№ას-1605-1507-2012 11 მარტი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები – ლ. ლ-ე, მ. ნ-ი, ლ. ნ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. მ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება ნატურის გაყოფის გზით, კომპენსაციის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით მ. მ-ის სარჩელი მოპასუხეების: ლ. ლ-ის, ლ. ნ-სა და მ. ნ-ის მიმართ თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. ამავე გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ლ. ლ-ის, ლ. ნ-სა და მ. ნ-ის სარჩელი მ. მ-ის წინააღმდეგ საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის გზით გაუქმებისა და კომპენსაციის დაკისრების თაობაზე.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ლ. ლ-ემ, ლ. ნ-მა და მ. ნ-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით ლ. ლ-ის, ლ. ნ-სა და მ. ნ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო, რომ ქ.თბილისში, გ-ის ქ.N1-ში მდებარე სადავო უძრავი ქონება თანასაკუთრებით ეკუთვნით მოსარჩელე მ. მ-ს, აგრეთვე, მოპასუხეებს ლ. ლ-სა და მის არასრულწლოვან შვილებს მ. და ლ. ნ-ს.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აპელანტებმა ვერ დაადასტურეს ის გარემოება, რომ საზიარო საგნის გაყოფა შესაძლებელი იყო ნატურით.

მ. მ-ის მიერ წარდგენილი ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 16 ნოემბრის დასკვნით დასტურდებოდა, რომ სადავო ქონება შესაძლებელი იყო გაყოფილიყო იმგვარად, როგორც წარდგენილი იყო ექსპერტიზის დასკვნის დანართში. ამ დასკვნის მიხედვით, ექსპერტიზა ჩატარდა საერთო საკუთრების ფართზე, რომლის ფართობია 177.8კვ.მ. სასამართლომ არ გაიზიარა ზემოაღნიშნული მოსაზრება, რადგან, საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდებოდა, რომ საზიარო საგნის ფართობი შეადგენდა 179.59კვ.მ-ს. სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული ცდომილება იყო არსებითი მნიშვნელობის, მით უფრო უძრავი ქონების საბაზრო ფასების გათვალისწინებით. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული საფუძვლით ექსპერტის დასკვნა ვერ იქნებოდა გაზიარებული სასამართლოს მიერ.

სასამართლოსათვის ასევე სარწმუნოდ არ იყო დასაბუთებული ის გარემოება, მცირდებოდა თუ არა ზემოაღნიშნული კონფიგურაციით გაყოფის შედეგად მიღებული ნაწილების სამეურნეო ღირებულება, რაც ნატურით გაყოფის დროს აუცილებელ პირობას წარმოადგენდა. საქმის მასალებში ასევე წარდგენილი იყო ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 5 იანვრის სასაქონლო-საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნა, რომელიც დამყარებული იყო აზომვით ნახაზზე და რომლის მიხედვითაც, სადავო მაღაზიისა და დამხმარე სათავსოების საერთო ფართობი შეადგენდა 182.6კვ.მ-ს. სასამართლომ არ გაიზიარა აღნიშნული დასკვნით განხორციელებული დაყოფის სქემა, რადგან სადავო უძრავი ქონების ფართობი საჯარო რეესტრის მონაცემებით იყო არა აღნიშნული ოდენობა, არამედ 179.59კვ.მ.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ ექსპერტიზის დასკვნები არ ითვალისწინებდნენ საჯარო რეესტრში არსებულ მონაცემებს და ეწინააღმდეგებოდნენ მას. სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. საქმეში წარდგენილი საექსპერტო დასკვნები არ შეესაბამებოდა საჯარო რეესტრის მონაცემებს და მათ საფუძველზე სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას ემსჯელა ნატურით უძრავი ქონების გაყოფის შესაძლებლობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის ის განმარტება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად აღნიშნა უძრავი ნივთის ფართობი და რომ სინამდვილეში ფართობი წარმოადგენდა არა საჯარო რეესტრის ამონაწერში აღნიშნულ 179.59კვ.მ-ს, არამედ _ 182.6კვ.მ-ს. მოცემულ შემთხვევაში, იქიდან გამომდინარე, რომ რეესტრის მონაცემებით ფართი შეადგენა 179.59კვ.მ-ს, ეს რიცხვი ითვლებოდა სწორად და ზუსტად, მანამ სანამ, ეს მონაცემი არ შეიცვლებოდა საჯარო რეესტრში. ამდენად, იმისათვის, რომ გაზიარებულ ყოფილიყო მსჯელობა ფართის მოცულობად 182.6კვ.მ-ის შესახებ, ეს მონაცემი უნდა ასახულიყო რეესტრში. ამას კი საქმის მასლების მიხედვით ადგილი არ ჰქონია.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება იმასთან დაკავშირებით, რომ №6 ანტრესოლის მოწინააღმდეგე მხარისათვის გადაცემით და №7 სათავსოს გაყოფით დაბალანსდებოდა ქონების ღირებულება და ორივე მხარისათვის განკუთვნილი ნივთის ნაწილების ღირებულება თანაბარი იქნებოდა. სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებაზე, რომ აპელანტი ფართის ნატურით გაყოფას საფუძვლად უდებდა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 6 თებერვლის დასკვნას და მასზე დართულ დანართ №2-ს. ამ დასკვნის მიხედვით ფართი №6, რომელიც აპელანტის შეგებებული სარჩელის მიხედვით განკუთვნილი იყო მოწინააღმდეგე მხარისათვის, წარმოადგენდა ანტრესოლს 20კვ.მ ფართით, ხოლო მისი ღირებულება შეფასებული იყო ძირითადი ფართის თანაბრად 1000 აშშ დოლარად. სააპელაციო სასამართლომ ექსპერტიზის ეს დასკვნა (ანტრესოლის ღირებულების შესახებ) არ გაიზიარა, ვინაიდან ანტრესოლი თავისი არსით წარმოადგენს მაღალი ჭერის ხარჯზე შექმნილ დამატებით სათავსოს ან ოთახს, სადაც ასვლა ხდება დამატებით მოწყობილი კიბეების მეშვეობით. როგორც წესი, ანტრესოლის შექმნა თავად შენობის დაპროექტებისას, როგორც აუცილებელი არქიტექტურული ელემენტი არ ხდება ხოლმე. ამავე დროს, ანტრესოლი, მისი დამატებითი ხასიათიდან გამომდინარე, შეიძლება ნებისმიერ მომენტში მოშლილ იქნეს.

მხარეების ახსნა-განმარტებებით დადგინდა, რომ მათ თანასაკუთრებაში არსებული ძირითადი ფართი წარმოადგენდა ე.წ. კომერციულ ფართს, ანუ ფართს, სადაც ხორციელდებოდა ვაჭრობა (მაღაზიის თუ სხვა ამგვარი დანიშნულების მქონე წარმონაქმნის მეშვეობით). სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ასეთი ფართისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა გააჩნდა სწორედ იმ ფართს, სადაც ვაჭრობა შეუფერხებლად ხორციელდებოდა, ანუ სადაც მომხმარებელი დაუბრკოლებლად შევიდოდა და შეიძენდა მისთვის სასურველ ნივთს, რის გამოც ასეთი ფართის საბაზრო ღირებულების განსაზღვრა 1000 აშშ დოლარის ოდენობით ახსნადი იყო. თუმცა, ამავე ფასად მაღალი ჭერის ხარჯზე ხელოვნურად შექმნილი და ადვილად მოსაშლელი ანტრესოლის შეფასება მოკლებული იყო დასაბუთებას. ანტრესოლის სავაჭროდ გამოყენება ნაკლებ მოსახერხებელ., და ამდენად, მისი ღირებულებაც იგივე ვერ იქნებოდა, რაც ძირითადი სავაჭრო ფართისა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მიხედვით, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავის შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ანტრესოლის შეფასება იგივე ფასად, რა ფასადაც შეფასდა ძირითადი ფართი, ე.წ. კომერციული (სავაჭრო) ფართი.

ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, ცხადი ხდებოდა, რომ ისეთი გაყოფა, როგორც მოთხოვნილი იყო აპელანტის შეგებებულ სარჩელში (ანუ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 6 თებერვლის დასკვნის დანართი №2-ით), არ შეესაბამებოდა სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის მოთხოვნებს. ამ ნორმით, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგანები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე. თანაბარი წილების განაწილება მონაწილეთა შორის ხდება კენჭისყრით. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, იმისათვის რომ საზიარო უფლების საგანი გაიყოს ნატურით აუციელებლ. რამდენიმე პირობის ერთდროულად არსებობა: ა. საგანი უნდა გაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; ბ. ამგვარად გაყოფილი ერთგვაროვანი ნაწილების ღირებულება არ უნდა შემცირდეს; გ. გაყოფის შედეგად არ უნდა იყოს აუცილებელი რაიმე სამშენებლო თუ სხვა სახის სამუშაოების შესრულება გაყოფილი ნივთის სათანადოდ შენარჩუნების უზრუნველსაყოფად.

მოცემულ შემთხვევაში, დანართი №2-ში მოყვანილი განაწილებით ლურჯი ფერით აღნიშნული ფართი განკუთვნილი იყო აპელანტისათვის, ხოლო მწვანე ფერით აღნიშნული – მოწინააღმდეგე მხარისათვის, იმ გამონაკლისით, რომ №7 სათავსო აპელანტის მოთხოვნით შუაზე უნდა გაყოფილიყო. ასეთი გაყოფით ვიღებდით შემდეგ ვითარებას: ლურჯი ფერით აღნიშნული ძირითადი ფართი 48.7კვ.მ და 7.97კვ.მ (დანართში №1 და №2-ად აღნიშნული), ჯამში 56.67კვ.მ, ღირებულებით 56670 აშშ დოლარი რჩებოდა აპელანტს და მასვე ემატებოდა ე.წ. კაბინეტი (დანართში №3-ად აღნიშნული) 16.4კვ.მ ღირებულებით 6560 აშშ დოლარი, აგრეთვე, ეზოში მდებარე სათავსოს (დანართში №7-ად აღნიშნული) ნახევარი ღირებულებით 18640 : 2 = 9320-ს. ამდენად, მთლ.ნობაში აპელანტისათვის განკუთვნილი ფართის ჯამური ღირებულება შეადგენდა 72550-ს. მწვანე ფერით აღნიშნული, მოწინააღმდეგე მხარისათვის განკუთვნილი ძირითადი ფართი შეადგენდა 30.9კვ.მ-ს და 12.03კვ.მ-ს (დანართში №4 და №5-ად აღნიშნული) ღირებულებით 42930 აშშ დოლარი, ეზოში მდებარე სათავსოს (დანართში №7-ად აღნიშნული) ნახევარი ღირებულებით 18 640 : 2 = 9320, ჯამში 52250. თუ ამ ფართის დაემატებოდა ანტერსოლის ფართი 20კვ.მ (დანართში №6-ად აღნიშნული) იმ ღირებულებით, როგორც ექსპერტიზიამ შეაფასა, მოწინააღმდეგე მხარისათვის განკუთვნილი ფართის ღირებულება გახდებოდა 72250, ანუ 300 აშშ დოლარით ნაკლები ვიდრე აპელანტის ფართი.

მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, ვინაიდან არ იქნა გაზიარებული ანტრესოლის ფართის ექსპერტიზის მიერ განსაზღვრული ღირებულება, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ზემოხსენებული განაწილების შემთხვევაში აპელანტის მიერ მიღებული ფართის ღირებულება გაცილებით მეტი იქნებოდა, ვიდრე მოწინააღმდეგე მხარისათვის განკუთვნილი ფართის ღირებულება, რაც ეწინააღმდეგებოდა სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის ძირითად პრინციპს – გაყოფილი ერთგვაროვანი ნაწილების ღირებულება არ უნდა შემცირდეს. განსახილველ შემთხვევაში, ასეთ ვითარებას ადგილი არ ჰქონდა, რაც გამორიცხავდა აპელანტის მოთხოვნის – დანართი №2-ის შესაბამისად (იმ გამონაკლისით, რომ სათავსო №7-ის შუაზე უნდა იქნეს გაყოფილი) სადავო ნივთის ნატურით გაყოფის – დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ლ. ლ-ის, მ. ნ-სა და ლ. ნ-ის სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლო იყო და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. შესაბამისად, უცვლელად უნდა დარჩენილიყო მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ლ. ლ-ემ, ლ. ნ-მა და მ. ლ-ემ, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მათი მოთხოვნის დაკმაყოფილება, კერძოდ, ქ.თბილისში, გ-ის ქ.№1-ში მდებარე ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება №003675-2012/10/1 ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, კერძოდ, აღნიშნული დასკვნის №1 დანართის მიხედვით, №1,2,3 სათავსოების მხარეთა შორის გამიჯვნით, ასევე, №4 სათავსოს შუაზე გაყოფით, ხოლო №5 სათავსოს აპელანტთათვის მიკუთვნებით, რაც ამავე დასკვნის №2 დანართის შესაბამისად შემდეგნაირად ჩამოყალიბდება: აპელანტებს მიეკუთვნებათ №1,2,3 სათავსოები; მ. მ-ს მიეკუთვნება №4,5,6 სათავსოები, ხოლო №7 სათავსო მხარეთა შორის შუაზე გაიყოფა.

კასატორები აღნიშნავენ, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა ფაქტობრივი გარემოებები, არასწორად შეაფასა ისინი და არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის დანაწესი. მათ მიერ წარდგენილი საექსპერტო დასკვნებისა და შეთავაზებების შესაბამისად, საზიარო ქონების დაყოფა შესაძლებელ. ერთგვაროვან ნაწილებად, ღირებულების შემცირების გარეშე.

სააპელაციო სასამართლომ სადავო განჩინებაში არასწორად განმარტა თანამესაკუთრეთა საერთო საკუთრებაში არსებული ფართის ფაქტობრივად გაყოფის შედეგები, რამდენადაც მიუთითა 300 აშშ დოლარის განსხვავებაზე მხარეთა შორის ქონების გაყოფისას. საექსპერტო დასკვნის №2 დანართში მითითებული №7 შენობის შუაზე გაყოფით შესაძლებელ. ამ თანხის განსხვავების დაბალანსება შემდეგნაირად: შენობის შუაზე გაყოფის შედეგად მიღებული ერთ-ერთი ნაწილი ოდნავ ნაკლები რჩება მეორეზე, რადგან გაყოფის შედეგად მიღებულ ნაწილებში დამოუკიდებელი შესასვლელების მოწყობისას ერთ-ერთი ნაწილი ოდნავ მცირდება ე.წ. საერთო მისასვლელ-მისადგომის ხარჯზე. შესაბამისად, შესაძლებელ. განსხვავება აღმოიფხვრას გაყოფის შედეგად მიღებული მცირე და მოზრდილი ნაწილების ზედმიწევნით გადანაწილებით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ. ლ-ის, ლ. ნ-სა და მ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულ. მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულ. სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ლ. ლ-ის, ლ. ნ-ისა და მ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე ლ. ლ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლ.ნობაში 300 ლარი, მათ შორის, 2012 წლის 3 დეკემბერს გადახდილი 150 ლარი და 2012 წლის 19 დეკემბერს გადახდილი 150 ლარი) 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ. ლ-ის, ლ. ნ-სა და მ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორებს: ლ. ლ-ეს, ლ. ნ-სა და მ. ნ-ს დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე ლ. ლ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (მთლ.ნობაში 300 ლარი, მათ შორის: 2012 წლის 3 დეკემბერს გადახდილი 150 ლარი, საგადახდო დავალება №... და 2012 წლის 19 დეკემბერს გადახდილი 150 ლარი, საგადახდო დავალება №...) 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე