№ას-1084-1015-2012 7 თებერვალი, 2013 წელი,
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატის
შემადგენლობა
ვ. როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები _ ა. პ-ი, ი. პ-ი
მოწინააღმდეგე მხარე _ ი. მ-ი
მესამე პირი დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე - ნ. ო-ი
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 3 ივლისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება
დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ი. მ-მა სარჩელით მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს ა. და ი. პ-ების მიმართ და მოითხოვა ფულადი ვალდებულების შესრულება შემდეგი დასაბუთებით: 2001 წლის 1 მაისს მხარეთა შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. ნასყიდობის ფასი 1 800 აშშ დოლარი მყიდველს ერთი წლის განმავლობაში უნდა გადაეხადა. ი. მ-მა გადაიხადა 110 აშშ დოლარი და 30 ლარი. მოპასუხეებმა უძრავი ქონება ი. მ-ის სახელზე არ აღრიცხეს და გადახდილი თანხის დაბრუნებაზეც უარი განაცხადეს. მოსარჩელე ცხოვრობდა და სარგებლობდა უძრავი ქონებით, ვიდრე მოპასუხემ არ გამოასახლა. ი. მ-მა 2001 წლის სექტემბერში დაასრულა დამხმარე სათავსის ე.წ „ლოჯიის“ მიშენება საცხოვრებელ სახლზე. აქედან გამომდინარე, მოპასუხეებს სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ ნივთზე გაწეული ხარჯების 10 081 ლარის, გადახდილი ნასყიდობის საფასაურის 110 აშშ დოლარისა და 30 ლარის გადახდა.
მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე - ნ. ო-ი ეთანხმება სასარჩელო მოთხოვნას.
მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს შემდეგი დასაბუთებით: 2001 წლის 1 მაისის შეთანხმების საფუძველზე ი. მ-მა გადაიხადა მხოლოდ 110 აშშ დოლარი და 30 ლარი, რის გამოც მოსარჩელეს ქონება არ გადასცემია. მოსარჩელის მიერ მიშენებული უკანონო ნაგებობაა და ექვემდებარება დემონტაჟს. მან ჩაატარა მხოლოდ 150 ლარის ღირებულების უმნიშვნელო შესაკეთებელი სამუშაოები, რომლის თაობაზეც თანხმობა ა. პ-სა და ი. პ-ს მოსარჩელისათვის არ მიუციათ.
გორის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებით ი.მ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ა. პ-სა და ი. პ-ს მოსარჩელე ი. მ-ის სასარგებლოდ 110 აშშ დოლარისა და 30 ლარის სოლიდარული წესით გადახდა დაეკისრა. ი. მ-ის სარჩელი მოპასუხე ა. პ-ისა და ი. პ-ისათვის 10 081 ლარის გადახდის დაკისრების შესახებ მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 3 ივლისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ა. პ-სა და ი. პ-ს ი. მ-ის სასარგებლოდ 10 081 ლარის გადახდა დაეკისრათ. პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2001 წლის 1 მაისს, ერთი მხრივ, ი. მ-სა და ნ. ო-ს და, მეორე მხრივ, ი. პ-სა და ა. პ-ს შორის წერილობით გაფორმდა შეთანხმება, რომლითაც ი. და ა. პ-ები ი. მ-ის ოჯახს 2002 წლის 1 მაისამდე 1 800 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, საკუთრებაში გადასცემდნენ ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში მდებარე საცხოვრებელ ბინას (შემდგარი ორი ოთახისა და აბაზანა-სამზარეულოსაგან). ა. და ი. პ-ები არიან მეუღლეები, ასევე მეუღლეები არიან ი. მ-ი და ნ. ო-ი. პალატამ მიიჩნია, რომ ა. და ი. პ-ებს ი. მ-ისაგან 2001 წლის 1 მაისის შეთანხმების საფუძველზე 23.05.2011წელს 110 აშშ დოლარი და 30 ლარი აქვთ მიღებული.
პალატამ განმარტა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია იმ გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულება, რომ მან მოპასუხეებს ამ თანხის გარდა, ასევე გადასცა 1163 აშშ დოლარი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა გადაცემული თანხის დაბრუნების თაობაზე საფუძვლიანია მხოლოდ 110 აშშ დოლარისა და 30 ლარის დაბრუნების ნაწილში. 2001 წლის 25 ივლისს დაიდო პრივატიზაციის ხელშეკრულება, ერთი მხრივ, კასპის კომუნალურ საწესჩვეულებო სამშენებლო მომსახურების სამმართველოს საბინაო განყოფილების წარმომადგენელსა და, მეორე მხრივ, ა. პ-სა და ი. ს-ს (პ-ს) შორის, რომლის თანახმად, მათ ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში მდებარე ორ-ოთახიანი საცხოვრებელი ბინა საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაეცათ. აღნიშნული ბინა 2001 წლის 5 სექტემბერს საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხა ა. პ-სა და ი. ს-ს სახელზე.
2001 წლის 25 ივლისის პრივატიზაციის ხელშეკრულების გაუქმების მოთხოვნით დავა წამოიწყო მოპასუხის ა. პ-ის ძმამ - ვ. პ-მა და თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მისი მოთხოვნა დაკმაყოფილდა. საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, ვ. პ-ის მოთხოვნით, გაუქმდა ა. პ-ის მესაკუთრეობის თაობაზე არსებული სარეგისტრაციო ჩანაწერი 2011 წლის 16 თებერვალს. მოგვიანებით, 2011 წლის 14 ნოემბერს კასპის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიერ ა. პ-ის სახელზე გაიცა საკუთრების უფლების მოწმობა N26, რომლის მიხედვითაც, მას გადაეცა საკუთრებაში ქ.კასპში, კ-ას ქ. N16-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ორი 33,71მ2 ოთახი. აღნიშნული ქონება 2011 წლის 15 ნოემბერს საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა ა. პ-ის საკუთრების უფლებით, თუმცა მოპასუხეთა მხრიდან სადავოდ არ გამხდარა ის გარემოება, რომ აღნიშნული ფართი კვლავაც წარმოადგენს მოპასუხეთა, როგორც მეუღლეთა თანასაკუთრებას, შესაბამისად, მათი საკუთრების უფლება ბინის 33,71მ2 ფართზე 2001 წლის 5 სექტემბრიდან ფაქტობრივად არ გაუქმებულა. საქმის მასალებით დგინდება, რომ ა. პ-მა 2011 წლის დეკემბერში ანუ, მას მერე, რაც საბოლოოდ დაირეგისტრირა საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე, 2001 წლის 1 მაისის შეთანხმების საფუძველზე მცხოვრები ი. მ-ი ოჯახთან ერთად გამოასახლა.
ამდენად, დასტურდება, რომ ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში მდებარე უძრავი ნივთის მესაკუთრედ დავის მიმდინარეობისას მიიჩნეოდა მოპასუხე, რადგან მისი უფლება სათანადო წესით იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. პალატამ არ გაიზიარა ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში ლოჯის მიშენებისა და ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულების ანაზღაურების უსაფუძვლობის თაობაზე მოპასუხის არგუმენტი, უკანონოდ განხორციელებული მშენებლობა არ წარმოდგენს სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტს და მისი განხორცილების თაობაზე ი. მ-ს არ ჰქონდა მესაკუთრის თანხმობა, ხოლო სარემონტო სამუშაოებიდან ჩატარებულია მხოლოდ 150 აშშ დოლარის სამუშაოები. საქმეში წარმოდგენილია მთავარი არქმშენინსპექციის 10.12.2003 წლის წერილები რომლითაც ა. პ-ი გაფრთხილებულია, ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში უკანონო მშენებლობის მიმდინარეობის შესახებ. იმავე წლის 22 დეკემბერს მიღებულ იქნა დადგენილება, აღნიშნული მშენებლობის გამო, 2000 ლარით ა.პ-ის დაჯარიმების შესახებ. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში არსებული უკანონო მიშენების დემონტაჟის თაობაზე შიდა ქართლის რეგიონული არქმშენინსპექციის სარჩელზე, შეწყდა წარმოება გორის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 4 ივნისის განჩინებით, მოსარჩელის მიერ სარჩელზე უარის თქმის გამო. აღნიშნული განჩინებითვე დგინდება, რომ „პროექტის შემთანხმებელი და მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანოს მიერ უნებართვოდ ანდა პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტების ან მათი ნაწილების ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების წესის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 24 ნოემბრის 660-ე ბრძანებულებით განისაზღვრა უნებართვო მშენებლობების დაკანონების წესები და პროცედურა, რის გამოც, გორის რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ არქმშენინსპექციის უარი სარჩელზე არ ეწინააღმდეგებოდა მოქმედ კანონმდებლობას. მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ მთავარი არქმშენინსპექციის 22.12.2003 წლის დადგენილება ა. პ-ის 2000 ლარით დაჯარიმების თაობაზე არ აღსრულებულა, შესაბამისად, ა. და ი. პ-ებს ამ ოდენობის ქონებრივი დანაკლისი არ განუცდიათ.
ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ ბინაზე გაწეული ხარჯების დაკისრების კუთხით უმნიშვნელოა მოწინააღმდეგე მხარის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში დამხმარე სათავსი (ლოჯის) მიშენებულია უპროექტოდ, გამომდინარე იქიდან, რომ მესაკუთრეები სარგებელს იღებენ ბინაზე მიშენებული დამხმარე ფართით (ლოჯით). მხარეთა განმარტებებით, დასტურდება, რომ მოსარჩელის მიერ მიშენებული ლოჯის ხარჯზე, არსებულ ფართს მიემატა ე.წ დამხმარე ფართი, სადაც მოწყობილ იქნა სამზარეულო (სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 19 ივნისის სხდომის ოქმი 13:33). შესაბამისად, თუკი მოპასუხეთა კუთვნილი ფართი შედგებოდა ერთი საცხოვრებელი ოთახისა და სამზარეულოსაგან, მოსარჩელის ხარჯზე გაკეთებული გაუმჯობესების შედეგად ა. პ-ის სარგებლობაში არსებულ ფართს მიემატა სამზარეულო, საკუთრებად რეგისტრირებული 33,71 კვ.მ ფართის ნაცვლად, 53,25 კვ.მ ფართით, შეუზღუდავად სარგებლობენ მოპასუხეები მას შემდეგ, რაც ბინიდან მოსარჩელის ოჯახი გამოასახლეს. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ მთავარმა არქმშენინსპექციამ ზემოთ მითითებული საფუძვლით უარი თქვა მისი დემონტაჟის მოთხოვნაზე, არსებობს ლოგიკური, აშკარა და თანმიმდევრული ვარაუდის საფუძველი, რომ მიშენება შესაძლოა დაექვემდებაროს ლეგალიზებას მომავალში მესაკუთრის მიერ ან დარჩეს მის სარგებლობაში დაურეგისტრირებელი სახით.
პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ მიშენებასა და სარემონტო სამუშაოებზე გაწია ხარჯები, რაც შეადგენს 10081 ლარს. აღნიშნული გარემოება დასტურდება შპს „გ-ის“ მიერ შესრულებული სარემონტო სამუშაოების აღწერითა და შეფასებით, ასევე, აუდიტორული დასკვნით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134–ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, წერილობით მტკიცებულებებს წარმოადგენს აქტები, საბუთები, საქმიანი და პირადი ხასიათის წერილები, რომლებიც შეიცავს ცნობებს საქმისთვის მნიშვნელოვან გარემოებათა შესახებ. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნა განეკუთვნება 134–ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულ წერილობით მტკიცებულებას, რომლითაც გამყარებულია მოსარჩელის განმარტება ბინაზე ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულების თაობაზე და დგინდება, რომ ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში არსებული ბინის გარემონტებაზე გაწეული ხარჯები შეადგენს დაახლოებით 11000 ლარს. აღნიშნული გარემოება ასევე, დასტურდება შპს ,,გ-ის“ მიერ 2012 წლის 9 იანვრის შედგენილი ხარჯთაღრიცხვით, რომელიც იძლევა ინფორმაციას ი. მ-ის მიერ ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში შესრულებული სარემონტო სამუშაოების ჩამონათვალისა და მისი ღირებულების თაობაზე, რომელიც მთლიანობაში შეადგენს 10081 ლარს. ორივე მითითებული გაანგარიშება შედგა სპეციალისტის მონაწილეობით, შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მტკიცებულებათა წარმოუდგენლობის და მისი მოსაზრების მხოლოდ ზეპირი გადმოცემის პირობებში არ არსებობს მითითებული დოკუმენტებით გაკეთებული გაანგარიშების არასარწმუნოდ მიჩნევის საფუძველი.სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლით უზრუნველყოფილია მხარეთა თანაბარი შესაძლებლობები, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები, მტკიცებულებები. საპროცესო კანონმდებლობით დამკვიდრებული მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, ფაქტობრივი გარემოებების მითითება, მოწინააღმდეგე მხარის არგუმენტებთან შედავება და პოზიციების შესაბამისი მტკიცებულებებით გამყარება, მხარის პროცესუალურ ვალდებულებას წარმოადგენს და მისი ჯეროვნად განუხორციელებლობა იწვევს მოწინააღმდეგე მხარისთვის საპროცესო ვალდებულების შესრულების გაიოლებას. ამასთან, როგორც მოსარჩელეა შეზღუდული სარჩელში მითითებული გარემოებებით და ეკისრება მათი მტკიცების ვალდებულება, მოპასუხეც, თავის მხრივ, ვალდებულია, შესაგებლით საცილოდ გახადოს მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გააქარწყლოს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები. მოპასუხე მხარეებს შესაგებლით, მოსარჩელის პოზიციის გასაბათილებლად აუდიტის დასკვნის და შპს „გ-ის“ გაანგარიშების საპირისპიროდ რაიმე მტკიცებულება არ წარმოუდგენიათ, უფრო მეტიც სადავოდაც არ გაუხდიათ ჩატარებული სამუშაოების ღირებულება. მათი პოზიცია მხოლოდ იმაზე მითითებით შემოიფარგლა, რომ სამუშაოები განხორციელდა მათი თანხმობის გარეშე.
მითითებული ფაქტების გათვალისწინებით პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეები მოსარჩელის ხარჯზე გამდიდრდნენ. სამოქალაქო კოდექსის 976-991-ე მუხლებიდან გამომდინარე, პირის ქონების გაზრდა ან დაზოგვა სხვა პირის ხარჯზე კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფუძვლის გარეშე, წარმოადგენს უსაფუძვლო გამდიდრებას და წარმოშობს უსაფუძვლოდ შეძენილის ან დაზოგილი ქონების უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემის ვალდებულებას. მოცემულ ნორმათა ძირითადი დებულება ისაა, რომ სხვა პირის ხარჯზე მიღებული სარგებლის (რაც შეიძლება გამოიხატოს ქონების დაზოგვაშიც) უკან დაბრუნების ვალდებულება წარმოიშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირი ამით გამდიდრდა. სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია, მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა. ამასთან, მე-2 ნაწილის თანახმად, გამდიდრების არსებობა განისაზღვრება იმ მომენტით, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი ან იგი ღირებულების გაზრდის შედეგად სხვაგვარად იღებს სარგებელს. მოცემული ნორმის სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ მითითებულ ნორმაში ასახული დანახარჯების ანაზღაურების უფლება პირს წარმოეშობა მხოლოდ გარკვეული გარემოებების არსებობის შემთხვევაში. კერძოდ, ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა თუ სხვის ქონებაზე გასწიეს ხარჯი, მათ შორის, შეგნებულადაც და არა მხოლოდ შეცდომით. დანახარჯების შედეგად ნივთის ღირებულება უნდა გაიზარდოს. ამასთან, გაზრდილი ღირებულება უნდა არსებობდეს ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის. ე.ი. გამდიდრების ფაქტის დადგენისას, გამდიდრების ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ მომენტისათვის, როცა უფლებამოსილ პირს უბრუნდება თავისი ნივთი, ანუ, განსახილველ შემთხვევაში, გადამწყვეტია იმის დადგენა გაზრდილი ღირებულება არსებობს თუ არა ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის, ე.ი მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულებებით დადგინდა ნივთის ღირებულების არსებითი მომატება ი. მ-ის მიერ განხორციელებული გაუმჯობესებების საფუძველზე, კერძოდ, დადგინდა, რომ ი. მ-ის მიერ ნივთზე გაწეულმა ხარჯებმა შეადგინა 10 081 ლარი, გაუმჯობესებას კი შედეგად მოჰყვა უფლებამოსილი პირების - ა. და ი. პ-ების გამდიდრება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 3 ივლისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. და ი. პ-ებმა შემდეგი დასაბუთებით: სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მოცემულ შემთხვევაში, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელი იყო ხელშეკრულება ან უსაფუძვლო გამდიდრების წინაპირობები. ერთის არსებობა გამორიცხავს მეორეს. მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ 2001 წლის 1 მაისის წერილობითი ხელშეკრულების არსებობა საცხოვრებელი ბინის საკუთრებაში გადაცემასთან დაკავშირებით 1800 აშშ დოლარის 2002 წლის 1 მაისამდე გადახდის სანაცვლოდ. დამხმარე ფართი არ წარმოადგენდა შეთანხმების საგანს. ი. ს-ის ნების გამოვლენა და თანხმობა ლოჯიის მიშენებასთან დაკავშირებით განპირობებული და ნამდვილი იყო ამ შეთანხმების კეთილსინდისიერი შესრულების პირობებში, იმ დროს და არა 10 წლის შემდეგ. მოპასუხეები 10 წლის განმავლობაში მოსარჩელის შეუსრულებელი ვალდებულების გამო ქირით ცხოვრობენ.
უდავოა, რომ მოსარჩელემ ბრალეულად 2002 წლის 1 მაისამდე არ გადაიხადა ბინის ღირებულება 1800 აშშ დოლარი და დღემდე არ აპირებს სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლის შესაბამისად გადახდას. მიშენება მოსარჩელეს დღემდე მიაჩნია თავის საკუთრებად და ფლობს მას. ამასთან, არ არსებობს მისი გამოსახლების კანონიერი საფუძველი, რადგან არ არსებობს საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივარი, შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ ა. და ი. პ-ების საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლით და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეამოწმა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში.
მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია:
1. 2001 წლის 1 მაისს ერთი მხრივ, ი. მ-სა და ნ. ო-ს და მეორე მხრივ, ი. პ-სა და ა. პ-ს შორის წერილობით გაფორმდა შეთანხმება, რომლითაც ი. და ა. პ-ები ი. მ-ის ოჯახს პირად საკუთრებაში გადასცემდნენ ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში მდებარე საცხოვრებელ ბინას 1 800 აშშ დოლარის 2002 წლის 1 მაისამდე გადახდის სანაცვლოდ;
2. რომ ა. და ი. პ-ები არიან მეუღლეები. ასევე მეუღლეები არიან ი. მ-ი და ნ. ო-ი;
3. ა. და ი. პ-ებს ი. მ-ისაგან, 2001 წლის 1 მაისის შეთანხმების საფუძველზე, 23.05.2011 წელს მიღებული აქვთ 110 აშშ დოლარი და 30 ლარი;
4. 2001 წლის 25 ივლისს დაიდო პრივატიზაციის ხელშეკრულება ერთი მხრივ, კასპის კომუნალურ საწესჩვეულებო სამშენებლო მომსახურების სამმართველოს საბინაო განყოფილების წარმომადგენელსა და მეორე მხრივ, ა. პ-სა და ი. ს-ს (პ-ს) შორის, რომლის თანახმად, მათ უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცათ ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში მდებარე ორ ოთახიანი საცხოვრებელი ბინა, რომლის მთლიანი ფართი იმ დროისათვის იყო 39მ2. აღნიშნული ბინა 2001 წლის 5 სექტემბერს საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხა ა. პ-სა და ი. ს-ს სახელზე;
5. 2001 წლის 25 ივლისის პრივატიზაციის ხელშეკრულების გაუქმების მოთხოვნით დავა წამოიწყო მოპასუხის ა. პ-ის ძმამ - ვ. პ-მა და თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მისი მოთხოვნა დაკმაყოფილდა (ტ.1. ს.ფ. 22-33).საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, ვ. პ-ის მოთხოვნით, გაუქმდა ა. პ-ის მესაკუთრეობის თაობაზე არსებული სარეგისტრაციო ჩანაწერი 2011 წლის 16 თებერვალს. მოგვიანებით, 2011 წლის 14 ნოემბერს კასპის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიერ ა. პ-ზე გაიცა საკუთრების უფლების მოწმობა N26, რომლის მიხედვითაც მას გადაეცა საკუთრებაში ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ორი ოთახი 33,71მ2 ფართით. აღნიშნული ქონება 2011 წლის 15 ნოემბერს საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა ა. პ-ის საკუთრების უფლებით (ტ.1. ს.ფ. 186, 189), თუმცა მოპასუხეთა მხრიდან სადავოდ არ გამხდარა ის გარემოება, რომ აღნიშნული ფართი კვლავაც წარმოადგენს მოპასუხეთა როგორც მეუღლეთა თანასაკუთრებას, შესაბამისად, მოპასუხეთა საკუთრების უფლება ბინის 33,71მ2 ფართზე 2001 წლის 5 სექტემბრიდან, ფაქტობრივად, არ გაუქმებულა.
6. ა. პ-მა 2011 წლის დეკემბერში, ანუ, მას მერე რაც საბოლოოდ დაირეგისტრირა საკუთრების უფლება ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ორ ოთახზე, მითითებული ბინიდან გამოასახლა 2001 წლის 1 მაისის შეთანხმების საფუძველზე მცხოვრები ი. მ-ი ოჯახთან ერთად;
7. ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში მდებარე უძრავი ნივთის მესაკუთრედ დავის მიმდინარეობის მთელი პერიოდის მანძილზე კვლავ მიიჩნეოდა მოპასუხე, რადგან მისი უფლება სათანადო წესით იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). „დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია“ გულისხმობს მხარის მითითებას საპროცესო-სამართლებრივ დარღვევებზე, რის შედეგადაც საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებები არასწორად დადგინდა. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორებს ამგვარი პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო საჩივრის საფუძვლები გაზიარებული ვერ იქნება.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასმართლოს მითითებას, რომ ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში არსებული უკანონო მიშენების დემონტაჟის თაობაზე შიდა ქართლის რეგიონალური არქმშენინსპექციის სარჩელზე შეწყდა წარმოება გორის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 4 ივნისის განჩინებით, მოსარჩელის მიერ სარჩელზე უარის თქმის გამო. აღნიშნული განჩინებითვე დგინდება, რომ „პროექტის შემთანხმებელი და მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანოს მიერ უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტების, ან მათი ნაწილების ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების წესის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 24 ნოემბრის N660 ბრძანებულებით განისაზღვრა უნებართვო მშენებლობების დაკანონების წესები და პროცედურა, რის გამოც, გორის რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ არქმშენინსპექციის უარი სარჩელზე არ ეწინააღმდეგებოდა მოქმედ კანონმდებლობას. მთავარი არქმშენინსპექციის 22.12.2003 წლის დადგენილება ა. პ-ის 2000 ლარით დაჯარიმების თაობაზე არ აღსრულებულა, შესაბამისად, ა. და ი. პ-ებს ამ ოდენობის ქონებრივი დანაკლისი არ განუცდიათ; ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, ბინაზე გაწეული ხარჯების დაკისრების კუთხით უმნიშვნელოა პოზიცია იმის თაობაზე, რომ ქ. კასპში, კ-ას ქ. N16-ში დამხმარე სათავსო (ლოჯი) მიშენებულია უპროექტოდ, გამომდინარე იქედან, რომ მესაკუთრეები სარგებელს იღებენ ბინაზე მიშენებული დამხმარე ფართით (ლოჯით). მხარეთა განმარტებებით დასტურდება, რომ მოსარჩელის მიერ მიშენებული ლოჯის ხარჯზე, არსებულ ფართს მიემატა ე. წ. დამხმარე ფართი, სადაც მოეწყო სამზარეულო (სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 19 ივნისის სხდომის ოქმი 13;33), შესაბამისად, თუკი მოპასუხეთა კუთვნილი ფართი შედგებოდა ერთი საცხოვრებელი ოთახისა და სამზარეულოსაგან, მოსარჩელის ხარჯზე გაკეთებული გაუმჯობესების შედეგად ა. პ-ის სარგებლობაში არსებულ ფართს მიემატა მიშენებული სამზარეულო. მის ხარჯზე ა. პ-ის ოჯახის სარგებლობაშია ნაცვლად საკუთრებად რეგისტრირებული 33,71 კვ.მ ფართისა, 53,25 კვ.მ ფართი.
სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა; ამასთან, იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, გამდიდრების არსებობა განისაზღვრება იმ მომენტით, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი, ან იგი ღირებულების გაზრდის შედეგად სხვაგვარად იღებს სარგებელს. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ ზემომითითებული გარემოებები მოპასუხეთა გამდიდრებას ადასტურებს და მოსარჩელის მხრიდან საკუთარი დანახარჯის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას წარმოშობს.
საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორების მტკიცებას, რომ რემონტის ხარჯები არის გაბერილი და მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე, რომლის თანახმადაც, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოცემულ შემთხვევაში, ასანაზღაურებელი ხარჯების სხვაგვარი გაანგარიშება მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.
საკასაციო სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ დაუსაბუთებელია კასატორების მითითება იმ გარემოებაზე, რომ 2008 წლის 4 ივნისის განჩინებით შეწყდა ადმინისტრაციული საქმის წარმოება უნებართვოდ მიშენებული ფართის დემონტაჟის შესახებ სარჩელზე მოსარჩელის მიერ უარის თქმის გამო. ამ საქმეში ჩაბმული იყო ვ. პ-ი და არა ა. პ-ი. აღნიშნულის საპირისპიროდ, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სადავო ბინის მესაკუთრეები მოპასუხეები არიან, ხოლო საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით, მათ გააჩნიათ უნებართვოდ მიშენებული ფართის დაკანონების შესაძლებლობა. აღნიშნული შესაძლებლობით სარგებლობა მათ ნებაზეა დამოკიდებული. სადავო მიშენება, რომლის დაკანონებისა და საკუთარი სურვილის შესაბამისად განკარგვის პერსპექტივაც მოპასუხეებს გააჩნიათ, აშენებულია მოსარჩელის მიერ, შესაბამისად, ის გარემოება, რომ ადმინისტრაციული საქმის წარმოებისას ა. პ-ი მხარედ ჩაბმული არ ყოფილა, განსახილველი სამოქალაქო დავის გადაწყვეტაზე გავლენას ვერ მოახდენს, ვინაიდან, მოპასუხეების კვლავ სარგებლობენ სადავო მიშენებით და მათ არ ესპობათ ამ მიშენების დაკანონების შესაძლებლობა.
კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოსარჩელის სადავო ბინაში წლების მანძილზე ცხოვრების ფაქტი, ისე, რომ მას ბინის ნასყიდობის თანხა გადახდილი არ ჰქონდა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ვინაიდან მოსარჩელემ 2001 წლის 1 მაისის შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულება არ შეასრულა, მოპასუხემ იგი ბინიდან გამოასახლა. ხელშეკრულებით ნაკისრი პირველადი ვალდებულების შეუსრულებლობა ამ ხელშეკრულებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენს და არ გამორიცხავს შემძენის მიერ ნივთზე გაღებული ხარჯების ანაზღაურების შესაძლებლობას, ამდენად, მიშენების ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნის თვალსაზრისით, უსაფუძვლოა მოპასუხის არგუმენტი, რომ მოსარჩელე ბინაში წლების მანძილზე ცხოვრობდა და ნასყიდობის ფასი არ გადაუხდია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დასაბუთებული, კანონიერია და მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო 410-ე, 284-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ა. და ი. პ-ების საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 3 ივლისის გადაწყვეტილება;
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი
მოსამართლეები პ. ქათამაძე
ბ. ალავიძე
