№ას-50-47-2013 25 მარტი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.თ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ქ. ნ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 14 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2012 წლის 24 თებერვალს გურჯაანის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა ქ. ნ-ემ მოპასუხე ნ.თ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა თავისი გარდაცვლილი შვილის – ბ.ბ-ის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება, ნოტარიუს შ.პ-ის მიერ 2005 წლის 21 ნოემბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ¼ ნაწილში ბათილად ცნობა და შესაბამისად საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა.

გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით ქ. ნ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა: მოსარჩელე ცნობილ იქნა შვილის, აწ გარდაცვლილი ბ.ბ-ის დანაშთი ქონების, ნოტარიუს შ. პ-ის მიერ 2005 წლის 21 ნოემბერს გაცემულ სამკვიდრო მოწმობაში აღნიშნული ქონების ¼ ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ; შესაბამისი ცვლილებები შევიდა ნოტარიუს შ. პ-ის მიერ 2005 წლის 21 ნოემბერს გაცემულ სამკვიდრო მოწმობაში და საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში.

პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ.თ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 14 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნ.თ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მამკვიდრებელი ბ.ბ-ი გარდაიცვალა 1998 წლის 20 ივლისს.

გარდაცვალების დროისათვის ბ.ბ-ის სახელზე ირიცხებოდა საცხოვრებელი სახლი, ეზოს მიწის ნაკვეთი და სასოფლო სამეურნეო მიწის ნაკვეთი, რომლებიც მდებარეობდა გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ი.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა და სააპელაციო საჩივრით სადავო არ გამხდარა, რომ ზემოაღნიშნული ქონება წარმოადგენდა მეუღლეების – ბ.ბ-სა და ნ.ბ-ის თანასაკუთრებას, რამდენადაც იგი შეძენილი იყო მათი ქორწინების განმავლობაში. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბ.ბ-ის გარდაცვალების შემდეგ მის სამკვიდროს შეადგენდა გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ი მდებარე საცხოვრებელი სახლის, ეზოს მიწის ნაკვეთისა და სასოფლო სამეურნეო მიწის ნაკვეთის ½ ნაწილი.

ბ.ბ-ს დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე: მეუღლე – ნ.ბ-ი და დედა – ქ. ნ-ე (ბ-ი).

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, უსაფუძვლო იყო იმ გარემოებაზე აპელანტის აპელირება, რომ ბ.ბ-ის დაბადების მოწმობაში მშობლების გრაფაში დედად მითითებული იყო ქ.ბ-ი, მოსარჩელის გვარი კი იყო ნ-ე და ამაზე სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია. იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მოსარჩელე ქ. ნ-ე (ქორწინებამდელი გვარი) იყო 1998 წლის 20 ივლისს გარდაცვლილი ბ.ბ-ის დედა, სადავოდ არ ხდიდა აპელანტი, ნ.თ-ი. აღნიშნული გარემოება მან დაადასტურა სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზეც.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, 2005 წლის 21 ნოემბერს გაიცა სამკვიდრო მოწმობა №#2/40, რომლითაც ბ.ბ-ის პირველი რიგის მემკვიდრე ნ.ბ-მა მიიღო ბ.ბ-ის სამკვიდრო – საცხოვრებელი სახლი, ეზოს მიწის ნაკვეთი და სასოფლო სამეურნეო მიწის ნაკვეთი, მდებარე გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ი. სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე ნ.ბ-ი საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ქონების მესაკუთრედ. ნ.ბ-ი გარდაიცვალა 2011 წლის 13 თებერვალს.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ ნ.ბ-ის სახლში ცხოვრობდა მოპასუხე ნ.თ-ი, რომელიც იყო მისი და – მეორე რიგის მემკვიდრე. ნ.ბ-ს პირველი რიგის მემკვიდრე არ დარჩენია. აპელანტი არ მიიჩნევდა, რომ იგი არასათანადო მოპასუხე იყო. მისივე განმარტებით, სხვა პირები, რომლებსაც შეიძლებოდა პრეტენზია ჰქონოდათ ნ.ბ-ის სამკვიდროზე, არ არსებობდნენ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ ასევე უსაფუძვლოდ ჩათვალა აპელანტის პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ სასამართლოს არ უმსჯელია ნ.თ-ის მიერ სამკვიდრო მოწმობის მიუღებლობის საკითხზე.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ მხარეთა და მათ წარმომადგენელთა განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებით დადგენილად მიიჩნია ის გარმოება, რომ ბ.ბ-ის გარდაცვალების შემდეგ მისი დანაშთი ქონების ფლობას მის მეუღლესთან, აწ გარდაცვლილ ნ.ბ-ან ერთად ახორციელებდა მისი დედა, მოსარჩელე ქ. ნ-ე. ამდენად, ქ. ნ-ემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო შვილის, ბ.ბ-ის სამკვიდრო ქონება. აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებას სადავოდ არ ხდიდა აპელანტი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე, 1424-ე 1319-ე, 1421-ე, 1433-ე მუხლებზე და მათ საფუძველზე განმარტა, რომ სამკვიდროს მიღება, თავის მხრივ, ცალმხრივი სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგებაა. გარიგება, თავისი სამართლებრივი ბუნებით, არ გულისხმობს მხოლოდდამხოლოდ პირის ნების ობიექტურად არსებობას გარკვეული სამართალურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ, არამედ აუცილებელია, რომ აღნიშნული ნება გამოვლინდეს. გარკვეულ შემთხვევებში, ნების გამოვლენის ავტონომია კანონისმიერ ჩარჩოებშია მოქცეული. მოცემულ შემთხვევაში, კანონი განამტკიცებს პირის უფლებას, მიიღოს ან არ მიიღოს სამკვიდრო, თუმცა, აწესებს აღნიშნული ნების გამოვლენის ვადას. სამკვიდროს მიღების ნების არსებობის შემთხვევაში, ნება უნდა გამოვლინდეს სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში. სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება გულისხმობს იმას, რომ მემკვიდრემ აქტიური ქმედებით გამოხატა სამკვიდროს მიღების ნება. უფრო მეტიც, აღნიშნული ნების გამოხატვის მიზნებისათვის კანონი საკმარის საფუძვლად მიიჩნევს სამკვიდროს ნაწილის დაუფლებას, სასამართლო პრაქტიკით სამკვიდროს ნაწილად მიჩნეულია სამკვიდრო მასაში შემავალი როგორც უძრავი, ასევე ნებისმიერი მოძრავი ნივთი. კანონით დადგენილი წესით სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის არარსებობის პირობებში, სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობა ადასტურებს მემკვიდრის ნებას სამკვიდროს მიღებაზე. სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების მიზნებისათვის მნიშვნელობა ენიჭებოდა ასევე მემკვიდრეთა სუბიექტურ დამოკიდებულებას სამკვიდრო მასაში არსებული ქონების მიმართ.

განსახილველ შემთხვევაში დადგინდა, რომ მოსარჩელე ქ. ნ-ემ მიიღო შვილის, ბ.ბ-ის სამკვიდრო ქონება 1421-ე მუხლის შესაბამისად მასზე ფაქტობრივი დაუფლებით. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დააკმაყოფილა ბ.ბ-ის პირველი რიგის მემკვიდრის სარჩელი და ქ. ნ-ე ცნობილ იქნა შვილის, აწ გარდაცვლილი ბ.ბ-ის დანაშთი ქონების – ნოტარიუს შ. პ-ის მიერ 2005 წლის 21 ნოემბერს გაცემულ #2/40 სამკვიდრო მოწმობაში აღნიშნული ქონების ¼ ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლზე მითითებით სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე. ამ ნორმის თანახმად, სამკვიდროს მიღება ან მიღებაზე უარის თქმა შეიძლება სადავო გახდეს ორი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, როცა დაინტერესებულმა პირმა შეიტყო, რომ ამისათვის არსებობს სათანადო საფუძველი. აღნიშნული ნორმით დადგინდა, რომ სამკვიდროს მიღება ან მიღებაზე უარის თქმა შეიძლება სადავო გახდეს ორი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, როცა დაინტერესებულმა პირმა შეიტყო, რომ ამისათვის არსებობს სათანადო საფუძველი. სამკვიდროს მიღება ან მასზე უარის თქმა ცალმხრივი გარიგებაა, რომლითაც გამოხატულია მემკვიდრის ნება სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებით. სამკვიდროს მიღებისა და მიღებაზე უარის თქმის წესი დადგენილია სამოქალაქო კოდექსის 1421-1451-ე მუხლებით. თუკი სამკვიდროს მიღების შემდეგ მემკვიდრე არ მიიღებს ზომებს უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის – სამკვიდრო მოწმობის მისაღებად, ეს არანაირ გავლენას არ მოახდენს სამკვიდროს მიღებაზე. სამოქალაქო კოდექსის 1433–ე მუხლით მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. სამკვიდრო მოწმობა ადასტურებს მასში მითითებული პირის მიერ სამკვიდროს მიღების ფაქტს. ამდენად, სამკვიდროს მიღება ყოველთვის წინ უსწრებს სამკვიდრო მოწმობის გაცემას. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლი ადგენს კონკრეტულად სამკვიდროს მიღების ან მიღებაზე უარის თქმასთან დაკავშირებულ ხანდაზმულობის ვადას და არა სამემკვიდრეო მოწმობის გასაჩივრების ვადას.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივარი არ დააკმაყოფილა და რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ.თ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები, კერძოდ ის, თუ რა კატეგორიას განეკუთვნებოდა სოფელ ჩ-ი მდებარე სადავო უძრავი ქონება. ბ.ბ-ის გარდაცვალებისთანავე ქ. ნ-ემ არანაირი დახმარება არ აღმოუჩინა გარდაცვლილის მეუღლეს, რომელიც იყო კასატორის და, ნ.ბ-ი. ამიტომ, კასატორი იძულებული გახდა გადასულიყო თავის დასთან, რათა მოევლო მისთვის. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელე ქ. ნ-ეს ნ.ბ-ის სიცოცხლეში პრეტენზია არ ჰქონია სამკვიდროსთან დაკავშირებით, იგი არაფერს აცხადებდა 1998 წლიდან 2012 წლამდე, მაშინ როდესაც ბ.ბ-ი გარდაიცვალა 1998 წელს, ხოლო ნ.ბ-მა სამკვიდრო მიიღო 2005 წელს. სასამართლომ არ შეაფასა ის გარემოება, რომ დედამთილი ვერ იქნებოდა რძლის მემკვიდრე. საქმის განმხილველმა სასამართლოებმა მთლიანად უგულებელყვეს სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლი. ქ. ნ-ე სადავო ქონებას არ დაუფლებია, მას არც ორი თვის ვადაში მიუმართავს სასამართლოს ან ნოტარიუსისათვის

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ.თ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2004 წლის 5 იანვრის განჩინება, საქმეზე №ას-205-899-03).

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ.თ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 22 იანვრის განჩინებით კასატორი გათავისუფლდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „მ¹“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.თ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე