№ას-119-113-2013 11 მარტი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – მ.ჯ-ი

კასატორის კანონიერი წარმომადგენელი (მეურვე) – ნ.ჯ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ი-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 12 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თელავის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 18 ივნისის გადაწყვეტილებით ლ.ი-ის სარჩელი მოპასუხე მ.ჯ-ის კანონიერი წარმომადგენლის მიმართ დაკმაყოფილდა: მ.ჯ-ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2903.99 ლარის გადახდა; მასვე ლ.ი-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 100 ლარის გადახდა ამ უკანასკნელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ.ჯ-ის კანონიერმა წარმომადგენელმა (მეურვემ) ნ.ჯ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით მ.ჯ-ის კანონიერი წარმომადგენელის, ნ.ჯ-ის, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თელავის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2008 წლის 6 მაისს, მ.ჯ-სა და ლ.ი-ს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშკრულება, რომლითაც მ.ჯ-მა ლ.ი-ს საკუთრებაში გადასცა უძრავი ქონება – თელავის რაიონის სოფელ ვარდისუბანში მდებარე საცხოვრებელი სახლი;

2008 წლის 23 მაისს, სს „ვ. ბ. ჯ-სა” და ლ.ი-ს შორის გაფორმდა საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, რომლითაც ლ.ი-ზე კრედიტის სახით გაიცა თანხა 16000 ლარის ოდენობით. კრედიტის ვადა განისაზღვრა 1796 დღით, ხოლო წლიური სარგებელი 20%-ით. კრედიტის სახით აღებული ეს თანხა მოხმარდა ზემომითითებული სახლის შეძენას;

თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 3 თებერვლის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი მ.ჯ-სა და ლ.ი-ს შორის 2008 წლის 6 მაისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება;

ამავე სასამართლოს 2010 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილებით ლ.ი-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: მოპასუხე მ.ჯ-ს დაეკისრა მოსარჩელე ლ.ი-ის სასარგებლოდ მხარეებს შორის 2008 წლის 6 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალიწინებული და გადახდილი ნასყიდობის საგნის ღირებულების 10000 (ათი ათასი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაბრუნება; მასვე ლ.ი-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2008 წლის 6 მაისის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების, სანოტარო მომსახურებისა და საჯარო რეესტრში რეგისტრაციასთან დაკავშირებით მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯების – 150 ლარის ანაზღაურება; ლ.ი-ის სარჩელის მოთხოვნა, 2010 წლის 22 მაისს დადებული იპოთეკის ხელშეკრულების გამო მის მიერ პროცენტის სახით გადახდილი 5081.62 ლარისა და აღნიშნული იპოთეკური ხელშეკრულების რეგისტრაციასთან დაკავშირებული ხარჯების მოპასუხე მ.ჯ-ის დაკისრების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით ლ.ი-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილების ის ნაწილი, რომლითაც ლ.ი-ს უარი ეთქვა პროცენტის სახით 5081 ლარის მ.ჯ-ის დაკისრებაზე და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: მ.ჯ-ს ლ.ი-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ იპოთეკური სესხის ხელშეკრულებაზე პროცენტის სახით გადახდილი 5081 ლარი;

სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, თუმცა არ აღსრულებულა. ასევე, არ აღსრულებულა თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება.

წინამდებარე საქმეზე წარდგენილი სარჩელით, ლ.ი-ი მოითხოვდა მოპასუხისათვის საკრედიტო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იმ პროცენტების ჯამური თანხის (2903.99 ლარი) ანაზღაურებას, რაც მან გადაიხადა ბანკის სასარგებლოდ პირველი სარჩელის აღძვრის შემდეგ.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით პრეიუდიციულად დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ (ლ.ი-მა) მ.ჯ-ის ბინის შესაძენად ბანკიდან გამოიტანა 16000 ლარის ოდენობით სესხი, წლიური 20%-ის დარიცხვით. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ამ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის ,,ბ’’ ქვეპუნქტი.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის კანონიერი წარმომადგენლის მიერ მითითებული შემდეგი გარემოებები: ა. სასამართლოს დადგენილად უნდა მიეჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ გარიგების დადების მომენტში ლ.ი-ის ცნობილი იყო მ.ჯ-ის ფსიქიური მდგომარეობის შესახებ და ბ. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ 2008 წლის 23 მაისს ლ.ი-ან აღებული საბანკო კრედიტი გამიზნული იყო მ.ჯ-ის სახლის შესაძენად, შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლი ითვალისწინებს მხარეების გათავისუფლებას მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია: ბ. ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.

მოცემულ შემთხვევაში, როგორც აღინიშნა, აპელანტის მიერ სააპელაციო საჩივარში სადავოდ გამხდარი ფაქტობრივი გარემოებები დადგინდა კანონიერ ძალაში შესული თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 20 მაისისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებებით, რასაც პრეიუდიციული მნიშვნელობა უნდა მინიჭებოდა განსახილველი საქმის მიმართ. დადგინდა ასევე, რომ მ.ჯ-ს ლ.ი-ის თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 20 მაისისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებებით დაკისრებული თანხები დღეის მდგომარეობით გადახდილი არ ჰქონდა. ლ.ი-ის მიერ საქმეში წარდგენილი სს „ვ. ბ. ჯ-ას” მიერ სესხზე ჩატარებული ოპერაციების დამადასტურებელი მტკიცებულებით დასტურდებოდა, რომ ლ.ი-მა 2008 წლის 23 მაისის საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება სრულად შეასრულა 2011 წლის 26 სექტემბერს.

სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

როგორც საქმეზე დადგინდა, თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 3 თებერვლის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი მ.ჯ-სა და ლ.ი-ს შორის 2008 წლის 6 მაისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, ასევე დადგინდა, რომ ამავე სასამართლოს 2010 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილების საფუძველზე მ.ჯ-ს დაევალა გადაცემულის (ნასყიდობის საფასური) უკან დაბრუნება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 980-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ მიმღებმა გასწია ხარჯები ან მას წარმოეშვა ქონებრივი დანაკლისი იმასთან დაკავშირებით, რომ საგანი სამუდამოდ შეძენილად მიაჩნდა, მაშინ იგი მოვალეა დააბრუნოს საგანი ხარჯებისა და დანაკლისის ანაზღაურების პირობით. ეს წესი არ გამოიყენება, როცა გადაცემული საგანი არ იძლევა იმის საფუძველს, რომ იგი მიჩნეულ იქნეს სამუდამოდ შეძენილად.

მოცემულ შემთხვევაში, მ.ჯ-ს მოსარჩელისათვის, ბათილი გარიგების საფუძველზე, მიღებული თანხა არ დაუბრუნებია. ამასთან, ლ.ი-ი 2011 წლის 26 სექტემბრამდე სს „ვ. ბ. ჯ-ას” სასარგებლოდ 2008 წლის 23 მაისის საკრედიტო ხელშეკრულების საფუძველზე იხდიდა საპროცენტო სარგებელს. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით მ.ჯ-ს ლ.ი-ის სასარგებლოდ დაეკისრა სესხის პროცენტი 5081 ლარის ოდენობით, რაც დაანგარიშდა თავდაპირველი სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხა მ.ჯ-ს არ ჰქონდა გადახდილი, რაც ლ.ი-ს საშუალებას მისცემდა დაეფარა საკრედიტო დავალიანება და შეეჩერებინა მასზე პროცენტის დარიცხვა, იგი (მოპასუხე) ვალდებული იყო მოსარჩელესათვის ასევე აენაზღაურებინა ის ხარჯი, რაც მან (ლ.ი-მა) გასწია 2011 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით გათვალისწინებული ხარჯის შემდგომ სესხის სრულად დაფარვამდე – 2011 წლის 26 სექტემბრამდე, პროცენტის სახით და რამაც შეადგინა 2903.99 ლარი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ.ჯ-მა. კასატორი მოითხოვს აღნიშნული განჩინების გაუქმებას, შემდეგი საფუძვლებით:

გასაჩივრებული განჩინების მცდარობა იმაში გამოიხატება, რომ სასამართლომ მეურვეობაში მყოფი მ.ჯ-ი, რომელიც თელავის სასამართლოს 2008 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით აღიარებულია ქმედუუნაროდ, გაათანაბრა ქმედუნარიან პირთან და ასეთ პირს დააკისრა თანხის გადახდა ლ.ი-ის სასარგებლოდ. ამ შემთხვევაში სასამართლოს მხედველობაში უნდა მიეღო სამოქალაქო კოდექსის 995-ე მუხლის დანაწესი, რომლითაც დადგენილია, რომ თუ ჭკუასუსტი ან სულით ავადმყოფი პირი მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით მიაყენებს ზიანს სხვა პირს, მას არ ეკისრება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება;

სააპელაციო სასამართლო არასწორად მიუთითებს უდავო ფაქტობრივ გარემოებად იმ გარემოებაზე, რომ ლ.ი-მა 2008 წლის 23 მაისს სს „ვ.ბ. ჯ-ან“ აიღო 16000 ლარის ოდენობით კრედიტი, რომლის დაფარვის ვადა განისაზღვრა 1796 დღით, სარგებელი 20%-ით. აღნიშნული კრედიტი არ უკავშირდება მ.ჯ-ს, რადგან დოკუმენტში, რომელიც კრედიტის გამოტანას ადასტურებს, ამაზე მინიშნებაც არ არის. ამასთან, თელავის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებას განსახილველი დავის საგანთან სამართლებრივი კავშირი არ აქვს;

სასამართლომ დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ ლ.ი-მა იცოდა მ.ჯ-ის ქმედუუნარობის შესახებ;

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილება მიღებულია სასამართლოს იმავე შემადგენლობის მიერ. აქედან ნათელია, რომ გადაწყვეტილება დაინტერესებული პირების მიერაა გამოტანილი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 31-ე მუხლი ადგენს მოსამართლის აცილების საფუძვლებს. ამ ნორმის 1-ლი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, თუ მოსამართლე პირადად, პირდაპირ ან არაპირდაპირ დაინტერესებულია საქმის შედეგით ან თუ არის სხვა ისეთი გარემოება, რომელიც ეჭვს იწვევს მის მიუკერძოებლობაში, არის მოსამართლის უპირობო თვითაცილების საფუძველი. ამავე კოდექსის 32-ე მუხლის თანახმად, აცილების საფუძვლების არსებობისას მოსამართლე ვალდებულია განაცხადოს თვითაცილება. ამდენად, გასაჩივრებული განჩინების გამომტან მოსამართლეებს არ ჰქონდათ მოცემული დავის განხილვის უფლება, ვინაიდან იმავე მხარეებს შორის ძირითად დავაზე მათ გამოთქვეს ლ.ი-ის სასარგებლოდ აზრი, 2011 წლის 21 ივნისს გამოიტანეს გადაწყვეტილება. შესაბამისად, საქმის განმხილველი მოსამართლეები წარმოადგენენ პირდაპირ დაინტერესებულ პირებს, რასაც ცხადყოფს საქმეზე დამდგარი პროცესუალური შედეგი;

სააპელაციო სასამართლომ ფაქტობრივად არასათანადო მოპასუხის მიმართ გამოიტანა გადაწყვეტილება, რადგან მ.ჯ-ი, თავისი ქმედუუნარობის გამო არასათანადო მოპასუხეა. ამასთან, ლ.ი-ის მიერ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების გაფორმება იმას ამტკიცებს, რომ მან, კონკრეტულ შემთხვევაში დაიკმაყოფილა თავისი ინტერესი. სამოქალაქო კოდექსის 58-ე მუხლის მე-3 ნაწილის დანაწესი ნათლად ადგენს, რომ ბათილია ნების გამოვლენა სულით ავადმყოფის მიერ, როცა ეს არ შეესაბამება რეალური ვითარების სწორად აღქმას, თუნდაც ის არ იყოს სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ აღიარებული;

სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა ლ.ი-ის სათანადო მოსარჩელეობის საკითხზე. მ.ჯ-ის უფლებები დაარღვია მისმა სიმამრმა, გივი მირიანაშვილმა და შესაბამისად, სარჩელი ამ უკანასკნელის წინააღმდეგ უნდა აღძრულიყო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ.ჯ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მ.ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ.ჯ-ის კანონიერი წარმომადგენლის, ნ.ჯ-ის, საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე