№ას-1621-1522-2012 18 მარტი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს „კ.ც.ქ-ი“

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ჯ-ი“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2011 წლის 13 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა შპს „ჯ-მა“ მოპასუხე შპს „კ.ც.ქ-ის“ მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ 182168.24 ლარის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით შპს „ჯ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე „კ. ც. ქ-ს“ შპს „ჯ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 182168.24 ლარის გადახდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „კ. ც. ქ-მა“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს „კ.ც.ქ-ის“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შპს „ჯ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა: შპს „კ. ც. ქ-ს“ შპს „ჯ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 167270.48 ლარის გადახდა; მასვე მოსარჩელის სასარგებლოდ დაევალა სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება 5000 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მხარეები სადავოდ არ ხდიდნენ, რომ შპს „კ. ც. ქ-სა“ და შპს „ჯ-ს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება ურთიერთჩართვის თაობაზე. შპს „კ. ც. ქ-ს“ 2012 წლის 1 ოქტომბრის მდგომარეობით შპს „ჯ-ის“ მიმართ გააჩნდა დავალიანება 167270.48 ლარის ოდენობით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატაში 2012 წლის 16 ოქტომბერს გამართულ სასამართლო სხდომაზე აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარემ წარადგინა შპს „კ.ც.ქ-ის“ და შპს „ჯ-ის“ მიერ 2012 წლის 1 ოქტომბერს ხელმოწერილი შედარების აქტი, რომლითაც დგინდებოდა, რომ 2012 წლის 1 ოქტომბრის მდგომარეობით შპს „კ. ც. ქ-ს“ შპს „ჯ-ის“ მიმართ გააჩნდა დავალიანება 167270.48 ლარის ოდენობით (ტომი 2, ს.ფ. 61). ამდენად, მოპასუხემ ვალდებულების ნაწილი შეასრულა. ამავე სასამართლო სხდომაზე შპს „ჯ-ის“ წარმომადგენელმა დააზუსტა სარჩელის მოთხოვნა და მოითხოვა შპს „კ. ც. ქ-ს“ შპს „ჯ-ის“ სასარგებლოდ დაკისრებოდა ზემოაღნიშნულ შედარების აქტში მითითებული თანხა – 167270.48 ლარი (იხ.: თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატაში 16.10.2012წ. სხდომის ოქმი ჩD დისკზე) .

სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა ურთიერთჩართვის ხელშეკრულების საფუძველზე. სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. როგორც დადგინდა, შპს „კ. ც. ქ-ს“ 2012 წლის 1 ოქტომბრის მდგომარეობით შპს „ჯ-ის“ მიმართ გააჩნდა დავალიანება 167270.48 ლარის ოდენობით, რაც აღიარებული იყო მოპასუხის მიერ ურთიერთშედარების აქტით. სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით, იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება), აუცილებელია წერილობითი აღიარება.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს „კ. ც. ქ-ს“ შპს „ჯ-ის“ სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა 167270.48 ლარის გადახდა. რაც შეეხებოდა აპელანტის მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ მან გაზარდა დავალიანების დაფარვის ტემპი და ამიტომ მოსარჩელის უფლებები არ ირღვეოდა, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ხსენებული მსჯელობა მოკლებული იყო დასაბუთებას. 2012 წლის 1 ოქტომბრის მდგომარეობით დარჩენილი შეუსრულებელი ვალდებულება აღიარებულ იქნა ორივე მხარის მიერ, რაც ამ თანხის მოპასუხისათვის დაკისრების საკმარის საფუძველს წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „კ. ც. ქ-მა“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მხარეთა შორის გაფორმებული 2011 წლის 1 ნოემბრისა და 2012 წლის 1 ოქტომბრის აქტები ვალის აღიარების ხელშეკრულებებად. აღნიშნული დოკუმენტები წარმოადგენენ მხოლოდ ორ კომპანიას შორის არსებული საბუღალტრო მონაცემების ურთიერთშედარებას, მათი შინაარსი აფიქსირებს მხოლოდ საბუღალტრო მონაცემებს და არანაირ ვალდებულებას არ შეიცავს შპს „ჯ-ის“ მიმართ თანხის გადახდის თაობაზე;

სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის თანახმად, ვალის აღიარება არის ცალმხრივი, აბსტრაქტული ხელშეკრულება, რომელშიც აუცილებლად მოიაზრება არა მხოლოდ ვალდებულების არსებობის ფაქტის დაფიქსირება, არამედ მისი შესრულების განზრახვაც. ამ უკანასკნელის გარეშე ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულება არ არსებობს; არც შედარების აქტების გაფორმებით და არც სხვა რაიმე დოკუმენტით შპს „კ. ც. ქ-ს“ არასდროს უკისრია შპს „ჯ-ის“ მიმართ არსებული დავალიანების დაფარვის ვალდებულება. ამდენად, ადგილი არ აქვს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალის აღიარების ცალმხრივი ხელშეკრულების გაფორმებას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რაც გადაწყვეტილების გაქუმების საფუძველს წარმოადგენს;

კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ შპს „კ.ც. ქ-მა“ იკისრა დავალიანების ეტაპობრივად და არა დაუყოვნებლივ დაფარვის ვალდებულება. იგი დავალიანებას ფარავს ყოველთვიურად, რის გამოც ადგილი არ აქვს შპს „კ.ც.ქ-ის“ მიერ ვალდებულების დარღვევას. აქედან გამომდინარე, შპს „ჯ-ს“ არ წარმოეშობა დავალიანების დაუყოვნებლივ, სრულად დაფარვის მოთხოვნის უფლება;

კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას მისთვის პირველი ინსტანციის სასამართლოში სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 5000 ლარის დაკისრების თაობაზე. პირველი ინსტანციის სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას ბაჟის სახით გადახდილი თანხა დაუბრუნა შპს „ჯ-ს“ ისე, რომ, აღნიშნული თანხის გადახდა შპს „კ.ც.ქ-ის“ არ დაუკისრებია. სააპელაციო სასამართლომ, საქმის განხილვისას, მხარეთა მოთხოვნის გარეშე, საკუთარი ინიციატივით აღნიშნული თანხა დააკისრა შპს „კ. ც. ქ-ს“. როგორც სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, სახელმწიფო ბაჟის დაანგარიშება-განაწილება სასამართლოს ვალდებულებაა და აღნიშნული არ შედის სარჩელისა და სააპელაციო საჩივრის საგანში. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს ამგვარ პოზიციას და მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 384-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლო უფლებამოსილია შეცვალოს პირველი ინსტანციის საამართლოს გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ ფარგლებში, რასაც მხარეები მოითხოვენ. შესაბამისად, კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ ჰქონდა უფლება, საკუთარი ინიციატივით მიეღო აპელანტის საუარესო გადაწყვეტილება მისთვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების შესახებ. დასახელებული ნორმით იზღუდება სასამართლოს უფლება, იმსჯელოს ისეთ საკითხებზე, რაც მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. გადაწყვეტილებაში არ არის მითითებული, თუ რომელი ნორმებით იხელმძღვანელა სასამართლომ აღნიშნულ ნაწილში გადაწყვეტილების მიღებისას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მითითებულ ნაწილშიც უკანონო და დაუსაბუთებელია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 14 დეკემბრის განჩინებით კასატორს დაუდგინდა ხარვეზი საკასაციო საჩივარზე და დაევალა განჩინების ჩაბარებიდან 5 დღის ვადაში 8000 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბაჟის გადახდა.

2013 წლის 14 იანვარს საკასაციო სასამართლოს განცხადებით მომართა კასატორმა და ითხოვა სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის შემცირება 1500 ლარამდე და ხარვეზის შევსების ვადის გაგრძელება 7 დღით 700 ლარის გადასახდელად, ან წინააღმდეგ შემთხვევაში საკასაციო საჩივრის განხილვა 16000 ლარის ფარგლებში, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის შესაბამისად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 იანვრის განჩინებით შპს „კ.ც.ქ-ის“ შუამდგომლობა სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის შემცირების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა; შპს „კ.ც.ქ-ის“ საკასაციო საჩივარი იმ ნაწილში, რომლითაც გასაჩივრებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილება შპს „კ.ც.ქ-ის“ შპს „ჯ-ის“ სასარგებლოდ 151270.48 ლარის დაკისრების შესახებ, დარჩა განუხილველად; შპს „კ.ც.ქ-ის“ საკასაციო საჩივარი იმ ნაწილში, რომლითაც გასაჩივრებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილება შპს „კ.ც.ქ-ის“ შპს „ჯ-ის“ სასარგებლოდ 16000 ლარის დაკისრების შესახებ, წარმოებაში იქნა მიღებული 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „კ.ც.ქ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „კ.ც.ქ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

საკასაციო სასამართლო დამატებით აღნიშნავს შემდეგს: საკასაციო საჩივარში მითითებული გარემოება დავალიანების არარსებობის თაობაზე, მოპასუხეს არც შესაგებლით და არც სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არ გაუხდია, უფრო მეტიც, შესაგებელში მოპასუხე მიუთითებდა, რომ 01.01.2012 წლის მდგომარეობით შპს „ჯ-ის“ მიმართ დავალიანება შეადგენს 182168.36 ლარს (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 42), ხოლო, სააპელაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ მოპასუხის მიერ გარკვეული თანხების გადახდის გამო, დავალიანების ოდენობა შემცირდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ და ამჟამად იგი შეადგენს დაახლობით 172800 ლარს (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 104). აქედან გამომდინარე, რომც გავიზიაროთ კასატორის მოსაზრება სააპელაციო სასამართლოს მიერ სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის არასწორად განმარტების თაობაზე, მოპასუხის მიერ დავალიანების არსებობის ფაქტის აღიარება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის მიხედვით, საკმარის საფუძველს წარმოადგენს შპს „ჯ-ის“ სარჩელის დასაკმაყოფილებლად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (800 ლარი) 70% – 560 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „კ.ც.ქ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს: შპს „კ. ც. ქ-ს“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (800 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 28 დეკემბერი, საგადახდო დავალება № ...) 70% – 560 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

თ. თოდრია