საქმე №ას-1090-1021-2012 5 მარტი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ლ. წ-ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – გ.ც-ა, ნ.ც-ა, ლ.ს-ი, მ.ბ-ე, ი.ა-ი, ნ.ხ-ი, ფ.ფ-ა, ჯ.კ-ი, თ.კ-ე, ნ.ბ-ი, ნ.ა-ი, თ.ჩ-ა, რ.ნ-ი, ლ.გ-ი, კ.ბ-ი, გ.გ-ი, თ.პ-ი, ბ.დ-ი, ს.შ-ი, გ.ლ-ი, ნ.ჭ-ი, დ.ჩ-ი, მ.ტ-ი, მ.ა-ე, რ.ჩ-ე, რ.ყ-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 11 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება ნივთის ნატურით გაყოფის გზით
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ლ. წ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ.ც-ას, ნ.ც-ას, ლ.ს-ის, მ.ბ-ის, ი.ა-ის, ნ.ხ-ის, ფ.ფ-ას, ჯ.კ-ის, თ.კ-ეს, ნ.ბ-ის, ნ.ა-ის, თ.ჩ-ას, რ.ნ-ის, ლ.გ-ის, კ.ბ-ის, გ.გ-ის, თ.პ-ის, ბ.დ-ის, ს.შ-ის, გ.ლ-ის, ნ.ჭ-ის, დ.ჩ-ის, მ.ტ-ის, მ.ა-ეს, რ.ჩ-ისა და რ.ყ-ის მიმართ და მოითხოვა, გაუქმდეს საზიარო უფლება ქ.თბილისში, ბ-ოს ქუჩა №2ა-ში მდებარე უძრავ ნივთზე მისი ნატურით გაყოფის გზით და მოსარჩელეს ინდივიდუალურ საკუთრებაში გამოეყოს 16,17 კვ.მ ოთახი შემდეგი საფუძვლებით:
2012 წლის 14 ივნისს ფიზიკურ პირთა ჯგუფმა სახელმწიფოსაგან საზიარო უფლებით შეიძინა ქ.თბილისში, დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის ბ-ოს ქ.№2ა-ში მდებარე არასაცხოვრებელი 250,42 კვ.მ. 2002 წლის 15 სექტემბერს სასამართლოს მიერ ფიზიკურ პირთა სარჩელის საფუძველზე აღნიშნული ფართი ნაწილობრივ გაიმიჯნა, კერძოდ, ფასადიდან მარცხენა მხარეს ½, ანუ 125,21 კვ.მ, მიეკუთვნა ფიზიკურ პირთა ნაწილს, ხოლო მარჯვნივ იმავე რაოდენობის ნაკვეთი – ლ. კ-ეს. ხსენებული უძრავი ქონების ერთ-ერთი თანამესაკუთრეა მოსარჩელე ლ.წ-ი.
აღნიშნული საზიარო უფლება უნდა გაუქმდეს და მოსარჩელეს ნატურით გამოეყოს კუთვნილი წილი – 16,17 კვ.მ №1 ოთახი, რაც უნდა განხორციელდეს საინჟინრო და აუდიტორული ექსპერტიზის ცენტრის მიერ 2010 წლის 6 აპრილს შედგენილი დასკვნის მიხედვით.
მოპასუხეებმა – ნ.ჭ-მა და ნ.ბ-მა სარჩელი ცნეს, ხოლო თ.ჩ-ა, დ.ჩ-ი, რ.ნ-ი, თ.პ-ი, თ.კ-ე და ლ.გ-ი სასარჩელო მოთხოვნას არ დაეთანხმნენ, ვინაიდან ნივთის ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმების წინაპირობები არ არსებობს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 11 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:
ქ.თბილისში, ბ-ოს ქუჩა N2ა-ში მდებარე 125,21 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართის თანამესაკუთრეები არიან ლ.წ-ი და მოპასუხეები.
ლ.წ-ის საკუთრებაშია უძრავი ნივთის 13,68%, მ.ბ-ის საკუთრებაში – 7,84%, ნ.ა-ის საკუთრებაში – 11,52%, 66,96% კი ეკუთვნით ფიზიკურ პირთა ჯგუფს N23/1653-კ საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის N1 დანართის მიხედვით.
ქ. თბილისში, ბ-ოს ქუჩა N2ა-ში მდებარე უძრავი ნივთის 13,68% ლ.წ-მა შეიძინა 2010 წლის 2 თებერვლის, 12 მარტის, 15 მარტისა და 19 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე. აღნიშნული გარიგებების მიხედვით, ლ.წ-ის მიერ შეძენილი არასაცხოვრებელი ფართის სრული მოცულობაა 17,12 კვ.მ.
მოსარჩელე ლ.წ-ი სარჩელით ითხოვს რეალური წილის გამოყოფას, ანუ საზიარო უფლების გაუქმებას, შესაბამისად, სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმებისას უნდა დადგინდეს, შესაძლებელია თუ არა საზიარო საგნის წილების ნატურით გაყოფა ერთგავაროვან ნაწილებად წილთა ღირებულების შემცირების გარეშე.
სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2011 წლის 25 ნოემბრის დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, ბ-ოს ქუჩა N2ა-ში მდებარე N1 ოთახის გამოყოფა შესაძელებლია დანარჩენი ოთახებისაგან ისე, რომ მათი ღირებულება არ შემცირდეს. შესასვლელი კარის მოწყობა შესაძლებელია შენობის ფასადის მხრიდან ფანჯრის გვერდით ან ფანჯრის ადგილას.
სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის შესაბამისად, საზიარო უფლებიდან გამომდინარე მოთხოვნის რეალიზაცია დამოკიდებულია ამ უფლების მფლობელ პირთა მდგომარეობასა და ინტერესებზე. საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფისას დასაშვებია საზიარო უფლების მონაწილეთა წილობრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საზიარო საგნის (საგნების) ერთგვაროვან ნაწილებად დაყოფა შესაძლებელია ღირებულების შემცირების გარეშე.
პალატის მითითებით, ექსპერტის დასკვნით დადგენილია, რომ საზიარო საგნიდან 16,17 კვ.მ ოთახის გამიჯვნა შესაძლებელია, თუმცა არაფერია ნათქვამი, რამდენად არის შესაძლებელი საზიარო უფლების ობიექტის – 125,21 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართის დაყოფა 27 თანამესაკუთრეთა შორის ისე, რომ არ დაირღვეს ამ უფლების მფლობელ პირთა უფლებები. მნიშვნელოვანია, თანამესაკუთრეთა წილობრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით, დაყოფილი ნაწილები შეინარჩუნებენ თუ არა ღირებულებას (საგნობრივ დანიშნულებას).
სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საზიარო საგანი, არასაცხოვრებელი ფართი არის 125,21 კვ.მ, თანამესაკუთრეთა რიცხვი კი 27-ია. ამასთან, საქმის მასალებით არ დასტურდება, შესაძლებელია თუ არა საზიარო საგნის იდეალური წილის შესაბამის ფართებად დაყოფა ისე, რომ არ დაირღვეს საზიარო უფლების მონაწილე პირთა უფლებები ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ ქონების ნატურით გაყოფით საზიარო უფლების გაუქმება შეუძლებელია.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ლ.წ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის 961-ე, 963-ე მუხლები და უგულებელყო ექსპერტიზის დასკვნა, რომლითაც სადავო ქონებიდან კასატორის წილის გამოყოფა შესაძლებელია მისი ღირებულების შემცირების გარეშე, ასევე დასაშვებია შესასვლელი კარის მოწყობაც. აღნიშნული დასკვნა არც ერთი ინსტანციის სასამართლოს სადავოდ არ გაუხდია.
ამდენად, სააპელაციო პალატამ სადავო საზიარო უფლების გაუქმება შეუძლებლად უკანონოდ მიიჩნია. კასატორისათვის ქონების წილის ნატურით გადაცემით სხვა თანამესაკუთრეთა უფლებები არ შეილახება და მათი კუთვნილი წილის ღირებულება არ შემცირდება.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 7 სექტემბრის განჩინებით ლ.წ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ.წ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგია, რომ ქ.თბილისში, ბ-ოს ქუჩა N2ა-ში მდებარე 125,21 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართის თანამესაკუთრეები არიან ლ.წ-ი და მოპასუხეები.
ლ.წ-ის საკუთრებად აღრიცხულია უძრავი ნივთის 13,68%, მ.ბ-ის საკუთრებად – 7,84%, ნ.ა-ის საკუთრებად – 11,52%, 66,96% კი ეკუთვნით ფიზიკურ პირთა ჯგუფს N23/1653-კ საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის N1 დანართის მიხედვით.
ქ. თბილისში, ბ-ოს ქუჩა N2ა-ში მდებარე უძრავი ნივთის 13,68% ლ.წ-მა შეიძინა 2010 წლის 2 თებერვლის, 12 მარტის, 15 მარტისა და 19 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე. აღნიშნული გარიგებების მიხედვით, ლ.წ-ის მიერ შეძენილი არასაცხოვრებელი ფართის სრული მოცულობაა 17,12 კვ.მ.
ამდენად, საზიარო საგანი, არასაცხოვრებელი ფართი არის 125,21 კვ.მ, თანამესაკუთრეთა რიცხვი კი, 27-ია.
სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2011 წლის 25 ნოემბრის დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, ბ-ოს ქუჩა N2ა-ში მდებარე N1 ოთახის გამოყოფა შესაძელებლია დანარჩენი ოთახებისაგან ისე, რომ მათი ღირებულება არ შემცირდეს. შესასვლელი კარის მოწყობა შესაძლებელია შენობის ფასადის მხრიდან ფანჯრის გვერდით ან ფანჯრის ადგილას.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ექსპერტის დასკვნით დადგენილია, რომ საზიარო საგნიდან 16,17 კვ.მ ოთახის გამიჯვნა შესაძლებელია, თუმცა არაფერია ნათქვამი, რამდენად არის შესაძლებელი საზიარო უფლების ობიექტის – 125,21 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართის დაყოფა 27 თანამესაკუთრეთა შორის ისე, რომ არ დაირღვეს ამ უფლების მფლობელ პირთა უფლებები. მნიშვნელოვანია, თანამესაკუთრეთა წილობრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით, დაყოფილი ნაწილები შეინარჩუნებენ თუ არა ღირებულებას (საგნობრივ დანიშნულებას).
კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის 961-ე, 963-ე მუხლები და უგულებელყო ექსპერტიზის დასკვნა, რომლითაც სადავო ქონებიდან კასატორის წილის გამოყოფა შესაძლებელია მისი ღირებულების შემცირების გარეშე, ასევე დასაშვებია შესასვლელი კარის მოწყობაც. აღნიშნული დასკვნა არც ერთი ინსტანციის სასამართლოს სადავოდ არ გაუხდია.
საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას და განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი მიუთითებს ორ აუცილებელ ფაქტორზე, რომლის არსებობა იწვევს ამ ნორმით გათვალისწინებულ იურიდიულ შედეგს. საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში: 1) თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2) მათი დაყოფა შესაძლებელია ღირებულების შემცირების გარეშე. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგი. განსახილველ დავასთან მიმართებით, როგორც პირველ, ასევე მეორე შემთხვევაში უნდა ვიგულისხმოთ ის, რომ ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებდა გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა, რასაც იგი ასრულებდა მესაკუთრეებისათის (არა მხოლოდ მოსარჩელისათვის, არამედ, ასევე მოპასუხეებისათვის).
უპირველეს ყოვლისა, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ სადავო ქონება წარმოადგენს არასაცხოვრებელ ფართს და, აქედან გამომდინარე, უნდა ვიფიქროთ, რომ შესაძლებელია მისი ეკონომიკური მიზნებისათვის გამოყენება. აღნიშნული თავისებურებების გათვალისწინებით სადავო ქონების ნატურით გაყოფისას გაყოფილი ნაწილები უნდა ინარჩუნებდნენ ერთმანეთთან მიმართებით (და არა მთლიანად საზიარო საგანთან მიმართებით) თანაბარ ღირებულებას რა დროსაც უნდა გათვალისწინებულ იქნეს ის ეკონომიკური ინტერესი, რომელიც გააჩნიათ საზიარო უფლების მქონე პირებს.
ამასთან, უნდა აღინიშნოს ის გარემოებაც, რომ სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლში მითითებული დებულება, რომ საზიარო უფლების გაუქმება შესაძლებელია, თუ საზიარო საგანი შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად არ ნიშნავს, რომ მხოლოდ ტოლ ნაწილებად უნდა გაიყოს, ან ერთი და იმავე ღირებულების ნაკვეთებად, ე.ი, არ შეიძლება უპირატესობა მივანიჭოთ ან მხოლოდ ტოლ ნაწილებად დაყოფის წესს ან მხოლოდ ერთი და იმავე ღირებულების ნაწილებს. ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებდა გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა, რაც გააჩნია ნივთს.
ამდენად, სადავო ქონების ნატურით გაყოფის შესაძლებლობის თაობაზე მტკიცების ტვირთი აკისრია მოსარჩელეს, რომელმაც ვერ დაასტურა თავისი მოთხოვნის საფუძვლიანობა.
საკასაციო საჩივარში ყურადღება გამახვილებულია ექსპერტიზის დასკვნაზე. კასატორი მიიჩნევს, რომ ექსპერტიზის დასკვნა პასუხობს კანონის მოთხოვნებს და ის არასწორად შეფასებულია სააპელაციო სასამართლოს მიერ. არ შეიძლება გაზიარებულ იქნეს კასატორის ეს მოსაზრება. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ ექსპერტის დასკვნის მიხედვით საზიარო საგნიდან 16,17 კვ.მ ოთახის გამიჯვნა შესაძლებელია, თუმცა არაფერია ნათქვამი, რამდენად არის შესაძლებელი საზიარო უფლების ობიექტის – 125,21 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართის დაყოფა 27 თანამესაკუთრეთა შორის ისე, რომ არ დაირღვეს ამ უფლების მფლობელ პირთა უფლებები. აქედან გამომდინარე, ექსპერტიზის დასკვნა არ პასუხობს ზემომითითებული ნორმით გათვალისწინებულ წინაპირობებს.
ამასთან ერთად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია, თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის "ვ" ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა.
საკასაციო საჩივარი არ მოიცავს მითითებას სხვა (ექსპერტიზის დასკვნის შეფასების გარდა) პროცესულ დარღვევებზე, რის გამოც საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, შეამოწმოს ისინი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ლ.წ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 11 ივლისის განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე თ. თოდრია
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
