№ას-46-44-2013 11 თებერვალი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ს. მ. ტ. ე. ც-ი“

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.ჭ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2011 წლის 27 ოქტომბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ი.ჭ-მა მოპასუხე შპს „ს.მ.ტ.ე.ც-ის“ მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ მოპასუხე დაწესებულების დირექტორის 2011 წლის 31 აგვისტოს №22/პშ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა და იძულებითი განაცდური ანაზღაურება. გარდა ამისა, მოსარჩელემ მოითხოვა შპს „ს.მ.ტ.ე.ც-ის“ 2011 წლის 1 ივლისის №18/პშ ბრძანების ბათილად ცნობა, რომლითაც 2011 წლის 1 ივლისიდან მოსარჩელე, როგორც აღნიშნული დაწესებულების სამენეჯეროს უფროსი ტექნოლოგი, გაშვებულ იქნა უხელფასო შვებულებაში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილებით ი.ჭ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოსარჩელე ი.ჭ-ი 1963 წლიდან 2011 წლის 31 აგვისტომდე მუშაობდა შპს „ს. მ. ტ. ე. ც-ში“ ამორფული ბორის წარმოების სამენეჯეროს უფროსი ტექნოლოგის თანამდებობაზე.

მუშაობის პერიოდში, ი.ჭ-ის მიმართ მოპასუხის მხრიდან არ ყოფილა გამოყენებული წერილობითი ფორმით, დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე სახე.

მოსარჩელე ი.ჭ-ი არის ღვაწლმოსილი ტექნოლოგი, რომელიც წლების განმავლობაში ხელმძღვანელობდა ტექნოლოგიურ პროცესებს. 1966-1988 წლებში, წარმატებული საქმიანობისათვის, ის რამდენჯერმე დაჯილდოვდა ფულადი პრემიით, ასევე რამდენჯერმე გამოეცხადა მადლობა; 1988 წელს იგი დაჯილდოვდა მედლით „შრომის ვეტერანი“.

2011 წლის განმავლობაში (გათავისუფლებამდე) ი.ჭ-ის ყოველთვიური დარიცხული ხელფასის ოდენობა შეადგენდა: იანვრის თვეში – 904.45 ლარს; თებერვლის თვეში – 878.4 ლარს; მარტის თვეში – 835.89 ლარს; აპრილის თვეში – 454.75 ლარს, მაისის, ივნისის, ივლისისა და აგვისტოს თვეებში – 0 ლარს, უხელფასო შვებულებაში ყოფნის გამო.

შპს „ს. მ. ტ. ე. ც-ში” ამორფული ბორის წარმოებისათვის გამოყენებულია ნალღობ მარილთა ელექტროლიზის მეთოდი, რომელიც მიეკუთვნება მაღალტემპერატურულ ელექტრო ქიმიას, იგი საჭიროებს სპეციალურ ცოდნას – ელექტრო ქიმიის და უპირატესად, მაღალი ტემპერატურული ელექტრო ქიმიის ცოდნას. აქედან გამომდინარე, ამორფული ბორის წარმოების პროცესის სწორად და ეფექტურად წარმართვისათვის უფროსი ტექნოლოგი, რომელიც ამ პროცესს ხელმძღვანელობს, სწორედ ამ ცოდნით უნდა იყოს აღჭურვილი. მოსარჩელე ი.ჭ-ი განათლებით არის ქიმიკოსი, მაგრამ ის არ არის ელექტრო ქიმიის სპეციალისტი. 90-იანი წლებიდან დაწყებული, დასახელებულ სამენეჯეროში არ ხდებოდა ტექნოლოგიური პროცესების გაუმჯობესება და ახალი მეთოდების დანერგვა. მაღალტემპერატურული ელექტროლიზის მეთოდი წარმოადგენს ენერგო და მასალათტევად ტექნოლოგიას, რომლის სრულყოფაც მუდმივად უნდა ხდებოდეს იმისათვის, რომ შემცირდეს, როგორც ენერგეტიკული, ისე მასალათა ხარჯი, საბოლოო პროდუქტის თვითღირებულების შესამცირებლად. ი.ჭ-ი მოქმედებდა იმ ტექნოლოგიური რეგლამენტის ფარგლებში, რომელიც ჯერ კიდევ საბჭოთა ეპოქაში იყო შედგენილი. ი.ჭ-ს არასდროს წარუდგენია უფლებამოსილი პირების წინაშე წინადადება ტექნოლოგიურ რეგლამენტში რაიმე ცვლილების შესახებ. მის მიერ, როგორც უფროსი ტექნოლოგის მიერ, არ ხდებოდა მიმდინარე პროცესების გაანალიზება და მათი შესაძლო გაუმჯობესების ვარიანტების ძიება (2006 წლიდან სამენეჯეროში განხორციელდა ტექნოლოგიური პროცესების გარკვეული გაუმჯობესება და ახალი მეთოდების დანერგვა, მაგრამ ეს არ მომხდარა ი.ჭ-ის, როგორც უფროსი ტექნოლოგის ინიციატივით და აქტიურობით). ასეთ პირობებში, სამენეჯერო ვერ ადგენდა მკვეთრად პოზიტიური ხასიათის ფინანსურ ეფექტს და წარმოება იძულებული გახდა ხარჯები შეემცირებინა. ამ მიზნით აუცილებელი შეიქმნა თანამშრომელთა ნაწილის, მათ შორის ი.ჭ-ის უხელფასო შვებულებაში გაშვება და შემდგომში, შტატების შემცირებაც.

მოპასუხე შპს „ს.მ.ტ.ე.ც-ი” 100%-ით სახელმწიფო საკუთრებაა. ჯერ კიდევ 2010 წლის დასასრულს, სახელდობრ, 2010 წლის 13 დეკემბერს, სსიპ „საწარმოთა მართვის სააგენტომ” ”ცენტრის” საშტატო განრიგის განხილვის შედეგად, „ცენტრს” დაავალა საწარმოს საქმიანობის მომგებიანად წარმართვისა და ხარჯების შემცირების მიზნით, საზოგადოების კადრების ოპტიმიზაცია წლის ბოლომდე. „ცენტრმა” 2011 წლის მარტის თვის ბოლომდე, სამსახურიდან გაათავისუფლა 21 თანამშრომელი.

მოპასუხე „ცენტრმა”, მსოფლიო ბაზარზე არსებული ცვლილებების შედეგად, რაც განპირობებული იყო იაპონიაში მომხდარი სტიქიური მოვლენებით, დროებით საწარმოო პროცესების შეჩერების და შეკვეთების გადავადების გამო, 2011 წლის 30 მაისს №10/პშ ბრძანებით, პირადი განცხადების საფუძველზე, უხელფასო შვებულებაში გაუშვა ამორფული ბორის წარმოების სამენეჯეროს 9 ტექნოლოგი, ასევე უფროსი ტექნოლოგი, მოსარჩელე ი.ჭ-ი, 2011 წლის 2 მაისიდან 2011 წლის 30 ივნისამდე (ჩათვლით).

2011 წლის 1 ივლისს, ვინაიდან, ორგანიზაციის ფინანსური პრობლემების გამო, მოპასუხეს არ ჰქონდა საშუალება უხელფასო შვებულებაში მყოფი თანამშრომლებისათვის, მათ შორის – მოსარჩელისათვის სამუშაო ფრონტი შეექმნა, მოპასუხის კადრების უფროსის სატელეფონო შეტყობინებაზე და სიტუაციის განმარტებაზე, მოსარჩელის ზეპირსიტყვიერი თანხმობის მიღების საფუძველზე, გამოსცა ბრძანება №18/პშ, რომლითაც მოსარჩელე ი.ჭ-ს 2011 წლის 1 ივლისიდან 2011 წლის 1 სექტემბრამდე გაუგრძელდა უხელფასო შვებულებით სარგებლობის ვადა. აღნიშნული ბრძანება მოსარჩელემ გახადა სადავოდ.

შპს „ს. მ. ტ. ე. ც-ის’’ გენერალურმა დირექტორმა 2011 წლის 31 აგვისტოს გამოსცა ბრძანება 22/პშ, რომლითაც 2011 წლის 1 სექტემბრიდან მოსარჩელე გაათავისუფლა დაკავებული თანამდებობიდან (აღნიშნულ ბრძანებას ი.ჭ-ი მიიჩნევდა უკანონოდ).

სადავო ბრძანებაში, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის სამართლებრივ საფუძვლად მოპასუხე „ს. მ. ტ. ე. ც-მა” მიუთითა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ” ქვეპუნქტსა და 38-ე მუხლზე.

შპს „ს.მ.ტ.ე.ც-ის’’ მხრიდან, ი.ჭ-ან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას, მოსარჩელის დისკრიმინაციას ასაკობრივი ნიშნით ადგილი არ ჰქონია. საქმეში წარდგენილი წერილობითი მტკიცებულების თანახმად, მოპასუხე საზოგადოებაში, დასაქმებულია 40 საპენსიო ასაკის, ორივე სქესის თანამშრომელი, მათ შორის, მოსარჩელეზე (დაბადებულია 1940 წელს) ასაკით უფროსია 17 თანამშრომელი).

მოსარჩელე ი.ჭ-ან შრომითი ხელშეკრულების მოშლა განაპირობა მოპასუხე „ცენტრის” ფინანსური სიძნელეების გამო შტატების შემცირების საჭიროებამ, ხოლო მოსარჩელეზე არჩევანის შეჩერება განსაზღვრა იმ გარემოებამ, რომ იმ ეტაპზე, მისი, როგორც თანამშრომლის საჭიროება, სხვა თანამშრომლებთან (ტექნოლოგებთან) შედარებით ნაკლები იყო. ი.ჭ-ი, ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გამო, ვერ ახორციელებდა სათანადო კონტროლს ტექნოლოგიურ წარმოებაზე.

2011 წლის 31 აგვისტოს, სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების გამოცემის თაობაზე, მოსარჩელეს ეცნობა დაუყოვნებლივ, კადრების განყოფილების უფროსის სატელეფონო შეტყობინებით, რის საფუძველზეც, მოსარჩელე მაშინვე გამოცხადდა კადრების განყოფილებაში. იქ, მას გადაეცა შრომის წიგნაკი და გაეცნო დასახელებული ბრძანება. სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, მოსარჩელემ აღნიშნული ფაქტი დაადასტურა.

შპს „ს. მ. ტ. ე. ც-მა”, შრომითი ხელშეკრულების მოშლისას – სამსახურიდან გათავისუფლებისას, მოსარჩელეს გადაუხადა შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ერთი თვის შრომის ანაზღაურება, დარიცხვით – 808.80 ლარის ოდენობით;

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე საზოგადოებამ 2011 წლის 1 ივლისის №18პშ ბრძანება, ი.ჭ-ის უხელფასო შვებულების ვადის გაგრძელების შესახებ, გამოსცა კანონიერად. მან ი.ჭ-ან შრომითი ხელშეკრულების მოშლით, კანონის სრული დაცვით შეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა.

დავის გადაწყვეტისას საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით, 30-ე მუხლის მე-4 პუნქტით, საქართველოს შრომის კოდექსის 1-ლი მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილებით, 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით, 38-ე მუხლის 1-ლი და მე-3 ნაწილებით.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ი.ჭ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ი.ჭ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ი.ჭ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

შპს „ს.მ.ტ.ე.ც-ის” დირექტორის 2011 წლის 31 აგვისტოს N22/პშ ბრძანება ი.ჭ-ან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბათილად იქნა ცნობილი;

მოსარჩელეს უარი ეთქვა შპს „ს.მ.ტ.ე.ც-ის” გენერალური დირექტორის 2011 წლის 1 ივლისის N18/პშ ბრძანების ბათილად ცნობის შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე;

გათავისუფლებამდე არსებული უვადო შრომითი ხელშეკრულების პირობების გათვალისწინებით ი.ჭ-ი აღდგენილ იქნა შპს „ს.მ.ტ.ე.ც-ში” გათავისუფლებამდე დაკავებულ თანამდებობაზე – ამორფული ბორის წარმოების სამენეჯეროს უფროსი ტექნოლოგის თანამდებობაზე ან იმავე ფუნქციის მქონე სხვა თანამდებობაზე;

შპს „ს. მ. ტ.ს ე. ც-ს” ი.ჭ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა სამსახურიდან უკანონოდ გათავისუფლებით გამოწვეული იძულებითი მოცდენისათვის ზიანის (განაცდურის) ანაზღაურება 2011 წლის 1 ნოემბრიდან წინამდებარე გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე პერიოდისათვის ყოველთვიური შრომითი ანაზღაურების – 808.80 ლარის გათვალისწინებით.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით პირველი ინსტანციის სასამართლომ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები არასრულად გამოიკვლია, რის შედეგადაც სასამართლოს მხრიდან გაკეთდა არასწორი სამართლებრივი შეფასებები და საბოლოოდ მიღებულ იქნა არასწორი გადაწყვეტილება.

საპელაციო სასამართლოს ზემომითითებული დასკვნა დაეფუძნა შემდეგ არგუმენტებს:

მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ, რომ ი.ჭ-ი 2011 წლის 31 აგვისტომდე მუშაობდა შპს „ს. მ. ტ. ე. ც-ში“ ამორფული ბორის წარმოების სამენეჯეროს უფროსი ტექნოლოგის თანამდებობაზე. ასევე უდავო იყო, რომ ი.ჭ-ი შპს „ს. მ.ტ. ე. ც-ან“ იმყოფებოდა უვადო შრომით სამართლებრივ ურთიერთობაში და რომ მუშაობის პერიოდში, ი.ჭ-ის მიმართ მოპასუხის მხრიდან არ ყოფილა გამოყენებული (წერილობითი ფორმით), დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე სახე.

სააპელაციო სასამართლომ, საქმეში წარდგენილი დოკუმენტების: 2011 წლის 10 ოქტომბრის ცნობისა და 2011 წლის 30 აპრილის ცნობის მონაცემების, აგრეთვე მხარეების ახსნა–განმარტებების საფუძველზე დადგენილად ჩათვალა ფაქტობრივ გარემოება იმასთან დაკავშირებით, რომ ი.ჭ-ის ყოველთვიური ანაზღაურება შეადგენდა საშუალოდ 808.80 ლარს.

შპს „ს.მ.ტ.ე.ც-ის“ დირექტორმა 2011 წლის 31 აგვისტოს გამოსცა ბრძანება №22/პშ, რომლითაც 2011 წლის 1 სექტემბრიდან მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. უდავო იყო, რომ ი.ჭ-ან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა დამსაქმებელმა განახორციელა ხელშეკრულების მოშლით, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ პუნქტის საფუძველზე. მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ და საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებითაც დასტურდებოდა, რომ გარე მოვლენების – იაპონიაში მომხდარი სტიქიური მოვლენების გამო, მოხდა შეკვეთების გადავადება, რაც თავის მხრივ მიზეზი გახდა მოპასუხე ორგანიზაციაში საწარმოო პროცესების შეჩერებისა და რიგი თანამშრომლების უხელფასო შვებულებაში გასვლისა. კერძოდ, დადგინდა, რომ 2011 წლის 30 აპრილს დამსაქმებლსა და დასაქმებულთა შეთანხმებით ამორფული ბორის წარმოების სამენეჯეროს 9 ტექნოლოგი, ასევე უფროსი ტექნოლოგი ი.ჭ-ი 2011 წლის 2 მაისიდან 2011 წლის 1 ივლისამდე გავიდნენ უხელფასო შვებულებაში.

დადგინდა და სადავო არ გამხდარა, რომ 2011 წლის 1 ივლისს, ვინაიდან ორგანიზაციის ფინანსური პრობლემების გამო, დამსაქმებელს არ ჰქონდა საშუალება უხელფასო შვებულებაში მყოფი თანამშრომლებისათვის, მათ შორის ი.ჭ-ის სამუშაო ფრონტი შეექმნა, მხარეები ზეპირი სახით შეთანხმდნენ უხელფასო შვებულების ვადის გაგრძელებაზე.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მხარეებს შორის სადავო იყო საკითხი იმის შესახებ, მოხდა თუ არა მხარეთა შეთანხმება იმ კონკრეტულ თარიღზე, სადამდეც უნდა გაგრძელებულიყო უხელფასო შვებულება.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის 1-ლი ნაწილიდან გამომდინარე იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ უხელფასო შვებულება ი.ჭ-ს გაუგრძელდა 2011 წლის 1 სექტემბრამდე, ეკისრებოდა მოპასუხეს, რადგან წარდგენილ შესაგებელში მხარე უთითებდა, რომ სწორედ 2011 წლის 1 სექტემბრამდე გაუგრძელდა უხელფასო შვებულების ვადა ი.ჭ-ს და რომ ი.ჭ-ის გათავისუფლება სამსახურიდან არ მომხდარა მისი უხელფასო შვებულებაში ყოფნის პერიოდში.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოპასუხე ორგანიზაციამ ი.ჭ-ის თანხმობის საფუძველზე გამოსცა ბრძანება №18/პშ, რომლის თანახმადაც მას 2011 წლის 1 ივლისიდან 2011 წლის 1 სექტემბრამდე გაუგრძელდა უხელფასო შვებულების ვადა. სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მართალია მხარეები ზეპირი სახით შეთანხმდნენ უხელფასო შვებულების ვადის გაგრძელების თაობაზე, თუმცა გარემოება იმის შესახებ, რომ მხარეებმა შეათანხმეს უხელფასო შვებულების ამოწურვის კონკრეტული ვადა (2011 წლის 1 სექტემბრამდე), არ დასტურდებოდა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით ამ სადავო გარემოების დასადასტურებლად არ იყო საკმარისი მხოლოდ მოპასუხის ახსნა-განმარტება და მოპასუხე ორგანიზაციის თანამშრომლის (ამორფული ბორის წარმოების სამენეჯეროს მთავარი მენეჯერის, ნ.დვალის) წერილობითი ახსნა–განმარტება.

რაც შეეხებოდა 2011 წლის 1 ივლისის №18/პშ ბრძანებას, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბრძანების შინაარსის გათვალისწინებით მისი ნამდვილობისათვის აუცილებელი იყო მასში გამოვლენილი ნების მისვლა ადრესატისათვის – ი.ჭ-ის. ამ მხრივ, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 51-ე მუხლის დანაწესზე, რომლის თანახმადაც ნების გამოვლენა, რომელიც მოითხოვს მეორე მხარის მიერ მის მიღებას, ნამდვილად ჩაითვლება იმ მომენტიდან, როცა იგი მეორე მხარეს მიუვა. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ კონკრეტულ გარემოებებს არ მიეცა შესაბამისი შეფასება. ე.ი. ის სადავო გარემოება, რომ უხელფასო შვებულების 2011 წლის 1 სექტემბრამდე გაგრძელების შესახებ ინფორმაცია ანდა ბრძანება ეცნობა ი.ჭ-ს, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა. ამდენად, ზემოთ მოხმობილი ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ 2011 წლის 1 ივლისის №18/პშ ბრძანების ის ნაწილი, რომლითაც უხელფასო შვებულების ამოწურვის ვადად განისაზღვრა 2011 წლის 1 სექტემბრამდე პერიოდი, სავალდებულო (იურიდიული) ძალის მქონედ ვერ ჩაითვლებოდა.

მხარეთა ახსნა–განმარტებების, ასევე საქმეში წარდგენილი მტკიცებულების (ბრძანებების ჟურნალი იხ. ს.ფ. 214–216) მონაცემების გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ი.ჭ-ი დამსაქმებლის მიერ 2011 წლის ივლისის შემდეგ უხელფასო შვებულებიდან გამოძახებული არ ყოფილა.

იმ პირობებში, როდესაც უდავოდ დადასტურდა, რომ მხარეებმა ზეპირი შეთანხმებით გააგრძელეს უხელფასო შვებულების მოქმედების ვადა 2011 წლის 1 ივლისიდან, ამასთან იმის გათვალისწინებით, რომ უხელფასო შვებულების მოქმედების ამოწურვის შესახებ კონკრეტული თარიღი მხარეებს არ შეუთანხმებიათ, ხოლო ი.ჭ-ი უხელფასო შვებულებიდან დამსაქმებლის მიერ გამოძახებული არ ყოფილა, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ ი.ჭ-ის დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლება და მასთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლა დამსაქმებელმა განხორციელდა მისი უხელფასო შვებულებაში ყოფნის დროს.

მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ი.ჭ-ის გათავისუფლებამდე მის მიერ დაკავებული თანამდებობის – შპს „ს. მ. ტ. ე. ც-ში“ ამორფული ბორის წარმოების სამენეჯეროს უფროსი ტექნოლოგის თანამდებობის არსებობის შესახებ საკითხი. სააპელაციო სასამართლომ შენიშნა, რომ მოპასუხეს არც მტკიცება და არც მტკიცებულება არ წარუდგენია იმის თაობაზე, რომ ეს თანამდებობა ამ დროისათვის აღარ არსებობდა. აქვე, სააპელაციო სასამართლომ შენიშნა, რომ 2012 წლის 8 ოქტომბრის სასამართლო სხდომაზე მოცემულ საკითხთან დაკავშირებით შპს „ს.მ.ტ.ე.ც-ის“ წარმომადგენელს რაიმე პრეტენზია და რაიმე დასაბუთება, რომ ამორფული ბორის წარმოების სამენეჯეროს უფროსი ტექნოლოგის თანამდებობა გაუქმებული იყო, სასამართლოსათვის არ შეუთავაზებია. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ს. მ. ტ. ე. ც-ში“ ამორფული ბორის წარმოების სამენეჯეროს უფროსი ტექნოლოგის თანამდებობა არ იყო გაუქმებული.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, განსახილველი დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი იყო იმის შეფასება, თუ რამდენად კანონიერად მოხდა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის გზით ი.ჭ-ან დამსაქმებლის მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა. ამ მხრივ, პირველ რიგში უნდა გარკვეულიყო, მოხდა თუ არა ი.ჭ-ის გათავისუფლება სამსახურიდან მისი უხელფასო შვებულებაში ყოფნის დროს.

შრომის კოდექსის 36–ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, შრომითი ურთიერთობის შეჩერება არის შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს დროებით შეუსრულებლობა, რომელიც არ იწვევს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის თანახმად, ანაზღაურების გარეშე შვებულება წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეჩერების საფუძველს, ხოლო მე-6 ნაწილის თანახმად, შრომითი ურთიერთობის შეჩერებისას დაუშვებელია შრომითი ხელშეკრულების მოშლა.

განსახილველ შემთხვევაში დადგინდა, რომ ი.ჭ-ან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა მოხდა ხელშეკრულების მოშლის გზით (შრომის კოდექსის 37–ე „დ“ პუნქტით). ამასთან, დადგინდა, რომ დაკავებული თანამდებობიდან განთავისუფლება და შრომითი ხელშეკრულების მოშლა დამსაქმებელმა განახორციელა ი.ჭ-ის უხელფასო შვებულებაში ყოფნის დროს. აღნიშნული კი, შრომის კოდექსის 36-ე მუხლის მე-6 ნაწილის იმპერატიული დანაწესიდან გამომდინარე განაპირობებდა სადავო ბრძანების – 2011 წლის 31 აგვისტოს №22/პშ ბრძანების არაკანონიერებას და წარმოშობდა მისი გაბათილების ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძველს.

ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება ი.ჭ-ის გათავისუფლების კანონიერებასთან დაკავშირებით და დაასკვნა, რომ სარჩელი 2011 წლის 31 აგვისტოს №22/პშ სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილობის ნაწილში ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ასევე ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას მოსარჩელის მოთხოვნები ზიანის ანაზღაურების, კერძოდ, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისა და იძულებით მოცდენით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე. შრომის კოდექსის 44-ე მუხლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ამავე კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით. სამოქალაქო კოდექსის 408–ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება, 412–ე მუხლის თანახმად კი, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

იმ პირობებში, როდესაც დადგინდა, რომ ი.ჭ-ის გათავისუფლება დამსაქმებელმა განახორციელა არაკანონიერად და ამით მოსარჩელემ მიიღო ზიანი, რაც გამოიხატა სამსახურის და შესაბამისი სახელფასო ანაზღაურების დაკარგვაში, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ი.ჭ-ი უფლებამოსილი იყო მოეთხოვა პირვანდელი (გათავისუფლებამდე არსებული) მდგომარეობის აღდგენა. აქვე, სასამართლომ შენიშნა, რომ მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ გათავისუფლებამდე დაკავებული თანამდებობა – ამორფული ბორის წარმოების სამენეჯეროს უფროსი ტექნოლოგის თანამდებობა არ იყო გაუქმებული.

შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენისას დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება მიეცემა სრული ოდენობით. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა იძულებით მოცდენით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე ასევე ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას, რამდენადაც დამსაქმებლის უკანონო ქმედების – უკანონო გათავისუფლების შედეგად ი.ჭ-ს წაერთვა შესაძლებლობა მიეღო ყოველთვიური სახელფასო ანაზღაურება. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ვინაიდან ი.ჭ-ს უხელფასო შვებულებაში ყოფნის ვადა ეწურებოდა არა 2011 წლის 1 სექტემბერს, არამედ 2011 წლის ნოემბრის თვეში (შპს „ს. მ.ტ. ე. ც-მა“ სწორედ ნოემბრის თვეში მიიღო შეკვეთა, რაც იძლეოდა საწარმოო პროცესის გაგრძელების შესაძლებლობას), სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ იძულებითი მოცდენისათვის ზიანის ანაზღაურება ყოველთვიური ხელფასის – 808 ლარის გათვალისწინებით მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა არა ი.ჭ-ის გათავისუფლების მომენტიდან (2011 წლის სექტემბრიდან), როგორც ამას მოითხოვდა მოსარჩელე, არამედ 2011 წლის ნოემბრის თვიდან.

რაც შეეხებოდა მოსარჩელის მოთხოვნას მოპასუხის მიერ გამოცემული 2011 წლის 1 ივლისის №18/პშ ბრძანების ბათილობის თაობაზე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მართალია დასახელებული ბრძანების იმ ნაწილს, რომლითაც ი.ჭ-ის უხელფასო შვებულებაში ყოფნის ვადა განისაზღვრა 2011 წლის 1 სექტემბრამდე, იურიდიული ძალა არ შეუძენია მისი ადრესატისათვის (ი.ჭ-ის) ჩაუბარებლობის გამო, თუმცა ვინაიდან აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში მოსარჩელის უფლებრივი მდგომარეობა ვერანაირ გაუმჯობესებას ვერ განიცდიდა, არ იკვეთებოდა ამ მოთხოვნისადმი მოსარჩელის ნამდვილი იურიდიული ინტერესის არსებობა, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე გამორიცხავდა ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივ შესაძლებლობას.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ს.მ.ტ.ე.ც-მა“. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, შრომის კოდექსის 36-ე მუხლის მე-3 ნაწილი. ამ მუხლის თანახმად, უხელფასო შვებულება არ შეიძლება იყოს უვადო. აღნიშნული დანაწესის გამოყენების შემთხვევაში არ იარსებებდა ის ფაქტობრივად საფუძველი, რასაც საპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დაეფუძნა. სასამართლომ არასწორად განმარტა ამავე მუხლის 1-ლი ნაწილი, რომლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობის შეჩერება სწორედ სამუშაოს დროებითი შეუსრულებლობაა;

სასამართლომ არასწორად განმარტა შრომის კოდექსის 32-ე მუხლი, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 412-ე მუხლები. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. მოცემულ შემთხვევაში, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა გულისხმობს ი.ჭ-ის სამსახურში აღდგენას და უხელფასო შვებულებაში ყოფნის გაგრძელებას. სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებულ წინასწარ სავარაუდო ზიანზე ვერ იქნება საუბარი, ვინაიდან ი.ჭ-მა, იცოდა რა რომ უხელფასო შვებულებაში იმყოფებოდა, არც მოელოდა „ცენტრისგან“ სახელფასო თანხის გადახდას;

სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ ი.ჭ-მა კომპენსაციის (რომელიც კომპანიამ მას გადაუხადა ხელშეკრულების მოშლის გამო) აღებით დაადასტურა მისი მხრიდან შვებულების დასრულების ცოდნის ფაქტი და აღნიშნული სადავო არ გაუხდია კომპენსაციის მიღებისას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ს.მ.ტ.ე.ც-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „ს.მ.ტ.ე.ც-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (650 ლარი) 70% – 455 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ს.მ.ტ.ე.ც-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ შპს „ს. მ. ტ. ე. ც-ს“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (650 ლარი, გადახდის თარიღი – 2013 წლის 23 იანვარი, საგადახდო დავალება №...) 70% – 455 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე