საქმე №ას-117-111-2013 11 მარტი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები: 1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (მოპასუხე)

2. თ.გ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა: 1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი - კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე სარგებლობის შეწყვეტა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ.გ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლისათვის სადგომის საბაზრო ღირებულების - 53000 ლარის ანაზღაურების სანაცვლოდ მფლობელობის შეწყვეტის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

ქ.თბილისში, გ-ის ქN8-ში მდებარე 32 კვ.მ საცხოვრებელ სადგომში მოსარჩელე მეუღლესთან ერთად 1979 წლის 5 თებერვლის ადმინისტრაციული აქტის - ორდერის საფუძველზე მოსარგებლის სტატუსით შესახლდა, ორდერის გაცემის საფუძველი გახდა 1928 წლის ოქტომბერში რაისაბჭოს აღმასკომის N308/15 გადაწყვეტილება. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოსარჩელემ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე მოითხოვა კომპენსაციის გაცემა.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითა შემდეგი:

მოსარჩელის მოთხოვნა დაუსაბუთებელია, რადგანაც, როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, მის მიერ სხვის საკუთრებად რეგისტრირებული საცხოვრებელი სადგომის დაკავების საფუძველი ადმინისტრაციული აქტია, თუმცა საქმეში არ არის წარმოდგენილი ოქტომბრის რაისაბჭოს აღმასკომის 1978 წლის 27 დეკემბრის N308/15 გადაწყვეტილება, რომლის საფუძველზეც გაცემულია ორდერი, ხოლო საქმეში არსებული აუდიტორული დასკვნა, რომლის საფუძველზეც მოთხოვნილია კომპენსაცია, სადგომის საბაზრო ღირებულებას არ ასახავს. საყურადღებოა, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ არის დადასტურებული1979 წელს, ორდერის გაცემის დროისათვის, საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ამჟამინდელი მესაკუთრის ან მისი მამკვიდრებლის რეგისტრაცია, მაშინ, როდესაც „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-8 პუნქტის თანახმად, მესაკუთრის არსებობა სავალდებულოა, ხოლო წარმოდგენილი ორდერის თანახმად, თ.გ-ე არათუ მოსარგებლედ, არამედ ორდერით გათვალისწინებული 2 ოთახის მესაკუთრეა. ამასთანავე, არ არის დადასტურებული „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღების დროისათვის თ.გ-ის მიერ სადგომის კეთილსინდისიერად ფლობის ფაქტი, თანახმად ამავე კანონის 1¹ მუხლისა. მოპასუხემ მიუთითა საბინაო კოდექსის 52-ე და 57-ე მუხლებზე, 1938 წლის ახალი საბინაო კანონის 23-ე მუხლზე, თბილისის მშრომელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს 1976 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილებით დამტკიცებული დებულების მე-8 და მე-10 მუხლებზე, საქმეში წარმოდგენილი ორდერის აღნიშვნაზე, მოსარჩელის „ა-ის ყოფილ ბინაში“ შესახლების შესახებ და აღნიშნა, სწორედ აღნიშნული ადასტურებდა, რომ ორდერი, რომელის საფუძველზეც თ.გ-ე შესახლდა საცხოვრებელ სადგომში, წარმოადგენდა სახელმწიფოს და არა ფიზიკური პირის საკუთრებას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ.გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს თ.გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 12800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ.გ-ემ, მოითხოვა მისი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

ამავე გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მისი გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, თ.გ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც თ.გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს თ.გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 15800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლებით:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ იმ კატეგორიის მოსარგებლეს წარმოადგენდა, რომელსაც სარგებლობის უფლება მოპოვებული ჰქონდა ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე. ქ.თბილისის ოქტომბრის რაიონის დეპუტატთა საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1978 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, გ-ის ქუჩა N8-ში გამოთავისუფლებული 32 კვ.მ ორი ოთახი, გადაეცა დ.მ-ის ოჯახს ორ სულზე. დ.მ-ისა და თინას გოგოძის სახელზე 1979 წელს გაცემულ იქნა ორდერი ქ.თბილისში, გ-ის ქუჩა N8-ში მდებარე 32 კვ.მ უძრავ ქონებაზე, სადაც თ.გ-ე რეგისტრირებულია 1998 წლიდან. პალატის მითითებით, არც ქ.თბილისის ოქტომბრის რაიონის დეპუტატთა საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1978 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება და არც მის საფუძველზე გაცემული ორდერი სადავოდ არ ქცეულა შესაბამის ადმინისტრაციულ ორგანოში საჩივრისა და სასამართლოში სარჩელის წარდგენის გზით, შესაბამისად, უსაფუძვლოდ მიიჩნია სასამართლომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს პრეტენზია თ.გ-ის მოსარგებლის სტატუსთან დაკავშირებით. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1992 წლის გადაწყვეტილებით მესამე პირ დ. მ-ეს უფლება მიეცა დარჩენილიყო მდგმურის უფლებით გ-ის ქუჩა N8-ში მდებარე სახლის პირველ სართულზე 32 კვ.მ ოროთხიან ბინაში, დ.მ-ე გარდაიცვალა 1997 წლის 22 მარტს. ქ.თბილისში, გ-ის ქუჩა N8-ში მდებარე უძრავი ქონება ნ.მ-ის საკუთრებაა. მოსარჩელის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საერთო ფართი შედგება: 2 ოთახისაგან (ფართობით 33.34 კვ.მ), სველი წერტილის, ღია აივნისა (ფართობით 5.78 კვ.მ) და სარდაფის სართულზე არსებული 17.39 კვ.მ სათავსისგან, რომლის საბაზრო ღირებულება 15800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლების თანახმად, არ იქნა გაზიარებული თ.გ-ის პრეტენზია, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა სადავო საცხოვრებელი სადგომის ღირებულება საქმეში არსებულ ექსპერტიზის დასკვნაზე დაყრდნობით. პალატის მითითებით, ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის თანახმად, განსაზღვრულია საცხოვრებელი სადგომის ღირებულება, რომლის განსაზღვრასაც, დასკვნის შინაარსიდან გამომდინარე, წინ უძღოდა ობიექტის სრული დათვალიერება. გადაღებულ იქნა ფოტომასალა, ჩატარდა ბაზრის კვლევა. დასკვნა მიღებულია საცხოვრებელი სადგომის მახასიათებლების აღწერის, მისი მდგომარეობის ყოველმხრივი გამოკვლევის, საკვლევი პერიოდისათვის მოცემული ობიექტის ადგილმდებარეობის, პრესტიჟულობის, კაპიტალურობისა და კეთილმოწყობის გათვალისწინებით, ასევე ბაზარზე მსგავსი ობიექტების ფასების მხედველობაში მიღებით, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილ აუდიტის დასკვნაში, პალატის მითითებით, არაფერია მითითებული ანალოგებად გამოყენებული ქონების ფიზიკურ მახასიათებლებზე, რომელთა გათვალისწინებითაც მოხდებოდა ფასის კორექტირება და სადგომის საბაზრო ღირებულების დადგენა. გარდა ამისა, ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა შესრულებული იყო უფრო გვიან, ვიდრე 2011 წლის 21 ივლისის აუდიტის დასკვნა და პალატის მოსაზრებით, ასახავდა საქმის განხილვის დროისათვის არსებულ საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულებას. შესაბამისად, პალატამ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ კვლევის მეთოდიკის მხედველობაში მიღებით, მართლზომიერად მიენიჭა უპირატესობა ექსპერტიზის დასკვნას, რომელიც ზუსტად, სრულყოფილად და დასაბუთებულად პასუხობდა ექსპერტის წინაშე დასმულ შეკითხვას საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტთან დაკავშირებით, აღნიშნული კი, გამორიცხავდა სასამართლოს მიერ განმეორებითი ექსპერტიზის დანიშვნის საჭიროებას.

დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, პალატამ იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლით და განმარტა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვდა. სპეციალურ მოწესრიგებას მოითხოვდა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე წარმოშობილი ურთიერთობა. ანგარიშგასაწევი იყო, რომ მხოლოდ ზემოაღნიშნული კანონი განსაზღვრავდა იმ ფაქტობრივ გარემოებათა წრეს, რომლის არსებობის შემთხვევაში იარსებებდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობა. საცხოვრებელი სადგომის ფლობის ფაქტს განმარტავდა ამავე კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი, რომლის მიხედვითაც, აღნიშნული კანონის მიზნებისათვის, მოსარგებლეს ფლობის უფლება მოპოვებული უნდა ჰქონოდა მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის თანახმად, სასამართლომ აღნიშნა შემდეგი: იმისათვის, რომ სახელმწიფომ საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს აუნაზღაუროს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება, სავალდებულოა ერთდროულად არსებობდეს რამდენიმე გარემოება: 1. სუბიექტი საცხოვრებელ სადგომში უნდა ცხოვრობდეს ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე, 2. მესაკუთრე უნდა ითხოვდეს მოსარგებლის მიერ სადგომით სარგებლობის შეწყვეტას, 3. გარდა ამისა, საკითხი უნდა რეგულირდებოდეს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონით. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ არსებობდა სამივე პირობა და დავის გადაწყვეტისას პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად გამოიყენა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონი. სასამართლომ ასევე იხელმძღვანელა ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-11 პუნქტით, მე-8 ქვეპუნქტით და არ იქნა გაზიარებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარგებლეს უნდა აუნაზღაურდეს მხოლოდ ორდერში მითითებული საცხოვრებელი ფართის - 32 კვ. მეტრის ღირებულება. როგორც საქმეში წარდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს N003318 დასკვნით დგინდებოდა, ქ.თბილისში, გ-ის ქN8-ში მდებარე თ.გ-ის მიერ დაკავებული ფართი შედგებოდა 2 ოთახისაგან (ფართით 33.34 კვ.მ.), სველი წერტილის, ღია აივნისა (ფართით 5.78 კვ.მ.) და სარდაფის სართულზე არსებული 17.39 კვ.მ სათავსისაგან (ტ. I. ს.ფ. 92-107). პალატის შეფასებით, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის სპეციფიკიდან გამომდინარე, მნიშვნელოვანს წარმოადგენდა ტერმინ „დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის“ განმარტება, რომელშიც, პალატის შეფასებით, მოიაზრებოდა, როგორც საცხოვრებელი ფართი, ისე - დამხმარე ფართი, რომელიც ამ საცხოვრებელი ფართის განუყოფელი ნაწილია, წინააღმდეგ შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომის ფუნქციონალური დანიშნულებისამებრ, საყოფაცხოვრებო მიზნებისათვის გამოყენება, შეუძლებელი იქნებოდა. სააპელაციო პალატის შეფასებით, ადმინისტრაციული აქტით მოსარგებლისათვის საცხოვრებელ სადგომზე მოპოვებული უფლება ვრცელდებოდა არა მარტო საცხოვრებელ ფართზე, რომელიც უშუალოდ ადმინისტრაციული აქტში იყო მითითებული, არამედ საცხოვრებელი ფართის გამოყენებისათვის აუცილებელ დამხმარე ფართზეც როგორიცაა: სველი წერტილები, ღია აივანი და სარდაფი, შესაბამისად, პალატა მივიდა დასკვნამდე, რომ თ.გ-ეს, მის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საერთო ფართის გათვალისწინებით, უნდა ანაზღაურებოდა 15800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება არასწორია და სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს, რადგანაც საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ქ.თბილისში, გ-ის ქN8-ში მდებარე ბინა საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია ნ.მ-ის სახელზე, ამავე სადგომში რეგისტრირებულია თ.გ-ე, რომელსაც ქ.თბილისის ოქტომბრის რაიონის მშრომელთა დეპუტატების საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1979 წლის 5 თებერვლის N21250 ორდერის საფუძველზე, სარგებლობაში გადაეცა 32 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, რომლითაც მანამდე სარგებლობდა ა-ი. საქმეში წარმოდგენილი დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნის თანახმად, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება 53000 ლარითაა განსაზღვრული, ხოლო სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 10 იანვრის დასკვნის თანახმად, სადგომის ღირებულება არ აღემატება 15800 აშშ დოლარს. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით თ.გ-ის სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების გზით, მოპასუხეს დაეკისრა 12800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ლარის ანაზღაურება, ხოლო სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებით - 15800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნული ლარი. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ ანაზღაურებას მხოლოდ ორდერში მითითებული ფართის - 32 კვ. მეტრის ღირებულება ექვემდებარებოდა და სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნაზე მითითებით, მოპასუხეს ასევე დაევალა სარდაფის სართულზე არსებული 17,39 კვ.მ სარდაფის ღირებულების ანაზღაურება. სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა არასწორია და არ გამომდინარეობს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-11 პუნქტის, პირველი მუხლის მე-11 პუნქტის, ასევე იმ დროს მოქმედი საბინაო კოდექსის 52-ე მუხლისა და 1938 წლის „ახალი საბინაო კანონის“ 23-ე მუხლის მოთხოვნებიდან, რადგანაც კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესების შესაბამისად, თუკი სასამართლო დაადგენდა თ.გ-ის მიერ საცხოვრებელი სადგომის კეთილსინდისიერად და ფაქტობრივად ფლობის ფაქტს, მაშინ ადმინისტრაციული აქტის შედეგად მოსარჩელის მიერ მოპოვებული სარგებლობის უფლება უნდა გავრცელებულიყო ადმინისტრაციულ აქტში მითითებულ საცხოვრებელ ფართზე და არა ამ ფართის გამოყენებისათვის აუცილებელ დამხმარე ფართზეც. საყურადღებოა ის გარემოებაც, რომ ბინის ორდერი გაცემულია 1928 წლის ოქტომბრის რაისაბჭოს აღმასკომის N308/15 გადაწყვეტილების საფუძველზე, რომლის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმის ქვემდგომი ინსტანციების წესით განხილვისას არ წარმოდგენილა.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ.გ-აც, მოითხოვა მისის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძველებით:

გასაჩივრებულ ნაწილში სასამართლომ უპირატესობა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებას დაუსაბუთებლად მიანიჭა, რის შედეგადაც დაირღვა მხარის საპროცესო უფლებები, შედეგად კი, ვერ მოხერხდა საქმეზე ობიექტური ჭეშმარიტების დადგენა. აღნიშნული შეეხება საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების განსაზღვრას, კერძოდ, მოსარჩელემ სარჩელს დაურთო სადავო საგნის საბაზრო ღირებულების განმსაზღვრელი აუდიტორული დასკვნა, თუმცა სასამართლომ უპირატესობა მიანიჭა მოპასუხის მიერ წარდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას, სადაც ნივთის ღირებულება გაცილებით ნაკლები ოდენობითაა განსაზღვრული, აღნიშნული კი სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებულია სასამართლოს შესაძლებლობა, დანიშნოს განმეორებითი ექსპერტიზა, თუ საქმეში არსებული დასკვნები ერთმანეთს ეწინააღმდეგება. არასრულია სასამართლოს მსჯელობა, რომლის შედეგადაც უპირატესობა ექსპერტიზის დასკვნას მიენიჭა, რადგანაც საქმეში არსებული აუდიტორული დასკვნის შედგენის საფუძველი ანალოგიური მახასიათებლების კვლევა გახდა, ხოლო დასკვნის წინააღმდეგობრივად მიჩნევა ისეთ საკითხზე, რომელზეც სასამართლოს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, განმეორებითი ექსპერტიზის დანიშვნის წინაპირობა იყო. აღნიშნულით სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები, ასევე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი, მე-2 ნაწილები და 173-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, შესაბამისად, კასატორმა სასამართლოს წინაშე იშუამდგომლა განმეორებითი ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 5 თებერვლის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა, ხოლო მისი საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ამავე პალატის 2013 წლის 20 თებერვლის განჩინებით კი, თ.გ-ის შუამდგომლობა სარჩელის გამოხმობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, თ.გ-ე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა, ხოლო მისი საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და თ.გ-ის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და თ.გ-ის საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ხოლო თ.გ-ე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებული არიან.

რაც შეეხება თ.გ-ის შუამდგომლობას განმეორებითი ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ის არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება, ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა და მოპოვება, შესაბამისად, ამ მტკიცებულებების საკასაციო პალატის მიერ შესწავლა და მათზე დაყრდნობით გადაწყვეტილების მიღება არ დაიშვება, თავის მხრივ, ექსპერტის დასკვნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებულ მტკიცებულებათა რიგს მიეკუთვნება, რაც საკასაციო პალატის მიერ მხარის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ფაქტობრივ-სამართლებრივ წინაპირობებს ადასტურებს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. თ.გ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

3. თ.გ-ის შუამდგომლობა დამატებითი ექსპერტიზის ჩატარების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო.

4. კასატორები სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებული არიან.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე