№ას-38-36-2013 25 მარტი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ი.ნ-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ნ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 13 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2012 წლის 3 ივლისს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა მ. ნ-ემ მოპასუხეების – ი.ნ-ა და მ. ნ-ის მიმართ და მოითხოვა: 1. ი.ნ-სა და მ. ნ-ეს შორის სადავო უძრავ ქონებაზე 2011 წლის 16 სექტემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; 2. ი. ნ-ის დანაშთი ქონების ½ ნაწილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მ. ნ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა:

ბათილად იქნა ცნობილი 2011 წლის 16 სექტემბერს ი.ნ-სა და მ. ნ-ეს შორის დადებული, ქ.ქუთაისში, კ-ის ქ.№47-ში მდებარე ქონების ½ ნაწილზე ჩუქების ხელშეკრულება; ამასთან, აღიარებულ იქნა, რომ მ. ნ-ემ მფლობელობის გზით მიიღო ი. ნ-ის დანაშთი ქონების ½ ნაწილი.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ. და ი.ნ-მა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 13 დეკემბრის განჩინებით ი.ნ-სა და მ. ნ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მ. ნ-ე და ი.ნ-ე არიან დები. მათ ჰყავდათ ძმა ქ. ნ-ე. მათი მამა ი. ნ-ე გარდაიცვალა 1999 წლის 29 დეკემბერს, ხოლო დედა ნ. ნ-შ-ა გარდაიცვალა 2006 წელს;

მ. ნ-ე არის ქ. ნ-ის შვილი. ქ. ნ-ე გარდაიცვალა 2011 წლის 27 მაისს;

ი. ნ-ეს ეკუთვნოდა უძრავი ქონება, რომელიც მდებარეობდა ქ.ქუთაისში, კ-ის ქ.№47-ში;

ი. ნ-ის გარდაცვალების შემდეგ მის სამკვიდროს დაეუფლნენ ი.ნ-ე, ქ. ნ-ე და ნ. ნ-შ-ა. ნ. შ-ას გარდაცვალების შემდეგ კი, მის სამკვიდროს დაეუფლნენ ი.ნ-ე და ქ. ნ-ე;

2011 წლის 29 აგვისტოს ი.ნ- ი. ნ-ის დანაშთ ქონებაზე აიღო სამკვიდრო მოწმობა და დარეგისტრირდა ქ.ქუთაისში, კ-ის ქ.№47-ში მდებარე ქონების მესაკუთრედ;

2011 წლის 16 სექტემბერს ამ უკანასკნელმა სადავო ქონება აჩუქა მ. ნ-ეს;

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 7 მარტის განჩინებით დამტკიცდა მორიგება ი.ნ-სა და მ. ნ-ეს შორის. ი.ნ-ემ თანხმობა განაცხადა, საკუთრებაში გადაეცა მ. ნ-ის სამკვიდრო მოწმობით მიღებული ქონების ნაწილი, კერძოდ საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულზე მ. ნ-ის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული ოთახები: შესასვლელი – 22.02კვ.მ., იქ განთავსებული სანიტარული კვანძით, ასევე, ორი საძინებელი ოთახი, ერთი 17 კვ.მ და მეორე 22.5კვ.მ თავისი აივნით. მ. ნ-ეს მიწის ნაკვეთიდან შეეძლო ესარგებლა მხოლოდ მისასვლელი გზით. ეს განჩინება შევიდა კანონიერ ძალაში.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, საქალაქო სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ ფაქტებს და მართებულად მიუთითა, რომ მ. ნ-ის მამა ქ. ნ-ე, ი. ნ-ის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში დაეუფლა მის სამკვიდროს და სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მიიღო იგი. ქ. ნ-ე ასევე დაეუფლა ნ. ნ-შ-ას სამკვიდროს. აღნიშნული დასტურდებოდა თავად აპელანტის განმარტებითაც. ი.ნ-სა და მ. ნ-ეს არც პირველი ინსტანციის სასამართლოში და არც სააპელაციო სასამართლოში უარუყვიათ ის, რომ ქ. ნ-ე ი. ნ-ის გარდაცვალების დროისათვის იმყოფებოდა საქართველოში და რუსეთის ფედერაციაში გაემგზავრა მამის დაკრძალვის შემდეგ. მოგვიანებით იგი მუდმივად საცხოვრებლად დაბრუნდა სადავო სახლში და ცხოვრობდა იქ გარდაცვალებამდე. ამით ნათლად მტკიცდებოდა, რომ ქ. ნ-ე ფაქტობრივად, როგორც საკუთარს დაეუფლა ი. ნ-ის სამკვიდროს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზეც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს სასამართლო გადაწყვეტილებას. აპელანტის მიერ იმ ფაქტების დადასტურება, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებდა თავის მოთხოვნას, სააპელაციო სასამართლომ საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალა სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის. აქვე, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა ისიც, რომ ქ. ნ-ის მიერ ი. ნ-ის სამკვიდროს დაუფლება მტკიცდებოდა საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე დაკითხული მოწმეების ჩვენებებითაც. მაგალითად, მოწმემ, ნ. შ-ამ განმარტა: ნ. ნ-ე მოსკოვიდან არ ჩამოდიოდა, დედამთილი კი სთხოვდა ჩამოდი და ქმარ-შვილს მიხედეო (ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 13 სექტემბრის სხდომის ოქმი 13:01:02-13:03:24). ეს ჩვენება ადასტურებდა, რომ ქ. ნ-ე და მ. ნ-ე იყვნენ საქართველოში და ცხოვრობდნენ სადავო სახლში. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ნ. ნ-შ-ა ნ. ნ-ეს „ჩამოსვლასა და ქმარ-შვილის მიხედვას” ვერ მოსთხოვდა. მოგვიანებით, მოწმემ პირდაპირ თქვა: ქ.ი აქ იმყოფებოდა ბავშვთან ერთად, ოღონდ რამდენი წელი არ ვიციო (ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 13 სექტემბრის სხდომის ოქმი13:09:18-13:09:32). მოწმე თამილა ჯებაშვილმა განმარტა შემდეგი: ი. და დედამთილი, ნ. დაკრძალა ნ. მოსკოვიდან. იქიდან გზავნიდა ფულსო. მნიშვნელოვანია, რომ ეს ფაქტი მოპასუხეებსაც არ უარყვიათ (ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 13 სექტემბრის სხდომის ოქმი, 12:36:41-12:37:19).

ამდენად, საქმის მასალებით დასტურდებოდა, რომ ი. ნ-ის გარდაცვალების შემდეგ მის სამკვიდროს დაეუფლნენ ი.ნ-ე, ქ. ნ-ე და ნ. ნ-შ-ა. ნ. შ-ას გარდაცვალების შემდეგ კი მის სამკვიდროს დაეუფლნენ ი.ნ-ე და ქ. ნ-ე.

სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლის თანახმად, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. ამ მუხლის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ი. ნ-ის სამკვიდროს მესაკუთრეები გახდნენ ი.ნ-ე, ქ. ნ-ე და ნ. ნ-შ-ა, ხოლო ნ. ნ-შ-ას გარდაცვალების შემდეგ მისი წილი სადავო სახლში მიიღეს ი.ნ-ემ და ქ. ნ-ემ და, ამის შედეგად, თითოეული მათგანი ჩაითვალა სადავო ქონების 1/2 წილის მესაკუთრედ.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სადავო არ იყო, რომ მ. ნ-ემ ქ. ნ-ის სამკვიდრო მიიღო. ამგვარად გახდა მ. ნ-ე ი. ნ-ის სამკვიდრო ქონების 1/2 წილის მესაკუთრე. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივი მნიშვნელობა არ ჰქონდა იმას, თუ სად ცხოვრობდა მ. ნ-ის დედა, ნ. ნ-ე ი. ნ-ის ან ნ. ნ-შ-ას გარდაცვალების მომენტისათვის.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დადგინდა, რომ 2011 წლის 16 სექტემბრის ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის მ. ნ-ეს ეკუთვნოდა გაჩუქებული ქონების 1/2 წილი. აქედან გამომდინარეობდა, რომ ი.ნ-ემ მ. ნ-ეს აჩუქა ის ქონება, რომელიც მას არ ეკუთვნოდა. კანონიერი საფუძვლის გარეშე სხვისი ქონების განკარგვა მართლსაწინააღმდეგოა. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. ი.ნ-ე არ იყო უფლებამოსილი განეკარგა მ. ნ-ის ქონება. ამიტომ, სააპელაციო სასამართლომ სადავო გარიგება ბათილად ჩათვალა, რის შესაბამისადაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, როგორც არსებითად სწორი გადაწყვეტილება, უცვლელად დატოვა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი.ნ-ემ. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მ. ნ-ის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია შემდეგნაირად:

სასამართლომ საქმის განხილვისას დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის მოთხოვნები, კერძოდ, სასამართლოში სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი არის მძიმე ავადმყოფი, არ შესწევს საკუთარი თავის სასამართლოში დამოუკიდებლად დაცვის უნარი, მას არ ჰყავდა პროცესზე ადვოკატი გარკვეული მიზეზების გამო, მისი შუამდგომლობა პროცესის თუნდაც ორი დღით გადადებასთან დაკავშირებით, სასამართლომ უგულებელყო; სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლის თანახმად, პირველი რიგის მემკვიდრეებად ითვლებიან შვილები და ასევე შვილიშვილი, იმ შემთხვევაში თუ გარდაიცვლია მისი მშობელი. მამკვიდრებლის – ი. ნ-ის გარდაცვალების შემდეგ, სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის მამკვიდრებლის ქონება უნდა განაწილებულიყო მის ოთხ შვილზე: აწ გარდაცვლილ ქ. ნ-ზე, ი, ნ. და მ. ნ-ზე. სამკვიდრო მოწმობის თანახმად რომელიც გაიცა ნოტარიუს მ.ჯ-ის მიერ, მ. და ნ. ნ-მა თავიანთ წილზე უარი თქვეს მათი დის ი.ნ-ის სასარგებლოდ. აქედან გამომდინარე, სასამართლოს მოსარჩელე მემკვიდრედ უნდა ეცნო სამკვიდრო ქონების ¼ ნაწილზე და არა სარჩელით მოთხოვნილ ქონების ნახევარზე; სასამართლომ არ გაითვალისწინა ი. ნ-ის მემკვიდრეების ინტერესები, კერძოდ, ი. ნ-ეს ყავდა კიდევ ორი ქალიშვილი – მ. და ნ. ნ-ბი. მათ სამოქალაქო კოდექსის 1439-ე მუხლის საფუძველზე, უარი თქვეს თავიანთ წილზე ი.ნ-ის სასარგებლოდ. სასამართლომ ასევე უგულებელყო სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მოთხოვნა, კერძოდ, თუ ერთ-ერთი მემკვიდრე სამკვიდროდან უარს იტყვის სხვა მემკვიდრის სასარგებლოდ, ასეთი მოქმედება ჩაითვლება სამკვიდროს მიღებად. სასამართლო გადაწყვეტილებით შეილახა როგორც ი.ნ-ის, ასევე მ. და ნ. ნ-ის ინტერესები, კერძოდ, ისინი არ იქნენ აღიარებულნი მემკვიდრეებად;

სასამართლო უთითებს ი.ნ-სა და მ. ნ-ეს შორის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 7 მარტის განჩინებით დამტკიცებულ მორიგებაზე, თუმცა აღნიშნული გარიგება არ წარმოადგენს ი.ნ-ის მიერ იმ ფაქტის აღიარებას, რომ თითქოს მან ცნო მ. ნ-ის საკუთრება მორიგებით გადაცემულ წილზე. ი.ნ-ემ, იმ მიზეზით, რომ სამკვიდრო მოწმობის გაცემისას ვერ მოხდა მ. ნ-ის მიერ სამკვიდროს მიღება, გამოხატა კეთილი ნება – გადაეცა მისთვის ქონებიდან წილი, რომელშიც იგი ცხოვრობდა;

მოცემული დავის გადაწყვეტისას მნიშვნელოვანი იქნებოდა იმ მოწმეების ჩვენებების მოსმენა, რომლებზეც აპელანტ მხარე ამყარებდა თავის მოთხოვნებს, კერძოდ ნოტარიუს მ. ჯ-ის ჩვენება, რომელიც დაადასტურებდა ი.ნ-ის მიერ სამკვიდრო მოწმობის მიღებამდე მისი დების – მ. და ნ. ნ-ის მიერ მათი კუთვნილი წილის მიღებისა და მათი დის ი.ნ-ის გადაცემის სამართლებრივ ფაქტს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ი.ნ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ი.ნ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „მ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი.ნ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე