ას-1183-1112-2012 7 მარტი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ე. ბ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. ბ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გადაწყვეტილების და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამკვიდრო ქონება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ზ. ბ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. მ-სა და ე. ბ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა ა. მ-ის დანაშთ ქონებაზე, თბილისში, რ-ის ქუჩა N11-ში მდებარე სახლის 1/3 ნაწილზე ს. მ-ის სასარგებლოდ 1988 წლის 2 აგვისტოს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, იმავე ქონების ½ ნაწილზე, როგორც ს. მ-ის სამკვიდროზე ნ. მ-ის სასარგებლოდ 1998 წლის 29 სექტემბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა და თბილისში, რ-ის ქუჩა N11-ში მდებარე სახლის 1/3 ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ზ. ბ-ის აღიარება.

მოპასუხეებმა - ე. ბ-მა და ნ. მ-მა სარჩელი არ ცნეს და აღნიშნეს, რომ მათ კანონით დადგენილი წესით აქვთ მიღებული სამკვიდრო ქონება. სასამართლოს 1999 წლის გადაწყვეტილებით მათ მიიღეს სამკვიდროდან შესაბამისი წილი, რაც ცნობილია ზ. ბ-აც. მოსარჩელე წლებია არ ცხოვრობს სადავო ბინაში და მისი აღნიშნული მოთხოვნა არის უსაფუძვლო და ხანდაზმული.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებით ზ. ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ზ. ბ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილებით ზ. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ზ. ბ-ი ცნობილ იქნა თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივის მონაცემების შესაბამისად, ს. მ-ის საკუთრებად რეგისტრირებული, რ-ის ქუჩა N11-ში მდებარე სახლის 2/18 ნაწილის მესაკუთრედ, ხოლო ე. ბ-ს მიეკუთვნა ს. მ-ის დარჩენილი 1/18 ნაწილი შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო სასმართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ა. მ-ის დანაშთი ქონებიდან - თბილისში, რ-ის ქუჩა N11-ში მდებარე სახლის 1/3 ნაწილიდან ნ. მ-ის 1998 წლის 29 სექტემბრის სამკვიდრო მოწმობით გადაცემული ½ ნაწილის (მთლიანი სახლის 1/6 ნაწილი) მიკუთვნების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნაზე შეწყდა წარმოება და შესაბამისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 1 მაისის საოქმო განჩინებით (ტომი მე-2, ს.ფ. 40-46).

სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 01 მაისის სხდომაზე ნ. მ-ის მიმართ წარდგენილ სასარჩელო მოთხოვნაზე ზ. ბ-მა განაცხადა უარი, რაც საფუძვლად დაედო ზემოაღნიშნულ საოქმო განჩინებას (ტომი მე-2, ს.ფ. 40-46 - სხდომის ოქმი).

ა. მ-ის დანაშთი ქონებიდან - თბილისში, რ-ის ქუჩა N11-ში მდებარე სახლის 1/3 ნაწილიდან ½ ნაწილი (მთლიანი სახლის 1/6 ნაწილი) ზ. ბ-მა ფაქტობრივი ფლობით მიიღო.

თბილისში, რ-ის ქუჩა N11-ში მდებარე უძრავი ნივთის 1/3 ნაწილზე 1959 წლიდან 1988 წლის 2 აგვისტომდე ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს მიერ რეგისტრირებული იყო ა. მ-ის საკუთრების უფლება. დასახელებული გარემოება დასტურდება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ გაცემული ინფორმაციით (ტომი 1, ს.ფ. 18).

ა. მ-ი გარდაიცვალა 1983 წლის 20 სექტემბერს (ტომი 1, ს.ფ. 12 - გარდაცვალების მოწმობა).

1983 წლის 27 მაისს ა. მ-მა შეადგინა ანდერძი, რომლითაც მთელი თავისი ქონების მემკვიდრედ დაასახელა ზ. ბ-ი (ტომი 1, ს.ფ. 14). დასახელებული ანდერძის ნამდვილობა მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ (ტომი მე-2, ს.ფ. 18-32 - სააპელაციო შესაგებლები).

ზ. ბ-ი ა. მ-ის გარდაცვალების შემდეგ დედასთან - ე. ბ-სა და ბებიასთან - ს. მ-ან ერთად ცხოვრობდა ა. მ-ის დანაშთ სახლში, მდებარე, თბილისში, რ-ის ქუჩა N11-ში. დასახელებული გარემოება დასტურდება გლდანის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილებით საქმეზე, N81-99 ნ. მ-ის სარჩელის გამო, ე. ბ-ის მიმართ სამკვიდრო ქონებიდან წილის მიკუთვნების თაობაზე (ტომი პირველი, ს.ფ. 82-83).

პალატამ მიუთითა ა. მ-ის გარდაცვალების პერიოდისათვის (1983 წელი) მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ ა. მ-ის დანაშთ ქონებაზე - თბილისში, რ-ის ქუჩა N11-ში მდებარე უძრავი ნივთის 1/3 ნაწილზე (32,60 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი და 9,84 კვ.მ დამხმარე ფართი) სამკვიდრო მოწმობა გაიცა ს. მ-ის სასარგებლოდ 1988 წლის 2 აგვისტოს (ტომი პირველი, ს.ფ. 15). 1998 წლის 26 მარტს ს. მ-ის გარდაცვალების შემდეგ (ტომი პირველი, ს.ფ. 16 -გარდაცვალების მოწმობა) მის სახელზე რიცხული ქონების - თბილისში, რ-ის ქუჩა N11-ში მდებარე უძრავი ნივთის 1/3 ნაწილის ნახევარი - 1/6 ნაწილი 1998 წლის 29 სექტემბრის სამკვიდრო მოწმობით (ტომი პირველი, ს.ფ. 17) აღირიცხა ნ. მ-ის საკუთრებად. საკუთრების უფლების შესაბამისი რეგისტრაცია განხორციელდა ტექნიკური ინვენტარიზაციის სამსახურის მიერ, რაც დასტურდება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემული ინფორმაციით (ტომი 1, ს.ფ. 19). შედეგად, თბილისში, რ-ის ქუჩა N11-ში მდებარე უძრავი ნივთის 1/6 ნაწილი აღირიცხა ნ. მ-ის საკუთრებად, ხოლო 1/6 ნაწილი დარჩა რეგისტრირებული ს. მ-ის საკუთრებად (ტომი პირველი, ს.ფ. 130 - საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემული ინფორმაცია).

გლდანის რაინული სასამართლოს 1999 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილებით (საქმეზე N81-99) დადგენილ იქნა, რომ ე. ბ-მა ა. მ-ის დანაშთი სამკვიდრო მიიღო 1983 წლის 7 მაისს შედგენილი ანდერძის საფუძველზე, ხოლო ნ. მ-ს ამ ქონების ნახევარზე წარმოეშვა უფლება, როგორც დედის - ს. მ-ის დანაშთ ქონებაზე კანონისმიერ მემკვიდრეს (ტომი პირველი, ს.ფ. 82-83 - გადაწყვეტილება). ვინაიდან ანდერძი შედგენილი იყო ზ. ბ-ის სასარგებლოდ, რომელიც ა. მ-ის გარდაცვალების პერიოდში იყო არასრულწლოვანი და დედასთან ერთად ცხოვრობდა ა. მ-ის დანაშთ სახლში, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. ბ-მა ფაქტობრივი ფლობით მიიღო სამკვიდრო, როგორც ზ. ბ-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა (დედამ). აღნიშნული გარემოება დასტურდება ასევე საქმეზე N81-99 ე. ბ-ის მიერ წარდგენილი შეგებებული სარჩელით, რომლითაც იგი აღიარებს, რომ მისმა შვილმა - ზ. ბ-მა ფაქტობრივად მიიღო ა. მ-ის სამკვიდრო ანდერძის საფუძველზე (ტომი 1, ს.ფ. 32). აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ ს. მ-ის სასარგებლოდ გაცემული სამკვიდრო მოწმობა 1999 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილებით აღიარებულ იქნა მხოლოდ ა. მ-ის სამკვიდრო ქონების ½-ის (თბილისში, რ-ის ქუჩა N11-ში მდებარე სახლის 1/6 ნაწილის) გადაცემის ნაწილში, ხოლო ქონების დანარჩენ ნაწილში (თბილისში, რ-ის ქუჩა N11-ში მდებარე სახლის 1/6 ნაწილი) ა. მ-ის მემკვიდრედ მიჩნეულ იქნა ე. ბ-ი, როგორც ზ. ბ-ის კანონიერი წარმომადგენელი;

ე. ბ-ს გლდანის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მიკუთვნებული უძრავი ქონება ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროსა და შემდგომში, საჯარო რეესტრში თავის სახელზე არ აღურიცხავს. პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 142-ე მუხლის პირველი ნაწილზე და მიიჩნია, რომ მითითებული გადაწყვეტილების საფუძველზე, ე. ბ-ი თავის უფლებას გლდანის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მიკუთვნებულ უძრავ ქონებაზე ვეღარ დაირეგისტრირებდა. პალატა დაეყრდნო რა იმ შეგებებულ სარჩელს, რომელიც ე. ბ-მა ნ. მ-ის წინააღმდეგ დავაში წარადგინა, დადასტურებულად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ ა. მ-ის დანაშთი ქონება მან, როგორც ზ. ბ-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა, ფაქტობრივი ფლობით მიიღო. უფრო მეტიც, ე. ბ-ს კიდეც რომ არ განეხორციელებინა არასრულწლოვანი ზ. ბ-ის უფლებები და არ მიეღო მისი არასრულწლოვანი შვილისათვის ანდერძით დატოვებული ქონება, ზ. ბ-ს სრულწლოვანების მიღწევისთანავე აღნიშნული ქონების მემკვიდრეობით მიღების უფლება გონივრულ ვადაში ჰქონდა შენარჩუნებული. როგორც ე. მ-მა შეგებებულ სარჩელში განმარტა, „ჩემმა ვაჟიშვილმა ფაქტიურად მიიღო მემკვიდრეობა და ჩემთან ერთად ცხოვრობს სახლში დღევანდელი დღის ჩათვლით”.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით განმტკიცებულ მხარეთა დისპოზიციურობის პრინციპზე და აღნიშნა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, ზ. ბ-მა ა. მ-ის დანაშთი ქონებიდან - თბილისში, რ-ის ქუჩა N11-ში მდებარე სახლის 1/6 ნაწილიდან უარი განაცხადა 1/3 ნაწილზე დედის - ე. ბ-ის სასარგებლოდ (ტომი მე-2, ს.ფ. 53-54 - სხდომის ოქმი), რაც ცხადყოფდა, რომ არსებობდა სადავო სამკვიდრო ქონების ზ. ბ-სა და ე. ბ-ს შორის განაწილების საფუძველი ზ. ბ-ის მიერ გამოხატული ნების შესაბამისად, რის გამოც ზ. ბ-ის საკუთრებად უნდა აღირიცხულიყო მის მიერ ფაქტობრივი ფლობით მიღებული სამკვიდრო ქონებიდან - თბილისში, რ-ის ქუჩა N11-ში მდებარე სახლის 1/6 ნაწილიდან 2/3 ნაწილი (2/18 ნაწილი), ხოლო ე. ბ-ის სასარგებლოდ - 1/3 ნაწილი (1/18 ნაწილი). შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ზ. ბ-ის დაზუსტებული სარჩელი დაკმაყოფილებას ექვემდებარებოდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. ბ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილების მიღებისას არასწორად დაეყრდნო ზ.ბ-ის ჩვენებებზე, თითქოს იგი ვერ იცავდა თავის კანონიერ უფლებებს და მიიღო უძრავი ქონება ფაქტობრივი ფლობით არასრულწლოვანების დროს. ზ. ბ-ი დაიბადა ... წლის ... თებერვალს. დედამ – ს. მ--ბ-მა თავისი მეუღლის ა. მ-ის გარდაცვალების შემდეგ 1988 წელს მიიღო მემკვიდრეობა და იმ დროისთვის მოწინააღმდეგე მხარე იყო 20 წლის, ანუ სრულწლოვანი, პასუხს აგებდა თავის მოქმედებაზე და არ გაუსაჩივრებია სანოტარო აქტი, რომლითაც დედა მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ გახდა ბინის წილის მესაკუთრე, ე.ი ის დასთანხმდა იმ გადაწყვეტილებას, ამასთან, ე. ბ-მა და მისმა ძმამ ნ. მ-მა მისცეს წერილობითი თანხმობა, რომ ს. მ-ი გამხდარიყო 1/3 ბინის მესაკუთრე.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების (ფ.№8) „ფაქტიურ სამართლებრივ დასაბუთებაში“ – სასამართლო უთითებს, თითქოს საქმის განხილვისას (1999 წ.) ვიყავი არასრულწლოვან ზ. ბ-ის კანონიერი წარმომადგენელი. 30 წლის ახალგაზრდას რისთვის სჭირდება კანონიერი წარმომადგენელი, თუ ის არ არის შეურაცხადი და, თუ იყო არასრულწლოვანი, როგორც უთითებს სასამართლო, როგორ მართავდა და ფლობდა ბინას, როდესაც იქ არასდროს უცხოვრია. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ „ფაქტობრივი ფლობით მივიღე სამკვიდრო, როგორც ზ.ბ-ის წარმომადგენელი“ – არასწორია.

კასატორი აღნიშნავს, რომ მან და მისმა მეუღლე მ, ბ-მა თემქის დასახლებაში მიიღეს 5–ოთახიანი ბინა, სადაც მოწინააღმდეგე მხარე დაიბადა და იზრდებოდა. აღნიშნული ფაქტი დასტურდება მამის ა. მ-ის 1983 წლის ანდერძით, რომელშიც აღნიშნულია, რომ ზ. ბ-ი ცხოვრობდა თ-ის დასახლების მე-4 მ/რ-ის მე-7 კორპუსის ბინა №312-ში (იხ. ანდერძი) ამ საბუთით დგინდება, რომ ზ.ბ-ის მუდმივი საცხოვრებელი ადგილია თ-ა და არა სადავო ქონების ადგილსამყოფელი, ასევე მან პირადობის მოწმობა აიღო გლდანი-ნაძალადევის შს სამმართველოში.

სააპელაციო სასამართლოს პოზიცია, რომ ზ.ბ-მა ფლობით მიიღო მემკვიდრეობა, არამართებულია, ვინაიდან გლდანის რაიონის სასამართლოს 1999 წლის გადაწყვეტილებით (საქმე №81/99) აღიარებულია I რიგის მემკვიდრედ, როგორც რ-ის ქ.11-ის სახლის მესაკუთრე და ამ დროს ზ.ბ-ი იყო – 31 წლის და მისთვის ცნობილი იყო ანდერძის არსებობა.

დადგენილია, რომ 1999 წელს ზ. ბ-ის ცნობილი გახდა ანდერძის არსებობის შესახებ, რაც დადასტურდა განხილული 1999 წ. საქმის მასალებით. დღეს არის 2012 წელი, ე.ი. სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 128-129 და 1142-ე მუხლების მოთხოვნები მოწინააღმდეგე მხარის მიმართ და დაარღვია ხანდაზმულობის ვადები. გაურკვეველი მიზეზით ფლობის ფაქტის საფუძველზე საკუთრების უფლებით მიეკუთვნა ბ-ს სადავო ფართის სახლის 2/18 წილი ისე, რომ არ იყო გაუქმებული დედის, ს. მ-ის 1988 წელს გაცემული კანონისმიერ მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა ნოტარიუს მ.მ-ის მიერ. (იხ.მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა – 1988) №81.

კასატორის განმარტებით, იგი არ ითხოვდა დედამისის კუთვნილი სახლის 1/8 წილის აღიარებას, ვინაიდან 1999 წლიდან სახლის თანამესაკუთრეა და ეს გადაწყვეტილება ძალაშია, სასამართლომ კი, დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248 -ე მუხლი.

თავის სარჩელში ზ. ბ-ი აღნიშნავს: „წლების მანძილზე ოჯახთან ერთად ვცხოვრობ ქირით, რადგან ნათესავებთან აქვს რთული ურთიერთობა“, რაც ცხადყოფს, რომ წლების მანძილზე არასდროს არ უცხოვრია სადავო ბინაში და ცხოვრობს თ-ის IV მ/რ კ.7, ბ.125-ში და რ-ის ქ.11 ბინასთან კავშირი არ აქვს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ამ ურთიერთობებზე ვრცელდება 1964 წლის 26 დეკემბრის სამოქალაქო კოდექსი. მაგრამ მათ შორის ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს მოქმედი კოდექსით, რადგან პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის დროს მხარეები შეთანხმდნენ მოქმედი კოდექსით ურთიერთობის მოწესრიგებაზე, კერძოდ, მითითებული ნორმის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

ე. ბ-მა ა. მ-ის დანაშთი სამკვიდრო მიიღო 1983 წლის 7 მაისს შედგენილი ანდერძის საფუძველზე, ხოლო ნ. მ-ს ამ ქონების ნახევარზე წარმოეშვა უფლება, როგორც დედის - ს. მ-ის დანაშთ ქონებაზე კანონისმიერ მემკვიდრეს (ტომი პირველი, ს.ფ. 82-83 - გადაწყვეტილება). ამდენად, დადგენილია, რომ ე. ბ-მა მიიღო ა. მ-ის დანაშთი ქონება 1983 წლის 07 მაისის ანდერძის საფუძველზე, რომელიც შედგენილ იქნა ე. ბ-ის შვილის - ზ. ბ-ის სასარგებლოდ. ამასთან ერთად, საკასაციო პალატა ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის თანახმად ზ. ბ-ი, ა. მ-ის გარდაცვალების პერიოდში იყო არასრულწლოვანი და დედასთან ერთად ცხოვრობდა ა. მ-ის დანაშთ სახლში. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ დავას არ იწვევს ე. ბ-ის მიერ სამკვიდროს მიღების ფაქტი. ამდენად, მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები მიუთითებენ იმაზე, რომ ა. მ-ის დანაშთი ქონება ანდერძის საფუძველზე მიიღო ზ. ბ-მა თავისი კანონიერ წარმომადგენელის, ე. ბ-ის მეშვეობით.

მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი მტკიცებულებების საფუძველზე, კერძოდ, გლდანის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილებისა და ე. ბ-ის მიერ წარდგენილი შეგებებული სარჩელით, რომლითაც იგი აღიარებს, რომ მისმა შვილმა - ზ. ბ-მა ფაქტობრივად მიიღო ა. მ-ის სამკვიდრო ანდერძის საფუძველზე. აღნიშნულ მტკიცებულებებთან მიმართებითსაკასაციო საჩივარი არ შეიცავს პრეტენზიას, რაც მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებების საფალდებულო ძალაზე საკასაციო სასამართლოსათვის.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ არ არის წარმოდგენილი დასაბუთებული პრეტენზია. კონკრეტულ შემთხვევაში, დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების დაუდგენლობა ან არასათანადოთ დადგენა და შეფასება.

კასატორი არ უთითებს სააპელაციო სასამართლოში მტკიცებულებების შეფასების კანონიერებაზე, რომლითაც დადგენილ იქნა ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები, ხოლო კასატორის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ზ. ბ-ი 1999 წელს იყო სრულწლოვანი და, ამდენად, ის (ე. ბ-ი) ვერ იქნებოდა ზ. ბ-ის კანონიერი წარმომადგენელი, არ გამორიცხავს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ დასძენს, რომ სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა გლდანის რაინული სასამართლოს 1999 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილება და ე. ბ-ის მიერ წარდგენილი შეგებებული სარჩელი, რომლის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ ა. მ-ის გარდაცვალების პერიოდში (და არა 1999 წლისათვის) იყო არასრულწლოვანი და დედასთან ერთად ცხოვრობდა ა. მ-ის დანაშთ სახლში. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობიდან არ გამომდინარეობენ კასატორის მიერ მითითებული პრეტენზიები.

კასატორი, ასევე აღნიშნავს, რომ ზ. ბ-ი ვერ მიიღებდა სამკვიდროს, რადგან ის სამკვიდროს გახსნის პერიოდისათვის ცხოვრობდა თ-ის დასახლებაში.

აღნიშნულთან მიმართებით საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ ე. ბ-მა მიიღო ა. მ-ის სამკვიდრო ქონება და ამ უკანასკნელის გარდაცვალების პერიოდში ცხოვრობდა სამკვიდრო სახლში. მითითებული ფაქტობრივი გარემოება კასატორის მიერ სადავოდ არ გამხდარა, ხოლო იმ დროს არასრულწლოვანი ზ. ბ-ის სხვა მისამართზე რეგისტრაციის ფაქტი არ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ ზ. ბ-ი დედასთან (ე. ბ-ან) ერთად ფაქტობრივად ცხოვრობდა სადავო ბინაში და მიიღო სამკვიდრო ქონება, რაც დადგენილია კანონიერ ძალაში შესული 1999 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილებით და ე. ბ-ის შესაგებლით, რომლის წინააღმდეგ კასატორი არ უთითებს, შესაბამისად, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ ე. ბ-ის მიერ 1983 წლის 7 მაისის ანდერძის საფუძველზე (რომლითაც მემეკვიდრედ დასახელდა ზ. ბ-ი), სამკვიდროს მიღებით მემკვიდრეობა მიიღო, ასევე ზ. ბ-მა, რადგან ამ დროს იგი იყო არასრულწლოვანი.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მიხედვით, სამკვიდროს მიღება წარმოადგენს ცალმხრივ გარიგებას, რომლის განხორციელება შეუძლიათ ქმედუნარიან პირებს.

ამავე კოდექსის 1422-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდროს მიღება შეუძლია ქმედუნარიან პირს. ქმედუუნარო და შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე პირები სამკვიდროს იღებენ მათი კანონიერი წარმომადგენლების მეშვეობით.

სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. ამდენად, განსახილველი ნორმის თანახმად, სამკვიდროს მიღების ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენდა, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგებოდა სამკვიდრო ქონების ფლობასა ან მართვას. ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან (ამავე კოდექსის 1433-ე მუხლის თანახმად). ამდენად, სამკვიდროს მიღების ფაქტს, განსახილველი ნორმის თანახმად, გააჩნდა უკუძალა, ე.ი, მემკვიდრემ, რომელმაც მიიღო სამკვიდრო ქონება, ითვლება მის მესაკუთრედ სამკვიდროს გახსნის დღიდან და, შესაბამისად, სამკვიდრო ქონების მოცულობა განისაზღვრება სამკვიდრო გახსნის დღეს არსებული ქონებით, ასევე, გასათვალისწინებელია, რომ სამკვიდროს მიღება შეუქცევადია, რაზედაც მიუთითებს მითითებული კოდექსის 1447-ე მუხლი, რომლის თანახმად, მემკვიდრეს, რომელიც ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ფლობას ან მართვას,სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი დროის განმავლობაში შეუძლია, უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე, რის შესახებაც განცხადებით უნდა მიმართოს სანოტარო ორგანოს. ამდენად, მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვს თვეში ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღება ნიშნავს, რომ მემკვიდრეს სამკვიდრო უკვე მიღებული აქვს და მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან.

საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ ზ. ბ-ის 1999 წლიდან ცნობილი გახდა ანდერძის არსებობის შესახებ, რაც მიუთითებს მისი მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით.

უპირველეს ყოვლისა, აღსანიშნავია, რომ მემკვიდრის მიერ სადავო უძრავი ქონების მიღება ფაქტობრივი ფლობით ან მართვით აყენებს მას განსაკუთრებულ სამართლებრივ რეჟიმში. ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლებით (კონკლუდენტური მოქმედებებით) მემკვიდრე ხდება სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე. ამ მომენტიდან ის მამკვიდრებლის ურთიერთობების კრედიტორად და მოვალედ მიიჩნევა.

ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ უძრავი ქონებაზე საკუთრების უფლება, როგორც რეგისტრაციასავალდებულო უფლება, მოითხოვს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას, შესაბამისად, ზ. ბ-ი წარმოადგენს ანდერძისმიერ მემკვიდრეს და, მიუხედავად იმისა, რომ მან ამ ანდერძის თაობაზე გაიგო 1999 წელს, მას წარმოეშვა მიღებული უძრავი ნივთის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის უფლება, მაგრამ ამ რეგისტრაციის განუხორციელებლობა არ ნიშნავს იმას, რომ მან არ მიიღო ეს ქონება.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლის თანახმად მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან.

სამკვიდროს მიღების ფაქტის არსებობის შემთხვევაში, მას აქვს უფლება, დაიცვას მიღებული სამკვიდრო სხვა დანარჩენი მემკვიდრეებისაგან, მათ შორის, იმ მემკვიდრეებისაგან, რომლებმაც განახორციელეს საკუთრების უფლების რეგისტრაცია.

არ შეიძლება გაზიარებულ იქნეს კასატორის მოსაზრება სასამართლოს მიერ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ზ. ბ-ი ცნო არა მთელი ქონების მესაკუთრედ, არამედ, მოსარჩელის მოთხოვნის ფარგლების გათვალისწინებით მხოლოდ 2/18 ნაწილის მესაკუთრედ, შესაბამისად დანარჩენი 1/18 ნაწილი მიეკუთვნა ე. ბ-ს, ამდენად, სასამართლომ სამკვიდრო ქონება გაყო ორ მემკვიდრეს შორის, რაც კანონით არის განსაზღვრული.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკასაციო საჩივარში მოყვანილი ახალი ფაქტობრივ გარემოებებზე საკასაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება, მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1.ე. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2.უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილება;

3.საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე