№ ას-1136-1067-2012 11 თებერვალი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – კ. უ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ე. კ-ე

მესამე პირი – შპს „რ. გ-ი“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 მაისის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე. კ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში კ. უ-ის, მ. წ-ის, მესამე პირის – შპს „რ. გ-ის“ წინააღმდეგ და მოითხოვა კ. უ-ისთვის მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვით მიყენებული ზიანის, 255 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება, ასევე, მოითხოვა მ. წ-სა და შპს ”რ. გ-ს” შორის დადებული უძრავი ქონებების ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა და ქონების 1/2 ნაწილზე მესაკუთრედ აღიარება შემდეგი დასაბუთებით:

მოსარჩელის განმარტებით, მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული, მოპასუხე კ. უ-ის სახელზე რეგისტრირებული, უძრავი ქონება მდებარე ოზურგეთის რაიონში, დაბა უ-ში 400,78 კვ.მ მიწის ნაკვეთი; ბორჯომის რაიონში, დაბა ბ-ში მდებარე 926 კვ.მ მიწის ნაკვეთი; ოზურგეთის რაიონში, დაბა უ-ში 799 კვ.მ მიწის ნაკვეთი; ასევე დუშეთში, სოფელ ც-ში მდებარე უძრავი ქონება გაასხვისა კ. უ-მა, რითაც მოსარჩელეს მიაყენა ზიანი. ე. კ-ემ და კ. უ-მა სამშენებლო კომპანა შპს ”რ. გ-ში” შეიტანეს თანხა უძრავი ქონებების შესაძენად, კერძოდ: ჭ-ის გამზირი 5, მე-5 სართული, 1 ბლოკში მდებარე 148,80 კვ.მ ბინა №11 და 75,20 კვ.მ ბინა №12, ასევე ი.ჭ-ის გამზირი 5, (ბლოკი 1) №26 ავტოსადგომი და ცალკე მდგომი ავტოფარეხი №16. 2010 წლის 9 სექტემბერს აღნიშნულ უძრავ ქონებებზე სამშენებლო კომპანია შპს ”რ. გ-სა” და მ. წ-ს შორის მოჩვენებით დაიდო ხელშეკრულებები.

მოპასუხე კ. უ-მა მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელი არ ცნო

მოპასუხეებმა მ. წ-სა და შპს ”რ. გ-ს” შორის დადებული უძრავი ქონებების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ქონების 1/2 ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე სარჩელი არ ცნეს.

მათი განმარტებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 9 მარტის გადაწყვეტილებით უდავო ფაქტობრივ გარემოებადაა მიჩნეული, რომ კ. უ-ის მიერ გასხვისებული მიწის ნაკვეთების ღირებულებაა 3000, 8500 და 17000 ლარი, ხოლო დუშეთში, სოფელ ც-ში მდებარე უძრავი ქონების ფასი შეადგენს 40 000 ლარს, შესაბამისად, მოსარჩელის ინიციატივით უძრავ ქონებებზე განხორციელებული აუდიტორული შეფასება არ შეესაბამება მათ რეალურ ღირებულებას, ამავე დროს არ არსებობობს სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი. რაც შეეხება უძრავი ნივთების - ბინებისა და ავტოფარეხების ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას, აღნიშნულ ხელშეკრულებებს წინ უძღვოდა მ. წ-სა და შპს „რ. გ-ს” შორის დადებული წინარე ხელშეკრულებები, რომლის საფუძველზეც, 2010 წელს გაფორმდა ძირითადი ხელშეკრულებები. კ. უ-ს არ მიუღია მონაწილეობა ხელშეკრულებების გაფორმებისას.

მესამე პირის შპს „რ. გ-ის” წარმომადგენელმა განმარტა, რომ მ. წ-თან უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადებას წინ უძღვოდა წინარე ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, 2010 წელს მხარეთა შორის გაფორმდა ძირითადი ხელშეკრულებები. უძრავი ქონებების ღირებულება გადაიხადა მ. წ-მა და კ. უ-ი არ წარმოადგენდა ხელშეკრულების მონაწილე მხარეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 29 თებერვლის გადაწყვეტილებით კ. უ-ს ე. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვით მიყენებული ზიანის, 255 000 ლარის ანაზღაურება; ე. კ-ის სარჩელი მ. წ-სა და შპს „რ. გ-ს“ შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისა და ქონების 1/2 წილზე მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა კ. უ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 მაისის განჩინებით კ. უ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა შემდეგი დასაბუთებით: პალატამ აღნიშნა, რომ კ. უ-მა სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, რაც ცხადყოფდა, რომ სააპელაციო სასამართლოს განხილვის საგანს წარმოადგენდა ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების მართლზომიერება.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 9 მარტის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ე. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნა ქორწინების პერიოდში შეძენილი კ. უ-ის სახელზე რეგისტრირებულ შემდეგ უძრავ ქონებაზე: ოზურგეთის რაიონში, დაბა უ-ში მდებარე 400,78 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის; ბორჯომის რაიონში, დაბა ბ-ში მდებარე 926 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის; ოზურგეთის რაიონში, დაბა უ-ში მდებარე 799 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის და დუშეთში, სოფელ ც-ში მდებარე ქონებაზე კ. უ-ის მიერ დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის თაობაზე. ამავე გადაწყვეტილების 3.1.4. და 3.1.5. პუნქტის შესაბამისად, უძრავი ქონებების ფასი ნასყიდობის ხელშეკრულებების შესაბამისად განსაზღვრულია 68 500 ლარით.

ოზურგეთის რაიონში, დაბა უ-ში მდებარე 401,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი 26.28.11.020) საბაზრო ღირებულება შეადგენს 32000 აშშ დოლარს; ოზურგეთის რაიონში, დაბა უ-ში მდებარე 799,00 კვ.მ (საკადასტრო კოდი 26.28.11.018) მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 64 000 აშშ დოლარს; ბორჯომის რაიონში, დაბა ბ-ში მდებარე 926 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 37000 აშშ დოლარს (საკადასტრო კოდი: 64.30.02.040); დუშეთში, სოფელ ც-ში მდებარე უძრავი ქონების (სარეგისტრაციო ზონა დუშეთი-71, სექტორი ანური, კვარტალი №07, ნაკვეთი №059 ) საბაზრო ღირებულება შეადგენს 289 500 ლარს.

2010 წლის 10 სექტემბერს შპს „რ. გ-სა“ და მ. წ-ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების საგანს შეადგენს უძრავი ნივთი, მდებარე: ქ. თბილისი, ჭ-ის გამზ. №5, ავტოსადგომი (ბლოკი 1) №26 და იმავე მისამართზე მდებარე ცალკე მდგომი ავტოფარეხი №16.

2010 წლის 10 სექტემბერს შპს „რ. გ-სა“ და მ. წ-ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების საგანს შეადგენს ქ. თბილისში, ჭ-ის გამზ. №5-ში, მე-5 სართულზე მდებარე ბლოკი 1, ბინა №12 და იმავე მისამართზე მდებარე ბინა №11. მითითებული უძრავი ნივთები საჯარო რეესტრში, ხელშეკრულებების შესაბამისად, აღირიცხა მ. წ-ის სახელზე.

ქ. თბილისში ჭ-ის გამზ. №5-ში მდებარე №26 ავტოსადგომი (ბლოკი 1) და იმავე მისამართზე მდებარე ცალკე მდგომი №16 ავტოფარეხი, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია კ. უ-ის სახელზე.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება, რომ კ. უ-თან ერთად წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების (ბინების და ავტოფარეხების) მყიდველს და მ. წ-სა და შპს „რ. გ-თან“ დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებები ბათილია.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 409-ე და 412-ე მუხლები) და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა (სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლი). პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომლის თანახმად, პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი.

განსახილველ შემთხვევაში, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მიუხედავად იმისა, რომ უძრავი ნივთები: 1. ოზურგეთის რაიონში, დაბა უ-ში მდებარე 401,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი; 2. ოზურგეთის რაიონში, დაბა უ-ში მდებარე 799,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი; 3. ბორჯომის რაიონში, დაბა ბ-ში მდებარე მ926,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი 4. დუშეთის რაიონში, სოფელ ც-ში მდებარე უძრავი ქონება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, წარმოადგენდა მოსარჩელე ე. კ-ისა და მოპასუხე კ. უ-ის თანასაკუთრებას, როგორც მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება, მოპასუხე კ. უ-მა განკარგა დამოუკიდებლად, თანამესაკუთრესთან შეუთანხმებლად.

ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით და მიუთითა, რომ ე. კ-ის მოთხოვნა კ. უ-ის მიმართ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის მიხედვით, გამართლებული იყო, რადგან მოპასუხემ, როგორც არაუფლებამოსილმა პირმა, განკარგვის გზით - მოსარჩელის საკუთრება გადასცა მესამე პირს- ხელყო ე. კ-ის ქონება.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 409-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია, მაშინ კრედიტორს შეიძლება, მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. ზემოაღნიშნული მუხლების ანალიზიდან გამომდინარე, სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა მასზე, რომ მოპასუხე კ. უ-ს მოსარჩელე ე. კ-ისათვის უნდა აენაზღაურებინა ქონების მისი კუთვნილი 1/2 წილის გასხვისებით მიყენებული ზიანი, კერძოდ – 255 000 ლარი.

პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში წარდგენილი აუდიტორული დასკვნების თანახმად, გასხვისებული სადავო უძრავი ნივთების საბაზრო ღირებულება განისაზღვრებოდა 133 000 (32000 + 64 000 + 37000) აშშ დოლარით და 289 500 ლარით. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, დასახელებულ გარემოებათა საპირისპირო მტკიცებულება, მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია, შესაბამისად, უძრავი ქონების განკარგვით მიყენებული ზიანი უნდა განისაზღვრულიყო სადავო ქონების მოსარჩელის კუთვნილი 1/2 წილის შესაბამისად - 255 000 ლარით.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიციას იმის თაობაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლი. აღნიშნული ნორმის მესამე ნაწილის თანახმად – მეუღლეს, როგორც თანამესაკუთრეს, უფლება აქვს, მოითხოვოს ქონების განკარგვით მიღებული სარგებელი. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ დააზუსტა მოთხოვნა და მოითხოვა არა მიღებული სარგებელი, არამედ, ქონების განკარგვით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, შესაბამისად, პალატმ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმების შედეგად დაასკვნა, რომ სააპელაციო საჩივარი, დაუსაბუთებლობის გამო, დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 მაისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა კ. უ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, როგორც პირველი ინსტანციის, ასევე სააპელაციო სასამართლომ დაარღვიეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ნორმები, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნები, ვინაიდან საქმის ფაქტობრივი გარემოებები დადასტურდა არა იმ მტკიცებულებებით, რომლითაც უნდა დადასტურებულიყო, არამედ ისეთი აუდიტორული დასკვნებით, რომელთა სისწორე ეჭვს იწვევს და, რომლებიც აბსოლუტურად სხვა მესაკუთრის ქონებაზეა გაცემული. სასამართლომ ასევე არასწორად შეაფასა, როგორც კასატორის, ასევე მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ ასევე დაარღვია ამავე კოდექსის 106-ე, მუხლი, მაშინ, როდესაც არ შეაფასა საქმეში არსებული 2010 წლის 9 მარტის იგივე მხარეებს შორის გამოტანილი კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლის თანახმად, უდავო ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენდა ის, რომ 2009 წელს, სხვადასხვა დროს კ. უ-მა გაასხვისა მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქინება, რომლის საერთო ღირებულება შეადგენდა 68 500 ლარს.

კასატორის აზრით, სააპელაციო პალატამ ასევე დაარღვია ამავე კოდექსის 251-ე, 377-ე მუხლები. სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე და 1164-მუხლები, რაც გახდა საფუძველი საქმეზე არასწორი გაადწყვეტილების მიღებისა.

კასატორმა ასევე სადავოდ გახადა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 23 მაისის საოქმო განჩინება, კერძოდ, კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მისი შუამდგომლობა სამოქალაქო საქმის №2/6623-09-ის გამოთხოვაზე. ამასთან, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დააკმაყოფილა №2/6623-09-ის საქმის გამოთხოვის შუამდგომლობა, მაგრამ საქმე მაინც არ იქნა გამოთხოვილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ კ. უ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ:

ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა;

ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას 2012 წლის 23 მაისის საოქმო განჩინების არაკანონიერების თაობაზე. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მისი შუამდგომლობა სამოქალაქო საქმის №2/6623-09-ის გამოთხოვაზე. ამასთან ერთად, კასატორი აღნიშნავს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დააკმაყოფილა №2/6623-09-ის საქმის გამოთხოვის შუამდგომლობა, მაგრამ საქმე მაინც არ იქნა გამოთხოვილი.

ამასთან მიმართებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

გასათვალისწინებელია, რომ გამოსათხოვ საქმეზე მიღებული კანონიერ ძალაში შესული 2010 წლის 9 მარტის გადაწყვეტილება ერთვის განსახილველ საქმეს, სადაც მითითებულია კ. უ-ის მიერ გასხვისებული ქონების ღირებულება. კასატორი ვერ ასაბუთებს, თუ რა მნიშვნელობა გააჩნია 2/6623-09-ის საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს (რომელ ფაქტებს ადასტურებენ) და რა გავლენას მოახდენენ ისინი დავის სწორად გადაწყვეტაზე იმ პირობებში, როდესაც განსახილველ საქმეში წარმოდგენილია №2/6623-09-ის საქმეზე მიღებული და კანონიერ ძალაში შესული 2010 წლის 9 მარტის გადაწყვეტილება. ასევე, მხარეს შეეძლო №2/6623-09-ის საქმეში არსებული მტკიცებულებები წარმოედგინა სასამართლოში, მხარე არ ასაბუთებს თუ რამ განაპირობა მათი წარმოდგენის შეუძლებლობა. აქედან გამომდინარე, არ არსებობს 2012 წლის 23 მაისის საოქმო განჩინების გაუქმების საფუძველი.

ამასთან ერთად საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე. კერძოდ,

სააპელაციო სასამართლომ დადგინა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ უძრავი ნივთები: 1. ოზურგეთის რაიონში, დაბა უ-ში მდებარე 401,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი; 2. ოზურგეთის რაიონში, დაბა უ-ში მდებარე 799,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი; 3. ბორჯომის რაიონში, დაბა ბ-ში მდებარე მ926,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი 4. დუშეთის რაიონში, სოფელ ც-ში მდებარე უძრავი ქონება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, წარმოადგენდა მოსარჩელე ე. კ-ისა და მოპასუხე კ. უ-ის თანასაკუთრებას, როგორც მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება, მოპასუხე კ. უ-მა განკარგა დამოუკიდებლად, თანამესაკუთრესთან შეუთანხმებლად.

სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში წარდგენილი აუდიტორული დასკვნების თანახმად, გასხვისებული სადავო უძრავი ნივთების საბაზრო ღირებულება განისაზღვრება 133 000 (32000 + 64 000 + 37000) აშშ დოლარით და 289 500 ლარით. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მითითებულ გარემოებათა საპირისპირო მტკიცებულება, მოპასუხეს არ წარმოუდგენია, შესაბამისად, უძრავი ქონების განკარგვით მიყენებული ზიანი უნდა განისაზღვროს სადავო ქონების მოსარჩელის კუთვნილი 1/2 წილის შესაბამისად - 255 000 ლარით.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ არის საკმარისი სასამართლოს მიერ მიღებული სამართლებრივი დასკვნებისათვის.

უპირველეს ყოვლისა, ყურადსაღებია მოსარჩელის მოთხოვნა. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ დაზუსტდა მოთხოვნა და მოითხოვა არა მიღებული სარგებელი, არამედ - ქონების განკარგვით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

აღნიშნულთან მიმართებით საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საკასაციო პრეტენზიაზე, რომელშიც კასატორი უთითებს სასამართლო სხდომის ოქმის 14:36:28 – 14:37:07 ჩანაწერზე. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სასამართლოს სხდომის ოქმიდან და საქმეში არსებული მასალებიდან არ არის მკაფიოდ გამოხატული მოსარჩელის მოთხოვნა და საფუძვლები. ზემომითითებული ჩანაწერის მიხედვით ე. კ-ის წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ იგი აზუსტებს მოთხოვნას და ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას, მაგრამ ის უარს არ ამბობს სარგებლის მოთხოვნაზე. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლო ადგენს, რომ მოსარჩელე სარგებლის ნაცვლად ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა განსაზღვროს მოსარჩელის მოთხოვნები და ამ მოთხოვნების საფუძვლები.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუ მოსარჩელე ითხოვს არა სარგებელს, არამედ - ქონების განკარგვით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი მსჯელობა ეხება სარგებლის დაბრუნების დასაბუთებას და, შესაბამისად, ყურადღებას არ ამახვილებს, ზიანის შესაბამისი მატერიალურსამართლებრივი ნორმების საფუძველზე, ზიანთან დაკავშირებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე, კერძოდ, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის პირობებში, ზიანს წარმოადგენს აქტივის შემცირება და პასივის გაზრდა. უნდა ვიფიქროთ, რომ კონკრეტული სიტუაციის გათვალისწინებით ადგილი აქვს მეუღლის მიერ ურთიერთშეთანხმების პრინციპის დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი იცნობს სხვადასხვა სახის ზიანის ინსტიტუტს, მათ შორის რეალურ ზიანსა და მიუღებელ შემოსავალს. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი მიუხედავად იმისა, რომ ეხება მიუღებელ შემოსავლის ანაზღაურების ინსტიტუტს, მიგვითითებს იმაზე, რომ ზიანი შეიძლება წარმოადგენდეს ფაქტობრივად დამდგარ ქონებრივ დანაკლისსა და მიუღებელ შემოსავალს. კონკრეტული სადავო ურთიერთობის ფარგლებში განმარტებას მოითხოვს ზიანი, როგორც ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისი, რადგან საკითხი ეხება მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების არამართლზომიერი განკარგვით მიყენებულ ზიანს.

ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისი წარმოადგენს დადებით, ანუ მატერიალიზებულ ზიანს, რაც ხელყოფის, ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების (და ა.შ.) შედეგია.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე, ისმის კითხვა, თუ რაში გამოიხატა ზიანი. თუ ჩვენ მხედველობაში გვაქვს ქონების განკარგვით მიღებული თანხა, მაშინ ეს არა ზიანი, არამედ - სარგებელია. თუ ჩვენ მხედველობაში გვაქვს მეუღლის მიერ თანასაკუთრებაში არსებული ქონების ისეთი განკარგვა, რომლის სარგებელი არის იმაზე ნაკლები, ვიდრე ქონების რეალური ღირებული, მაშინ ეს შესაძლებელია იყოს ზიანი, მაგრამ ამ უკანასკნელ შემთხვევაშიც კვლევას მოითხოვს ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: გასხვისების დროს არსებული ქონების ღირებულება; შემცირებული ღირებულების განპირობებული გარემოებები და ა.შ.

აქედან გამომდინარე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებიდან არ იკვეთება იმ სამართლებრივი წინაპირობების კვლევა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც მიგვითითებს მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ურთიერთობაზე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ნაცვლად უნდა გამოყენებულიყო ამავე კოდექსის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 408-ე, 409-ე და 412-ე მუხლები.

საკასაციო პალატა, უპირველეს ყოვლისა, აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, მეუღლეს, როგორც თანამესაკუთრეს, უფლება აქვს, მოითხოვოს ქონების განკარგვით მიღებული სარგებელი. აღნიშნული ნორმა უშუალოდ უკავშირდება ამავე მუხლის პირველ და მეორე ნაწილებს. ე.ი. იმ შემთხვევაში, თუ არ არსებობს მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვასთან დაკავშირებით ქონების დაბრუნების წინაპირობები, მეუღლეს შეუძლია, მოითხოვოს ქონების განკარგვით მიღებული სარგებელი, რაც, კონკრეტულ შემთხვევაში, შეიძლება წარმოადგენდეს იმ თანხის ნახევარს (მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების თავისი წილის ღირებულება), რაც ქონების განკარგვით მიიღო ალექსანდრე უ-მა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი. განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია, რომ განსახილველი ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებას უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. მსგავსად შესრულების კონდიქციისა, გათანაბრების მოთხოვნის ოდენობის დადგენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ამავე კოდექსის 979-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები, რომლის ანალიზის თანახმად, მიღებული სარგებელის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში (სარგებელი „გახარჯულია“ მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განსხვისებით), მიმღებმა უნდა დააბრუნოს მისი ღირებულება (ამ შემთხვევაში მიღებული თანხის ნახევარი).

როგორც ვხედავთ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლის მე-3 ნაწილი იმავე სამართლებრივ შედეგს ითვალისწინებს, რადგან ამ ნორმის კონტექსტში „სარგებელს“ წარმოადგენს არა უშუალოდ გასხვისებული ქონების დაბრუნება, არამედ გასხვისების შედეგად მიღებული სეკეთე. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილში მითითებულ ზიანში იგულისხმება მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში მისი ღირებულების ანაზღაურება.

უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის გათვალისწინებით, კრედიტორს შეუძლია, მოითხოვოს მოგება, რომელიც აღემატება ქონებრივ დანაკლისს ამავე კოდექსის 985-ე მუხლის პირველი ნაწის თანახმად, კერძოდ, თუ ხელმყოფმა განზრახ არ გაითვალისწინა სხვა პირის უფლებამოსილება, მაშინ ამ უკანასკნელს შეუძლია, მოითხოვოს ის მოგება, რომელიც აღემატება ქონებრივ დანაკლისს. მაგრამ კონკრეტულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების თანახმად, ხელყოფის განზრახვის ფორმა არ არსებობს. ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ განსხვავებით 985-ე მუხლისაგან სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი ზიანის ანაზღაურებას აკისრებს მოვალეს მიუხედავად იმისა, ეს უკანასკნელი კეთილსინდისიერი იყო თუ არა.

ამადენად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სარგებლის დაბრუნების მოთხოვნასა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას გააჩნია სხვადასხვა საფუძვლები. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, როგორც აღინიშნა, აძლევს უფლებას დაზარალებულ მეუღლეს, მოითხოვოს მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვით მიღებული სარგებელი, იმ პირობებში, როდესაც შეუძლებელია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა. სარგებელს წარმოადგენს ის აქტივი, რაც მიიღო მეუღლემ (კ. უ-მა) და რომლის ნახევრის მიღების უფლება აქვს მეორე მეუღლეს, მაგრამ იმ შემთხვევაში თუ მეორე მეუღლემ ამით მიიღო ზიანი (გაეზარდა პასივი), მას, ასევე შეუძლია, მოითხოვოს ზაინის ანაზღაურება, რაზედაც უნდა დამატებით მიუთითებდნენ შესაბამისი ფაქტები.

კონკრეტულ შემთხვევაში, დადგენილია და დავას არ იწვევს ის ფაქტობრივი მდგომარეობა, რომ კ. უ-მა მეუღლის თანხმობის გარეშე გაასხვისა მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონება.

სააპელაციო სასამართლომ ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას საკმარისად მიიჩნია საქმეში წარდგენილი აუდიტორული დასკვნები, რომლის თანახმად, გასხვისებული სადავო უძრავი ნივთების საბაზრო ღირებულება განისაზღვრება 133 000 (32000 + 64 000 + 37000) აშშ დოლარით და 289 500 ლარით. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მითითებულ გარემოებათა საპირისპირო მტკიცებულება, მოპასუხის მიერ სასამართლოში წარდგენილი არ ყოფილა, შესაბამისად, უძრავი ქონების განკარგვით მიყენებული ზიანი უნდა განისაზღვროს სადავო ქონების მოსარჩელის კუთვნილი 1/2 წილის შესაბამისად - 255 000 ლარით. \

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა საქმეში არსებული 2010 წლის 9 მარტის იმავე მხარეებს შორის გამოტანილი კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, კერძოდ, ამ გადაწყვეტილების თანახმად, უდავო ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენდა ის, რომ 2009 წლის სხვადასხვა რიცხვებში კ. უ-მა გაასხვისა მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონება, რომლის საერთო ღირებულება შეადგენდა 68 500 ლარს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, არ საჭიროებს დამტკიცებას.

ამ ფაქტების პრეიუდიციულ მნიშვნელობას განსაზღვრავს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელიც გამოტანილია იმავე მხარეების მიმართ. აღნიშნულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას.

ამდენად, განსახილველი ნორმის თანახმად, ფაქტების პრეიუდიციული მნიშვნელობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მარტო იმ პროცესუალურსამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ), არამედ ამ გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება). კონკრეტულ შემთხვევაში, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებიდან ვლინდება, რომ უდავოდ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენს გასხვისებული ქონების ღირებულება.

კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ ამ ფაქტებს მნიშვნელობა აქვს არა მარტო სარგებლის, არამედ ზიანის მოთხოვნის საფუძვლების შესამოწმებლად. იმ შემთხვევაში, თუ ჩვენ მივიჩნევთ, რომ მოსარჩელე ითხოვს არა სარგებელს, არამედ ზიანის ანაზღაურებას, მაშინ შესაბამის შეფასებას მოითხოვს როგორც ზემომითითებული გადაწყვეტილება, ასევე საქმეში წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნები, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს განჩინებიდან არ ირკვევა აუდიტორული დასკვნების მიხედვით გასხვისებული ქონების ღირებულების შეფასების პერიოდი, ანუ რომელი დროის პერიოდს მოიცავს ქონების ღირებულება.

ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს აუდიტორული დასკვნები, საქმეში არსებულ მასალებთან ერთობლივად და დადგინოს 2009 წლის მდგომარეობით კ. უ-ის მიერ გასხვისებული ქონების საბაზრო ღირებულება და გამოიკვლიოს, თუ რაში გამოიხატა 2009 წელს მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების გასხვისებით მიყენებული ზიანი. ზიანის ინსტიტუტიდან გამომდინარე, გადაწყვეტილებიდან არ ირკვევა, რომ აუდიტორული დასკვნებით დადგენილი ქონების ღირებულება ეს ის თანხაა, რაც უნდა მიეღო ალექსანდრე უ-ს და არ მიიღო, შესაბამისად, არ იკვეთება, რომ უძრავი ნივთების საბაზრო ღირებულება 133 000 (32000 + 64 000 + 37000) აშშ დოლარი და 289 500 ლარი ეს ის თანხაა, რომლის ღირებულებას შეადგენდა 2009 წლის პერიოდისათვის, ანუ ა. უ-ის მიერ ამ ქონების განსხვისების მომენტში. არ იკვეთება გარემოებები, რომლებმაც განაპირობეს თანხის შემცირება, რაც ასევე მოითხოვს კვლევას. ამდენად, ზიანის ანაზღაურებისათვის უნდა არსებობდეს სამართალდარღვევის შემადგენლობა, რაც მოითხოვს კვლევას, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია, მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის.

ამდენად, საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ, ზემოაღნიშნული დასაბუთების გათვალისწინებით, როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით უნდა შეამოწმოს სასარჩელო მოთხოვნა და საფუძველი და თავის გადაწყვეტილებაში დაასაბუთოს გამოსაკვლევი მოთხოვნის კანონიერება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კ. უ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 მაისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე