საქმე №ას-1695-1589-2012 4 თებერვალი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - სს „ს.რ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ლ.ბ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 8 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - მარჩენალის დაკარგვით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ.ბ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს.რ-ის“ მიმართ მარჩენალის დაკარგვით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, კერძოდ, მოსარჩელემ მოითხოვა 2012 წლის მაისიდან ყოველთვიურად გაზრდილი სარჩოს - 575 ლარის, ერთობლივად, მიუღებელი სარჩოს სხვაობის - 9442 ლარისა და ადვოკატის მომსახურების გამო გაწეული ხარჯის ანაზღაურება. მოსარჩელემ მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:

ლ.ბ-ის მეუღლე ზ. ბ-ი მუშაობდა „ს.რ-ში“ მემანქანედ. 1980 წლის 12 აპრილს სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო ტრავმა, რის შედეგადაც 2003 წლის 12 მარტს გარდაიცვალა. მარჩენალის დაკარგვის გამო მოსარჩელე იღებს სარჩოს. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის N53 დადგენილებით ახლებურად დარეგულირდა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი. მიუხედავად ამისა, მოპასუხე უარს აცხადებს ლ.ბ-ის გარდაცვლილი მეუღლის მოქმედი კატეგორიის მუშაკის ხელფასის შესაბამისად სარჩოს გადაანგარიშებაზე.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა შემდეგი საფუძვლებით:

მოსარჩელის მიერ მითითებული სამართლებრივი ნორმები სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს არ წარმოადგენს, რადგანაც მოქმედი კანონმდებლობა სარჩოს გადაანგარიშების შესაძლებლობას არ ითვალისწინებს, უფრო მეტიც, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილებით დამტკიცებული შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის პირველი და მე-2 ნაწილები არეგულირებს დამსაქმებლის ბრალით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას და არა დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებას, სარჩელის უსაფუძვლობას ადასტურებს ასევე საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის N48 ბრძანებულებაში განხორციელებული ცვლილებების შესაბამისად, სარჩოს გადაანგარიშების შესაძლებლობა გათვალისწინებული აღარ არის. ამასთანავე, მოპასუხის მითითებით, სარჩო წარმოადგენს შემოსავალს, რომელიც, მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, ექვემდებარება დაბეგვრას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილებით ლ.ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, სს „ს.რ-ას“ ლ.ბ-ის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 2009 წლის მაისიდან 2012 წლის მაისამდე გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის - 9442 ლარის გადახდა იმ დროს მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით, მოპასუხე სს „ს.რ-ას“ ლ.ბ-ის სასარგებლოდ ასევე დაეკისრა 2012 წლის მაისიდან ყოველთვიურად 575 ლარის გადახდა იმ დროისთვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს.რ-ამ“.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 8 ნოემბრის განჩინებით სს „ს.რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ლ.ბ-ის მეუღლე ზ. ბ-ი მუშაობდა სს „ს.რ-ში“, მემანქანის თანაშემწედ. ზ. ბ-მა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას, 1980 წლის 12 აპრილს მიიღო საწარმოო ტრავმა, რამაც 2003 წლის 12 მარტს გამოიწვია მისი გარდაცვალება. თბილისის სალოკომოტივო დეპოს დირექტორის 2003 წლის 6 აგვისტოს №58 ბრძანებით ლ.ბ-ს დაენიშნა მარჩენალის გარდაცვალებასთნ დაკავშირებული ყოველთვიური სარჩო 213 ლარისა და 59 თეთრის ოდენობით, მემანქანის ხელფასის 427.17 ლარის 50%. თბილისის მახარისხებლის სალოკომოტივო სამმართველოს უფროსის 2012 წლის 18 მაისის წერილის თანახმად, 2009 წლის მაისიდან 2010 წლის მარტამდე ელმავლის მემანქანის თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 690 ლარს. 2010 წლის მარტიდან 2011 წლის მარტის ჩათვლით - 1000 ლარს, 2011 წლის 30 მარტიდან კი - 1150 ლარს. იმავე ცნობის თანახმად, ლ.ბ-ი 2009 წლის მაისიდან იღებს ყოველთვიურ სარჩოს 221 ლარისა და 75 თეთრის ოდენობით. მოსარჩელის მიერ მიუღებელი სარჩოს ოდენობა შეადგენს 9442 ლარს, ხოლო 2012 წლის 1 თებერვლიდან გასაცემი სარჩოს ოდენობა თვეში 575 ლარია, რადგანაც 2009 წლის მაისიდან 2010 წლის მარტამდე, მემანქანის ხელფასის - 690 ლარის და დაკარგული პროფესიული შრომის უნარის ოდენობის 50%-ის გათვალისწინებით, ყოველთვიურად მოსარჩელეს უნდა მიეღო სარჩო 345 ლარი; 2010 წლის მარტიდან 2011 წლის აპრილამდე მემანქანის ხელფასის - 1000 ლარის და დაკარგული პროფესიული შრომის უნარის ოდენობის - 50%-ის გათვალისწინებით - 500 ლარი; 2011 წლის აპრილიდან 2012 წლის აპრილამდე მემანქანის ხელფასის - 1150 ლარისა და დაკარგული პროფესიული შრომის უნარის - 50%-ის გათვალისწინებით - 575 ლარი; სულ - 17425 (3450+6500+7475) ლარი. პალატის მითითებით, ვინაიდან 2009 წლის მაისიდან 2012 წლის მაისამდე მოსარჩელეს, მარჩენალის დაკარგვის გამო, მიღებული აქვს სარჩო მხოლოდ 7983 (221,75X36) ლარი, ნაცვლად 17425 ლარისა, მოსარჩელის მიერ მიუღებელი სარჩოს ოდენობა შეადგენდა 9442 ლარს (17425-7983), ხოლო 2012 წლის 1 თებერვლიდან გასაცემი სარჩოს ოდენობა თვეში 575 (1150-ის 50%) ლარს შეადგენდა.

დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასაბუთებას და ჩათვალა, რომ საქალაქო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილებისას სწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 411-ე, 992-ე და 1006-ე მუხლებით, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებითა და შრომის კოდექსის 44-ე მუხლით. სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც მოსარჩელე მიიღებდა ხელფასს ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე ნორმით დადგენილი დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე, პირს ზიანის ანაზღაურება შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს პასუხისმგებლობის დაკისრების კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები: სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას და დამდგარ ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი. ამ პირობების ერთობლიობა წარმოადგენს იურიდიულ შემადგენლობას და თუნდაც ერთ-ერთი მათგანის არარსებობა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია. გაზიარებულ იქნა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ ზემოთ ჩამოთვლილი ნორმის ყველა წინაპირობა არსებობდა, კერძოდ, დადასტურებული იყო, რომ მოსარჩელის მეუღლე ზ. ბ-მა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას, 1980 წლის 12 აპრილს მიიღო საწარმოო ტრავმა, რასაც შედეგად მოჰყვა მისი გარდაცვალება. სამოქალაქო კოდექსის 1006-ე მუხლის, „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილების მე-2 მუხლის თანახმად, პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მართებული იყო. პალატის განმარტებით, სარჩოს გაანგარიშებას, მართალია, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებს, თუმცა, თავად ზიანის ანაზღაურების მიზნიდან გამომდინარე, რომლის არსი სწორედ დაზარალებულის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც შრომის უნარის შეზღუდვის გამო დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, რის გამოც მას უკვე არ აქვს უნარი მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით. აღნიშნულის შესაბამისად, სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენს, რასაც დაზარალებული იღებდა დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით, ამასთანავე, ვინაიდან სს „ს.რ-ში“ გარდაცვლილი ზ. ბ-ის თანრიგის მუშაკების ხელფასი გარკვეულ პერიოდში იზრდებოდა, საფუძვლიანად იქნა მიჩნეული მარჩენალდაკარგული პირის მოთხოვნა, სარჩოს გადაანგარიშების გზით ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.

არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მოსაზრება, რომ სს „ს.რ-ას“ ბრალი არ მიუძღვოდა მომხდარ საწარმოო ტრავმაში, ანუ ზ. ბ-ის ჯანმრთელობისათვის ზიანის მიყენებაში და იგი არ იყო ვალდებული, ყოველთვიური სარჩო გადაეხადა მოსარჩელისათვის, რადგანაც, მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანს არა სარჩოს დაწესება, არამედ უკვე დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშება წარმოადგენდა. საწარმოს ბრალეულობის საკითხი სარჩოს დაწესებისას და არა უკვე დაწესებული სარჩოს აღდგენის ან გადაანგარიშებისას განიხილებოდა. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილი იყო, რომ 1980 წლის 12 აპრილს ზ. ბ-მა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა, რამაც 2003 წლის 12 მარტს გამოიწვია მისი გარდაცვალება. ამასთან, 2003 წლის 6 აგვისტოს ლ.ბ-ს დაენიშნა მარჩენალის გარდაცვალებასთან დაკავშირებული ყოველთვიური სარჩო 213 ლარისა და 59 თეთრის ოდენობით, რომელსაც იგი კვლავ იღებდა, შესაბამისად, პალატის მოსაზრებით, ვინაიდან სს „ს.რ-ა“ საწარმოო ტრავმის გამო ზიანის ანაზღაურების მიზნით დაზარალებულის სახელზე გასცემდა ყოველთვიურ სარჩოს, ეს საკითხი მხარეთა შორის უკვე გადაწყვეტილად და უდავოდ დადგენილად უნდა მიჩნეულიყო და საქმის განხილვის ამ ეტაპზე საწარმოს ბრალეულობის საკითხი არ განიხილებოდა.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს.რ-ამ“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო პალატის განჩინება არასწორია და უნდა გაუქმდეს, რადგანაც საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის N48 ბრძანებულებით დამტკიცებული შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის 36-ე პუნქტით განსაზღვრული სარჩო ლ.ბ-ს დანიშნული აქვს მარჩენალის გარდაცვალების გამო, ხოლო მოსარჩელის მოთხოვნა წარმოადგენდა სარჩოს გადაანგარიშებას მოქმედი მემანქანის თანაშემწის ხელფასის შესაბამისად. აღნიშნული რეგულირდებოდა ზემოაღნიშნული წესის 38-ე პუნქტით, რომელმაც ცვლილება განიცადა და დანიშნული სარჩო გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარება, აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მოთხოვნა საფუძვლიანობასაა მოკლებული. დღეისათვის მოქმედი საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის N53 დადგენილება ითვალისწინებს სარჩოს დანიშვნის წესს და მასში დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშება აღარაა გათვალისწინებული, შესაბამისად, სასამართლომ ზემოაღნიშნულ ნორმებს არასწორი შეფასება მისცა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვებისას სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომელიც მხოლოდ სახელშეკრულებო მოთხოვნის ფარგლებში შეიძლება იქნას გამოყენებული, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილი კი, სპეციალურ ნორმას წარმოადგენს და შეეხება ჯანმრთელობის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას, მოსარჩელის მოთხოვნა, დასახელებული ნორმის რეგულირების ფარგლებში არ ექცევა, ამასთანავე, სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით. დასახელებული გარემოებები კი მოწმობს, რომ სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისათვის სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული საფუძველი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 18 იანვრის განჩინებით სს „ს.რ-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ს.რ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს.რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2012 წლის 12 დეკემბერს №525 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 1507,10 ლარის 70% – 1054,97 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს.რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ სს „ს.რ-ას“ (ს/N...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2012 წლის 12 დეკემბერს №... საგადასახადო დავალებით გადახდილი 1507,10 ლარის 70% – 1054,97 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე