა თანამესაკუთრეებმა შეგნებულად დაუმალეს სასამართლოს ა. ბ.-ოს პირველი რიგის მემკვიდრეების არსებობის შესახებ, ის გარემოება, რომ თ. და ლ. ს.-ები საქმის განხილვაზე მიწვეული არ ყოფილან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, განმცხადებლებმა გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის საფუძვლად მიიჩნიეს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 8 ნოემბრის განჩინებით თ. ს.-ისა ლ. ს.-ის განცხადება ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებაზე, რომ სენაკში, ნ. შ.-ას ქ№18-ში მდებარე უძრავი ქონება ეკუთვნოდა ა. ბ.-ოს, რომელიც 1993 წლის 15 თებერვალს გარდაიცვალა. ა. მ.-ი იყო ა. ბ.-ოს ბიოლოგიური შვილი. 1944 წლის 5 აპრილს ა. მ.-ი ა. ბ.-ომ მიაშვილა თავის დას, ვ. მ.-ს და მის მეუღლეს - ბ. მ.-ს. ვ. მ.-ი გარდაიცვალა 1960 წლის 2 აპრილს, ხოლო ა. მ.-ი - 1997 წლის 15 სექტემბერს. გარდაცვალებამდე იგი ცხოვრობდა თავისი ბიოლოგიური დედის, ა. ბ.-ოს სახლში. ს. მ.-ი ა. მ.-ის ცოლია, ს. რ.-ა კი ა. მ.-ისა და ს. მ.-ის შვილი. პირველი რიგის სხვა მემკვიდრეები ა. მ.-ს არ დარჩენია.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით, ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით, მიუთითა ასევე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2010 წლის 27 მაისის განჩინებაზე, საქმეზე „ჭიჭინაძე საქართველოს წინააღმდეგ“ (სადაც სასამართლომ განმარტა, რომ ჩამოყალიბებულ სასამართლო პრაქტიკაზე დაყრდნობით, გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის, როგორც ქმედების ბუნების გათვალისწინებით, განახლებული პროცესი გადაწყვეტილების ხელახლა დადგენითაც რომ დამთავრდეს, იგი მაინც ვერ უზრუნველყოფს სამართლებრივი დაცვის სათანადო საშუალებას, რაც დააკმაყოფილებს კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტითა და პირველი ოქმის პირველი მუხლით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს. სასამართლომ ასევე განაცხადა, რომ საბოლოო გადაწყვეტილების გაბათილების უფლებამოსილება უნდა განხორციელდეს განსაკუთრებული სიფრთხილით, ისე, რომ, შეძლებისდაგვარად, მაქსიმალურად იქნეს დაცული სამართლიანი ბალანსი სხვადასხვა ინტერესს შორის) და განმარტა, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა დასაშვებია მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევაში, მაშინ, როცა განმცხადებელი სასამართლოს წარუდგენს საქმის წარმოების განახლების აუცილებლობის დამადასტურებელ უტყუარ მტკიცებულებებს. განმცხადებლებს სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ ისინი იყვნენ ა. ბ.-ოს პირველი რიგის მემკვიდრეები და მიღებული ჰქონდათ სამკვიდრო. მხოლოდ მხარეთა განმარტებები კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლებისათვის პალატამ საკმარისად არ მიიჩნია.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე კერძო საჩივარი შეიტანეს თ. და ლ. ს.-ებმა, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება შემდეგი დასაბუთებით:

კერძო საჩივრის ავტორების აწ გარდაცვლილი მამის - ვ. ს.-ის დეიდაშვილის, ა. მ.-ის მეუღლემ და ქალიშვილმა: ს. მ.-მა და ს. რ.-ამ მიმართეს სენაკის რაიონულ სასამართლოს ქ.სენაკში, ნ. შ.-ას ქN18-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით. აღნიშნული ქონება ეკუთვნოდა თ. და ლ. ს.-ების მამის დედას - ა. ბ.-ოს, რომლის გარდაცვალებისთანავე სამკვიდრო მისმა ერთადერთმა კანონისმიერმა პირველი რიგის მემკვიდრეებმა, კერძო საჩივრის ავტორებმა მიიღეს, კერძოდ, თ. და ლ. ს.-ები ფლობდნენ და სარგებლობდნენ დანაშთი ქონებით, მისი ძირითადი, ღირებული ნაწილი მემკვიდრეებმა გადაიტანეს ძირითად საცხოვრებელ ადგილას, სახლში დროებით საცხოვრებლად შეუშვეს მამის - ვ. ს.-ის დეიდაშვილი, ა. ს.-ი, რომელიც ს. მ.-ის მეუღლე და ს. რ.-ას მამაა. ა. მ.-ი გარდაიცვალა ზუგდიდში. მისი გარდაცვალების შემდეგ თ. და ლ. ს.-ებმა ა. ს.-ის გერს - ე. ფ.-ასა და მის მეუღლეს ნება დართეს ბებიის - ა.ბ.-ოს სახლში საცხოვრებლად შეეშვათ ს.-ეები. ე.ფ.-ამ და მისმა მეუღლემ ს.-ეებს დაუმალეს ლ. და თ. ს.-ებს არსებობის თაობაზე და არწმუნებდნენ, რომ ა.ბ.-ოს ერთადერთი კანონისმიერი მემკვიდრე, მისი დის შვილი - ა. მ.-ი იყო, ხოლო ა.მ.-ის გარდაცვალების შემდეგ - ს. მ.-ი და ს. რ.-ა, ხოლო ფ.-ები, როგორც ამ უკანასკნელთა წარმომადგენლები, ს.-ეებს სახლის დატოვებას სთხოვდნენ. უძრავი ქონების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მიზნით არაერთხელ მიმართეს სასამართლოს და ითხოვდნენ ე. ფ.-ასა და ა. ბ.-ოს ნათესაური კავშირის დადგენას, საბოლოოდ, ახალი სარჩელით ფ.-ებმა ითხოვეს ს. მ.-ისა და ს. რ.-ას ა. ბ.-ოს მემკვიდრეებად ცნობა, მაშინ, როდესაც ე. ფ.-ამ და მისმა მეუღლემ იცოდნენ ნამდვილი მემკვიდრეების: ლ. და თ. ს.-ების თაობაზე. აღნიშნული დასტურდება როგორც სასარჩელო განცხადებით, ისე საქმეზე დაკითხული მოწმეთა ჩვენებებით. მოპასუხედ დასახელებულმა ე. ს.-ემ არ იცოდა აღნიშნული და მან ამ მიზეზით ვერ აცნობა სასამართლოს კანონისმიერი მემკვიდრეების არსებობა. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სასამართლომ არასწორად ცნო ა. ბ.-ოს სამკვიდრო ქონების თანამესაკუთრეებად ს.მ.-ი და ს.რ.-ა, ასევე არასწორად დააკმაყოფილა მათი მოთხოვნა ე.ს.-ის გამოსახლების თაობაზე. აღნიშნულის საფუძველზე საქმის შედეგით დაინტერესებულმა ე.ფ.-ას მეუღლე დ. ფ.-ამ, საჯარო რეესტრში დაარეგისტრირა უძრავი ქონება და სენაკის შინაგან საქმეთა სამმართველოს მეშვეობით ითხოვა ე.ს.-ის გამოსახლება. 2012 წლის 25 აგვისტოს ე.ს.-ისათვის გახდა ცნობილი ა.ბ.-ოს შვილიშვილებისა და კანონისმიერი პირველი რიგის მემკვიდრეების: თ. და ლ. ს.-ების თაობაზე, ხოლო ამ უკანასკნელებმა, თავის მხრივ, საჯარო რეესტრში არსებული ჩანაწერით შეიტყვეს სამკვიდრო უძრავ ქონებაზე მოწინააღმდეგე მხარის საკუთრების უფლების აღრიცხვის ფაქტი. აღნიშნული ადასტურებს იმ გარემოებას რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით არ არის დადგენილი ს. მ.-ისა და ს. რ.-ას მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებად ყოფნის ფაქტი. პირველი რიგის მემკვიდრეებს ა.ბ.-ოს გარდაცვლილი შვილის - ვ. ს.-ის შვილები: თ. და ლ. ს.-ები წარმოადგენენ, რომლებმაც დაკრძალეს გარდაცვლილი ბებია. ე.ს.-ისათვის აღნიშნულის თაობაზე უცნობი იყო და ამ გარემოებით ისარგებლა როგორც მოსარჩელემ, ისე მოპასუხედ დასახელებულმა ე.ფ.-ამ, სასამართლოს არ აცნობეს ნამდვილი მემკვიდრეების შესახებ და პირველი რიგის მემკვიდრედ დაასახელეს ა. მ.-ი - მამკვიდრებლის დის შვილი, რომელიც ა. ბ.-ოს ბიოლოგიური შვილი კი იყო, მაგრამ მშობელს იგი ოფიციალურად გაშვილებული ჰყავდა დაზე, რომელმაც თითქოს ფაქტობრივი ფლობით მიიღო დედის სამკვიდრო და მისი გარდაცვალების შემდგომ სამკვიდრო ა. მ.-ის პირველი რიგის მემკვიდრეებმა მიიღეს. მამკვიდრებლის კანონისმიერმა მემკვიდრეებმა სამკვიდროზე უფლება სხვადასხვა, მათ შორის იმ საფუძვლითაც არ აღირიცხეს, რომ მოდავე არ ჰყავდათ. საქმის წარმოების განახლების საფუძველს, კერძო საჩივრის ავტორთა განმარტებით, წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 1337-ე მუხლით დადგენილი წინა რიგის მემკვიდრეთა არსებობის პირობებში, შემდეგი რიგის მემკვიდრეთა არსებობის ფაქტის გამორიცხვა. მოცემულ შემთხვევაში, თ. და ლ. ს.-ების უფლება სამკვიდროზე სწორედ ზემოაღნიშნული საფუძვლიდან გამომდინარე, გამორიცხავდა მოწინააღმდეგე მხარეთა უფლებას სადავო ქონებაზე. ის გარემოება, რომ საქმის შედეგით დაინტერესებულმა ე.ფ.-ამ სასამართლოს კანონისმიერი მემკვიდრეების არსებობის ფაქტი დაუმალა, ხოლო სასამართლო, თავის მხრივ, მოკლებული იყო შესაძლებლობას, სცოდნოდა მათი არსებობის თაობაზე ეს უკანასკნელნი ობიექტურად ვერ იქნებოდნენ საქმეში ჩაბმულები, სასამართლომ მიიღო არასწორი გადაწყვეტილება. ლ. და თ. ს.-ებისათვის ქონების სხვა პირთა საკუთრებად უკანონოდ აღრიცხვის ფაქტი სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ გახდა ცნობილი, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ, საქმის წარმოების განახლების საფუძვლის არსებობას ამტკიცებს, რაც სასამართლომ სრულიად უსაფუძვლოდ არ დააკმაყოფილა, ამასთანავე, განმცხადებლები საქმის განხილვაზე არც კი მიუწვევია. ასევე არასწორია გასაჩივრებული განჩინების განმარტება, რომ განმცხადებელს ეკისრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მისი უფლების შელახვის ფაქტის მტკიცების ტვირთი, სწორედ აღნიშნულიდან გამომდინარეობდა კერძო საჩივრის ავტორთა მიმართვა პოლიციისა და სასამართლოსათვის მას შემდეგ, რაც შეიტყვეს კონსტიტუციური უფლების დარღვევის ფაქტი, არასწორია ასევე სასამართლოს მითითება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაზე, რადგანაც გაურკვეველია, სასამართლოს მოსაზრება, საქმის ხელახლა განხილვა რატომ ვერ უზრუნველყოფდა განმცხადებელთა უფლების სამართლებრივ დაცვას. საქმის ხელახლა განხილვის შემთხვევაში სასამართლო დარწმუნდება თ. და ლ. ს.-ების კეთილსინდისიერებაში. სასამართლომ ასევე არასწორად აღნიშნა, რომ თ. და ლ. ს.-ები არ იყვნენ ა. ბ.-ოს ნათესავები, იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლოს აღნიშნული საეჭვოდ მიაჩნდა, ხარვეზის დადგენის შესახებ განჩინებით სასამართლოს ამ ნაწილში მხარისათვის უნდა განესაზღვრა საპროცესო ვადა, ამასთანავე, საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას სასამართლომ უსაფუძვლოდ დაადგინა ა. და ვ. ბ.-ოების ნათესაური კავშირი, ხოლო ლ. და თ. ს.-ები სხდომაზე არც კი მიუწვევიათ, რომლებიც სასამართლოს წარუდგენდნენ სადავო გარემოების დამადასტურებელ დოკუმენტებს, აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად სასამართლოს ასევე შეეძლო შესვენების გამოცხადება, ასევე არ შეუფასებია ის გარემოება, რომ კერძო საჩივრის ავტორები დავას არ წამოიწყებდნენ იმ შემთხვევაში, თუ ისინი მამკვიდრებლის კანონისმიერი პირველი რიგის მემკვიდრეები არ იქნებოდნენ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 10 დეკემბრის განჩინებით თ. და ლ. ს.-ების კერძო საჩივარი მიღებულ იქნა განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო კერძო საჩივრის საფუძვლების ანალიზის, საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. და ლ. ს.-ების კერძო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 420-ე მუხლის თანახმად, კერძო საჩივრების განხილვა ზემდგომ სასამართლოებში წარმოებს შესაბამისად ამ სასამართლოებისათვის გათვალისწინებული წესების დაცვით. ამავე კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

პალატა ყურადღებას გაამახვილებს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე იმ გარემოებაზე, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 15 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, რომლის ბათილად ცნობასაც მხარე მოითხოვს, დადგენილად იქნა მიჩნეული შემდეგი გარემოებები:

სენაკში, ნ. შ.-ას ქN18-ში მდებარე უძრავი ქონება ეკუთვნოდა 1993 წლის 15 თებერვალს გარდაცვლილ ა. ბ.-ოს.

ა. მ.-ი იყო ა. ბ.-ოს ბიოლოგიური შვილი.

1944 წლის 5 აპრილს ა. მ.-ი ა. ბ.-ომ მიაშვილა დას - ვ. მ.-სა და მის მეუღლეს - ბ. მ.-ს.

ვ. მ.-ი გარდაიცვალა 1960 წლის 2 აპრილს, ხოლო ა. მ.-ი - 1997 წლის 15 სექტემბერს. გარდაცვალებამდე იგი ცხოვრობდა თავისი ბიოლოგიური დედის, ა. ბ.-ოს სახლში.

ს. მ.-ი ა. მ.-ის მეუღლეა, ხოლო ს. რ.-ა ა. მ.-ისა და ს. მ.-ის შვილი. პირველი რიგის სხვა მემკვიდრეები ა. მ.-ს არ დარჩენია.

სამოქალაქო კოდექსის 1260-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 1259-ე მუხლის მიხედვით, გაშვილებულმა ა. მ.-მა დაკარგა ქონებრივი უფლებები ა. ბ.-ოს, როგორც დედის მიმართ, თუმცა ეს უფლებები შეიძინა მშვილებელ ვ. მ.-ის და, აქედან გამომდინარე, ა. ბ.-ოს, როგორც ვ. მ.-ის დის მიმართ. სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლის თანახმად, ვინაიდან ა. ბ.-ოს კანონით პირველი რიგის მემკვიდრეები არ დარჩენია და მისი გარდაცვალების დროისათვის ვ. ბ.-ო გარდაცვლილი იყო, ა. ბ.-ოს კანონით მემკვიდრედ ითვლებოდა მხოლოდ ა. მ.-ი, რომელმაც სამკვიდრო, სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 1433-ე მუხლის თანახმად, მიიღო ფაქტობრივი ფლობით და 1993 წლის 15 თებერვლიდან გარდაცვალებამდე - 1997 წლის 15 სექტემბრამდე ითვლებოდა ქონების მესაკუთრედ, ხოლო მისი გარდაცვალებით, სამოქალაქო კოდექსის 1320-ე მუხლის თანახმად, სადავო ქონებაზე კვლავ გაიხსნა სამკვიდრო, რომელიც მისი პირველი რიგის მემკვიდრეებმა: მეუღლემ - ს. მ.-მა და შვილმა - ს. რ.-ამ მიიღეს, რაც დადასტურდა ე. ფ.-ას, მოწმეების: ნ. ც.-ას, ჯ. ხ.-ას, დ. ფ.-ას, ვ. ჩ.-ასა და თ. ნ.-ას ჩვენებებით, ასევე ე. ს.-ის განმარტებითა და მისი ინიციატივით დაკითხული მოწმის ჩვენებით.

ამდენად, დადგენილია სადავო ქონებაზე სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 1433-ე მუხლის თანახმად, ს. მ.-ისა და ს. რ.-ას თანასაკუთრება, რაც სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ე. ს.-ის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი გახდა.

საქმის მასალების შესწავლით დასტურდება, რომ თ. და ლ. ს.-ები სააპელაციო პალატის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას მოითხოვდნენ იმ საფუძვლით, რომ ა. ბ.-ოს პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრეები არიან, კერძოდ, მამკვიდრებლის შვილის - ვ. ს.-ის შვილები, ხოლო მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე მამის - ვ.ს.-ის გარდაცვალების გამო, სწორედ განმცხადებლები უნდა მიეჩნია სასამართლოს ა. ბ.-ოს მემკვიდრეებად, რომლებმაც სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს. სამკვიდროს მიღების ფაქტის დადასტურების მიზნით განმცხადებლებმა მიუთითეს, რომ სამკვიდროს ღირებული ნაწილი გადაიტანეს მათ მუდმივ საცხოვრებელ ადგილას ქ.თბილისში, ხოლო უძრავი ქონების მოვლა-პატრონობის მიზნით ნება დართეს მამის დეიდაშვილ ა. მ.-ს, ეცხოვრა ა. ბ.-ოს სახლში. 1997 წელს, ა. მ.-ის გარდაცვალების შემდგომ, ე. ფ.-ას შუამდგომლობით სადავო სახლში ცხოვრების უფლება განმცხადებლებმა მისცეს ს.-ეების ოჯახს.

თ. და ლ. ს.-ების განმარტებით, მათ სახელზე სამკვიდრო მოწმობა არ გაიცა, რადგანაც ვ. ს.-ის დაბადების მოწმობა არ მოიძებნა, ხოლო პირთა ნათესაური კავშირის ფაქტის დადგენის მიზნით მიმართეს სასამართლოს.

საყურადღებოა, რომ მხარეს არც განცხადებაზე დაურთავს, არც საქმის არსებითი განხილვისას წარუდგენია და არც კერძო საჩივარს ერთვის განცხადებაში მითითებული ნათესაური კავშირის დამადასტურებელი დოკუმენტი, უფრო მეტიც, მხარე, ერთი მხრივ, განმარტავს, რომ ნათესაური კავშირის დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ იქნა მოპოვებული და, მეორე მხრივ, მხოლოდ მის ზეპირ განმარტებას ამყარებს სადავო გარემოებას, ამასთანავე, საქმეში არც პირთა ნათესაური კავშირის დადგენის მიზნით სასამართლოსათვის მიმართვის დამადასტურებელი მტკიცებულებაა წარმოდგენილი და არც სასამართლოს მიერ ამ საკითხზე მიღებული გადაწყვეტილება, ასეთის არსებობის შემთხვევაში.

ამ მიმართებით საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე, რომლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრულია მტკიცებულებების წრე, კერძოდ, ის, თუ რა შეიძლება იქნას მიჩნეული მტკიცებულებად სამოქალაქო საქმის განხილვისას, კანონის ძალით ასეთად მიიჩნევა მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტები, მოწმეთა ჩვენები, ფაქტების კონსტატაციის მასალები, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებები და ექსპერტთა დასკვნები, ამავე ნორმის მე-3 ნაწილით კი, კანონმდებელმა განსაზღვრა მტკიცებულებათა განკუთვნადობის საკითხი, კერძოდ, დაადგინა სასამართლოს ვალდებულება, შეფასება მისცეს მხარის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებას იმ თვალსაზრისით, თუ რამდენად შეიძლება იქნას სადავო ფაქტი წარდგენილი მტკიცებულებით დადასტურებული (საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ განმცხადებლებს განცხადებაში მითითებული გარემოებები და მათი მოთხოვნის საფუძვლიანობა არ დაუსაბუთებიათ, ამასთანავე, ვერ იქნება გაზიარებული კერძო საჩივრის არგუმენტი, რომ სასამართლო ვალდებული იყო ხარვეზის დადგენისას მხარისათვის განესაზღვრა ვადა სადავო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულების წარდგენისათვის, რადგანაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები, ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე კი, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. დასახელებული ნორმების ანალიზით დასტურდება, რომ მხარე, რომელიც აყენებს მოთხოვნას სასამართლოს წინაშე ან უარყოფს მისი მოწინააღმდეგე მხარის მიერ სადავოდ გახდილ გარემოებას, ვალდებულია სათანადოდ, უტყუარად დაადასტუროს მისი პოზიცია, ისე, რომ სასამართლოს არ გააჩნია უფლებამოსილება, მხარეს მიუთითოს კონკრეტული მტკიცებულების წარდგენაზე.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მხარემ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით ვერ დაადასტურა სადავო გადაწყვეტილებით მისი კონსტიტუციით აღიარებული უფლების დარღვევის ფაქტი. ამასთანავე, საყურადღებოა კერძო საჩივრის ავტორთა მითითება, რომ ნათესაური კავშირის არარსებობის შემთხვევაში თ. და ლ. ს.-ები არც შინაგან საქმეთა სამმართველოს და არც სასამართლოს მიმართავდნენ საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით. აღნიშნულთან მიმართებით, საკასაციო პალატა კვლავ მიუთითებს, რომ ნათესაობის ფაქტის ნამდვილობისათვის საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნითა თუ გადაწყვეტილების აღსრულების შეჩერების თხოვნით შესაბამისი ორგანოსათვის მიმართვა ვერ იქნება საკმარისი და ვერ დაედება საფუძვლად საქმის წარმოების განახლებას.

პალატა ვერ დაეთანხმება კერძო საჩივრის პრეტენზიას, რომ თ. და ლ. ს.-ები სასამართლომ საქმის განხილვაზე არ მიიწვია, რა დროსაც ისინი მათი პოზიციის დამადასტურებელ მტკიცებულებებს წარადგენდნენ. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ლ. და თ. ს.-ების სახელით საქმის წარმოების განახლების თაობაზე განცხადება შეიტანა მათმა წარმომადგენელმა ნ. ბ.-მა, საქმეში წარმოდგენილი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 96-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად გაცემული მინდობილობით განმცხადებლებმა საქმის წარმოების უფლებამოსილება მიანიჭეს ნ. ბ.-ს და მინდობილობის მოქმედების ვადად განსაზღვრულია 2013 წლის 31 იანვარი. სასამართლო სხდომის თაობაზე სატელეფონო შეტყობინებით ეცნობა ლ. და თ. ს.-ების წარმომადგენელს (იხ. სატელეფონო შეტყობინების აქტი) და 2012 წლის 8 ნოემბრის სხდომაზე საქმის განხილვაში მონაწილეობდა სწორედ ნ. ბ.-ი.

აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმადაც მხარეს ან მის წარმომადგენელს სასამართლო უწყებით ეცნობება სასამართლო სხდომის ან ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების დრო და ადგილი. უწყება მხარისათვის და მისი წარმომადგენლისათვის ჩაბარებულად ჩაითვლება, თუ იგი ჩაჰბარდება ერთ-ერთ მათგანს ან ამ კოდექსის 74-ე მუხლით გათვალისწინებულ სუბიექტებს, ხოლო ჩაბარების განსხვავებულ, გონივრულ წესზე მხარეთა შეთანხმების არსებობის შემთხვევაში − ამ შეთანხმებით გათვალისწინებული წესით. წარმომადგენელი ვალდებულია უწყების ჩაბარების შესახებ აცნობოს მხარეს. სასამართლო უწყებით სასამართლოში იბარებენ აგრეთვე მოწმეებს, ექსპერტებს, სპეციალისტებსა და თარჯიმნებს. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, უშუალოდ მხარის ან მისი წარმომადგენლის ინფორმირება ორივე მათგანის ინფორმირებად მიიჩნევა, ამასთანავე, წარმომადგენელს ეკისრება ვალდებულება, სასამართლო შეტყობინების თაობაზე აცნობოს მხარეს. ის გარემოება, რომ მხარე უფლებამოსილების მინიჭების თაობაზე გამოხატავს ნებას, მიანიშნებს სწორედ მის მიერ გამოხატული ნების ფარგლებში წარმომადგენლის ვალდებულებაზე, ჯეროვნად განახორციელოს მინდობილობის შინაარსში გადმოცემული მხარის ნება. მოცემულ შემთხვევაში, თ. და ლ. ს.-ების წარმომადგენლის სასამართლო სხდომაზე მიწვევა სწორედ მხარეთა მიწვევას უთანაბრდება და განმცხადებლებს სრული უფლებამოსილება ჰქონდათ მათი უფლებები დაეცვათ სასამართლოში, მათ შორის, წარდეგინათ მტკიცებულებები.

უდავოა, რომ ლ. და თ. ს.-ები საქმის წარმოების განახლებას მოითხოვდნენ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით, რომლის თანახმადაც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება დაინტერესებული პირის განცხადებით შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ პირი, რომლის უფლებებსა და კანონით გათვალისწინებულ ინტერესებს უშუალოდ ეხება მიღებული გადაწყვეტილება, არ იყო მოწვეული საქმის განხილვაზე.

იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა განმცხადებელთა უფლება სამკვიდრო ქონებაზე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით განმცხადებლების უფლების დარღვევის ფაქტი არ დამტკიცდა, რაც საქმის წარმოების განახლებაზე უარის თქმის საფუძველია.

რაც შეეხება კერძო საჩივრის ავტორთა მითითებას, რომ სასამართლომ არასწორად გამოიყენა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული გადაწყვეტილება, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, აღნიშნული არგუმენტიც უსაფუძვლოა, რადგანაც, როგორც საერთაშორისო სამართლის პრინციპებით, ისე ეროვნული კანონმდებლობით დადგენილია, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება ფუნქციური დატვირთვით ქვეყნის სახელით გამოტანილი მართლმსაჯულების აქტია, რომლის უმთავრესი ამოცანა ამ გადაწყვეტილებით დადასტურებული ურთიერთობის რეალურად აღსრულებაა. სასამართლო გადაწყვეტილება, ობიექტური და სუბიექტური ფარგლების გათვალისწინებით, კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ, სავალდებულოა როგორც მოდავე მხარეთათვის, ისე ნებისმიერი სხვა პირისათვის, რომელთაც ერთმევათ უფლება, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება თუ სამართლებრივი შედეგი კვლავ გახადონ სადავო (სსსკ მე-10 მუხლი, XXVIII თავი), ერთადერთი საგამონაკლისო შემთხვევა, როდესაც დასრულებული საქმის წარმოება შესაძლოა განახლდეს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გაუქმების გზით, გათვალისწინებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-14 კარით და აღნიშნული, თავისი მიზნებიდან გამომდინარე, წარმოადგენს არა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებისა თუ მართლმსაჯულების სხვა აქტის შემდგომი გასაჩივრების შესაძლებლობას, არამედ მიმართულია მხარის უფლებაზე, კანონით ზუსტად განსაზღვრული შემთხვევების არსებობისას, როდესაც საქმის წარმოების განახლების საფუძველი მისთვის ობიექტურად იყო უცნობი საქმის წარმოების დასრულებამდე, არ აღმოჩნდეს არათანაბარ მდგომარეობაში, ამასთანავე, ნიშანდობლივია, რომ მხოლოდ ასეთი გარემოების არსებობა საკმარისი არაა და კანონმდებელი სავალდებულოდ თვლის საქმის წარმოების განახლების საფუძვლად მხარის მიერ მიჩნეული გარემოების უტყუარად დადგენის აუცილებლობას, რათა არ შეილახოს მართლმსაჯულების სტაბილური როლი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ლ. და თ. ს.-ების კერძო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე, 420-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ლ. და თ. ს.-ების კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 8 ნოემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელად. კერძო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე