№ას-1252-1181-2012 11 მარტი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ხ. ს-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ე-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საკუთრების მოწმობის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ი. ე-ის სარჩელი მოპასუხე ხ. ს-ის მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

ა. ნაწილობრივ ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ც. ბ-ის 2004 წლის 21 იანვრის სანოტარო აქტი – საკუთრების მოწმობა ქ.თბილისში, ფ-ის ქ.№11-ში მდებარე ბინა №1-ის №25 ოთახსა და დამხმარე სათავსოებზე (22კვ.მზე) საკუთრების ი. მ-ა და ხ. ს-ის გადაცემის ნაწილში;

ბ. დანარჩენი ფართის (36.5კვ.მ) გადაცემის ნაწილში ბათილად ცნობის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილებით ხ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ი. ს-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება და ი. ე-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ც. ბ-ის 2004 წლის 21 იანვრის სანოტარო აქტი – საკუთრების მოწმობა ქ.თბილისში, ფ-ის ქ.№11-ის ბინა №1-ში №25 ოთახის წინ მდებარე 14.07კვ.მ ფართის მქონე Nა ოთახის (შუშაბანდი) ი. მ-ა და ხ. ს-ის გადაცემის ნაწილში.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ი. ე-ე წარმოადგენს ქ.თბილისში, ფ-ის ქ.№11-ში მდებარე N1 ბინის 98.40კვ.მ ფართის მესაკუთრეს. აღნიშნული საკუთრების წარმოშობის საფუძველია 1998 წლის 30 მარტის პრივატიზაციის ხელშეკრულება. ამ ხელშეკრულების შესაბამისად, ც. ე-ეს („ბინმშენის” მიერ გაცემული რწმუნებულების საფუძველზე) და ი. ე-ეს შორის გაფორმდა პრივატიზაციის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ქ.თბილისში ფ-ის ქ.№11-ში მდებარე სამოთახიანი ბინა (საცხოვრებელი ფართით 60.56კვ.მ, სასარგებლო ფართით 98.40კვ.მ, სარდაფით – 10კვ.მ) საკუთრებაში გადაეცა ი. ე-ეს;

ნოტარიუსმა ც. ბ-ემ ი. მ-ა და ხ. ს-ის სახელზე 2004 წლის 21 იანვარს გასცა საკუთრების მოწმობა, რომლითაც მათ საკუთრებაში გადაეცა ქ.თბილისში, ფ-ის ქ.N11-ში მდებარე N1 ბინაში 76 კვ.მ ფართი;

ნოტარიუსმა ც. ბ-ემ, ხ. ს-ის სახელზე 2009 წლის 5 მაისს გასცა სამკვიდრო მოწმობა (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი 090084278), რომლითაც გარდაცვლილ ი. მ- სამკვიდრო ქონება – ქ.თბილისში, ფ-ის ქ.№11-ში მდებარე ბინა №1-ში მდებარე 76კვ.მ ფართიდან გარდაცვლილის კუთვნილი წილი მემკვიდრეობით მიიღო ხ. ს-მა;

ქ.თბილისში, ფ-ის ქ.N11-ში მდებარე ბინა N1-ში 58.50კვ.მ აღრიცხულია ხ. ს-ის სახელზე საკუთრების უფლებით, კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე. ამავე ამონაწერის მიხედვით, 17.50კვ.მ ფართზე გაუქმებულია საკუთრების უფლება;

საქმეში წარმოდგენილია თბილისის ორჯონიკიძის სახელობის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1973 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილება, რომელიც შეეხებოდა ს-სა და „ბინმშენს” შორის არსებულ დავას იგივე ფართთან მიმართებით, რაზეც პრეტენზიას აცხადებდა ი. ე-ე. აღნიშნული გადაწყვეტილებით, უდავო ფაქტობრივ გარემოებებად დადგინდა, რომ ტექბიუროს ცნობა-დახასიათების მიხედვით, თბილისში ფ-ის ქუჩის N11-ში მდებარე სარდაფი და პირველი სართული ეკუთვნოდა „ბინმშენს”. „ბინმშენის” ცნობის თანახმად, ს-ი ჩაწერილია ფ-ის N11-ის საბინაო წიგნში ფართობის გარეშე, მდგმურის უფლებით, მეპაიე წევრების – ე-სა და ს-ის ოთახებში. თბილისის ორჯონიკიძის სახელობის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1973 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით, შ. ს-ი (ხ. ს-ის მამა) ფ-ის N11-ში მდებარე „ბინმშენის” ბინაში მდგმურის უფლებით ცხოვრობდა და ეკავა 2 ოთახი: ერთი – 18კვ.მ მ. ე. ს-ის და მეორე – 22 კვ.მ, ქ. ე-ის (ი. ე-ის მამკვიდრებლის);

ხ. ს-ს დაკავებული აქვს და საკუთრების მოწმობაში მითითებული მისი ფართი მოიცავს ი. ე-ის კუთვნილ ფართს – 14.07კვ.მ-ს. აღნიშნული გარემოება დადგინდა მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და საქმეში წარდგენილი გეგმა-ნახაზის მიხედვით (ტ.1.ს/ფ 34). კერძოდ, მოცემულ ნახაზზე ასახულია ფ-ის N11-ში არსებული სახლთმფლობელობის სარდაფისა და 1 სართულის გეგმა, მათ შორის, მოსარჩელის კუთვნილი, ასევე – მოპასუხის კუთვნილი და მის მიერ დაკავებული ფართები. აღნიშნული ნახაზის დედანი (ე.წ. კალკა) სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე, რომელიც გააჩნდა მოპასუხე ხ. ს-ს, სააპელაციო სასამართლომ შეადარა საქმეში არსებულ ასლს და დადგინდა მათი იდენტურობა;

ხ. ს-ის განმარტებით, ზ.ფ-ის N11-ში, ნახაზის შესაბამისად, მისი საკუთრებაა და ფლობს N 26, N 25 ოთახებს და შუშაბანდს, რომელიც ნახაზზე აღნიშნულია ასოთა ნიშნით - a. მისივე განმარტებით, ი. ე-ე ფლობს შემდეგ ოთახებს: N 27( ნახაზის მიხედვით, ფართით - 21.84კვ.მ.), N28 (ნახაზის მიხედვით, ფართით -17.16 კვ.მ) , N29 (ნახაზის მიხედვით, ფართით - 8.67 კვ.მ.), N30 (ნახაზის მიხედვით, ფართით -7.41 კვ.მ.). აღნიშნული გარემოება სხდომაზე ასევე დაადასტურა ი. ე-ემ. მითითებული ოთახების საერთო ფართი შეადგენს 55.08 კვ.მეტრს. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, N25 ოთახი, ფართით 22კვ.მ (ნახაზის მიხედვით – 22.70კვ.მ) ეკუთვნის ი. ე-ეს. ჯამში ხუთივე ოთახის ფართია 77.08 კვ.მ. მოსარჩელემ განმარტა, რომ ნახაზსა დ რეალურ ფართობს შორის არის დაახლოებით 3-4კვ.მ. ცდომილება;

საჯარო რეესტრის ამონაწერის შესაბამისად, ფ-ის 11-ში არსებული, ი. ე-ის კუთვნილი N1 ბინა არის 98.40კვ.მ. სხდომაზე სასამართლო შეკითხვის შემდეგ, ხ. ს-მა დაადასტურა, რომ ი. ე-ის კუთვნილ ბინას ესაზღვრებოდა მხოლოდ მისი ფართი. შესაბამისად, იქიდან გამომდინარე, რომ საჯარო რეესტის ჩანაწერის მიხედვით, მოსარჩელის საკუთრება არის ერთი მთლიანი განუყოფელი ბინა, ერთი ნუმერაციით, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ი. ე-ის კუთვნილი N1 ბინა მოიცავდა ხ. ს-ის საკუთრებად აღრიცხულ, მის მიერ დაკავებულ ე.წ. შუშაბანდს, ნახაზის მიხედვით ფართ a -ს.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი იყო იმ საკითხის შეფასება, გააჩნდა თუ არა ხ. ს-სა და ი. მ-ს სანოტარო აქტით მინიჭებული საკუთრების წარმოშობის წინაპირობა სადავო ფართზე. ამ თვალსაზრისით უნდა შეფასებულიყო, იყო თუ არა საკუთრების მიღებისათვის მოპასუხის და მისი დედის – ი. მ- მიერ ნოტარიუსისათვის წარდგენილი დოკუმენტაცია საკმარისი. ასეთ დოკუმენტებს წარმოადგენდა: ცნობა საჯარო რეესტრიდან; ცნობა-დახასიათება ტექ-ბიუროდან; სარეგისტრაციო მოწმობა, გაცემული 2004 წელს;

ცნობა ყადაღის შესახებ; ფორმა N1; განცხადება საკუთრების მოწმობის გაცემის შესახებ.

თბილისის ორჯონიკიძის სახელობის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1973 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით, შ. ს-ი (ხ. ს-ის მამა) ფ-ის N11-ში მდებარე „ბინმშენის” ბინაში მდგმურის უფლებით ცხოვრობდა და ეკავა 2 ოთახი: ერთი – 18კვ.მ მეპაიე ე. ს-ის და მეორე – 22კვ.მ, ქ. ე-ის (ი. ე-ის მამკვიდრებლის). აღნიშნული გარემოებიდან გამომდინარე, ხ. ს-ის მოსარჩელესთან ურთიერთობა სრულიად ექცეოდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის რეგულირების სფეროში. შესაბამისად, იგი იმავდროულად ვერ იქნებოდა სადავო სანოტარო აქტში, გაცემის საფუძვლად მითითებული ნორმატიული აქტებით განსაზღვრული უფლების მქონე სუბიექტი.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სანოტარო აქტი გაიცა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის N107 და 1993 წლის 5 ივლისის N519 დადგენილებების საფუძველზე. „საქართველოს რესპუბლიკაში საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივებისათვის რიცხული სახელმწიფო სესხის ჩამოწერისა და საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრე მოქალაქეთა მიერ დაკავებული ბინების მათ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის N519 დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, განსაზღვრული იყო საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების საცხოვრებელი სახლების მობინადრე მოქალაქეებისათვის ამ სახლებში მათ მიერ დაკავებული ბინების საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემა, მიუხედავად იმისა, გადახდილი აქვთ თუ არა თავდაპირველი შესატანი საპაიო თანხა. „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2001 წლის 29 აგვისტოს #321 ბრძანება განსაზღვრავდა ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობების (საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების) სახლებში არსებულ ბინებზე საკუთრების უფლების დადასტურების წესს. ინსტრუქციის 41¹ მუხლის თანახმად: 1. ნოტარიუსი ვალდებულია გასცეს საკუთრების მოწმობა ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობების (საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების) სახლებში არსებულ იმ ბინებზე, რომლებიც საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილების შესაბამისად საკუთრებაში გადაეცათ ამ ბინების მფლობელებს და რომლებიც ამ ინსტრუქციის ძალაში შესვლამდე არ არის აღრიცხული ამ ბინების მფლობელთა საკუთრებაში. 2. საკუთრების მოწმობა გაიცემა ბინის მფლობელთა განცხადების საფუძველზე. განცხადებაზე ხელმოწერა უნდა დამოწმდეს სანოტარო წესით. 3. საკუთრების მოწმობის მიღების უფლება აქვს ორდერში შეტანილ ყველა პირს, ან იმ პირებს, რომლებიც ცნობილნი არიან ორდერში შეტანილი პირების მემკვიდრეებად. უფლებაზე უარის თქმა დაიშვება ამ ინსტრუქციით დადგენილი წესით. 4. განმცხადებელი ვალდებულია ნოტარიუსს წარუდგინოს შემდეგი დოკუმენტაცია: ა. ბინაზე უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი (ბინის ორდერი ან ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილება მეპაიე-წევრად ცნობის შესახებ, ან სამკვიდრო მოწმობა ან სასამართლოს გადაწყვეტილება ან სხვა აქტი, რომელიც გაცემულია საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით და რომელიც ადასტურებს უფლებას ბინაზე); ბ) ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის მიერ გაცემული ცნობა-დახასიათება და ცნობა საჯარო რეესტრიდან; გ) ცნობა ბინაზე ყადაღის არ არსებობის შესახებ.

ზემოაღნიშნული აქტების თანახმად, ნორმატიულად განისაზღვრა იმ დოკუმენტაციის სტანდარტი, მხოლოდ რომელთა საფუძველზეცაა შესაძლებელი საკუთრების მოწმობის გაცემა. ამ დოკუმენტთა ჩამონათვალის არაერთგვაროვნების მიუხედავად, კანონმდებელი აქცენტს აკეთებს ბინაზე უფლების დამადასტურებელ საბუთის არსებობის სავალდებულოობაზე. საკუთრების წარმოშობის ამ ნორმატიული აქტებით განსაზღვრული დოკუმენტი მოპასუხე მხარეს სანოტარო ორგანოში არ წარუდგენია, ისევე როგორც - სასამართლოში.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტ ხ. ს-ის მოსაზრება, რომ სასამართლოს საკუთრების წარმოშობის საკითხი უნდა შეეფასებინა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის N107-ე დადგენილებასთან ერთობლიობით. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 01 თებერვლის №107 დადგენილების პირველი პუნქტის თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. განსახილველი ნორმის თანახმად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, ვინც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის დამქირავებლებსა ან მათი ოჯახის წევრებს. №107 დადგენილების შესაბამისად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან მისი ოჯახის წევრები გამოთქვამენ ნებას, თავისი კონსტიტუც. უფლების რეალიზაციის მიზნით, საკუთრებაში მიიღონ საცხოვრებელი ბინა, რომელიც გადაცემული ჰქონდათ სარგებლობაში.

ზემომითითებული ნორმატიული აქტით განსაზღვრული უფლების სუბიექტთა დადგენის მიზნებისთვის სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ამ დადგენილების გამოცემისათვის მოქმედ, 1983 წლის საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის მე-60 მუხლზე, რომელთა პირველი და მეორე აბზაცების თანახმად, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულება იდება წერილობით, საცხოვრებელი სადგომის ორდერის საფუძველზე, გამქირავებელს – საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და დამქირავებელს – მოქალაქეს, რომლის სახელზეც გაცემულია ორდერი, შორის. საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულების შესაბამისად ხორციელდება სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლების საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობა.

საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის 57-ე მუხლის 1 აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომის მიცემის გადაწყვეტილების საფუძველზე სახალხო დეპუტატთა რაიონული, საქალაქო, ქალაქის რაიონული, სადავო, სასოფლო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტი მოქალაქეს აძლევს ორდერს, რომელიც მიცემულ საცხოვრებელ სადგომში შესახლების ერთადერთი საფუძველია.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ზემოთ დასახელებული ორივე ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ ორდერი წარმოადგენდა ბინის დაქირავების ლეგიტიმურ საფუძველს, რის შედეგადაც პირი იძენდა საცხოვრებელი სადგომის დამქირავებლის სტატუსს. N107 დადგენილებით, ბინების საკუთრებაში მიღების უფლების მქონე სუბიექტებს სწორედ ამგვარი დამქირავებლები და მათი ოჯახის წევრები წარმოადგენდნენ. ამდენად, N107-ე დადგენილების ფარგლებში მოპასუხეს (ან მისი ოჯახის წევრებს) უნდა ჰქონოდა ორდერი, ხოლო N519 -ე დადგენილებით მინიჭებული უფლების განხორციელებისათვის იგი უნდა ყოფილიყო ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობის -საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მეპაიე წევრი. მოპასუხეს არც ნოტარიუსში, არც სასამართლოში არ წარუდგენია ზემოთ დასახელებული დოკუმენტები. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სანოტარო აქტი გაიცა კანონიერი საფუძვლის გარეშე და თანაც იმ პირობებში, რომ შეილახა მოსარჩელის საკუთრების უფლება.

სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. აღნიშნული მუხლი მთელი სამოქალაქო ბრუნვის ქვაკუთხედი და კერძო სამართლის ზოგადი პრინციპია. ნორმა არ აკონკრეტებს, თუ რა სახის „უფლებათა და მოვალეობათა განხორციელება“ იგულისხმება მასში, შესაბამისად, პალატა განმარტავს, რომ ამ მუხლის ზოგადი მითითება უფლება-მოვალეობათა კეთილსინდისიერად შესრულებაზე როგორც ვალდებულებითი, ასევე საოჯახო და სანივთო უფლება-მოვალეობათა კეთილსინდისიერად შესრულების მოთხოვნას გულისხმობს. კეთილსინდისიერების პრინციპი, სსკ-ის 8.3.-ე მუხლის მიხედვით, მოითხოვს მხარეთა შორის ურთიერთნდობის არსებობას და სამოქალაქო ბრუნვის წესების უპირობოდ დაცვას. შესაბამისად, მათ ურთიერთობაში მოქმედებს კეთილსინდისიერების პრეზუმფცია, ე.ი. ყოველი ურთიერთობა ემყარება ვარაუდს, რომ ბრუნვის მონაწილენი კეთილსინდისიერად მოქმედებდნენ და იმოქმედებენ, სანამ დაინტერესებული მხარე საპირისპიროს არ დაამტკიცებს. ამ კონტექსტში სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოსარჩელე ი. ე-ის მიერ მითითებულ იმ გარემოებაზე, რომ იგი 80-იანი წლებიდან ცხოვრობდა ფ-ის 11-ში, ხოლო მოპასუხე ხ. ს-მა აღნიშნა, რომ ის და მოსარჩელე ერთად გაიზარდნენ.

ზემოაღნიშნულმა გარემოებებმა სააპელაციო სასამართლოს შეუქმნა იმის რწმენა, რომ მოპასუხემ იმთავითვე იცოდა საკუთარი უფლებების ფარგლები. მოპასუხემ, ისე, რომ არ ჰქონდა საკუთრების მიღების კანონიერი უფლება, იგი მაინც განახორციელა მოსარჩელის საკუთრების უფლების ხელყოფის ხარჯზე. სამოქალაქო ბრუნვაში ამგვარი არაკეთილსინდისიერი ქცევა თავად მის გამომვლენ პირს უქმნის გარკვეულ რისკებს, რომ აღარაფერი ვთქვათ ამ მოქმედებათა შედეგად შელახულ უფლებებზე. შესაბამისად, სამოქალაქო უფლების არამართლზომიერად, სხვისი უფლებების ხელყოფის გზით განხორციელებას, შედეგად მოჰყვება სამართალურთიერთობის კანონისმიერ ჩარჩოში აღდგენა, სკ 115-ე მუხლის თანახმად. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის შესაბამისად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და ხელშეუვალია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება. აღნიშნული ნორმის მიზანი არის ყოველი პირის დაცვა სხვა პირთა მიერ მისი საკუთრების ხელყოფისაგან.

განსახილველ შემთხვევაში, ი. ე-ის საკუთრება უძრავ ქონებაზე ხელყოფილი იყო, რაც განაპირობა კანონსაწინააღმდეგო სანოტარო აქტის გამოცემამ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ იგი, სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლების შესაბამისად, ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გააჩივრა ხ. ს-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

გასაჩივრებული განჩინების მიხედვით, ხ. ს-ის მამას ეკავა თბილისში, ფ-ის ქ.№11-ში მდებარე 22კვ.მ ფართის მქონე ოთახი, რომელიც ეკუთვნოდა მის მამკვიდრებელ ქ. ე-ეს. აქედან გამომდინარე სასამართლომ დაასკვნა, რომ სადავო ფართი ი. ე-ეს ეკუთვნოდა. სინამდვილეში, ი. ე-ე „ბინმშენის“ მეპაიე წევრის, ქ. ე-ის მემკვიდრე არ არის. აღნიშნული გარემოება საქმეში არსებული არც ერთი დოკუმენტით არ დასტურდება. უფრო მეტიც, გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებული არ არის, თუ რას დაეყრდნო სასამართლო ქ. ე-ის ი. ე-ის მემკვიდრედ ცნობისას;

გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებულია, რომ თბილისის ორჯონიკიძის სახელობის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1973 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით თითქოსდა მტკიცდება, რომ ხ. ს-ის საკუთრებაში არსებული ფართის ნაწილი შედიოდა ქ. სე-ის პაიში. კასატორისათვის გაუგებარია, თუ რა კავშირი შეიძლება ჰქონდეს ამ გადაწყვეტილებას ი. ე-ან, რომელიც ქ. ე-ის მემკვიდრეს არ წარმოადგენს. ამასთან, თუკი ს-ის ოჯახს ქ. ე-ის 22კვ.მ ფართის ოთახი ჰქონდა დაკავებული, მაშინ რატომ უნდა მიეკუთვნოს ი. ე-ეს 36კვ.მ. თუკი სასამართლო გამოვიდოდა იქიდან, რომ ხ. ს-ის საკუთრებაში არსებული ფართი ქ. ე-ის პაიში შემავალი ფართია (რაც არასწორია), მაშინ მას ის მაინც უნდა დაედგინა, თუ რამდენს შეადგენდა ქ. ე-ის პაიში შემავალი ფართი და ემსჯელა იმასთან დაკავშირებით, მიიღეს თუ არა ქსენია ე-ის მემკვიდრეებმა მის პაიში შემავალი ფართი;

ი. ე-ე უთითებს, რომ 1998 წლის 30 მარტს გააფორმა პრივატიზების ხელშეკრულება „ბინმშენთან“ და მოიპოვა საკუთრების უფლება 98.40კვ.მ ფართზე, საიდანაც 60.56კვ.მ წარმოადგენს საცხოვრებელ ფართს, ხოლო 10კვ.მ – სარდაფს. დასახელებული ხელშეკრულება კანონსაწინააღმდეგოა, რადგან მას „ბინმშენის“ სახელით ხელს აწერს ი. ე-ის დედა ც. ე-ე, რომელსაც არ გააჩნდა წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება. ხსენებულ პერიოდში „ბინმშენი“ არ არსებობდა. 1998 წელს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, ხელშეკრულება 3 თვის ვადაში უნდა წარდგენილიყო ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროში. ასეთი რამე სადავო შემთხვევაში არ განხორციელებულა; თუკი 98კვ.მ ფართი, რომლის პრივატიზებაც მოახდინა ი. ე-ემ, მოიცავდა ი. მ-ა და ხ. ს-ის ფართს, მაშინ საჯარო რეესტრის სამსახური ამ ფართს ი. ე-ის სახელზე ვერ დაარეგისტრირებდა. აღნიშნული პირდაპირ გამომდინარეობს 2007 წელს მოქმედი „უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ“ კანონის მე-14 მუხლის 1-ლი პუნქტიდან, ასვე, 25-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტიდან. აქედან გამომდინარე, არ არსებობს საფუძველი ეჭვისათვის, რომ ი. ე-ის მიერ რეგისტრირებული ფართი მოიცავს ხ. ს-ის სახელზე რეგისტრირებულ ფართს;

ფართის გადაფარვის და გადაფარული ფართის ოდენობის დამტკიცება მოითხოვს სპეციალურ ცოდნას. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ საკითხი სწორედ ამ ფორმით გადაწყვიტა, რაც ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლს და 105-ე მუხლს, რადგან გაზიარებული იქნა ი. ე-ის ზეპირი განმარტება, რაც არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება. პირიქით, ხ. ს-ის ფართის და ი. ე-ის ფართის, საჯარო რეესტრში ერთდროული რეგისტრაციის ფაქტი, გამორიცხავს ამ ფართების გადაფარვას;

2006 წელს ი. ე-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში და მოითხოვა ხ. ს-სა და ი. მ- სახელზე 2004 წლის 24 იანვარს განხორციელებული სანოტარო მოქმედების ბათილად ცნობა. თუკი დავუშვებთ, რომ საკუთრების მოწმობა გარიგებაა, მაშინ გაშვებულია 6-წლიანი ხანდაზმულობის ვადაც. ამ ნაწილში სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლი, 130-ე მუხლი და 143-ე მუხლი, ასევე, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 180-ე მუხლი; სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილება და მიიჩნია, რომ აღნიშნული დადგენილება შეეხება მხოლოდ მეპაიე წევრებისათვის ბინების უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემას. დასახელებული ნორმატიული აქტი, სასამართლოს უნდა განემარტა, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილებასთან და 1994 წლის 5 აგვისტოს №520 დადგენილებასთან ერთობლიობაში. 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების მე-5 პუნქტის („საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან“) თანამხად, საცხოვრებელი სახლები (ბინები) საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაეცემათ დამქირავებლებს. 1994 წლის 5 აგვისტოს №520 დადგენილების 1-ლი მუხლის „ბ“ პუნქტიც აგრეთვე მიუთთებს, არამხოლოდ კოოპერატივის წევრების, არამედ დამქირავებლის უფლებაზეც, უსასყიდლოდ მიიღონ მათ მიერ დაკავებული ბინები. 1993 წლის 5 ივლისის №519 დადგენილების მე-2 პუნქტის სამშენებლო კოოპერატივის საცხოვრებელ სახლებში, ბინების უსასყიდლოდ გადაცემას უკავშირებს ბინადრობის ფაქტს და არა პაის წევრობას; სასამართლომ უსაფუძვლოდ, შესაბამისი სამართლებრივ ნორმაზე მითითების გარეშე შეაფასა საკუთრების მოწმობის გაცემის ფაქტი კანონდარღვევად. მოცემულ შემთხვევაში, ნოტარიუსს წარედგინა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2001 წლის 29 აგვისტოს №321 ბრძანებით დამტკიცებული სანოტარაო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის 41-ე პრიმა მუხლის მე-4 პუნქტით გათვალისწინებული ყველა საჭირო დოკუმენტი და ნოტარიუსმა იხელმძღვანელა სწორედ მისთვის წარდგენილი დოკუმენტებით. მას არ ჰქონდა საფუძველი, ეჭვი შეეტანა ამ დოკუმენტებით დადგენილი უფლებების ნამდვილობაში. როგორც ჩანს, არგუმენტების უქონლობის გამო, გასაჩივრებულ განჩინებაში მოყვანილია აბსოლუტურად უადგილო მსჯელობა სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის თაობაზე და ამ ნორმიდან გამომდინარე, კეთილსინდისიერების პრეზუმფციაზე. აღნიშნული მსჯელობის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ რადგან ხ. ს-ი და ი. ე-ე ერთად გაიზარდნენ, თითქოსდა ხ. ს-მა იცოდა, რომ მან მიითვისა ი. ე-ის ფართი. ასეთი ლოგიკით შეგვეძლო გვეთქვა, რომ რადგან პროცესუალური მოწინააღმდეგეები ერთად გაიზარდნენ, მაშინ ი. ე-ემ კარგად იცის, რომ ის ფართი, რასაც მოითხოვს მას არ ეკუთვნის (სინამდვილეში ეს ასეც არის). სასამართლოს მითითებული მსჯელობა ალოგიკურია. იმ ფაქტიდან გამომდინარე, რომ ხ. ს-ი და ი. ე-ე ერთად გაიზარდნენ, ლოგიკურად არ გამომდინარეობს, რომ სადავო ფართი ი. ე-ეს ეკუთვნის და ხ. ს-მა ეს იცოდა. ნაცვლად ასეთი ალოგიკური მსჯელობის მოყვანისა, სააპელაციო სასამართლოს დავა უნდა გადაეწყვიტა საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე. მტკიცებულებებიდან კი გამომდინარეობს, რომ სადავო ფართი ი. ე-ეს არ ეკუთვნის.

გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის შინაარსის ზუსტად დადგენა შეუძლებელია. მასში მითითებულია, რომ საკუთრების მოწმობა გაუქმდა 14.07კვ.მ ფართის მქონე „ა“ ოთახის (შუშაბანდი) ხ. ს-ის და ი. მ-ის გადაცემის ნაწილში. საქმეში არსებულ ნახაზებში ოთახი „ა“ არ არის დატანილი და ამდენად, გაუგებარი ხდება, თუ რომელ ოთახთან მიმართებით გაუქმდა საკუთრების მოწმობა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ხ. ს-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ხ. ს-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1392.50 ლარი) 70% – 974.75 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ხ. ს-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ხ. ს-ს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1392.50 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 29 სექტემბერი, სალაროს შემოსავლის ორდერი №...) 70% – 974.75 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე