საქმე N:ას-1162-1091-2012

№ ას-1162-1091-2012 7 მარტი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - სს „თ-ი-3“

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ა.დ-ი“, შპს „ა-ი“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 ივნისის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება, გადაწყვეტილების აღსრულების ერთი წლის ვადით გადადების გაუქმება

დავის საგანი – სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სს „თ-ი-3-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ა.დ-სა“ და შპს „ა-ის“ წინააღმდეგ და მოითხოვა, შპს „ა.დ-ის“ მიერ ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, სს ‘’თ-ი 3-სა’’ და შპს ‘’ა.დ-ს“ შორის 2007 წლის 3 სექტემბერს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულების მოშლა; შპს „ა.დ-ის’’ 2007 წლის 3 სექტემბერის უძრავი ქონების ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული შესრულების 1 000 000 (ერთი მილიონი) აშშ დოლარის „თ-ი-3-ის’’ სასარგებლოდ გადახდის დაკისრება; შპს „ა.დ-სა’’ და შპს „ა-ს’’ შორის 2010 წლის 28 აპრილს დადებული მოჩვენებითი ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რომლის თანახმადაც, შპს „ა.დ-მა’’ შპს „ა-ს’’ გადასცა თბილისში, კ-ას ქუჩა №10-ში მდებარე 16 524.00 (თექვსმეტი ათას ხუთას ოცდაოთხი) კვ.მ უძრავი ქონება - არასასაოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით ... და ბათილი ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული ზემოაღნიშნული უძრავის ქონების მესაკუთრედ „ა.დ-ის’’ ცნობა შემდეგი საფუძვლებით: სარჩელის თანახმად, 2007 წლის 3 სექტემბერს სს „თ--3-სა’’ და შპს „ა.დ-ს’’ შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება, ხოლო იმევე დღეს და იმავე მხარეებს შორის, ასევე დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, სს „თ-ი 3-მა’’ შპს „ა.დ-ს’’ მიჰყიდა 21095.00 კვ.მ სამშენებლო მიწის ნაკვეთი მდებარე, თბილისში, კ-ას ქუჩა №10-ში, რისთვისაც შპს „ა.დ-ს’’ უნდა გადაეხადა 4 429 950 (ოთხი მილიონ ოთხას ოცდაცხრა ათას ცხაას ორმოცდაათი) აშშ დოლარი, ხოლო ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებით 1 000 000 (ერთი მილიონი) აშშ დოლარის სანაცვლოდ შპს „ა.დ-ს’’ არაუგვიანეს 2010 წლის 1 ივნისისა, უნდა გადაეცა 1182 კვ.მ საცხოვრებელი და 300 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი, ასევე 10 ავტოფარეხი მისართზე: თბილისი, კ-ას ქუჩა №10. მოსარჩელემ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფულადი ანაზღაურების ვალდებულება ნაწილობრივი შესულებითა და ნაწილობრივ ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის გზით სრულად შეასრულა როგორც შპს „ა.დ-მა’’, ასევე სს „თ-ი-3-მა’’, თუმცა შპს „ა.დ-ს’’ ვალდებულება გადაეცა 2007 წლის 3 სექტემბრის წინარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფართები სს ‘’თ-ი 3-ის’ დღემდე არ არის შესრულებულ,ი მიუხედავად იმისა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფართების გადაცემის ვადის დასაწყისიდან გასულია ერთ წელზე დიდი დრო, ხოლო მოლაპარკებებმა მხარეთა შორის ვერ გამოიღო რაიმე შედეგი. ამასთან, მოსარჩელის განცხადებით, ამჟამად არც მშენებლობაა დაწყებული. აღნიშნულის გათვალისწინებით, გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელემ პირნათლად შეასრულა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებები, ხოლო მოპასუხე ვერ უზრუნველყოფს იმავე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონების მოსარჩელისათვის საკუთრებაში გადაცემას, მოსარჩელე ითხოვს 2007 წლის 3 სექტემბრის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესრულების, კერძოდ, 1 000 000 (ერთი მილიონი) აშშ დოლარის გადახდის დაკისრებას მოპასუხეთათვის. გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოსარჩელემ მოითხოვა რა შპს „ა.დ-სა’’ და შპს ‘’ა-ს’’ შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება და აღნიშნული ხელშეკრულებით შპს ‘’ა-ის’’ გადაცემულ ქონებაზე მესაკუთრედ შპს „ა.დ-ის’’ ცნობა, მიუთითა, რომ აღნიშნული ხელშეკრულების დადების მიზანს წარმოადგენდა არა რეალურად რაიმე სახის ურთიერთობის დამყარება ორ სუბიექტს შორის, რომლებიც მხოლოდ ფორმალურად წარმოადგენენ დამოუკიდებელ სუბიექტებს, არამედ ემსახურებოდა მხოლოდ იმ მიზანს, რომ მომხდარიყო შპს „ა.დ-ის’’ კუთვნილი ქონების გადინება, რის შემდეგაც იგი გახდებოდა უუნარო სრულად დაეკმაყოფილებინა კრედიტორთა, კერძოდ, სს ’’თ-ი 3-ია’’ მოთხოვნა. მითითებულ გარემოებათა გათვალისწინებით, მოსარჩელე მხარემ მიიჩნია, რომ არსებობდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული გარემოება, რომლის თანახმადაც, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ არ არსებობდა სამართლებრივი გარემოება, რაც შეიძლება საფუძვლად დასდებოდა სს „თ-ი-3-ის’’ მხრიდან ხელშეკრულების მოშლისა და მის მიერ გადახდილი თანხის უკან დაბრუნებას. ამასთან, მოპასუხის განმარტებით, დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მოთხოვნა შპს „ა.დ-სა’’ და შპს „ა-ს’’ შორის დადებული ხელშკრულების ბათლად ცნობის შესახებ. აღნიშნულთან დაკავშირებით, მოპასუხემ განმარტა, რომ სს ‘’თ-ი 3-სა“ და შპს „ა.დ-ს“ შორის გაფორმებული ქონების ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადები, რა ვადაშიც სს ‘’თ-ი-3-ს“ უნდა ჩაჰბარებოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფართები, არ დარღვეულა და არ არსებობდა ამ საფუძვლით ხელშეკრულების მოშლის საფუძველი, ვინაიდან იმავე ხელშკრულების შესაბამისი პუნქტები ითვალისწინებდნენ ისეთ გარემოებას, რომლის თანახმადაც, მხარეები, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევის გამო, თავისუფლდებოდბნენ პასუხისმგებლობისაგან, თუ ეს დარღვევა გამოწვეული იქნებოდა დაუძლეველი ძალის - ფორს-მაჟორული სიტუაციიდან.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილებით სს „თ-ი-3–ის’’ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხე შპს „ა.დ-ს’’ მოსარჩელე სს „თ-ი 3-ს’’ სასარგებლოდ დაეკისრა 1 000 000 (ერთი მილიონი) აშშ დოლარის გადახდა; სს „თ-ი 3-ის’’ მოთხოვნა შპს „ა-სა’’ და შპს „ა.დ-ს’’ შორის 2010 წლის 28 აპრილის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა; გადაწყვეტილების აღსრულება გადავადდა გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი წლის ვადით.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს სს „თ-ი-3-მა“ და შპს „ა.დ-მა“.

სს „თ-ი-3“-მა სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლა 2010 წლის 18 აპრილის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და გადაწყვეტილების აღსრულების ერთი წლით გადავადების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სს ,,თ-ი–3–ის“ სარჩელის დაკმაყოფილება.

შპს „ა.დ-მა“ სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლა იმ ნაწილში, რომლითაც შპს ,,ა.დ-ს“ სს ,,თ-ი–3–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 1000 000 აშშ დოლარის გადახდა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 ივნისის განჩინებით სს „თ-ი-3“-ის და შპს „ა.დ-ის“ სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2007 წლის 3 სექტემბერს სს „თ-ი-3-ს’’ და შპს „ა- დ-ს’’ შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც შპს „ა- დ-ს“ საკუთრებაში გადაეცა 21 095.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, მდებარე თბილისში, კ-ას ქუჩა №10-ში (საკადასტრო კოდი:..., ნაკვეთის #08/044, წინა #8/044). ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 4 429 950 აშშ დოლარით (ტ.1, ს.ფ 29-33);

2007 წლის 3 სექტემბერს შპს „ა- დ-სა“ და სს „თ-ი-3-ს’’ შორის დაიდო წინარე ხელშეკრულება უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ. მითითებული ხელშეკრულებით შპს „ა- დ-მა“ იკისრა ვალდებულება 2010 წლის 1 ივნისამდე სს ‘’თ-ი-3-ის“ საკუთრებაში გადაეცა ქ. თბილისში, კ-ას ქ. #10–ში ასაშენებელ საცხოვრებელ სახლში 1182 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, 300 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი და 10 ავტოსადგომი, რის სანაცვლოდაც შპს „ა- დ-ს’’ უნდა გადაეხადა 1 000 000 აშშ დოლარი არაუგვიანეს 2008 წლის 1 ივლისისა (ტ.1. ს.ფ. 24-27);

2009 წლის 2 აპრილს მხარეთა შორის დაიდო შეთანხმება ვალდებულებათა ურთიერთგაქვითვის შესახებ. აღნიშნული ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ ერთმანეთის წინაშე არსებულ ფინანსურ ვალდებულებათა ურთიერთგაქვითვაზე. შეთანხმებით ჩაითვალა, რომ შპს ,,ა.დ-მა“ სს ,,თ-ი–3–ს“ გადაუხადა 2007 წლის 3 სექტემბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ფასის ნაწილი 1000 000 აშშ დოლარი, ხოლო სს ,,თ-ი–3–მა“ სრულად გადაიხადა 2007 წლის 3 სექტემბრის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ფასი – 1 000 000 აშშ დოლარი (ტ.1. ს.ფ. 22);

2010 წლის 28 აპრილს შპს „ა.დ-მა’’, როგორც გამყიდველმა, შპს „ა-ს’’, როგორც მყიდველს, საკუთრებაში გადასცა თბილისში, კ-ას ქუჩა №10-ში მდებარე უძრავი ქონება, არასასოფლო–სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 16 524 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი:...) და არასასოფლო–სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 2 071 კვ.მ. და მასზე არსებული შენობა–ნაგებობები #1, #2 და #3 მშენებარე (უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი:...), ასევე თბილისის არქიტექტურის სამსახურის მიერ შეთანხმებული პროექტი და მშნებლობის სანებართვო მოწმობა (ტ.1. ი.ხ ს.ფ 13);

შპს „ა.დ-სა’’ და შპს „ა-ს’’ შორის 2010 წლის 28 აპრილს გაფორმდა წინარე ხელშეკრულება უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ, რომლითაც დასტურდება, რომ შპს ‘’ა-ი’’, როგორც გამყიდველი, იღებს ვალდებულებას შპს ,,ა.დ-ს’’ გადასცემს გასაყიდი ქონება, კერძოდ, 1182 კმ.მ საცხოვრებელ ფართი, 300 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი და 10 ავტოსადგომი საერთო ავტოფარეხში მისამართზე: თბილისი, კ-ას ქუჩა №10 (შპს „ა.დ-სა“ და შპს ,,ა-ს’’ შორის 2010 წლის 28 აპრილს დადებული წინარე ხელშეკრულება უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ (ტ.1. ს.ფ 264-266);

თბილისში, კ-ას ქუჩა №10-ში მდებარე მიწის ნაკვეთებზე (მითითებულ მისამართზე მდებარე მიწის ნაკვეთი დაყოფილია საკადასტრო ერთეულებად, შესაბამისად, თითოეულს მინიჭებული აქვს სხვადასხვა საკადასტრო კოდი) მოპასუხე შპს „ა-ი” ახორციელებს სამშენებლო სამუშაოებს. დადგენილია, რომ შპს „ა-ს“ თბილისში, კ-ას ქუჩა №10-ში მდებარე მიწის ნაკვეთებზე ასაშენებელ საცხოვრებელ ბინებთან დაკავშირებით მესამე პირებთან გაფორმებული აქვს წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებები (ტ.1. ს.ფ.320–357).

აპელანტის განმარტება იმის შესახებ, რომ 2010 წლის 28 აპრილს შპს „ა.დ-სა“ და შპს ‘’ა-ს’’ შორის გაფორმებული ხელშეკრულება უძრავი ქონების (მდებარე თბილისში, კ-ას ქუჩა №10-ში, არასასოფლო–სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 16 524 კვ.მ (საკადასტრო კოდი:...)) ნასყიდობის შესახებ წარმოადგენს მოჩვენებით გარიგებას, სააპელაციო სასამართლო არ გაიზიარა შემდეგ გარემოებათა გამო: პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, გარიგების ბათილობას მესამე პირი ითხოვდა იმ საფუძვლით, რომ გარიგების მხარეები არ ისახავდნენ მიზნად გარიგების სამართლებრივი შედეგის დადგომას და აღნიშნული გარიგება მხოლოდ მოსაჩვენებლად დაიდო, ასეთ ვითარებაში, სწორედ მესამე მხარის მტკიცების საგანში შედის იმ ფაქტის დადასტურება, რომ შპს „ა.დ-ს“ არ სურდა უძრავი ქონების გაყიდვა, ხოლო შპს „ა-ს’’ - აღნიშნული ქონების ყიდვა. მოცემულ შემთხვევაში, გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევის მიზნებისათვის, დადასტურებულ უნდა იქნეს გარიგების ორივე მხარის განზრახვა, არ დადგეს აღნიშნული გარიგების გაფორმების შედეგად ის სამართლებრივი შედეგი, რაც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისად, უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებას მოჰყვება. აპელანტის მიერ მოთხოვნა დასაბუთებულია იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ შპს ,,ა.დ-ი“ და შპს ,,ა-ი“ წარმოადგენენ ერთმანეთთან დაკავშირებულ საწარმოებს, კერძოდ, შპს ,,ა-ის“ დამფუძნებლები არიან ა. მ-ე და გ. წ-ა (50–50%), ხოლო შპს ,,ა.დ-ის“ დამფუძნებელია შპს ,,ა- ჯგუფი“, სადაც 50–50%–იანი წილობრივი მონაწილეობით პარტნიორები არიან ა. მ-ე და გ. წ-ა.

აპელანტის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ შპს ,,ა-ის“ დამფუძნებლები არიან ა. მ-ე და გ. წ-ა (50–50%), ხოლო შპს ,,ა.დ-ის“ დამფუძნებელია შპს ,,ა- ჯგუფი“, სადაც 50–50%–იანი წილობრივი მონაწილეობით პარტნიორები არიან ა. მ-ე და გ. წ-ა, პლატის მოსაზრებით, არ წარმოადგენდა სადავო გარიგების მოჩვენებით გარიგებად შეფასების საფუძველს, ვინაიდან დადგენილია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „ა-ი’’ აღირიცხა მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში, მხარეთა განმარტებებით დადგენილია, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე მშენებლობას ახორციელებს მესაკუთრე შპს ,,ა-ი“ და სადავოს არ წარმოადგენს, რომ შპს ,,ა-ს“ ქ. თბილისში, კ-ას ქ. #10–ში მდებარე მიწის ნაკვეთებზე ასაშენებელ ბინებთან დაკავშირებით მესამე პირებთან გაფორმებული აქვს ნარდობის ხელშეკრულებები. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო გარიგებით დადგა ის სამართლებრივი შედეგი, რაც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისად, უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებას მოჰყვება.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 327-ე, 629-ე მუხლებზე და მიიჩნია, რომ 2007 წლის 3 სექტემბერს შპს ‘’ა- დ-სა“ და სს „თ-ი-3-ს’’ შორის დადებული გარიგებით წარმოიშვა ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობა.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე და აღნიშნა, რომ სს ,,თ-ი–3–ს“ 2007 წლის 3 სექტემბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ნივთი, ამავე ხელშეკრულებით დათქმულ ვადაში (2010 წლის 1 ივნისამდე) არ გადასცემია.

პალატამ იხელმღვანელა სამოქალაქო კოდექსის მე-400 და 405 მუხლებით და აღნიშნა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტი პრეტენზიას აცხადებდა ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლებთან დაკავშირებით იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ შეუსრულებლობა გამოწვეული იყო საპატიო მიზეზით, კერძოდ, ფორსმაჟორული გარემოებებით _ 2008 წლის აგვისტოს ომითა და 2009 წელს თბილისში არსებული სამოქალაქო არეულობით. სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნებისაგან დამოუკიდებლად წარმოშობილი განსაკუთრებული მოვლენები, შეიძლება მიჩნეულ იქნეს მხოლოდ მისი არსებობის პერიოდში კონკრეტული ვალდებულების შეუსრულებლობის საპატიო გარემოებად. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მშენებლობა დღემდე არ არის დაწყებული. პალატის მოსაზრებით, მოცემულ სადავო ურთიერთობაში სახეზეა ვალდებულების არსებითი დარღვევა, რაც გამოიხატება იმაში, რომ ვალდებულების შესრულების ვადის გასვლის შემდგომაც საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა დასრულებული არ არის. ვალდებულების შესასრულებლად დამატებით ვადის მიცემა გამოიწვევს შემკვეთის უფლებების უხეშ დარღვევას.

პალატამ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 251–ე მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ გაითვალისწინა შპს ,,ა.დ-ის“ ქონებრივი მდგომარეობა, რის გამოც სასამართლო უფლებამოსილი იყო, სათანადო ფულადი სახსრების მოძიების მიზნით, მოპასუხისათვის ამავე გადაწყვეტილებით დაეწესებინა თანხის გადახდის გონივრული ვადა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 ივნისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „თ-ი-3-მა“, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება, ასევე, გადაწყვეტილების აღსრულების ერთი წლის ვადით გადადების გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შპს „ა-სა“ და შპს „ა- დ-ს“ შორის დადებული 2010 წლის 28 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ძალაში დატოვების თაობაზე უკანონო იყო, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სს „თ-ი-3-ის“ სამოქალაქო კანონით უზრუნველყოფილი უფლება – დაცულ იქნეს უფლების ბოროტად გამოყენებისაგან. სს „თ-ი-3-ის“ მოვალის შპს „ა.დ-ის“ და მასთან დაკავშირებული საზოგადოების შპს „ა-ის“ პარტნიორების მხრიდან ადგილი ჰქონდა ასევე საქართველოს მეწარმეთა შესახებ კანონის მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით გათვალისწინებულ – პასუხისმგებლობის შეზღუდვის სამართლებრივი ფორმების ბოროტად გამოყენებას და სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ბათილი გარიგების დადებას, კერძოდ, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დგინდება, რომ შპს „ა.დ-მა“, მისი დამფუძნებლებისა და ხელმძღვანელების სახით, მოსაჩვენებლად გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულება შპს „ა-ან“, რომლის უკან იგივე დამფუძნებლებია და ხელმძღვანელობას და წარმომადგენლობას იგივე პიროვნებები ახორციელებენ, რითაც შპს „ა.დ-მა“ თავი აარიდა მის მიერ სს „თ-ი-3-ის“ წინაშე ნაკისრ ვალდებულებას, რაც ცხადყოფს, რომ შპს „ა.დ-მა“ მოსაჩვენებლად, კრედიტორების, მათ შორის, სს „თ-ი-3-ის“ მოთხოვნის დაკმაყოფილებისაგან თავის ასარიდებლად, ნასყიდობის ხელშეკრულება დადო ფორმალურად სხვა სუბიექტთან, რომელთანაც მოსარჩელეს ხელშეკრულება არ გააჩნია, თავის თავზე არ აუღია ნასყიდობის საგანთან დაკავშირებული ვალდებულებები, რომლის შესახებაც, მისთვის ცნობილი იყო. ამით კი, ფაქტობრივად შეუძლებელი გახდა სს „თ-ი-3-ის“ მოთხოვნის დაკმაყოფილება. ნების ნაკლის არსებობა-არარსებობის დადგენისას, სააპელაციო სასამართლო შემოიფარგლა მხოლოდ იმ ფაქტზე მითითებით, რომ სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერით შპს „ა.დ-ი“ და შპს „ა-ი“ დამოუკიდებელი სუბიექტებია, რითაც დაასკვნა, რომ ნების ნაკლი არ გამოვლენილა და არ გამოიკვლია ის გარემოება, თუ როგორ ხდება ნების ფორმირება შპს „ა.დ-სა“ და შპს „ა-სში“, კერძოდ, არსებითი ფაქტი მასზე, რომ შპს „ა-ის დ-ის“ ნების – გაასხვისოს ქონება, მასთან დაკავშირებული ვალდებულების გარეშე და შპს „ა-ის“ ნების – საკუთრებად მიიღოს მხოლოდ ნასყიდობის საგანი, მასთან დაკავშირებული ვალდებულებების გარეშე“, უკან ერთი და იმავე პიროვნებების (ა. მ-სა და გ. წ-ას) ინტერესები დგას.

კასატორი სადავოდ ხდის სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების აღსრულების გადავადებას ერთი წლით, რომელიც მიმართულია შპს „ა.დ-ის“ მიმართ, მაშინ, როდესაც შპს „ა.დ-ს“ შეწყვეტილი აქვს ყოველგვარი ბიზნესსაქმიანობა და გადაწყვეტილების აღსრულების გადადების მიზანი გაუგებარია, ამასთან უსაფუძვლოა აღსრულების ერთი წლით გადადება, მაშინ, როდესაც სპეციალური საპროცესო ნორმა (263-ე მუხლი) ითვალისწინებს აღსრულების მხოლოდ 3 თვით გადადებას. ასეთ პირობებში სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლო მოქმედებდა დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში სრულიად დაუსაბუთებელია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს,რომ სს „თ-ი-3-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ:

ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა;

ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი: 2007 წლის 3 სექტემბერს სს „თ-ი-3-ს’’ და შპს ‘’ა- დ-ს’’ შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც შპს „ა- დ-ს“ საკუთრებაში გადაეცა 21 095.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, მდებარე თბილისში, კ-ას ქუჩა №10-ში (საკადასტრო კოდი:..., მნაკვეთის #08/044, წინა #8/044). ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 4 429 950 აშშ დოლარით (ტ.1, ს.ფ 29-33);

2007 წლის 3 სექტემბერს შპს „ა- დ-სა“ და სს „თ-ი 3-ს’’ შორის დაიდო წინარე ხელშეკრულება უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ. მითითებული ხელშეკრულებით შპს „ა- დ-მა“ იკისრა ვალდებულება 2010 წლის 1 ივნისამდე სს „თ-ი 3-ის“ საკუთრებაში გადაეცა ქ. თბილისში, კ-ას ქ. #10–ში ასაშენებელ საცხოვრებელ სახლში 1182 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, 300 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი და 10 ავტოსადგომი, რის სანაცვლოდაც შპს ‘’ა- დ-ს’’ უნდა გადაეხადა 1 000 000 აშშ დოლარი არა უგვიანეს 2008 წლის 1 ივლისისა (ტ.1. ს.ფ. 24-27);

2009 წლის 2 აპრილს მხარეთა შორის დაიდო შეთანხმება ვალდებულებათა ურთიერთგაქვითვის შესახებ. აღნიშნული ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ ერთმანეთის წინაშე არსებულ ფინანსურ ვალდებულებათა ურთიერთგაქვითვაზე. შეთანხმებით ჩაითვალა, რომ შპს ,,ა.დ-მა“ სს ,,თ-ი–3–ს“ გადაუხადა 2007 წლის 3 სექტემბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ფასის ნაწილი 1000 000 აშშ დოლარის ოდენობით, ხოლო სს ,,თ-ი–3–მა“ სრულად გადაიხადა 2007 წლის 3 სექტემბრის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ფასი – 1 000 000 აშშ დოლარი (ტ.1. ს.ფ. 22);

2010 წლის 28 აპრილს შპს „ა.დ-მა’’, როგორც გამყიდველმა, შპს „ა-ს’’, როგორც მყიდველს, საკუთრებაში გადასცა უძრავი ქონება მდებარე თბილისში, კ-ას ქუჩა №10-ში, არასასოფლო–სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 16 524 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი:...) და არასასოფლო–სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 2 071 კვ.მ. და მასზე არსებული შენობა–ნაგებობები #1, #2 და #3 მშენებარე (უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი:...), ასევე თბილისის არქიტექტურის სამსახურის მიერ შეთანხმებული პროექტი და მშნებლობის სანებართვო მოწმობა (ტ.1. ი.ხ ს.ფ 13);

შპს „ა.დ-სა’’ და შპს „ა-ს’’ შორის 2010 წლის 28 აპრილს გაფორმდა წინარე ხელშეკრულება უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ, რომლითაც დასტურდება, რომ შპს „ა-ი’’, როგორც გამყიდველი, იღებს ვალდებულებას, შპს ,,ა.დ-ს’’ გადასცემს გასაყიდი ქონება, კერძოდ, 1182 კმ.მ საცხოვრებელ ფართი, 300 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი და 10 ავტოსადგომი საერთო ავტოფარეხში მისამართზე: თბილისი, კ-ას ქუჩა №10 (შპს „ა.დ-სა“ და შპს ,,ა-ს’’ შორის 2010 წლის 28 აპრილს დადებული წინარე ხელშეკრულება უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ (ტ.1. ს.ფ 264-266);

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკასაციო სასამართლოში განხილვის საგანს წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების იმ ნაწილის კანონიერების შემოწმება, რომლითაც სს „თ-ი-3-ს’’ უარი ეთქვა შპს „ა.დ-სა’’ და შპს „ა-ს’’ შორის 2010 წლის 28 აპრილს დადებული ხელშეკრულების ბათილოდ ცნობაზე და ამ ქონების მესაკუთრედ კვლავ შპს „ა.დ-ის აღრიცხვაზე“. ასევე განხილვის საგანს წარმოადგენს გადაწყვეტილების აღსრულების ერთი წლის ვადით გადადება.

ამასთან მიმართებით საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო პრეტენზიების გათვალისწინებით სს „თ-ი-3-ს’’ მოთხოვნის საფუძვლიანობასთან მიმართებაში საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ერთ შემთხვევაში სს ‘’თ-ი 3-სა’’ და შპს „ა.დ-ს’’ შორის და, მეორე მხრივ შპს „ა.დ-სა’’ და შპს „ა-ს’’ შორის წარმოშობილ ურთიერთობის დადგენას.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია, თუ რა ურთიერთობა წარმოიშვა მხარეთა შორის. იმისათვის, რომ შემოწმდეს მოსარჩელის მოთხოვნის მართებულება, აუცილებელია დადგინდეს, მხარის რომელი ურთიერთობით მოცემული უფლება დაირღვა.

მართალია, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმასთან მიმართებით, რომ შპს „ა.დ-სა’’ და შპს „ა-ს’’ შორის 2010 წლის 28 აპრილს დადებული ხელშეკრულება წარმოადგენს მოჩვენებით ხელშეკრულებას და ამ ნაწილში საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, მაგრამ ამავე დროს ყურადსაღებია სს „თ-ი 3-ის’’ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც მოითხოვენ გამოკვლევა-დადგენას და სამართლებრივ შეფასებას.

უპირველეს ყოვლისა, უნდა აღინიშნოს, რომ კასატორის მიერ მითითებული ფაქტები არ ქმნიან სადავო ხელშეკრულების მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევის საფუძველს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). განსახილველი სახის ბათილი გარიგებისათვის დამახასითებელია ის, რომ მხარეებს არ სურთ იმ მიზნის მიღწევა, რაც დადებული გარიგებიდან გამომდინარეობს, აღნიშნული შედეგი არის მოჩვენებითი, და არავითარი ურთიერთობა მხარეებს შორის არ წარმოიშობა (არც ფორმალური და არც ფაქტობრივი). კონკრეტულ შემთხვევაში ამ დასკვნის შესაბამისი წინაპირობები არ არსებობენ, კერძოდ, საქმის მასალებიდან არ გამომდინარეობს, რომ, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე მისი მიმღები მოქმედებდნენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა, ანუ, ორივე მხარეს არ სურდათ ხელშეკრულებით დასახული მიზნის მიღწევა.

ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ მითითება იმ გარემოებაზე, რომ შპს ,,ა-ის“ დამფუძნებლები არიან ა. მ-ე და გ. წ-ვა (50–50%), ხოლო შპს ,,ა.დ-ის“ დამფუძნებელია შპს ,,ა- ჯგუფი“, სადაც 50–50%–იანი წილობრივი მონაწილეობით პარტნიორები არიან ალექსანდრე მეჟევიძე და გ. წ-ა, არ წარმოადგენს სადავო გარიგების მოჩვენებით გარიგებად შეფასების საფუძველს.

მიუხედავად ამისა, საკასაციო პალატა თვლის, რომ საქმეში არსებული მასალები მოითხოვენ გამოკვლევას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნათა გათვალისწინებით. განსახილველი ნორმის თანახმად, თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ფართო გაგებით თვალთმაქცური გარიგებაც წარმოადგენს მოჩვენებით გარიგებას, მაგრამ ამავე მუხლის პირველ ნაწილში მითითებული ბათილი გარიგებისაგან განსხვავდება იმით, რომ მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა „წარმოიშობა“ არა დადებული გარიგების საფუძველზე, არამედ ფაქტობრივად მათ შორის არსებული „შეთანხმების“ საფუძველზე.

ამდენად, იმისათვის, რომ შემოწმდეს მითითებული ნორმის წინაპირობები, აუცილებელია დადგინდეს მხარეთა შორის ფაქტობრივად არსებული ურთიერთობა, რამდენად შეესაბამება მათ მიერ დადებული ,ხელშეკრულებებით განსაზღვრული უფლება-ვალდებულებები ფაქტობრივად არსებულ ურთიერთობას (უფლება-ვალდებულებებს).

აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის პასუხი უნდა გაეცეს კითხვას: რა ურთიერთობა წარმოიშვა მხარეთა შორის, რა უფლებები და ვალდებულებები გააჩნიათ მათ ერთმანეთის მიმართ. ამდენად, საქმეში არსებული მასალებიდან და, უპირველეს ყოვლისა, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სასამართლო თავისი ინიციატივით არკვევს მხარეთა შორის წარმოშობილ ურთიერთობას (უფლებებსა და ვალდებულებებს). ამდენად, მნიშვნელოვანია 2007 წლის 3 სექტემბერს სს „თ-ი-3-სა’’ და შპს ‘’ა- დ-ს’’ შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით და 2007 წლის 3 სექტემბერს შპს ‘’ა- დ-სა“ და სს „თ-ი-3-ს’’ შორის დადებული წინარე ხელშეკრულებით განსაზღვრული მიზანი – ნასყიდობა თუ ნარდობა.

ამასთან მიმართებით, ყურადსაღებია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება იმის შესახებ, რომ 2007 წლის 3 სექტემბერს შპს ‘’ა- დ-სა“ და სს „თ-ი-3-ს’’ შორის დადებული გარიგებით წარმოიშვა ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობა.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას და განმარტავს, რომ მითითებული ხელშეკრულებებით განსაზღვრული უფლებები და ვალდებულებები არ მოიცავენ ნასყიდობის ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელ ნიშნებს. უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის თანახმად 2009 წლის 2 აპრილს მხარეთა შორის დაიდო შეთანხმება ვალდებულებათა ურთიერთგაქვითვის შესახებ. აღნიშნული ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ ერთმანეთის წინაშე არსებულ ფინანსურ ვალდებულებათა ურთიერთგაქვითვაზე. შეთანხმებით ჩაითვალა, რომ შპს ,,ა.დ-მა“ სს ,,თ-ი–3–ს“ გადაუხადა 2007 წლის 3 სექტემბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ფასის ნაწილი 1000 000 აშშ დოლარი, ხოლო სს ,,თ-ი-3–მა“ სრულად გადაიხადა 2007 წლის 3 სექტემბრის წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ფასი – 1 000 000 აშშ დოლარი (ტ.1. ს.ფ. 22). შესაბამისად, მითითებული ხელშეკრულებების ანალიზის საფუძველზე შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ სს ,,თ-ი–3–ს“ მიერ მიწის ნაკვეთის შპს „ა.დ-ის’’ გადაცემით გადახდილ იქნა ამ უკანასკნელის მიერ სახლის აშენების შედეგად გარკვეული ფართების სს ,,თ-ი–3–ის“ გადაცემის საფასური. ამდენად, ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებებით მხარეები ისახავდნენ ნარდობის ხელშეკრულებისათვის დამახასითებელ ურთიერთობას.

აქედან გამომდინარე, განმარტებას მოითხოვს შპს „ა.დ-სა’’ და შპს „ა-ს’’ შორის 2010 წლის 28 აპრილს დადებული ხელშეკრულება, რომლითაც შპს „ა.დ-მა’’, როგორც გამყიდველმა, შპს „ა-ს’’, როგორც მყიდველს, საკუთრებაში გადასცა უძრავი ქონება მდებარე თბილისში, კ-ას ქუჩა №10-ში, არასასოფლო–სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 16 524 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი:...) და არასასოფლო–სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 2 071 კვ.მ. და მასზე არსებული შენობა–ნაგებობები №1, №2 და №3 მშენებარე (უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი:...).

საკასაციო პალატა თვლის, რომ ზემომითითებული მსჯელობის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეამოწმოს შპს „ა.დ-სა’’ და შპს „ა-ს’’ შორის 2010 წლის 28 აპრილს დადებული ხელშეკრულებით განსაზღვრული მხარეთა ნება, კერძოდ, რა მიზანს ისახავდნენ მხარეები ნასყიდობისა თუ ნარდობის ხელშეკრულების დადებას.

საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ დასძენს, რომ კასატორის მიერ მითითებული ფაქტები არ ქმნიან გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევის საფუძველს, რადგან მის მიერ მითითებული ფაქტები არ არის საკმარისი იმისათვის, რომ მივიჩნიოთ, რომ სადავო გარიგებას არ მოჰყვა შესაბამისი იურიდიული შედეგები. მიუხედავად ამისა, კასატორის მიერ მითითებული ფაქტები და, უპირველეს ყოვლისა, საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებები მოითხოვენ კვლევას საქართველოს სამოქალაქო კოდეწქსის 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნათა დაცვით, კერძოდ, თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება).

ნარდობის ხელშეკრულებას გააჩნია არსებითი ნიშნები რითაც იგი განსხვავდება ნასყიდობის ხელშეკრულებისაგან. კონკრეტულ შემთხვევაში საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ არსებით ნიშნებზე, რომლებსაც მნიშვნელობა ენიჭება ამ დავის გადაწყვეტისათვის, კერძოდ, ნასყიდობის ხელშეკრულებისათვის დამახასითებელია გამყიდველის მიერ მყიდველისათვის ხელშეკრულების საგნის გადაცემა. ნარდობის ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელია, უპირველეს ყოვლისა, სამუშაო პროცესის დასახვა, განსაზღვრა და ა.შ. იმის გათვალისწინებით, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება და ნარდობის ხელშეკრულება ორივე წარმოადგენენ კაუზალური ტიპის ხელშეკრულებებს, აუცილებელია დადგინდეს ხელშეკრულების საფუძველი, მიზანი, რომლის გარეშე შეუძლებელია კონკრეტული ხელშეკრულების სახესთან დაკავშირებული დასკვნების გაკეთება და, შესაბამისად, ქონებრივი პასუხისმგებლობის განსაზღვრა.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს შპს „ა.დ-სა’’ და შპს „ა-ს’’ შორის 2010 წლის 28 აპრილს დადებული ხელშეკრულებით მხარეებს შორის წარმოიშვა ნარდობის თუ ნასყიდობის ხელშეკრულება. აღნიშნული გარემოების დასადგენად უნდა შეფასდეს საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებები და სხვა მტკიცებულებები ერთობლივად (სსსკ-ის 105-ე მუხლი).

1980 წლის გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის საქონლის საერთაშორისო ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების შესახებ ვენის კონვენციის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებად ითვლება იმ საქონლის მიწოდებაზე დადებული ხელშეკრულება, რომელიც მზადდება ან იწარმოება, თუ საქონლის დამკვეთი მხარე არ კისრულობს ასეთი საქონლის დამზადებისათვის ან წარმოებისთვის საჭირო მასალის მნიშვნელოვანი ნაწილის მიწოდების ვალდებულებას.

კონვენციის მე-3 მუხლის პირველის ნაწილის თანახმად „საჭირო მასალის მნიშვნელოვან ნაწილში“ უნდა მივიჩნიოთ, ასევე მიწის ნაკვეთი, როგორც ძირითადი ნივთი, რომლის გარეშე შეუძლებელია შენობა-ნაგებობის აშენება, ანუ მხედველობაშია მასალა, რომელიც მნიშვნელოვანია სამუშაოს შესრულებისათვის. ამდენად, განსახილველ ნორმის დათქმაში „საჭირო მასალის მნიშვნელოვან ნაწილში“ ყურადღება გამახვილებულია ისეთ მასალაზე, რაც აუცილებელია და მნიშვნელოვანია ნივთის დამზადებისათვის და რომლის გარეშე შეუძლებელია ამ ნივთის დამზადება.

განსახილველი ნორმა მოითხოვს განმარტებას კონვენციის სხვა ნორმებთან ერთობლიობაში. კერძოდ, ნორმაში მოცემული სამართლებრივი კრიტერიუმები გაგებულ უნდა იქნეს მხარეთა მიერ დასახული მიზნების გათვალისწინებით, რომლის დადგენასა და განმარტებას მოითხოვს ამავე კონვენციის მე-8 მუხლი. კერძოდ, ამ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კონვენციის მიზნებისათვის მხარის განცხადება ან სხვაგვარი მოქმედება განიხილება მისი განზრახვის შესაბამისად, თუ მეორე მხარემ იცოდა, ან არ შეიძლება არ სცოდნოდა, როგორი იყო ეს განზრახვა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ წინა პუნქტი არ გამოიყენება, მაშინ მხარის განცხადებას ან სხვაგვარ მოქმედებას განიხილავენ იმის შესაბამისად, თუ როგორ გაიგებდა ამას გონიერი პიროვნება, რომელიც იმოქმედებდა იმავე სახით, როგორც მეორე მხარე ანალოგიურ ვითარებაში.

აქედან გამომდინარე, გამოსარკვევია, თუ რა მიზანს ისახავდა შპს „ა.დ-ი’’, როდესაც მიწის ნაკვეთი გადასცა შპს „ა-ს“ და რა ვალდებულებას კისრულობდა ეს უკანასკნელი მიწის ნაკვეთის მიღების სანაცვლოდ.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს შპს „ა.დ-სა’’ და შპს „ა-ს’’ შორის 2010 წლის 28 აპრილს დადებული ხელშეკრულებებით წარმოშობილ ურთიერთობაზე და 2007 წლის 3 სექტემბერს შპს „ა- დ-სა“ და სს „თ-ი-3-ს’’ შორის დადებული გარიგებით წარმოშობილ ურთიერთობაზე, რაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ შეფასდა, როგორც ნარდობის ხელშეკრულება.

ნარდობის ხელშეკრულება მიზნად ისახავს შემკვეთისათვის სამუშაოს შედეგის გადაცემას, ამიტომ მენარდეს ეკისრება ამ შედეგის მიღწევის რისკიც. ნარდობის ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს შრომითი საქმიანობის შედეგი, მაშინ, როდესაც ნასყიდობის ხელშეკრულების მიზანია ქონების საკუთრებაში გადაცემა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზემომითითებული მსჯელობის გათვალისწინებით ხელშეკრულების შინაარსის დადგენისათვის არ არის საკმარისი ფორმალურ ნიშნებზე ყურადღების გამახვილება, შესაძლებელია გარეგნული გამოხატულება ქმნიდეს ნასყიდობის ხელშეკრულებად მიჩნევის საფუძველს, მაგრამ მთავარი და მნიშვნელოვანია მხარეთა ნება და ფაქტობრივად არსებული უფლება- ვალდებულებები, რაც შეიძლება განსხვავდებოდეს ფორმალურად არსებული ურთიერთობისაგან და ქმნიდეს სხვა გარიგებით წარმოშობილი ურთიერთობის საფუძველს.

ამდენად, ყურადღება უნდა გამახვილდეს იმაზე, რომ, საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, სადავო ხელშეკრულებით მხარეები კისრულობდნენ მხოლოდ მიწის ნაკვეთის ნასყიდობას თუ მიზნად ისახავდნენ მშენებლობასა და მშენებლობის შედეგის გადაცემას.

თუ სასამართლო მივა იმ დასკვნამდე, რომ სადავო ხელშეკრულებით მხარეთა შორის წარმოიშვა ნარდობის ხელშეკრულებისათვის დამახასითებელი ურთიერთობა, გამოყენებულ უნდა იქნეს ნარდობის ხელშეკრულების ინსტიტუტი, რადგან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება), კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 632-ე მუხლის თანახმად, მენარდემ პირადად უნდა შეასრულოს სამუშაო მხოლოდ იმ შემთხვევებში, როცა ეს გამომდინარეობს კონკრეტული გარემოებებიდან ან სამუშაოს ხასიათიდან.

განსახილველი ნორმის თანახმად, კვლევას მოითხოვს სს ,,თ-ი 3–ს“ ინტერესი, რომ სამუშაო შეესრულებინა უშუალოდ შპს „ა.დ-ს“, მაგრამ იმ შემთხვევაშიც თუ დავუშვებთ, რომ სს ,,თ-ი–3“ დაეთანხმა სადავო გარიგებას და ამ ურთიერთობაზე გავრცელდა ქვენარდობა და, შესაბამისად, შპს „ა.დ-ის“ მიერ ნაკისრი ვალდებულებები შეიძლება შეესრულებინა შპს „ა-ს“, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 396-ე მუხლი, რომლის თანახმად, მოვალემ თავისი კანონიერი წარმომადგენლის და იმ პირთა მოქმედებისათვის, რომელთაც იგი იყენებს საკუთარ ვალდებულებათა შესასრულებლად, ისეთივე მოცულობით უნდა აგოს პასუხი, როგორც საკუთარი ბრალეული მოქმედების დროს.

ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია მითითებული ნორმის ის ნაწილი, რომლის თანახმად, მოვალე პასუხს აგებს იმ პირთა მოქმედებისათვის, რომელთაც იგი იყენებს საკუთარ ვალდებულებათა შესასრულებლად. განსახილველი ნორმა ხაზს უსვამს ქვენარდობის ხელშეკრულების თავისებურებაზე, რომლის საფუძველზე შემკვეთის მიმართ პასუხისმგებელია არა ქვემენარდე, არამედ მენარდე. განსახილველი ნორმა მიგვითითებს სხვისი ბრალის გამო პასუხისმგებლობაზე.

აქედან გამომდინარე, თუ სააპელაციო სასამართლო მივა იმ დასკვნამდე, რომ სადავო გარიგება თვალთმაქცურია იგი ბათილად უნდა იქნას ცნობილი, ხოლო შპს „ა.დ-ის“ პასუხისმგებლობის საკითხი განისაზღვრება ნარდობის ინსტიტუტის მოთხოვნათა დაცვით.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 251-ე მუხლის თანახმად, თუ სასამართლო დაადგენს გადაწყვეტილების აღსრულების განსაზღვრულ წესსა და ვადას ან მიიღებს ზომებს გადაწყვეტილების აღსრულების უზრუნველსაყოფად, ამის შესახებ მითითებულ უნდა იქნეს გადაწყვეტილებაში.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან არ ირკვევა ვალდებულების შესრულების გადავადების ზემოაღნიშნული წესის გამოყენების წინაპირობები, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მითითებული ნორმა სასამართლოს ანიჭებს დისკრეციულ უფლებამოსილებას, შესაბამისი წინაპირობების არსებობისას დაადგინოს გადაწყვეტილების აღსრულების ვადა. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს ,,ა.დ-ის“ ქონებრივი მდგომარეობა მიუთითებს ამ ნორმის გამოყენების აუცილებლობაზე რის გამოც სასამართლო უფლებამოსილი იყო, სათანადო ფულადი სახსრების მოძიების მიზნით, მოპასუხისათვის ამავე გადაწყვეტილებით დაეწესებინა თანხის გადახდის გონივრული ვადა.

აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ ნაწილში გადაწყვეტილება არ არის დასაბუთებული, არ არის მითითებული შპს ,,ა.დ-ის“ ქონებრივი მდგომარეობა (შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოებები), რაც გახდებოდა გადაწყვეტილების აღსრულების გადავადების საფუძველი. აღნიშნულის გათვალისწინებით შეუძლებელია ამ ნაწილში გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმება. საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ, ზემოაღნიშნული მითითებების გათვალისწინებით, უნდა გამოიკვლიოს მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობა და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცეს დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „თ-ი-3-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე