№ას-1235-1164-2012 7 მარტი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – თ. ძ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „კ.-96“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. ძ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე შპს „კ. 96-ის“ მიმართ მოპასუხისათვის, მის სასარგებლოდ, 2008 წლის 2 ნოემბრიდან 2011 წლის 2 ნოემბრამდე მიუღებელი სარჩოს - 7200 ლარისა და 2011 წლის 2 ნოემბრიდან მოსარჩელის სიცოცხლის ბოლომდე, ყოველთვიურად სარჩოს - 200 ლარის დაკისრების მოთხოვნით შემდეგი საფუძვლებით: სარჩელის თანახმად, მოსარჩელე თ. ძ-ი 1963 წლის 7 მაისიდან 1976 წლის 19 ივნისამდე მუშაობდა კიროვის რაიონის სამშენებლო-სარემონტო კანტორაში მღებავად. 1975 წლის 7 ოქტომბერს სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას, მან მიიღო საწარმოო ტრავმა, რომლის შედეგად, გახდა 100%-ით შრომისუუნარო. 2004 წელს სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის მიხედვით, დაუდგინდა ინვალიდობის პირველი ჯგუფი უვადოდ. მოსარჩელის განმარტებით, კიროვის რაიონის სამშენებლო-სარემონტო კანტორის უფლებამონაცვლე შპს „კ. -96“ შრომითი დასახიჩრებით მიყენებული ტრავმის გამო, ყოველთვიურად უხდიდა მას ხელფასსა და პენსიას შორის სხვაობას 208 მანეთს. 2008 წლის შემდეგ კი, სარჩოს მიცემა შეუწყვიტა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, თ. ძ-მა მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელე კიროვის რაიონის სამშენებლო-სარემონტო ფაბრიკაში მუშაობდა არა 1963 წლიდან 1976 წლამდე, არამედ, ორი თვით - 1975 წლის 10 აგვისტოდან 1975 წლის 10 ოქტომბრამდე. ამასთან, მოსაპუხის განმარტებით, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ვერ დასტურდება, რომ მან შრომის უნარი საწარმოში მიღებული ტრავმის გამო დაკარგა, ამასთან, საწარმო, ფაქტობრივად, აღარ ფუნქციონერებს და, შესაბამისად, სარჩოს გადახდისს ფინანსური შესაძლებლობა არ გააჩნია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილებით თ. ძ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა დაუსაბუთებლობის გამო.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. ძ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილებით თ. ძ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა თ. ძ-ის სარჩელი მოპასუხე შპს „კ. 96-ის“ 2008 წლის 2 ნოემბრიდან 2011 წლის 2 ნოემბრამდე მიუღებელი სარჩოს სახით 7200 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შპს „კ. 96-ს“, თ. ძ-ის სასარგებლოდ, დაეკისრა 2008 წლის 2 ნოემბრიდან 2011 წლის 2 ნოემბრამდე მიუღებელის სარჩოს - 1218 ლარის ანაზღაურება, დანარჩენ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

თ. ძ-ი 1963 წლის 7 მაისიდან 1976 წლის 19 ივნისამდე მუშაობდა კიროვის რაიონის სამშენებლო-სარემონტო კანტორაში მე-5 განრიგის მღებავად;

კიროვის რაიონის სამშენებლო-სარემონტო კანტორაში მღებავად მუშაობის დროს, 1975 წლის 7 ოქტომბერს ,მოსარჩელემ მიიღო ტრავმა , პროფესიული შრომის უნარის 100 %-ით დაკარგვით. სოციალური მომსახურების სააგენტოს გლდანი-ნაძალადევის სოციალური ცენტრის მიერ გაცემული ცნობით დადგენილია, რომ თ. ძ-ი პირველი ჯგუფის ინვალიდია და იღებს პენსიას 80 ლარს;

კიროვის რაიონის სამშენებლო-სარემონტო კანტორის სამართალმემკვიდრე არის შპს „კ. 96“.

საქმეში წარმოდგენილი საგადასახადო უწყისების საფუძველზე პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ 2006 წლამდე შპს „კ. 96“ მოსარჩელეს სარჩოს უხდიდა. 2006 წლის შემდეგ კი, თ. ძ-ს შპს „კ. 96-ის“ სარჩოს გადახდის მოთხოვნით აღარ მიუმართავს.

2008 წლის 2 ნოემბრიდან 2011 წლის ნოემბრამდე მიუღებელი სარჩოს ოდენობა შეადგენს 1218 ლარს.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ 2008 წლის ნოემბრიდან 2011 წლის ნოემბრამდე მიუღებელი სარჩოს ოდენობა შეადგენდა ყოველთვიურად 200 ლარს.

პალატამ მიუთითა, რომ აპელანტმა ვერ წარადგინა მტკიცებულებები, რომლითაც დაადასტურებდა სადავო გარემოებებს.

პალატა დაეყრდნო საქმეში წარმოდგენილ საგადასახადო უწყისებს, საიდანაც ირკვევა, რომ 2006 წლის მდგომარეობით წლიური სარჩოს ოდენობა შეადგენდა 406 ლარს, ანუ სარჩოს თვიური ოდენობა იყო - 33,8 ლარი, რაც იმას ნჲშნავს, რომ სამ წელზე 2008 წლის 2 ნოემბრიდან 2011 წლის 2 ნოემბრამდე მიუღებელი სარჩოს ოდენობა შეადგენს 1218 ლარს, შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი, მოთხოვნის ამ ნაწილში უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

მეორე მოთხოვნასთან დაკავშირებით კი, პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა მტკიცებულება, რომლის საფუძველზეც, შეიძლებოდა დროის ამ მონაკვეთში გაუცემელი სარჩოს დაანგარიშება და სარჩოს დანიშვნა. ამასთან, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოპასუხის იმ განმარტებზე, სადაც ამ უკანასკნელმა აღნიშნა, რომ 2006 წლამდე საქმეში წარმოდგენილ საგადასახადო უწყისებში დაფიქსირებული ოდენობით შპს „კ. 96“ თ.ძ-ს უხდიდა სარჩოს, ხოლო 2006 წლის შემდეგ მოსარჩელეს შპს „ კ. 96 -ის“ სარჩოს მიღებასთან დაკავშირებით აღარ მიუმართავს. მოპასუხის განმარტებით კი, აღნიშნული ცხადყოფდა, რომ თ. ძ-ს შეეძლო, მიემართა შპს “კ. 96-ის“ 2011 წლის 2 ნოემბრიდან მოყოლებული სარჩოს ყოველთვიურად მიღების მოთხოვნით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ძ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. სააპელაციო პალატის მითითება მასზე, რომ აპელანტმა ვერ წარადგინა ზიანის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, არასწორი და დაუსაბუთებელია, ვინაიდან, ძ-მა წარადგინა ყველა მის ხელთ არსებული მტკიცებულება, ხელფასის ოდენობის შესახებ მტკიცებულების წარდგენა კი, მისი შუამდგომლობის საფუძველზე, მოწინააღმდგე მხარეს დაევალა, თუმცა მან, დაუსაბუთებელი მიზეზის გამო, აღნიშნული მტკიცებულება არ წარადგინა. შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 136-ე მუხლის საფუძველზე, კასატორი უნდა გათავისუფლებულიყო მტკიცების ტვირთისაგან და აღნიშნული გარემოება დამტკიცებულად მიჩენეულიყო. ამასთან, კასატორის მითითებით, თუ სასამართლო ხელფასის ოდენობას, 200 ლარს, დამტკიცებულად არ მიიჩნევდა, საქმეში წარმოდგენილი საგადასახადო უწყისებით მაინც უნდა ეხელმძღვანელა. კასატორი მიუთითებს, აგრეთვე, იმაზე, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საწარმო ზიანის ანაზღაურების მოვალეობისაგან შეიძლება გათავისუფლდეს მხოლოდ საწარმოს გაკოტრების ლიკვიდაციის ან დაზარალებული პირის ჯანმრთელობის დაზიანების ხარისხის შემცირებისას. ამ შემთხვევაში კი არცერთ ამ შემთხვევას ადგილი არ აქვს. შესაბამისად, არ არსებობდა სარჩოს გადახდის ვალდებულებისაგან გათავისუფლების რაიმე საფუძველი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. ძ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ:

ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა;

ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის (მოსარჩელის) მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენს საწარმო ტრავმის (100%-იანი შრომისუნარიანობის დაკარგვის) შედეგად მოპასუხის მიერ წარმოშობილი ვალდებულების შესრულება, რაც მხარეთა შორის დავას არ იწვევს, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ კიროვის რაიონის სარემონტო-სამშენებლო კანტორაში მღებავად მუშაობის დროს 07.10.1975 წელს მოსარჩელემ მიიღო ტრავმა, პროფესიული შრომის უნარის 100% -ით დაკარგვით.

კიროვის რაიონის სამშენებლო-სარემონტო კანტორის სამართალმემკვიდრე გახდა შპს ,,კ. 96”.

ტრავმის შედეგად წარმოშობილ ვალდებულებას მოპასუხე ახორციელებდა 2007 წლის ბოლომდე.

კონკრეტულ შემთხვევაში, დავას იწვევს საკითხი იმის თაობაზე, უნდა დაეკისროს თუ არა მოპასუხეს (შპს „კ. 96“) გადაუხდელი თანხის მოსარჩელისათვის (თ. ძ-ის) გადახდა და შემდეგ ყოველთვიურად ვალდებულების შესრულება რამდენით უნდა განისაზღვროს.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ამ ურთიერთობაზე ვრცელდება იმ დროს მოქმედი 2007 წლის 24 მარტის საქართველოს მთავრობის №53 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“ (ძლადაკარგულია საქართველოს მთავრობის 03/01/2013 N 45 დადგენილებით). ამ წესის პირველი მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საწარმოში, დაწესებულებასა და ორგანიზაციაში (შემდგომში – დამსაქმებელი), ორგანიზაციულსამართლებრივი ფორმის მიუხედავად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ამ წესით, საქართველოს შრომის კოდექსითა და სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში.

აღნიშნული დადგენილებით ახლებურად მოწესრიგდა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის ზიანის ანაზღაურების წესი, რომლის თანახმად, სხეულის დაზიანებითა და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს განზრახ ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით.

იმის გათვალისწინებით, რომ სადავოს არ წარმოადგენს ტრავმის შედეგად მოსარჩელის 100%-ით შრომისუნარიანობის დაკარგვა და შპს „კ. 96“-ის მიერ 2007 წლის ბოლომდე ვალდებულების შესრულების ფაქტი (რაც დადგენილია სააპელაციო სასამართლოს მიერ, რომლის საწინააღმდეგო საკასაციო პრეტენზია არ არის წარმოდგენილი), საკასაციო პალატის აზრით, შპს „კრანისი 96-ს“ უნდა დაეკისროს ვალდებულების შესრულება, როგორც 2008 წლის ნოემბრიდან 2011 წლის ნოებრამდე მიუღებელი სარჩოს გადახდით, ასევე – 2011 წლის 2 ნოებრიდან თ. ძ-ის სიცოცხლის ბოლომდე ყოველთვიური სარჩოს სახით.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. მაგრამ, როგორც აღინიშნა, დავას ასევე იწვევს მოპასუხისთვის დასაკისრებელი თანხის ოდენობა.

ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, მნიშვნელოვანია, პასუხი გაეცეს შემდეგ კითხვებს: რამდენს უხდიდა მოპასუხე საწარმო კასატორს 2007 წლამდე? რამდენ ხელფასს უხდის საწარმო კასატორის პროფესიის მუშა-მოსამსახურეს 2008 წლის ნოემბრის პერიოდიდან არსებული მდგომარეობის გათვალისწინებით? ამ კითხვებით გათვალისწინებული ფაქტების დასადგენად პასუხი უნდა გაეცეს პროცესუალური შინაარსის კითხვას: შეიძლება თუ არა თ. ძ-ი განთავისუფლდეს მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან სსსკ- 136-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად.

პირველ კითხვასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ საქმეში წარმოდგენილ N18 საგადასახადო უწყისის თანახმად, 2006 წლის მდგომარეობით წლიური პენსიის (სარჩოს) ოდენობა განისაზღვრებოდა 406 ლარით, რაც თვეში შეადგენდა 33.8 ლარს.

აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების საწინააღმდეგოდ კასატორმა არ წარმოადგინა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ეს ფაქტობრივი გარემოება სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, კერძოდ, მითითებული ნორმის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

ზემომითითებული დანარჩენ კითხვებთან მიმართებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების დაუდგენლობა ან არასათანადოდ დადგენა და შეფასება.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა, უპირველეს ყოვლისა, ყურადღებას ამახვილებს კასატორის იმ პრეტენზიებზე, რომლებიც ეხება პროცესუალურ დარღვევებს, კერძოდ, კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 136-ე მუხლის მე-5 ნაწილი და არ გაათავისუფლა იგი მტკიცების ტვირთისაგან. საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ მის მიერ აღძრული შუამდგომლობა თ. ძ-ის სამუშაოს მსგავს თანამდებობაზე არსებული სახელფასო განაკვეთის თაობაზე დააკმაყოფილა სასამართლომ, თუმცა მოპასუხემ არ წარმოადგინა სათანადო მტკიცებულებები და არც საპატიო გარემოებებზე მიუთითა.

აღნიშნულთან მიმართებით საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა მოსარჩელის მიერ აღძრული შუამდგომლობა და შუამდგომლობაში მითითებული ფაქტების დასადასტურებლად მოპასუხის მიერ წარმოსადგენი მტკიცებულებების ვალდებულება, კერძოდ, მტკიცების საგნის გათვალისწინებით, მოსარჩელის მიერ აღძრულ შუამდგომლობაში საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა გააჩნია იმ გარემოებების დადასტურებას, რომლებიც ეხებოდა 2008 წლის ნომებრის პერიოდიდან აღნიშნულ თანამდებობაზე ხელფასის ოდენობის თაობაზე მტკიცებულების გამოთხოვას.

სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო მოპასუხის ახსნა-განმარტებას, რომლის თანახმად, შეუძლებელი იყო მოსარჩელის წარმომადგენლის მიერ შუამდგომლობაში მოთხოვნილი სხვა დოკუმენტაციის (რომელიც შეეხებოდა 1975 წლისათვის და შემდგომ წლებში მოსარჩელის მიერ დაკავებულ თანამდებობას და ხელფასის ოდენობას) წარდგენა, იმ მიზეზით, რომ ასეთი სახის დოკუმენტაცია საწარმოს არქივში არ ინახებოდა ...(ტომი 1; ს.ფ. 121). საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ შენიშნავს, რომ განსახილველ შუამდგომლობაში არსებითი მნიშვნელობა გააჩნია 2008 წლის ნომებრის პერიოდიდან აღნიშნულ თანამდებობაზე ხელფასის ოდენობის თაობაზე მტკიცებულების წარმოდგენას ან მისი წარუდგენლობის მიზეზებს.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 136-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, თუ წერილობითი მტკიცებულების წარდგენაზე არასაპატიო მიზეზით უარს ამბობს ერთ-ერთი მხარე, რომელიც არ უარყოფს, რომ მტკიცებულება მის ხელთაა, სასამართლოს შეუძლია, მტკიცებულების გამოთხოვის შესახებ შუამდგომლობის აღმძვრელი პირი გაათავისუფლოს იმ ფაქტის მტკიცების ტვირთისაგან, რომელიც ამ მტკიცებულებით უნდა დაედასტურებინა და ასეთი ტვირთი გადააკისროს მხარეს, რომელიც უარს ამბობს წერილობითი მტკიცებულების წარდგენაზე.

განსახილველი ნორმა ითვალისწინებს მტკიცების ტვირთის განაწილების პროცესუალურ საშუალებას, რომლის თანახმად მტკიცების ტვირთი შეიძლება, დაეკისროს იმ მხარეს, რომელსაც არ ევალება სადავო ფაქტის დადასტურება. მითითებული ნორმის განმარტებისათვის საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა აქვს ამ ნორმით განსაზღვრულ მიზანს, რაც გამოიხატება მტკიცებულებების წარდგენის უზრუნველყოფაში იმ მხარისაგან, რომელთანაც ინახება, კონკრეტულ შემთხვევაში, წერილობითი მტკიცებულება, მაგრამ მისთვის არ არის ხელსაყრელი მათი სასამართლოში წარდგენა, რადგან ამ მტკიცებულებით შეიძლება დადასტურდეს მისთვის არასასურველი ფაქტი.

საკასაციო პალატის აზრით, მოპასუხის წერილობითი (ტომი 1; ს.ფ. 121) თუ სხვაგვარი განმარტება (სააპელაციო სასამართლოს სხდომის ოქმის ჩანაწერი 13.38.04 – 13.38.59) არ შეიძლება მივიჩნიოთ ამ მტკიცებულებების წარუდგენლობის საპატიო მიზეზად. საქმეში არსებულ (ტომი 1; ს.ფ. 121) წერილში მითითებულია მოსამართლის მიერ მტკიცებულებათა გამოთხოვის თაობაზე შუამდგომლობის შესრულების შეუძლებლობაზე, რაზეც ხელი თვითონ მოპასუხე მხარემ მოაწერა, კერძოდ, შპს „კ. 96-ის“ დირექტორმა ი. ჩ-მა. ამდენად, პროცესში მონაწილე მხარის მიერ შედგენილი წერილი (შუამდგომლობის პასუხად შექმნილი დოკუმენტი), რომელშიც აღნიშნულია, რომ მას არ მოეპოვება წარმოსადგენი მტკიცებულებები, არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს მტკიცებულებების წარუდგენლობის საპატიო მიზეზის დასადასტურებლად.

საქმეში არსებული მასალებიდან ირკვევა, რომ, სასამართლოების მიერ არაერთხელ მიმართვის მიუხედავად, მოპასუხე უთითებდა მხოლოდ მის მიერ ამ მტკიცებულებების წარდგენის შეუძლებლობაზე, მაგრამ ეს ფაქტი არ დასტურდება.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 136-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად იმისათვის, რომ სასამართლომ გადააკისროს მტკიცების ტვირთი მხარეს, რომელსაც არ ევალება სადავო ფაქტის დადასტურება, აუცილებელია, არსებობდეს ორი წინაპირობა:

პირველი, მხარე არ უნდა უარყოფდეს, რომ მტკიცებულება მის ხელთაა და, მეორე, იგი წერილობითი მტკიცებულების წარდგენაზე არასაპატიო მიზეზით უარს უნდა ამბობდეს. მხოლოდ ამ პირობების არსებობისას შეუძლია სასამართლოს მტკიცებულების გამოთხოვის შესახებ შუამდგომლობის აღმძვრელი პირი გაათავისუფლოს იმ ფაქტის მტკიცების ტვირთისაგან, რომელიც ამ მტკიცებულებით უნდა დაედასტურებინა და ასეთი ტვირთი გადააკისროს მხარეს, რომელიც უარს ამბობს წერილობითი მტკიცებულების წარდგენაზე.

ამდენად, მითითებული ნორმა არეგულირებს ისეთ სიტუაციას, რომლის თანახმად, მტკიცებულება, რომლითაც მხარეს ევალება მის მიერ მითითებული ფაქტის დადასტურება, ამავე მხარის შუამდგომლობის მიხედვით, გააჩნია მეორე მხარეს. მხოლოდ შუამდგომლობის აღმძვრელი პირის მითითება ქმნის ვარაუდს, რომ პროცესუალურ მოწინააღმდეგეს გააჩნია მისთვის საჭირო მტკიცებულება. ამ ვარაუდის გაქარწყლების საფუძველია პროცესუალური მოწინააღმდეგის უარყოფა ამ მტკიცებულების მასთან არსებობის თაობაზე. მაგრამ კონკრეტული დავის გადაწყვეტისას მნიშვნელობა ენიჭება იმას, რომ პროცესუალურ მოწინააღმდეგეს წარმოადგენს კერძო სამართლის იურიდიული პირი, რომელსაც დაევალა სხვადასხვა გარემოებებთან ერთად, ასევე 2008 წლის ნოემბრიდან პერიოდში ( შუმადგომლობაში მოთხოვნილია 1975 წლის 7 დეკემბრიდან სარჩელის შეტანის დრომდე პერიოდი, თუმცა, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს 2008 წლის 2 ნოემბრიდან პერიოდს) მოსარჩელის თანამდებობაზე ხელფასის ოდენობის თაობაზე მტკიცებულების წარმოდგენა ან, თუ ასეთი თანამდებობა აღარ არსებობს, შესაბამისი მტკიცებულება (საშტატო განრიგი და ა.შ.). ამდენად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კონკრეტული დავის თავისებურებიდან გამომდინარე, მოპასუხე საწარმოში (შპს „კ. 96“) დასაქმებულ მუშა-მოსამსახურეთა თანამდებობებისა და მათი ხელფასების თაობაზე ინფორმაციის არსებობის ვარაუდს ქმნის არა მოსარჩელის მითითებები, არამედ ორგანიზაციულსამართლებრივი ფორმის საქმიანობის სპეციფიკა, შესაბამისად, ივარაუდება, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული დოკუმენტაცია გააჩნია შპს „კ. 96-ს“, რომლის საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი აკისრია ამ უკანასკნელს.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ მოპასუხე სამეწარმეო იურიდიული პირია, რომლის საქმიანობის განხორციელება დამოკიდებულია შიდა ორგანიზაციულ საკითხებზე. ამდენად, თავისი საქმიანობის განხორციელებისას დიდი ალბათობით მას უნდა გააჩნდეს დასაქმებულ მუშათა საშტატო ერთეულებისა და სახელფასო განაკვეთების შესახებ ცნობები. შესაძლებელია, მას არ გააჩნდეს 1975 წლიდან არსებული მონაცემები, მაგრამ 2008 წლის ნომებრის პერიოდიდან, რაც მნიშვნელოვანია დავის გადაწყვეტისათვის, დიდი ალბათობით მას უნდა გააჩნდეს. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე ორგანიზაცია არ ფუნქციონირებს, ან მას არ ჰყავს მოსარჩელის პროფესიის მუშა-მოსამსახურე, უნდა დასტურდებოდეს შესაბამისი მტკიცებულებებით (მაგალითად, საშტატო განრიგი და სხვა) და არა მისი წერილით (ტომი 1; ს.ფ. 121). აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ არ შეიძლება მოპასუხე გათავისუფლდეს ვალდებულების შესრულებისაგან თუნდაც მას საქმიანობა ჰქონდეს შეჩერებული.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა განუსაზღვროს მოპასუხეს ზემოთ მითითებული განმარტებების მიხედვით საქართველოს სამოქალაქო საპროცესოს კოდექსის 136-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული წინაპირობები და შედეგები, მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადგენისათვის წარმოსადგენი მტკიცებულებების თაობაზე, ხოლო მათი წარმოდგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში შესაბამისი დამადასტურებელი მტკიცებულებები. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე მხარე ვერ დაადასტურებს ამ მტკიცებულებების წარუდგენლობის საპატიო მიზეზს, მოსარჩელე უნდა გათავისუფლდეს ამ მტკიცებულებებით დასადასტურებელი ფაქტების მტკიცებისაგან.

საკასაციო პალატა, ასევე ყურადღებას ამახვილებს თ. ძ-ის მეორე მოთხოვნაზე, რომელიც ეხება 2011 წლის 2 ნოემბრიდან თ. ძ-ის სიცოცხლის ბოლომდე ყოველთვიურად სარჩოს სახით 200 ლარის დაკისრებას.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის ორივე მოთხოვნა ეხება პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებას. ამდენად, წარსულში არსებული გადასახდელი თანხის ოდენობასთან ერთად,ვალდებულ პირს უნდა დაეკისროს მომავალში პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულების შესრულება ზემოაღნიშნული სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძვლების გათვალისწინებით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ. ძ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში და აღნიშნულ ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე