საქმე №ას-84-80-2013 25 თებერვალი, 2013 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები - ვ.დ-ი, დ.დ-ი, ი.მ-ი, შპს „ს-ი“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - სს „კ.ს.ბ-ი“ (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება
კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გააწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით თანხის დაკისრებაზე უარის თქმა
დავის საგანი - საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სს „კ.ს.ბ-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ვ.დ-ის, დ.დ-ის, ი.მ-სა და შპს „ს-ის“ მიმართ მოპასუხეებისათვის სს „კ.ს.ბ-ის“ სასარგებლოდ 71 413.82 აშშ დოლარის სოლიდარულად დაკისრებისა და 2012 წლის 25 აპრილიდან სესხის სრულად დაფარვამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ვალდებულების შესრულების ვადაგადაცილებაზე პირგასამტეხლოს - დარჩენილი ძირითადი თანხის 0.5%-ის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:
2010 წლის 24 მაისს სს „კ.ს.ბ-ს“, ვ.დ-სა და დ.დ-ს შორის დაიდო N7952701 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება 125000 აშშ დოლარის დაშვებულ საკრედიტო ლიმიტზე და წლიური საკრედიტო სარგებელი განისაზღვრა 18%-ით. ხელშეკრულებით განისაზღვრა მსესხებლის მიერ ვალდებულების ვადის გადაცილების გამო, ყოველ გადაცილებულ დღეზე პირგასამტეხლო 0,5%-ის ოდენობით. საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით 2010 წლის 24 მაისს მოსარჩელესა და ი.მ-ს შორის დაიდო N01 თავდებობის ხელშეკრულება, რომლითაც თავდებმა ი.მ-მა, სამოქალაქო კოდექსის 859-ე მუხლის შესაბამისად, N7952701 ხელშეკრულებით მსესხებლის ვალდებულების გამო, იკისრა პასუხისმგებლობა პირადი ქონებით. N7952701 ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად, მსესხებლის მიერ ვალდებულების დარღვევის გამო, პირადი ქონებით პასუხისმგებლობა ასევე იკისრა შპს „ს-მა“ 2010 წლის 24 მაისის N02 თავდებობის ხელშეკრულებით. საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ბანკმა შეასრულა 125000 აშშ დოლარის მსესხებელზე გაცემის ვალდებულება, ხოლო მსესხებელმა, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობის შესაბამისად, თანხის დაბრუნების ვალდებულება არ შეასრულა.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე, კრედიტის ოდენობა შეადგენდა 125000 აშშ დოლარს, ვ.დ-ს გადახდილი აქვს - 125860.09 აშშ დოლარი. მოსარჩელემ ძირითადი დავალიანების თანხაში გადახდილად ჩათვალა მხოლოდ - 58077.45 აშშ დოლარი, რაც არასწორია. გადახდილი თანხის დიდი ნაწილით მხოლოდ პირგასამტეხლო და პროცენტი იფარებოდა, ამასთან, უსაფუძვლოა მოთხოვნა პირგასამტეხლოსა და პროცენტის ნაწილშიც. იპოთეკის საგნის ღირებულება იყო გაცილებით მეტი, ვიდრე მისი რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხა, იპოთეკის საგნის 60000 აშშ დოლარად გაყიდვით მოსარჩელე მოიქცა არაკეთილსინდისიერად და ამით მხარეს მიაყენა ზიანი. 2010 წლის 24 მაისს საკრედიტო ხელშეკრულების გაფორმებას წინ უსწრებდა მოსარჩელესა და შპს „უ. ა-ოს“ შორის საკრედიტო ხელშეკრულების გაფორმება, რომელიც უზრუნველყოფილი იყო ფიზიკური პირის - ვ. ა-სა და შპს „ი-ის“ უძრავი ქონების მეორადი იპოთეკით. თბილისის საქალაქო სასამართლოში 2010 წლის 26 აპრილს შპს „უ. ა-ოს“ მიმართ დაიწყო გაკოტრების საქმის წარმოება და საზოგადოების დამფუძნებელმა პარტნიორმა და დირექტორმა ვ.დ-მა, კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, პირად სესხად გადაიტანა საზოგადოების სახელით აღებული სესხი. შპს „უ. ა-ოს“ საბანკო ამონაწერით დასტურდება, რომ ვ.დ-ს გარდა სესხის მთლიანი თანხის გადაფარვისა, დამატებით გადახდილი აქვს 9799,01 აშშ დოლარი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით სს „კ.ს.ბ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს: ვ.დ-ს, დ.დ-ს, ი.მ-ს და შპს „ს-ს“ სს „კ.ს.ბ-ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 71413.82 აშშ დოლარის გადახდა, მოპასუხეებს: ვ.დ-ს, დ.დ-ს, ი.მ-ს და შპს „ს-ს“ სს „კ.ს.ბ-ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ პირგასამტეხლო დარჩენილი ძირითადი თანხის 0.05% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 2012 წლის 25 აპრილიდან სესხის სრულად დაფარვამდე.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ვ.დ-ის, დ.დ-ის, ი.მ-ის, შპს „ს-ის“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მოპასუხეებს: ვ.დ-ს, დ.დ-ს, ი.მ-ს, შპს „ს-ს“ სს „კ.ს.ბ-ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 28521.47 აშშ დოლარის გადახდა, მოპასუხეებს: ვ.დ-ს, დ.დ-ს, ი.მ-ს, შპს „ს-ს“ სს „კ.ს.ბ-ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ პირგასამტეხლოს სახით დარჩენილი ძირითადი თანხის (25 223.02 აშშ დოლარი) 0.05%-ს გადახდა ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 2012 წლის 25 აპრილიდან სესხის სრულად დაფარვამდე, ამავე გადაწყვეტილებით განაწილდა სასამართლო ხარჯებიც შემდეგი დასაბუთებით:
პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2010 წლის 24 მაისს, ერთი მხრივ, სს „კ.ს.ბ-სა“ და, მეორე მხრივ, ვ.დ-სა და დ.დ-ს შორის გაფორმდა №7952701 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, საკრედიტო ხელშეკრულების ლიმიტი განისაზღვრა 125000 აშშ დოლარით, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა – 60 თვით, საპროცენტო განაკვეთი – წლიური 18%-ით, პირგასამტეხლო – გადასახდელი თანხის 0.5%-ით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების 4.12 პუნქტით დადგინდა კრედიტის დაფარვის თანმიმდევრობა: პირველ რიგში იფარებოდა დარიცხული პირგასამტეხლო (ასეთის არსებობის შემთხვევაში), შემდეგ დარიცხული პროცენტი და ბოლოს კრედიტის ძირითადი თანხა. საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით, 2010 წლის 21 მაისს სს „კ.ს.ბ-სა“ და ვ. ა-ეს შორის გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც იპოთეკის საგანს წარმოადგენდა 91.94 კვ.მ უძრავი ქონება (მდებარე: ქ.თბილისში, სექტორი ჩუღურეთი, ქუჩა უ-ე №4, ბინა №195, შენობა №5 და №6, საკადასტრო კოდი ...). მხარეთა შეთანხმებით იპოთეკის საგნის საწყისი ღირებულება შეადგენდა 120000 აშშ დოლარს. ხელშეკრულების 8.2 პუნქტის მიხედვით, კრედიტის ძირითადი თანხისა და მასზე დარიცხული პროცენტების საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადებში დაუბრუნებლობის შემთხვევაში, სს „კ.ს.ბ-ი“ („იპოთეკარი“) უფლებამოსილი იყო, საკუთარი შეხედულებისამებრ მიეღო დაკმაყოფილება იპოთეკის საგნიდან მისი საკუთრებაში გადაცემის ან რეალიზაციის გზით, 8.3 პუნქტის თანახმად კი, იპოთეკარი უფლებამოსილი იყო, საქართველოს კანონმდელობით გათვალისწინებული ნებისმიერი ფორმით მიეღო დაკმაყოფილება იპოთეკის საგნიდან თავისი შეხედულებით. ამავე საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით, 2010 წლის 21 მაისს სს „კ.ს.ბ-სა“ და შპს „ი-ს“ (დირექტორი ვ.დ-ი) შორის გაფორმდა №01 იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც, იპოთეკის საგანს წარმოადგენდა 120.00 კვ.მ უძრავი ქონება (მდებარე: ქ.თბილისში, სექტორი ისანი, გამზირი ქ. წ-ი №65, საკადასტრო კოდი ...). ხელშეკრულების თანახმად, იპოთეკის საგნის შეთანხმებული საწყისი ღირებულება შეადგენდა 120000 აშშ დოლარს. ხელშეკრულების 8.2 პუნქტის მიხედვით, კრედიტის ძირითადი თანხისა და მასზე დარიცხული პროცენტების საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადებში დაუბრუნებლობის შემთხვევაში სს „კ.ს.ბ-ი“ („იპოთეკარი“) უფლებამოსილი იყო, საკუთარი შეხედულებისამებრ მიეღო დაკმაყოფილება იპოთეკის საგნიდან მისი საკუთრებაში გადაცემის ან რეალიზაციის გზით. საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით, 2010 წლის 24 მაისს ი.მ-სა და სს „კ.ს.ბ-ს“ შორის გაფორმდა №01 თავდებობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ი.მ-მა სს „კ.ს.ბ-ის“ წინაშე იკისრა სოლიდარული პასუხისმგებლობა ვ.დ-სა და დ.დ-ის მიერ ბანკის მიმართ ვალდებულების შესრულებაზე, თავდებობის თანხამ შეადგინა 125000 აშშ დოლარი. საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით, 2010 წლის 24 მაისს შპს „ს-სა“ და სს „კ.ს.ბ-ს“ შორის გაფორმდა №02 თავდებობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც შპს „ს-მა“ სს „კ.ს.ბ-ის“ წინაშე სოლიდარული პასუხისმგებლობა იკისრა ვ.დ-სა და დ.დ-ის მიერ ბანკის მიმართ ვალდებულების შესრულებაზე, თავდებობის თანხამ შეადგინა 125000 აშშ დოლარი. მოპასუხეს სესხის ძირითადი თანხისა და საპროცენტო სარგებლის დაფარვა უნდა ეწარმოებინა საკრედიტო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობით და ხელშეკრულებაზე თანდართული გრაფიკის მიხედვით. კრედიტის სარგებლობის პერიოდში მსესხებელი ნაკისრ ვალდებულებას არაჯეროვნად ასრულებდა, რაც გამოიხატა კრედიტის დაფარვის გრაფიკისა და ხელშეკრულების ვადებისა და პირობების დარღვევაში. საკრედიტო დავალიანების შესახებ მსესხებლებსა და თავდებებს გაეგზავნათ შეტყობინება დავალიანების არსებობის თაობაზე, თუმცა შეტყობინებებს რაიმე რეაგირება არ მოჰყოლია. 2010 წლის მაისიდან 2012 წლის თებერვლამდე, საკრედიტო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების მიზნით, სს „კ.ს.ბ-ის„ ჯამში გადახდილია 125860.09 აშშ დოლარი. ამ თანხაში შედის ვ.ა-ის კუთვნილი ბინის იპოთეკისაგან განთავისუფლების სანაცვლოდ ბანკისთვის გადახდილი 60000 აშშ დოლარიც. სს „კ.ს.ბ-ის“ გადახდილი 125860.09 აშშ დოლარი ბანკმა შემდეგნაირად გაანაწილა:
- ძირი თანხის დასაფარავად წარიმართა - 58 077, 45 აშშ დოლარი;
- დარიცხული პროცენტის დასაფარავად - 25 443,48 აშშ დოლარი;
- ვადაგადაცილებული პროცენტის (პროცენტის პროცენტი) დასაფარავად - 35 942,85 აშშ დოლარი;
- სესხზე დარიცხული ჯარიმის (პირგასამტეხლო) დასაფარავად - 6 396, 31 აშშ დოლარი.
მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტებით, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ვ.დ-ის მიერ სს „კ.ს.ბ-ის“ გადახდილი 125860.09 აშშ დოლარის ამგვარი გადანაწილება განხორციელდა ბანკის კომპიუტერული პროგრამის მეშვეობით. 2012 წლის 28 აპრილს გაცემული ცნობის მიხედვით, ვ.დ-ის (პ/ნ ...) დავალიანება სს „კ.ს.ბ-ის“ წინაშე შეადგენდა - 71413.82 აშშ დოლარს, საიდანაც ძირითადი თანხა - 66922.55 აშშ დოლარი, პროცენტი - 3165.91 აშშ დოლარი და პირგასამტეხლო - 1325.36 აშშ დოლარი იყო. სს „კ.ს.ბ-ის“ სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა ვ.დ-ის, დ.დ-ის, ი.მ-სა და შპს „ს-ის“ სს „კ.ს.ბ-ის“ სასარგებლოდ 71413.82 აშშ დოლარის გადახდის სოლიდარულად დაკისრება (ძირითადი თანხაა - 66 922.55 აშშ დოლარი, პროცენტი - 3165.91 აშშ დოლარი და პირგასამტეხლო - 1 325.36 აშშ დოლარი) და ვადაგადაცილებაზე პირგასამტეხლოს გადახდა დარჩენილი ძირითადი თანხის 0.5% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 2012 წლის 25 აპრილიდან სესხის სრულად დაფარვამდე.
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილით, 115-ე მუხლით და ჩათვალა, რომ არსებობდა სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე ერთი მხარის – სს „კ.ს.ბ-ის“ მიერ უფლების არაკეთილსინდისიერად განხორციელების ფაქტი, რაც გამოიხატა იმაში, რომ მოვალის მიერ დაფარული თანხებიდან საკმაოდ დიდი ნაწილი (35942,85 აშშ დოლარი) ბანკის კომპიუტერული პროგრამის მიერ წარიმართა ვადაგადაცილებული პროცენტის (პროცენტის პროცენტი) დასაფარად იმ პირობებში, როცა ასეთ მეოთხე კომპონენტს საერთოდ არ ითვალისწინებდა მხარეთა შორის გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულება, კერძოდ, ამ გარიგებით, „მსესხებლებს“ უნდა გადაეხადათ – 1) ძირითადი თანხა; 2) პროცენტი და 3) პირგასამტეხლო (ჯარიმა). ეს გარემოება ასევე უდავოდ დასტურდებოდა თვით ბანკის მიერ გაცემული დავალიანების შესახებ ცნობით. სადავო ურთიერთობებში ე.წ „პროცენტის პროცენტის“ ანუ მეოთხე კომპონენტის დაწესებითა და ამ მიზნით საკმაოდ სოლიდური თანხის წარმართვით, პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელემ დაარღვია მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება, რაც უფლების არაკეთილსინდისიერად და არამართლზომიერად გამოყენებას წარმოადგენდა, შესაბამისად, პალატამ ვ.დ-ის მიერ გადახდილი თანხა – 35 942,85 აშშ დოლარი ძირითადი თანხის ანგარიშში გადახდილად ჩათვალა. ვ.დ-ის მიერ გადახდილი თანხებიდან სესხზე დარიცხული პირგასამტეხლოს (ჯარიმის) დასაფარად ბანკის მიერ წარმართული იყო 6396,31 აშშ დოლარი, რომელიც დაანგარიშებული იყო გადასახდელი თანხის 0.5% ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. პალატის მოსაზრებით, იმ პირობებში, როდესაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის სწორი გამოყენებისა და განმარტების საფუძველზე, ყოველდღიური პირგასამტეხლოს ოდენობა 0.5% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, მიჩნეულ იქნა შეუსაბამოდ მაღალ პირგასამტეხლოდ და იგი შემცირდა 0.05%-მდე, რაც ბანკს არ გაუსაჩივრებია, პალატამ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს ეს სტანდარტი ასევე უნდა გაევრცელებინა პირგასამტეხლოს (ჯარიმის) ანგარიშში, როგორც უკვე გადახდილ ზემოთ მითითებულ თანხაზე, ისე სარჩელით მოთხოვნილ ამავე კომპონენტზე (1325.36 აშშ დოლარი), რომლებიც ასევე მიღებული იყო პირგასამტეხლოს თავდაპირველი, შეუსაბამოდ მაღალი განაკვეთით (0.5%). ამ გარემოებათა გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ პირგასამტეხლოს (ჯარიმის) ანგარიშში უკვე ჩათვლილი 6396, 31 აშშ დოლარი, ათჯერ უნდა შემცირებულიყო და სხვაობა (6396,31 - 639,63) 5756,68 აშშ დოლარი ასევე უნდა ჩათვლილიყო ძირითადი თანხის ანგარიშში გადახდილად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ უკვე გადახდილი ამ თანხების ძირითადი თანხის ანგარიშში ჩათვლის ხარჯზე, ეს კომპონენტი მცირდებოდა (66922.55 - (35942,85 + 5756,68) 25223.02 აშშ დოლარამდე, შესაბამისად, ძირითადი თანხის კომპონენტში მოპასუხეებს სოლიდარულად გადასახდელად სწორედ ეს ოდენობა უნდა დაკისრებოდათ. ამასთან, მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი პირგასამტეხლო - 1325.36 აშშ დოლარი ასევე უნდა შემცირებულიყო 10-ჯერ და მოპასუხეებს პირგასამტეხლოს სახით უნდა დაკისრებოდათ 132.54 აშშ დოლარის გადახდა, საბოლოოდ, ძირითადი თანხის – 25223.02 აშშ დოლარის, პროცენტის – 3165.91 აშშ დოლარისა და პირგასამტეხლოს – 132.54 აშშ დოლარის ჯამი – 28521.47 აშშ დოლარი წარმოადგენდა დავალიანების იმ ოდენობას, რაც მოპასუხეებს გადასახდელი რჩებოდათ მოსარჩელისათვის.
სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ, ვინაიდან, 2010 წლის 21 მაისს სს „კ.ს.ბ-სა“ და ვ. ა-ეს შორის გაფორმებული იპოთეკის ხელშეკრულების თანახმად, იპოთეკის საგნის საწყისი ღირებულება შეადგენდა 120000 აშშ დოლარს, ბანკი ვალდებული იყო, უზრუნველყოფილი ქონებიდან მაქსიმალურად მიეღო სარგებელი, რაც თავის მხრივ ზეგავლენას მოახდენდა მის მიერ გადასახდელ თანხის ოდენობაზე, ბანკმა კი უზრუნველყოფილი უძრავი ქონების რეალიზაციის შედეგად მიიღო მხოლოდ 60000 აშშ დოლარი. პალატამ მიუთითა 2010 წლის 21 მაისს სს „კ.ს.ბ-სა“ და ვ. ა-ეს შორის გაფორმებულ იპოთეკის ხელშეკრულებაზე, რომლის 8.2 პუნქტის თანახმად, კრედიტის ძირითადი თანხისა და მასზე დარიცხული პროცენტების საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადებში დაუბრუნებლობის შემთხვევაში სს „კ.ს.ბ-ი“ უფლებამოსილი იყო, საკუთარი შეხედულებისამებრ მიეღო დაკმაყოფილება იპოთეკის საგნიდან მისი საკუთრებაში გადმოცემის ან რეალიზაციის გზით. ამავე ხელშეკრულების 8.3 პუნქტის მიხედვით კი, იპოთეკარი უფლებამოსილი იყო, მიეღო დაკმაყოფილება იპოთეკის საგნიდან თავისი შეხედულებით, ნებისმიერი ფორმით, რომელიც გათვალიწინებული იყო საქართველოს კანონმდებლობით. სასამართლომ ასევე მიუთითა ხელშეკრულების 8.3.3 პუნქტზე, რომლის შესაბამისადაც, „იპოთეკარი“ უფლებამოსილი იყო, შეტყობინების გარეშე უშუალოდ მოეხდინა იპოთეკის საგნის რეალიზაცია ან აუქციონის მოწყობა იპოთეკის საგნის რეალიზაციის მიზნით დაევალებინა სხვა პირისათვის ან სპეციალური სავაჭრო დაწესებულებისათვის. იპოთეკის საგნიდან მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით, 8.3 პუნქტით გათვალისწინებული ერთ-ერთი ფორმის არჩევა, იპოთეკარს არ ართმევდა უფლებას, ნებისმიერ ეტაპზე გამოეყენებინა სხვა ფორმა (ფორმები), თუ იპოთეკის ღირებულება ან მისი რეალიზაციიდან მიღებული ამონაგები საკმარისი არ იქნებოდა საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების მთლიანად დასაფარავად, ვალდებულება შესრულებულად არ ჩაითვლებოდა და „მსესხებელს“ დაეკისრებოდა პასუხისმგებლობა ნებისმიერ ასეთ ნაშთზე. ამ იპოთეკის საგნის შეფასება, კერძო აღმასრულებელ მ. გ-ის დაკვეთით, განხორციელდა საშემფასებლო კომპანიის „ექსპერტ ჯგუფის“ მიერ, რომლის დასკვნის მიხედვითაც, უძრავი ქონების, მდებარე: ქ.თბილისში, უ-ის ქ№4-ში მდებარე 91.94 კვ.მ №105 ბინის საბაზრო ღირებულებამ შეადგინა 113000 ლარი. აღნიშნული დასკვნის საფუძველზე, იძულებითი აღსრულების პროცესში მოხდა შეთანხმება კრედიტორ სს „კ.ს.ბ-სა“ და მოვალე (იპოთეკის საგნის მესაკუთრე) ვ. ა-ეს შორის და ამ უკანასკნელმა 60000 აშშ დოლარის ვ.დ-ის საკრედიტო ვალდებულებების ანგარიშში გადახდის გზით, გაათავისუფლა ბინა იპოთეკისაგან. სასამართლოს მოსაზრებით, ამ შემთხვევაში ბანკი მოქმედებდა ზემოთ მითითებული იპოთეკის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლებამოსილების ფარგლებში, რა დროსაც ადგილი არ ჰქონია სამოქალაქო კოდექსისა და „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნების დარღვევას, შესაბამისად, ამ ნაწილში სააპელაციო საჩივრის პრეტენზია სრულიად დაუსაბუთებელი იყო.
პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 867-ე მუხლით და განმარტა, რომ საკრედიტო ხელშეკრულებების თანახმად, მხარეთა შორის წარმოიშვა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა საბანკო კრედიტის სახით. სს „კ.ს.ბ-მა“ სრულად შეასრულა აღნიშნული საკრედიტო ხელშეკრულებით მის მიერ ნაკისრი ვალდებულება და მოპასუხეზე გაიცა კრედიტი, ხოლო მოვალეებს კრედიტორის წინაშე ვალდებულებები სრულად არ შეუსრულებიათ. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 873-ე მუხლზე, მე-400 მუხლზე, 405-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში, კრედიტის დაბრუნება გათვალისწინებული იყო ნაწილ-ნაწილ (გრაფიკით), რომლის დაფარვის ვადა მსესხებელმა ორზე მეტჯერ დაარღვია და, დამატებითი ვადის მიცემის მიუხედავად, მას ვალი არ გადაუხდია, რის გამოც მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო, შეეწყვიტა საკრედიტო ურთიერთობა და მოეთხოვა დავალიანების დაფარვა. სამოქალაქო კოდექსის 891-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 892-ე, 895-ე 896-ე, 463-ე, 464-ე მუხლების საფუძველზე, ვინაიდან, მოცემულ შემთხევაში, წარმოდგენილი იყო სოლიდარული ვალდებულების შესახებ ხელშეკრულებები, პალატამ ჩათვალა, რომ დავალიანების გადახდა მოპასუხეებს სოლიდარულად უნდა დაკისრებოდათ. სააპელაციო პალატამ მიუთითა მოსარჩელის მოთხოვნაზე - მოპასუხეებისათვის პირგასამტეხლოს ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე დარჩენილი ძირითადი თანხის 0.5%-ის 2012 წლის 25 აპრილიდან (სარჩელის წარდგენის დღე) სესხის სრულად დაფარვამდე სოლიდარულად დაკისრების თაობაზე და ჩათვალა, რომ აღნიშნულთან მიმართებაში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლზე მითითებით, მართებულად მიიჩნია, რომ მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს პროცენტი იყო შეუსაბამოდ მაღალი, უნდა შემცირებულიყო 0.05%-მდე (ათჯერ) და მოპასუხეებს სოლიდარულად უნდა დაკისრებოდათ პირგასამტეხლო დარჩენილი ძირითადი თანხის 0.05% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 2012 წლის 25 აპრილიდან (სარჩელის წარდგენის დღე) სესხის სრულად დაფარვამდე, ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ პალატა ამცირებდა დარჩენილი ძირითადი თანხის ოდენობას მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის ამ ნაწილის შეცვლა და მისი ახალი რედაქციით ჩამოყალიბება.
სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ვ.დ-მა, დ.დ-მა, ი.მ-მა და შპს „ს-მა“, მოითხოვეს მისი გაქმება და ახალი გადაწყვეტილებით თანხის დაკისრებაზე უარის თქმა (იხ. 2013 წლის 5 თებერვლის განცხადება) შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო პალატამ შეფასება არ მისცა სააპელაციო საჩივარში მითითებულ გარემოებას, რომ საკრედიტო ხელშეკრულების მიზანს შპს „უ. ა-ოს“ დავალიანების დაფარვა წარმოადგენდა და გაკოტრების საქმის წარმოების გამო, კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, პირად ვალდებულებად იქნა საზოგადოების დირექტორ ვ.დ-ის მიერ გადმოტანილი. სესხის თანხა საზოგადოების ვალდებულების გამო წარიმართა, ხოლო ვ.ვ-ი როგორც ადრე, ისე ვალის გადაკისრების შემდეგ, კეთილსინდისიერად ასრულებდა ვალდებულებას. პალატამ ასევე არ იმსჯელა იმ გარემოებაზე, რომ მხარეს პირგასამტეხლო არ უნდა დაკისრებოდა, აღნიშნული უკანონოა, ამასთან, საყურადღებოა, რომ სასამართლოს შეფასებით პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალი იყო და შემცირებას დაექვემდებარა, შესაბამისად, სესხის სრულად დაფარვამდე შემცირებული ოდენობით პირგასამტეხლოს დაკისრებაც არ წარმოადგენდა კანონიერ ქმედებას. სასამართლოს არ დაუსაბუთებია აპელანტის მიერ სადავოდ მიჩნეული ის გარემოება, თუ რატომ არ იქნა იპოთეკის საგნის რეალიზაციისას გათვალისწინებული მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული იპოთეკის საგნის ღირებულება. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ, მართალია, მიუთითა კერძო აღმასრულებლის დაკვეთით განხორციელებულ უძრავი ქონების შეფასებაზე, თუმცა პალატას არ უმსჯელია საქმეში აპელანტის მიერ წარდგენილ სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მითითებაზე, რომ სადავო პერიოდში უძრავი ქონების ღირებულება არ შემცირებულა, ამასთანავე, სესხი უზრუნველყოფილია შპს „ი-ის“ ქონებაზე არსებული მეორადი იპოთეკითაც. საყურადღებოა, რომ სესხის გაცემისას ბანკი ვალდებული იყო, კომერსანტის გულისხმიერებით გაეთვალა არსებული რისკები, რაც მან, მოცემულ შემთხვევაში, დაარღვია, მას ასევე შეეძლო, მიემართა გაკოტრების საქმის განმხილველი სასამართლოსათვის, თუმცა მან მხოლოდ მსესხებლების მიმართ განახორციელა ზეწოლა. კასატორთა განმარტებით, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების დასაბუთება არასრულია, ამ არგუმენტის დასაბუთების მიზნით, გარდა ზემოაღნიშნულისა, მხარემ დამატებით მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 55-ე, 115-ე, 415-ე მუხლებზე, კასატორების განმარტებით, ზიანის დადგომას ხელი კრედიტორის მოქმედებამ შეუწყო, როდესაც ბანკმა არაფერი გააკეთა იმისათვის, რომ შემცირებულიყო ან თავიდან აცილებული ყოფილიყო მოსალოდნელი ზიანი. საქმეში წარმოდგენილი საბანკო ამონაწერებით დადგენილია, რომ ვ.დ-ს გადახდილი აქვს ძირითადი თანხა, დარიცხული პროცენტი და ვადაგადაცილებული პროცენტი, ჯამში სულ 125860,09 აშშ დოლარი. სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებით, მართალია, მნიშვნელოვნადაა შემცირებული ბანკის მიერ მოთხოვნილი თანხა, თუმცა მაინც არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგანაც დადასტურებულია ვ.დ-ის მიერ სესხის მეტობით დაფარვის ფაქტი, ამასთან, მოვალე ვალდებულებას კეთილსინდისიერად ასრულებდა, როგორც სესხის შპს „უ. ა-ოს“ ვალდებულების არსებობის პერიოდში, ისე სესხის ვ,დ-ის მიერ გადაკისრების შემდგომ, საყურადღებოა ასევე იპოთეკის საგნის რეალიზაციით ბანკის შესაძლებლობა, დაეკმაყოფილებინა მოთხოვნა და ისიც, რომ იპოთეკითაა დატვირთული შპს „ი-ის“ უძრავი ქონება. კასატორთა განმარტებით, სააპელაციო პალატის მიერ გადაწყვეტილების გამოცხადების შემდგომ, გარკვეული შეთავაზებით მიმართეს ბანკს, რომლის პასუხადაც ბანკმა კვლავ ისეთი პირობა შესთავაზა მხარეს, რომელსაც ის ვეღარ შეასრულებს, ვინაიდან სოლიდარულ მოვალეთაგან არც ერთს უძრავი ქონება საკუთრებაში აღარ გააჩნია.
წინამდებარე საკასაციო საჩივარს კასატორებმა დაურთეს ბანკის მიმართ განხორციელებული შეთავაზების ასლი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 8 თებერვლის განჩინებით ვ.დ-ის, დ.დ-ის, ი.მ-სა და შპს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ვ.დ-ის, დ.დ-ის, ი.მ-სა და შპს „ს-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ვ.დ-ის, დ.დ-ის, ი.მ-სა და შპს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით თ. გ-ის მიერ 2013 წლის 15 იანვარს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 2368 ლარისა და თ.გ-ის მიერვე 2013 წლის 5 თებერვალს N1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1125 ლარის, სულ 3493 ლარის 70% – 2445,1 ლარი.
რაც შეეხება საკასაციო საჩივარზე დართულ მტკიცებულებას, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ის უნდა დაუბრუნდეთ კასატორებს, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, შესაბამისად, ახალი მტკიცებულება ვერც სასამართლოს მიერ იქნება გაზიარებული მიუხედავად იმისა, მხარეს ობიექტურად ჰქონდა თუ არა შესაძლებლობა სასამართლოსათვის მანამდე წარმოედგინა ის.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულება - შეთავაზება 2 ფურცლად (ტ.II, ს.ფ.95-96).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ვ.დ-ის, დ.დ-ის, ი.მ-სა და შპს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორებს: ვ.დ-ს (პ/N...), დ.დ-ს (პ/N...), ი.მ-სა (პ/N...) და შპს „ს-ს“ (ს/N...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდთ სახელმწიფო ბაჟის სახით თ. გ-ის მიერ 2013 წლის 15 იანვარს №... საგადახდო დავალებით გადახდილი 2368 ლარისა და თ. გ-ის მიერვე 2013 წლის 5 თებერვალს N... საგადახდო დავალებით გადახდილი 1125 ლარის, სულ 3493 ლარის 70% – 2445,1 ლარი.
3. კასატორებს დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულება - შეთავაზება 2 ფურცლად (ტ.II, ს.ფ.95-96).
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
