№ას-87-83-2013 25 მარტი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პ. ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შ., ნ., ნ. და მ. ნ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – პ. ნ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 29 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ნოტარიუსის დადგენილების ბათილად ცნობა, სამკვიდროს მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

მცხეთის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა პ. ნ-ის სარჩელი მოპასუხეების: ნოტარიუს მ. მ-ის, ნ. ნ-ის, ნ. ნ-ის, შ. ნ-სა და მ. ნ-ის მიმართ:

პ. ნ-ე ცნობილ იქნა მამის, შ. ნ-ის სამკვიდრო ქონების (საკომლო წიგნის ჩანაწერით მასზე რიცხული ქონება) – მცხეთის რაიონის სოფელ ძ-ი მდებარე 1918 წელს აშენებული 108.64კვ.მ სახლისა და მასთან მდებარე 0.40ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის 2/3 წილის მესაკუთრედ;

ამავდროულად, მოსარჩელე ცნობილ იქნა მცხეთის რაიონის სოფელ ძალისში მდებარე შ. ნ-ის სამკვიდროში არსებული 5000კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთების ½ წილის მესაკუთრედ, მათ შორის, მცხეთის რაიონის სოფელ ძ-ი, მდებარე 1700კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის ½ წილის მესაკუთრედ;

არ დაკმაყოფილდა პ. ნ-ის სარჩელის მოთხოვნა ნოტარიუს მ. მ-ის 2010 წლის 12 ივლისის დადგენილების ბათილად ცნობის შესახებ.

ამავე გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ნ. ნ-ის, ნ. ნ-ის, შ. ნ-სა და მ. ნ-ის შეგებებული სარჩელი: შეგებებული სარჩელის ავტორები ცნობილ იქნენ შ. ნ-ის სამკვიდრო ქონების – მცხეთის რაიონის სოფელ ძ-ი მდებარე შ. ნ-ის სამკვიდროში არსებული 3300კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის ½ წილის მესაკუთრეებად;

არ დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელის ავტორთა მოთხოვნა შ. ნ-ის სამკვიდრო ქონების (საკომლო წიგნის ჩანაწერით მასზე რიცხული) – მცხეთის რაიონის სოფელ ძ-ი მდებარე 1918 წელს აშენებული 108.64კვ.მ ფართის საცხოვრებელი სახლის ½ წილის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა პ. ნ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც იგი ცნობილ იქნებოდა თავისი მამის – შ. ნ-ის მთელი სამკვიდრო ქონების: მცხეთის რაიონის სოფელ ძ-ი მდებარე 1918 წელს აშენებული 108.64კვ.მ ფართის საცხოვრებელი სახლისა და ამავე სოფელში მდებარე 0.9ჰა ფართობის მიწის ნაკვეთების ერთადერთ მესაკუთრედ. ამასთან, მოწინააღმდეგე მხარეს მის სასარგებლოდ დაეკისრებოდა მის მიერ ადვოკატის მომსახურებისათვის გაღებული თანხის – 300 ლარის გადახდა.

ზემოთ დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ასევე შ., ნ., ნ. და მ. ნ-მა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მამკვიდრებელ შ. ნ-ის დანაშთ ქონებაზე – საცხოვრებელი სახლის 2/3 ნაწილიდან ½ წილზე (რეფორმამდელ და რეფორმის შემდგომ მიღებულ მიწის ნაკვეთებზე, ჯამში 3 ნაკვეთზე ფართით 0.9ჰა) მესაკუთრეებად ცნობა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 29 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა როგორც პ. ნ-ის სააპელაციო საჩივარი, ასევე შ., ნ., ნ. და მ. ნ-ის სააპელაციო საჩივარი. ამ გადაწყვეტილებით გაუქმდა მცხეთის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება:

პ. ნ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, პ. ნ-ე ცნობილ იქნა მამკვიდრებლის, შ. ნ-ის სამკვიდროს – ა) მცხეთის რაიონის სოფელ ძ-ი მდებარე 1918 წელს აშენებული 108.64კვ.მ ფართის საცხოვრებელი სახლის 2/3 ნაწილის; ბ) დასახელებულ სახლთან მდებარე 3500კვ.მ მიწის ნაკვეთის (სარეგისტრაციო მოწმობის მიხედვით ნაკვეთი #065; სარეგისტრაციო ზონა – მცხეთა; კოდი 72; სექტორი წილკანი; კოდი 02; კვარტლის #3); და გ) 1800კვ.მ მიწის ნაკვეთის (სარეგისტრაციო მოწმობის მიხედვით ნაკვეთი #155; სარეგისტრაციო ზონა – მცხეთა, კოდი – 72; სექტორი წილკანი; კოდი – 02; კვარტალი #3), მესაკუთრედ; პ. ნ-ე ცნობილ იქნა, ასევე მამკვიდრებელ, შ. ნ-ის სამკვიდროში შემავალ და ამ დროისათვის საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით შ. და მ. ნ-ის სახელზე რეგისტრირებული 1700კვ.მ #166 მიწის ნაკვეთიდან (ზონა მცხეთა 72; სექტორი წილკანი 02; კვარტალი 01; ნაკვეთი #166) 1500კვ.მ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ. დანარჩენ ნაწილში პ. ნ-ეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე; შ., ნ., ნ. და მ. ნ-ის შეგებებული სარჩელი მამკვიდრებელ შ. ნ-ის სამკვიდროს 1/2 ნაწილზე მესაკუთრედ აღიარების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

შ. ნ-ე გარდაიცვალა 2003 წლის 26 ივნისს. მისი პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან შვილები პ. ნ-ე, ლ. ხ-ი, ვ. ნ-ე.

შ. ნ-ის შვილი ნ. ნ-ე გარდაიცვალა 2001 წლის 28 დეკემბერს. მისი პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან შვილები – ... წლის ... მაისს დაბადებული ნ. ნ-ე, ... წლის ... ნოემბერს დაბადებული შ. ნ-ე, ... წლის ... ნოემბერს დაბადებული ნ. ნ-ე და ... წლის ... ოქტომბერს დაბადებული მ. ნ-ე.

ნოტარიუსმა მ. მ-მა 2010 წლის 17 ივნისს გასცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც ნ. ნ-ის სამკვიდრო ქონების მესაკუთრეებად ცნობილნი არიან მისი პირველი რიგის მემკვიდრეები, შვილები: მ. ნ-ე და შ. ნ-ე.

მხარეთა შორის სადავო არ არის ის ფაქტი, რომ პ. ნ-ე მამის გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა მამკვიდრებელ შ. ნ-ან ერთად მცხეთის რაიონის სოფელ ძ-ი მდებარე შ. ნ-ის სამკვიდროში არსებულ საცხოვრებელ სახლში და მამის გარდაცვალების შემდეგ განაგრძო ცხოვრება ამ სახლში.

2010 წლის 14 ივნისს ნოტარიუს მ. მ-ს განცხადებით მიმართა პ. ნ-ემ და მოითხოვა მამის, შ. ნ-ის მთელ სამკვიდრო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა. ნოტარიუს მ. მ-ის 2010 წლის 12 ივლისის დადგენილებით პ. ნ-ეს უარი ეთქვა შ. ნ-ის მთელ სამკვიდროზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე იმ საფუძვლით, რომ ამავე სამკვიდროს ½ წილზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემას 2010 წლის 16 ივნისის განცხადებით მოითხოვდნენ მისი გარდაცვლილი ძმის ნ. ნ-ის შვილები: შ., მ., ნ. და ნ. ნ-ი.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სსიპ შემოსავლების სამსახურის გორის რეგიონული ცენტრის მომსახურების სამმართველოს მცხეთის სერვის ცენტრის 2010 წლის 13 მაისის №16-20/2-7-05/1112 წერილის თანახმად, წილკნის საკრებულოს სოფელ ძ-ის მიწის გადასახადის გადამხდელთა სიაში 463-ე რიგით ნორმად აღრიცხულია ნ-ე შ. პ. ძე, რომელსაც ერიცხება 0.90ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი.

2010 წლის 26 ივლისს საჯარო რეესტრში 1700კვ.მ ფართის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე (საკადასტრო კოდი ...), აღირიცხა შ. და მ. ნ-ის საკუთრების უფლება. უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მიეთითა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სსიპ შემოსავლების სამსახურის გორის რეგიონული ცენტრის 2010 წლის 8 ივლისის №16-20/2-7-05/1797 ცნობაზე.

მხარეთა მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაფიქსირებული პოზიციების (ახსნა-განმარტების), ასევე სააპელაციო საჩივარში მითითებული სააპელაციო პრეტენზიის გათვალისწინებით, მხარეთა შორის სადავოდ არ ხდებოდა ის გარემოება, რომ მამკვიდრებელ შ. ნ-ის სამკვიდროს წარმოადგენდა 1918 წელს აგებული, მცხეთის რაიონის სოფელ ძ-ი მდებარე საცხოვრებელი სახლის (ფართი 108.64კვ.მ) ნაწილი – 2/3 და 0.90ჰა მიწის ნაკვეთი.

აპელანტი პ. ნ-ე სადავოდ ხდიდა იმ გარემოებას, რომ შ. ნ-ის სამკვიდროში შედიოდა არამხოლოდ მითითებული სახლის 2/3 ნაწილი, არამედ მისი მტკიცებით სამკვიდროს წარმოადგენდა მთლიანი სახლი (ფართით 108.64კვ.მ, მდებარე სოფელ ძალისში).

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტ პ. ნ-ის პრეტენზია და მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეში წარდგენილი საკომლო წიგნის ჩანაწერების საფუძველზე სწორად დაადგინა ის გარემოება, რომ საცხოვრებელი სახლის 1/3 ნაწილი ჩუქების ხელშეკრულებით დაეწერა ნ. ნ-ეს (შ. ნ-ის შვილს). ჩუქების ხელშეკრულების საქმეში არარსებობა, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად არ მიიჩნია საკმ.სად იმ დასკვნის გასაკეთებლად, რომ სახლი მთლიანად შ. ნ-ის სამკვიდროში შედიოდა. სასამართლომ სწორად გაამახვილა ყურადღება სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის, მცხეთის არქივის 2008 წლის 4 ივნისის № 805 ცნობის მონაცემებზე, რომლითაც ირკვეოდა, რომ მართალია არქივში დაცვაზე არ ინახებოდა წილკნის საკრებულოს 1990 წლის ნაჩუქრობის ხელშეკრულებები, მაგრამ დაცული იყო სანოტარო მონაცემთა რეესტრი, სადაც 33-ე ნომრით 5/V-90 რეგისტრირებული იყო ნ. ნ-ე სახლის 1/3-ის ჩუქება.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ 1/3 წილი ნ. ნ-ის კომლის სახელზე აღირიცხა შ. ნ-ის (მამკვიდრებლის) სიცოცხლეში და რომ ეს ჩუქება არ გამხდარა სადავო არც პ. ნ-ის (ნ. ნ-ის პაპა) და არც შ. ნ-ის მხრიდან. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების ანალიზის საფუძველზე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივ გარემოება იმის შესახებ, რომ შ. ნ-ის სამკვიდროში შედიოდა სახლის ნაწილი, კერძოდ, დასახელებულ სახლზე 2/3 წილი.

მხარეთა შორის მართალია დავას არ იწვევდა ის გარემოება, რომ 0.90ჰა მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა შ. ნ-ის სამკვიდროს, თუმცა სადავო იყო საკითხი იმასთან დაკავშირებით, თუ კონკრეტულად რომელი მიწის ნაკვეთებისაგან შედგებოდა შ. ნ-ის სამკვიდროში შემავალი 0.90ჰა მიწის ნაკვეთი.

პირველ რიგში, სააპელაციო სასამართლომ შენიშნა, რომ მართალია, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დადასტურდა, რომ მამკვიდრებელ შ. ნ-ის ოჯახს საკუთრებაში უნდა გადაცემოდა 0.90ჰა მიწის ნაკვეთი, თუმცა საქმეში არსებული მტკიცებულებებითვე – მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობების საფუძველზე დგინდებოდა, რომ მამკვიდრებელ შ. ნ-ეს, მისთვის გადასაცემი 0.90ჰა მიწის ნაკვეთის ფარგლებში გადაცემული ჰქონდა სამი ნაკვეთი საერთო ფართით 6.800კვ.მ-ის ოდენობით. ამასთან, დგინდებოდა, რომ 6.800კვ.მ მიწის ნაკვეთი მას არ გადაცემია ერთიანი მიწის ნაკვეთის სახით, არამედ, აღნიშნული მიწა შ. ნ-ეს გადაეცა (მცხეთის რაიონში) სამ სხვადასხვა ადგილას განთავსებული ნაკვეთების სახით. კერძოდ, მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობების მონაცემებით შ. ნ-ეს გადაეცა : 1. ნაკვეთი №065, ფართით 3.500 კვ.მ, რომელზეც განთავსებულია 1918 წელს აშენებული საცხოვრებელი სახლი (ფართით 108,64 კვ.მ); 2. ნაკვეთი №155 ფართით 1800 კვ.მ და 3. ნაკვეთი №166 ფართით 1500 კვ.მ., რომელიც საჯარო რეესტრის ამონაწერის მონაცემებით (იხ. ს.ფ. 93) აღრიცხულ იქნა შ. და მ. ნ-ის სახელზე.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების – მ. და შ. ნ-ის სააპელაციო პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ მიწის ნაკვეთი საკადასტრო კოდით №..., არ შედიოდა შ. ნ-ის სამკვიდროში. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია საჯარო რეესტრის ამონაწერის მონაცემებზე, რომელთა მიხედვითაც ირკვეოდა, რომ დასახელებულ სადავო მიწის ნაკვეთზე უფლებადამდგენ დოკუმენტად მითითებულია შემოსავლების სამსახურის, გორის რეგიონალური ცენტრის, მცხეთის სერვის ცენტრის მიერ გაცემული ცნობა №16-2012-7-05/1797. სააპელაციო სასამართლომ, ამ ნაწილში, სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, მასზედ, რომ მხოლოდ საგადასახადო სიაში ნიკოლოზ ნ-ის რეგისტრაციის ფაქტი არ ადასტურებდა №72.02.01.166 მიწის ნაკვეთზე ნ. ნ-ის სახელმწიფოსაგან უფლებების გადაცემას. ნ. ნ-სა და შ. ნ-ზე საგადასახადო სიაში აღრიცხული იყო 0.9ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთები, იმ ნორმის შესაბამისად, რაც მათ, როგორც პირველი კატეგორიის მიწათმოსარგებლეებს მიწის რეფორმით ეკუთვნოდათ. მოპასუხეებს, მ. და შ. ნ-ს არ წარუდგენიათ მტკიცებულება, რომლითაც დასტურდებოდა, რომ მიწის რეფორმის შედეგად მიღება-ჩაბარების აქტში (იხ. ს.ფ. 176-177) მითითებული მიწის ნაკვეთის გარდა ნ. ნ-ეს საკუთრებაში სახელმწიფოსაგან გადაეცა ხსენებული მიწის ნაკვეთი. შესაბამისად, მათ ვერ დაადასტურეს ის ფაქტი, რომ მიწის რეფორმის კომისიას ნ. ნ-ის არის გამოუყოფია სადავო მიწის ნაკვეთი.

სააპელაციო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ მ. და შ. ნ-მა სადავო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება დაარეგისტრირეს, როგორც მამკვიდრებლის – 2001 წლის 28 დეკემბერს გარდაცვლილი ნ. ნ-ის სამკვიდროზე, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრეებმა. ის გარემოება, რომ აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე ნ. ნ-ეს წარმოშობილი ჰქონდა საკუთრების უფლება და სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის ეს ნაკვეთი შედიოდა ნ. ნ-ის სამკვიდროში, არ დადასტურებულა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით. ამ მხრივ, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებაზე, რომ საგადასახადო სიაში გაკეთებული ჩანაწერი, რომლის თანახმადაც, ნ. ნ-ის სახელზე ირიცხება 0.90 ჰა მიწის ნაკვეთი, არ წარმოშობდა საკმ.ს საფუძველს იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ ნ. ნ-ეს მიწის რეფორმის შედეგად 0.90ჰა მიწის ნაკვეთის ფარგლებში სწორედ სადავო მიწის ნაკვეთი ჰქონდა გადაცემული. სააპელაციო სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ საგადასახადო სიის ზემომითითებული ჩანაწერი არ შეიცავდა არანაირ მაიდენტიფიცირებელ მონაცემებს იმასთან დაკავშირებით, მოიცავდა თუ არა 0.90ჰა მიწის ნაკვეთი სადავო მიწის ნაკვეთსაც. მეტიც საქმეში წარდგენილ მიღება-ჩაბარების აქტში დაცული მონაცემების თანახმად, ნ. ნ-ეს გადაცემული ჰქონდა მხოლოდ 0.73ჰა მიწის ნაკვეთი, რომელიც არ მოიცავდა სადავო მიწის ნაკვეთს (საკადასტრო კოდი №...). ამავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქმეში არსებულ მტკიცებულებაზე – მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობაზე, რომელიც შეიცავდა შ. ნ-ის გადაცემული მიწის ნაკვეთის მაიდენტიფიცირებელ მონაცემებს: მიწის ნაკვეთის ნომერს, ასევე მიწის ნაკვეთის ნახაზს – საკადასტრო გეგმას. ამ მტკიცებულების მონაცემებით ცალსახად დასტურდებოდა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი (ნაკვეთი საკადასტრო კოდით №...) შ. ნ-ეს მიწის რეფორმის შედეგად გადაეცა მისთვის გამოყოფილი 0.90ჰა მიწის ნაკვეთის ფარგლებში.

ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ის მოსაზრება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე მ. და შ. ნ-ის საკუთრების უფლების შესახებ საჯარო რეესტრის ჩანაწერის არსებობა თავისთავად არ წარმოშობდა უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების საფუძველს და რომ საკუთრების უფლების წარმოშობისათვის უნდა არსებულიყო შესაბამისი ხელშეკრულება ან კანონით გათვალისწინებული საფუძველი. საჯარო რეესტრი არის მარეგისტრირებელი ორგანო და საჯარო რეესტრის ჩანაწერი მხოლოდ ადასტურებს საკუთრების უფლების წარმოშობას. პირის მესაკუთრედ მიჩნევისათვის გადამწყვეტია უფლების ნამდვილობა და არა მარტო საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ფაქტი.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ შ., ნ., ნ. და მ. ნ-ი და მათი კანონიერი წარმომადგენელი, ე. გ-ი, ადასტურებდნენ მამკვიდრებელ შ. ნ-ის სამკვიდროში 0.90ჰა მიწის ნაკვეთის შესვლას, ისინი ვერ ასაბუთებდნენ თუ კონკრეტულად, რომელი მიწის ნაკვეთები (გარდა 3500კვ.მ მიწის ნაკვეთისა) შედიოდა სამკვიდროში. მხარე ვერ ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ სადავო (საკადასტრო კოდით №...) მიწის ნაკვეთის ნაცვლად, სამკვიდროში შედიოდა სხვა მიწის ნაკვეთი.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი (ნაკვეთი საკადასტრო კოდით №...), მიუხედავად მასზე შ. და მ. ნ-ის საკუთრების უფლების შესახებ საჯარო რეესტრის ჩანაწერის არსებობისა, მოცემულ შემთხვევაში უნდა განხილულიყო შ. ნ-ის სამკვიდროს შემადგენელ ნაწილად. შესაბამისად, ამ მიწის ნაკვეთთან ერთდ მამკვიდრებელ შ. ნ-ის სამკვიდრო ქონება მოიცავდა კიდევ ორ მიწის ნაკვეთს: 1. 3500კვ.მ და 2. 1800კვ.მ ნაკვეთებს, აგრეთვე 3500კვ.მ მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ 1918 წელს აშენებული სახლის 2/3 ნაწილს.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა, რომ შ. ნ-ის კომლი წარმოადგენდა საკოლმეურნეო კომლს. აქვე, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის შესაბამისად საკოლმეურნეო კომლის ერთ-ერთი დამახასიათებელი ნიშანთვისებაა ის გარემოება, რომ კომლის ყველა შრომისუნარიანი და სრულწლოვანი წევრი უნდა ყოფილიყო კოლმეურნეობის წევრი, რომელსაც პირადი შრომით უნდა მიეღო საკოლმეურნეო წარმოებაში და კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობა. თუ ოჯახში არც ერთი კოლმეურნეობის წევრი არ რჩებოდა, საკოლმეურნეო კომლი ისპობოდა და იქმნებოდა მუშა-მოსამსახურეების ოჯახი, ხოლო დამხმარე მეურნეობის ადგილს მუშა-მოსამსახურეთა მეურნეობა იკავებდა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (1964 წლის) 122-ე მუხლის თანახმად კი, ქონება კომლის წევრების თანასაკუთრებად განიხილებოდა მხოლოდ საკოლმეურნეო კომლის შემთხვევაში.

განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა, რომ თავად შ. ნ-ე ან მისი ოჯახის რომელიმე წევრი იყო კოლმეურნეობის წევრი. მითუმეტეს, რომ ეს გარემოება სადავოდ გახადეს მოწინააღმდეგე მხარეებმა (შ., ნ., ნ., მ. ნ-ის) თავიანთ შესაგებელში და ასევე შეგებებულ სარჩელში. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა წარმომადგენელ ც.ც-ის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ შ. ნ-ის ოჯახი არ წარმოადგენდა საკოლმეურნეო კომლს და რომ შ. ნ-ის ოჯახი უნდა განხილულიყო მუშა-მოსამსახურეთა ოჯახად. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის სადავო ქონება არ შეიძლებოდა განხილულიყო შ. ნ-ის კომლის საკუთრებად, არამედ იგი უნდა განხილულიყო შ. ნ-ის სამკვიდროდ და სადავო საკითხი მხარეთა შორის სამკვიდროს განაწილებასთან დაკავშირებით უნდა მოწესრიგებულიყო მემკვიდრეობისა და სამკვიდროს მიღების მომწესრიგებელი, მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმებით.

სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით, ამავე კოდექსის 1336-ე მუხლით.

განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის სადავო არ იყო, რომ სამკვიდრო გაიხსნა 2003 წლის 26 ივნისს, რა დროისთვისაც სახეზე იყვნენ შ. ნ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეები (შვილები): პ., ლ., ვ. ნ-ბი. უდავო იყო, რომ სამკვიდროს გახსნამდე – 2001 წლის 28 დეკემბერს, გარდაიცვალა შ. ნ-ის შვილი ნ. ნ-ე, რომელსაც დარჩა 4 შვილი კერძოდ აპელანტები: ნ., მ., ნ. და შ. ნ-ბი, რომლებიც სამკვიდროს გახსნის მომენტისათვის იყვნენ არასრულწლოვნები. სადავოდ არ ხდებოდა ის გარემოება, რომ პ. ნ-ე მამამისის, შ. ნ-ის გარდაცვალებამდე და გარდაცვალების შემდეგ, ცხოვრობდა სამკვიდრო სახლში და რომ მან ფაქტობრივი ფლობით მიიღო სამკვიდრო. ასევე სადავო არ იყო ის გარემოება, რომ ლ. და ვ. ნ-ს, არც ფაქტობრივი ფლობით და არც ნოტარიუსისთვის მიმართვის გზით არ მიუღიათ სამკვიდრო. მხარეთა შორის სადავო იყო, ნ. ნ-ის შვილების, ანუ შ. ნ-ის შვილიშვილების: ნ., ნ., მ. და შ. ნ-ის მიერ სამკვიდროს მიღების ფაქტის შესახებ გარემოება.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის დანაწესზე მითითებით სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ შ. ნ-ის სამკვიდროს ფაქტობრივი მფოლობელობის დაუფლების გზით მიღების შესახებ გარემოების მტკიცების ტვირთი ცალსახად ეკისრებოდათ შეგებებული სარჩელის ავტორებს: ნ., ნ., მ. და შ. ნ-ს. მოცემულ საქმეზე მოწმის სახით დაკითხული პირების: თ. გ-ის, თ.ბ-ის, ლ. ბ-ის, ც. ყ-ის, ი. ა-ის, ნ. გ-სა და ვ. ზ-ის ჩვენებები (ტომი 2, ს.ფ. 238-240; 253-255), არ შეიცავდნენ საკმ.ს მონაცემებს იმ გარემოების დადასტურებულად მიჩნევისათვის, რომ ე. გ-ი, როგორ შ., მ., ნ. და ნ. ნ-ის კანონიერი წარმომადგენელი სამკვიდროს გახსნიდან – 2003 წლის 26 ივნისიდან 6 თვის ვადაში შეუდგა მამკვიდრებელ შ. ნ-ის სამკვიდროს ან მისი ნაწილის ფლობას. უფრო მეტიც, მოწმეების ჩვენებით დასტურდებოდა ის გარემოება, რომ ე. გ-ი დაახლოებით 10-15 წლით წინ, ჯერ კიდევ ნ. ნ-ის სიცოცხლეში, გადასული იყო და ცხოვრობდა ცალკე ოჯახად. ამდენად, არ დასტურდებოდა სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმალობაში მამკვიდრებლის კუთვნილ სახლში ცხოვრების და შესაბამისად ფაქტობრივი მფლობელობით სამკვიდროს მიღების ფაქტი.

რაც შეეხებოდა, სადავო ნაკვეთის (საკადასტო კოდი N...) მიმართ მფლობელობის განხორცილების შესახებ გარემოებას, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა შემდეგი: მართალია მოწმეები ადასტურებდნენ, რომ ე. გ-ი ბავშვებთან ერთად უვლიდა ხოლმე სადავო ნაკვეთს, თუმცა მოწმეთა ჩვენებები ამ ნაწილშიც არ შეიცავდნენ საკმ.ს მონაცემებს იმ დასკვნისათვის, რომ სამკვიდროს გახსნიდან – 2003 წლის 26 ივნისიდან ექვსი თვის განმავლობაში ახორციელებდა ე. გ-ი სადავო ნაკვეთის დამუშავებას და ა.შ. მნიშვნელოვანი იყო ისიც, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება შეგებებული სარჩელის ავტორების მიერ ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიუღებლობაზე, შ., მ., ნ. და ნ. ნ-ს სადავოდ არ გაუხდიათ სააპელაციო საჩივრით. ამდენად, შეგებებული სარჩელის ავტორებმა ვერ უზრუნველყვეს იმ გარემოების დადასტურება, რომ შ. ნ-ის სამკვიდრო მათმა კანონიერმა წარმომადგენელმა (დედა) ე.გ-მა მიიღო ფაქტობრივი მფლობელობის განხორციელებით.

დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში, კერძოდ, იმის გათვალისწინებით, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორებმა ვერ დაადასტურეს კანონიერ წარმომადგენელ ე. გ-ის მეშვეობით, ფაქტობრივი მფლობელობის გზით, შ. ნ-ის სამკვიდროს მიღების შესახებ გარემოება, ამასთან ძირითადი სარჩელის ავტორმა პ. ნ-ემ, ფაქტობრივი მფლობელობით მიიღო შ. ნ-ის სამკვიდრო, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, ხოლო ძირითადი სარჩელი უნდა დაკმაყოფილებულიყო ნაწილობრივ.

ზემომითითებული დასკვნის გამოტანისას სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1422-ე მუხლით, 1421-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი და მე-2 ნაწილებით, 1424-ე, 1443-ე მუხლებთ.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ შ., ნ., ნ. და მ. ნ-ს მემკვიდრეობის უფლება არ დაუკარგავთ შ. ნ-ის სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიუღებლობის გამო და რომ შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე და ქმედუუნარო პირების მიერ სამკვიდროს მიღების წესი განსხვავებულადაა მოწესრიგებული სამოქალაქო კოდექსით. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ძირითადი თავისებურება, რაც შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე პირის მიერ სამკვიდროს მიღების უფლებისთვისაა დამახასიათებელი არის ის გარემოება, რომ არასრულწლოვნების (მცირეწლოვნების) მიერ სამკვიდროს მიღება უნდა განხორციელდეს მათი კანონიერი წარმომადგენლის მეშვეობით. სამკვიდროს მიღების ის წესი, რაც დადგენილია სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1424-ე მუხლებით, საერთო და სავალდებულოა ყველა კატეგორიის პირისათვის, მათ შორის შეზღუდული ქმედუნარიანი პირებისთვის, რომელთა უფლებაც სამკვიდროს მიღებაზე უნდა განხორციელდეს კანონიერი წარმომადგენლის მეშვეობით, ანუ კანონიერი წარმომადგენლის მეშვეობით სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს იმავე გზებით და იმავე ვადაში, რაც დადგენილია ზემოაღნიშნული ნორმებით. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ვინაიდან შეგებებული სარჩელის ავტორებმა მოცემულ შემთხვევაში ვერ დაადასტურეს მათ მიერ მითითებული გარემოება სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების შესახებ, არ არსებობდა შეგებებული სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობებიც.

რაც შეეხებოდა ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს, შეგებებული სარჩელის ავტორებისგან განსხვავებით, პ. ნ-ის მიერ შ. ნ-ის სამკვიდროს, ფაქტობრივი ფლობით მიღების გარემოება უდავოდ დადგინდა, რამდენადაც სადავოდ არ გამხდარა ის გარემოება, რომ პ. ნ-ე შ. ნ-ის გარდაცვალებამდე და გარდაცვალების შემდეგაც თავის ოჯახთან ერთად ცხოვრობს სადავო სახლში. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო სახლის მხოლოდ 2/3 ნაწილი შეადგენდა სამკვიდროს და 0.90ჰა მიწის ნაკვეთიდან მამკვიდრებელ შ. ნ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობა დადასტურდა მხოლოდ 6.800კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, სააპელაციო სასამართლომ საფუძვლიანად ჩათვალა პ. ნ-ის სარჩელის მხოლოდ ნაწილობრივ დაკმაყოფილება. პ. ნ-ის მოთხოვნასთან მიმართებით, რომელიც შეეხებოდა სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე უარის თქმის შესახებ 2010 წლის 12 ივლისის დადგენილების ბათილობას, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამ ნაწილში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 1452-ე და 1469-ე მუხლებზე მითითებით სწორი დასკვნა გააკეთა, ვინაიდან მემკვიდრეებს შორის დავა წარმოიშვა სამკვიდროს გაყოფასთან დაკავშირებით, ნოტარიუსი არ იყო უფლებამოსილი შ. ნ-ის სამკვიდროზე გაეცა სამკვიდრო მოწმობა. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ძირითადი სარჩელი ამ ნაწილში მართებულად მიიჩნია უსაფუძვლოდ.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს შ., ნ., ნ. და მ. ნ-მა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც ისინი ცნობილნი იქნებიან შ. ნ-ის ქონების, კერძოდ, საცხოვრებელი სახლის 2/3 ნაწილიდან 2/2 წილის მესაკუთრეებად, ასევე, რეფორმამდე მიღებული 0.9ჰა მიწის ნაკვეთის ½ წილის მესაკუთრეებად.

საკასაციო საჩივრის თანახმად, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ კასატორები არიან შ. ნ-ის მემკვიდრეები და არსებობდა მათი მემკვიდრედ ცნობის საფუძველი. ამის მიუხედავად, სასამართლომ მოწინააღმდეგე მხარეს მთლიანად მიაკუთვნა როგორც სახლი, ასევე მიწის ნაკვეთი. მ. და შ. ნ-ის სახელზე გაცემულია სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც მათ მიღებული აქვთ მამის, აწ გარდაცვლილი ნ. ნ-ის სამკვიდრო, რაც მათ სახელზე აღრიცხულია საჯარო რეესტრში.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შ., ნ., ნ. და მ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შ., ნ., ნ. და მ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 თებერვლის განჩინებით კასატორები გათავისუფლდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „მ¹“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შ., ნ., ნ. და მ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე