საქმე №ას-1653-1550-2012 15 აპრილი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები – მ., გ. და ნ. შ-ები (მოპასუხეები)
მოწინააღმდეგე მხარე – რ. ს-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილებები – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და 20 ნოემბრის დამატებითი გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
რ. ს-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ., გ. და ნ. შ-ების მიმართ მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებული დაბა წყნეთში, ჭ-ის ქ.№30-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობების ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:
დაბა წყნეთში, ჭ-ის ქ.№30-ში მდებარე მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობების 2/3 იდეალური წილის სახით ეკუთვნის მოსარჩელეს, ½ კი – მოპასუხეთა მამას, აწ გარდაცვლილ დ. შ-ას.
მხარეთა წილების ნატურით გაყოფა შესაძლებელია. მეტიც, ფაქტობრივად, მათ შორის როგორც მიწა, ისე სახლი წლების განმავლობაში გაყოფილია, თუმცა მოპასუხე უარს აცხადებს საზიარო უფლების გაუქმებაზე.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ ქონების გაყოფის შედეგად მათი კუთვნილი უძრავი ნივთის ღირებულება შემცირდება. აღნიშნული კი, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის თანახმად, დაუშვებელია და ზიანს მიაყენებს მხარეს. აღსანიშნავია, რომ რ. ს-ემ უკანონოდ მოახდინა თანასაკუთრებაში არსებული ნაგებობის რეკონსტრუქცია, რისთვისაც მოპასუხეთა თანხმობა არ გააჩნდა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 22 სექტემბრის საოქმო განჩინებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტებაზე, ამავე თარიღის გადაწყვეტილებით კი რ. ს-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა საქალაქო სასამართლოს როგორც საოქმო განჩინება, ისე გადაწყვეტილება, რ. ს-ის შუამდგომლობა სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შესახებ დაკმაყოფილდა, რ. ს-ის დაზუსტებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა, ერთი მხრივ, რ. ს-ისა და, მეორე მხრივ, მ., გ. და ნ. შ-ების საზიარო უფლება ქ.თბილისში, დაბა წყნეთში, რ-ის ქ.№30-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე აღნიშნული უძრავი ქონების აუქციონის წესით რეალიზაციის გზით და ამონაგები თანხა მხარეებს შორის განაწილდა მათი წილების პროპორციულად, კერძოდ, რ. ს-ეს მიეკუთვნა თანხის 2/3, ხოლო მ., გ. და ნ. შ-ებს – 1/3 ნაწილი შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლის მეოთხე ნაწილით და მიიჩნია, რომ ქონების ნატურით გაყოფის შეუძლებლობის დადგენის პირობებში საზიარო უფლების გაუქმება უძრავი ქონების აუქციონის წესით რეალიზაციის გზით არ წარმოადგენს სარჩელის შეცვლას და დასაშვებია სამართალწარმოების ნებისმიერ სტადიაზე, მიუხედავად მოპასუხის თანხმობისა.
პალატის მითითებით, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის პირველი, მეორე ნაწილების შესაბამისად, საზიარო უფლების გაუქმება ნივთის აუქციონზე რეალიზაციის გზით არ წარმოადგენს მესაკუთრის უპირობო უფლებას. აღნიშნულ უფლებას მესაკუთრე იძენს მხოლოდ მას შემდეგ, რაც სარწმუნოდ დაადასტურებს ნივთის ნატურით გაყოფის შეუძლებლობას.
ამდენად, საზიარო უფლების გაუქმება წარმოადგენს მოსარჩელის მოთხოვნას, რომლის დისპოზიციური უფლებამოსილება – შეარჩიოს საზიარო უფლების გაუქმების კონკრეტული საშუალება, შეზღუდულია მატერიალური კანონმდებლობით. მას შემდეგ რაც სასამართლო სარწმუნოდ დაადგენს ნივთის ნატურით გაყოფის შეუძლებლობას, მოსარჩელის მოთხოვნის დაზუსტება იმგვარად, რომ ქონების ნატურით გაყოფის შეუძლებლობის პირობებში საზიარო უფლების გაუქმება მოხდეს ქონების აუქციონზე რეალიზაციის გზით, არ წარმოადგენს სარჩელის საფუძვლის ან საგნის შეცვლას. აღნიშნული სხვა არაფერია, თუ არა მოთხოვნის დაზუსტება, უფრო მეტიც, მითითებული მოთხოვნის დაზუსტებაზე უარი ანუ მითითებული მოთხოვნის სასარჩელო მოთხოვნის შეცვლად დაკვალიფიცირება გამოიწვევს სამართალწარმოებათა დუბლირებას, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარე ნაცვლად იმავე სამართალწარმოებაში სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტებისა, ვალდებული იქნება, აღძრას ახალი სარჩელი იმავე მოთხოვნით არა ნატურით გაყოფის, არამედ ქონების აუქციონზე რეალიზაციის გზით.
პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოთხოვნა ერთია - საზიარო უფლების გაუქმება, ხოლო მისი განხორციელების მატერიალურ-სამართლებრივი საშუალებებია ნატურით გაყოფა და რეალიზაცია. შესაბამისად, ერთსა და იმავე მოთხოვნის პირობებში მოთხოვნის დაკმაყოფილების წესის დაზუსტება სასარჩელო მოთხოვნის შეცვლად ვერ ჩაითვლება.
სასამართლომ დაადგინა, რომ რ. ს-ისა და დ. შ-ას სახელზე საერთო თანასაკუთრების უფლებით აღრიცხულ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით შეუძლებელია.
თბილისის საქალაქო სასამართლომ ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმების შეუძლებლობის ფაქტი დაადგინა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 27 ივნისის დასკვნის საფუძველზე.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მითითებული დასკვნა, ვინაიდან მიწის ნაკვეთზე საზიარო უფლების გაუქმებისას იდეალური წილის შესაბამისი რეალური წილის გამოყოფა უნდა განხორციელდეს არა მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობა-ნაგებობის შიდა ფართების დაანგარიშების გზით, არამედ საჯარო რეესტრის ამონაწერის შესაბამისად მიწის ნაკვეთის წილობრივი გადანაწილებისა და საერთო თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე განაშენიანების ფართის მხედველობაში მიღებით. სწორედ აღნიშნული საფუძვლით, სააპელაციო პალატამ 2012 წლის 1 თებერვლის განჩინებით დანიშნა განმეორებითი საინჟინრო ტექნიკური ექსპერტიზა.
ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 22 მაისის დასკვნის მიხედვით, წყნეთში, ჭ-ის ქ.№30-ში რ. ს-ესა და შ-ების ოჯახს დაკავებული აქვს მიწის ნაკვეთი, რომლის საერთო ფართი შეადგენს 1151,0 კვ.მ-ს (რაც 80 კვ.მ მეტია საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ ფართზე).
წყნეთში, ჭ-ის ქ.№30-ში მდებარე სახლთმფლობელობიდან რ. ს-ეს მთლიანი მიწის ნაკვეთიდან დაკავებული აქვს 530 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელზეც განთავსებულია მის მიერ ფაქტობრივად დაკავებული შენობა-ნაგებობები. შ-ების ოჯახს დაკავებული აქვს 515 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, სადაც მდებაროებს მათ მიერ ფაქტობრივად დაკავებული შენობა-ნაგებობები, ხოლო 106 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე – საერთო სარგებლობის შენობა-ნაგებობა, რომელშიც პირველი სართული დაკავებული აქვს შ-ების ოჯახს, ხოლო მეორე და მანსარდის სართული – რ. ს-ეს.
ექსპერტების მითითებით, იმ შემთხვევაში, თუ მხარეთა სარგებლობაში დარჩება მათ მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართი შენობა-ნაგებობებში, მთლიანი მიწის ნაკვეთის გამიჯვნა მხარეთა კუთვნილი იდეალური წილების შესაბამისად შეუძლებელია, ვინაიდან საერთო სარგებლობაში დარჩება 106 კვ.მ განაშენიანებული მიწის ნაკვეთი.
ამდენად, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ რ. ს-ეს 2/3 იდეალური წილის შესაბამისად, მიწის ნაკვეთიდან ეკუთვნის 767 კვ.მ, თუმცა, რეალურად, დაკავებული აქვს 530 კვ.მ, ხოლო შ-ების ოჯახს 1/3 იდეალური წილის შესაბამისად, მიწის ნაკვეთიდან ეკუთვნის 384 კვ.მ, თუმცა, რეალურად, დაკავებული აქვს 515 კვ.მ.
სამოქალაქო კოდექსის 149-ე მუხლის, 150-ე მუხლის, 171-ე მუხლის თანახმად, პალატამ მიზანშეწონილად მიიჩნია, ყურადღება გაამახვილოს ისეთ სამართლებრივ საკითხზე, როგორიცაა ნივთზე არსებული საკუთრების უფლების გავრცელების ფარგლები მის არსებით შემადგენელ ნაწილზე.
პალატა მიიჩნევს, რომ ძირითად ნივთზე არსებული უფლებრივი მდგომარეობა ვრცელდება მის არსებით შემადგენელ ნაწილზეც. შესაბამისად, ძირითად ნივთზე თანასაკუთრების უფლებრივი პროპორციის რეჟიმში ექცევა მისი არსებითი შემადგენელი ნაწილიც. ნიშანდობლივია, რომ შენობა-ნაგებობა მიწის არსებითი შემადგენელი ნაწილია და არა პირიქით, შესაბამისად, მიწაზე არსებულ წილობრივ პროპორციას ვერ ცვლის მიწის ნაკვეთზე შენობა-ნაგებობების მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართი, რაც იმას ნიშნავს, რომ მიწის ნაკვეთზე, საჯარო რეესტრის ამონაწერის შესაბამისად, საკუთრების უფლებას 1/3 – 2/3 წილობრივ მონაწილეობას, საცილოს ვერ ხდის თანამესაკუთრეთა მიერ საერთო თანასაკუთრების მიწის ნაკვეთზე განაშენიანების ფართის 1/2-1/2 წილობრივი პროპორციით დაკავება. აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ საერთო თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრემ, რომლის სახელზეც საკუთრების უფლებით, საერთო თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის 1/3 ნაწილი ირიცხება, მიწის ნაკვეთის ½ ნაწილის დაკავებით რეალურად ამავე მიწის ნაკვეთის 2/3 ნაწილის მესაკუთრის უფლება შეამცირა.
სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 955-ე მუხლების ერთობლივი ანალიზის შედეგად, პალატამ მიიჩნია, რომ რ. ს-ეს აქვს საერთო თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის – 2/3 ნაწილის, ხოლო შ-ების ოჯახს 1/3 ნაწილის პროპორციული ნაყოფის მიღების ლეგიტიმური უფლება. მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის უფლებრივ ნაყოფში კი იგულისხმება საკუთარი წილის პროპორციულად მიწის ნაკვეთის ფლობა, სარგებლობა და განკარგვა. საზიარო უფლების გაუქმებაც სწორედ ამ უფლებრივი ნაყოფით სარგებლობას ემსახურება. შესაბამისად, მაშინ, როდესაც თანამესაკუთრე 2/3 წილობრივი მონაწილეობით, ვერ იღებს თავისი წილობრივი მონაწილეობის შესაბამის უფლებრივ ნაყოფს, უფლებამოსილია, მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება და მისთვის იდეალური წილის შესაბამისი რეალური წილის გამოყოფა. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 22 მაისის დასკვნის მიხედვით, იმ შემთხვევაში, თუ მხარეთა სარგებლობაში დარჩება მათ მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართები შენობა-ნაგებობებში, მთლიანი მიწის ნაკვეთის გამიჯვნა მხარეთა კუთვნილი იდეალური წილების შესაბამისად, შეუძლებელია, ვინაიდან საერთო სარგებლობაში დარჩება 106 კვ.მ ფართის მქონე განაშენიანებული მიწის ნაკვეთი.
პალატის განმარტებით, საზიარო უფლების გაუქმება კანონით გარანტირებული უფლებაა. იგი მესაკუთრის აბსოლუტურ უფლებათა რანგშია აყვანილი იმ თვალსაზრისით, რომ საზიარო უფლების გაუქმების მოთხოვნა ხანდაზმულობის ვადას არ ექვემდებარება, ამასთან, პატივსადები ინტერესის არსებობის შემთხვევაში მისი მოთხოვნა მაშინაც შეიძლება, როდესაც შეთანხმებით საზიარო უფლების გაუქმების მოთხოვნის უფლება სამუდამოდ ან განსაზღვრული ვადით გამორიცხულია.
ამდენად, კანონმდებლის ნება ნათელი და ცალსახაა. საზიარო უფლების მქონეს ნებისმიერ დროს შეუძლია, მოითხოვოს თავისი იდეალური წილის რეალურად გამოყოფა. ერთადერთი შეზღუდვა, რასაც კანონმდებელი აღნიშნული უფლების რეალიზაციის მიზნებისათვის აწესებს არის ის, რომ საზიარო უფლების მქონე პირის უფლებით, გააუქმოს საზიარო საკუთრება, არ უნდა შეილახოს სხვა თანაზიარი მესაკუთრის საკუთრების უფლების ხელშეუვალობა. სწორედ ამიტომ, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი ნატურით გაყოფის გზით საზიარო უფლების გაუქმებას დასაშვებად მიიჩნევს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საზიარო საგანი შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე.
ამდენად, დაუშვებელია საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით, თუ შეუძლებელია ყველა თანამესაკუთრის საკუთრების უფლების ღირებულების შენარჩუნება საკუთარი იდეალური წილის შესაბამისად. მხოლოდ ერთი თანამესაკუთრის იდეალური წილის იმგვარი გამოყოფა, რომლითაც დაცულია ამ უკანასკნელის საზიარო საგნის გაყოფამდე არსებული მდგომარეობა (ღირებულება), საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის კონტექსტში ლეგიტიმურს არ ხდის, თუ დაცული და შენარჩუნებული არ არის სხვა თანამესაკუთრეთა იდეალური წილის მდგომარეობა (ღირებულება).
სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლისა და 173-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მესაკუთრე თავის ქონებასთან მიმართებით თავისუფალია, მაგრამ მისი უფლებამოსილებანი შესაძლოა, შეზღუდული იყოს ან კანონით, ან ხელშეკრულებით. მესაკუთრის მოქმედებით არ უნდა ილახებოდეს მეზობლების ან მესამე პირთა უფლებები. მოცემულ შემთხვევაში საკუთრების ბუნებიდან (საზიარო საკუთრებიდან) გამომდინარე, ნივთით სარგებლობის თავისუფლება გარკვეულწილად იზღუდება, რაც სხვა თანამესაკუთრეთა არსებობით და მათი ინტერესების გათვალისწინებითაა გამოწვეული.
როგორც ზემოთ აღინიშნა, საზიარო უფლების ნატურით გაყოფისათვის აუცილებელი წინაპირობა საგნის ღირებულების გარეშე ერთგვაროვან ნაწილებად გაყოფის შესაძლებლობაა. ამ წინაპირობის არარსებობა კი, გამორიცხავს მოცემული სასარჩელო მოთხოვნის კანონიერებას. თუმცა, საზიარო საგნის ნატურით გამიჯვნის შეუძლებლობა არ უკარგავს პირს უფლებას, საზიარო საგანზე საკუთრების უფლება დაიცვას კანონით გათვალისწინებული სხვა წესით – საზიარო საგნის გაყიდვის შედეგად ამ უფლების გაუქმებით.
მოცემულ შემთხვევაში, ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 22 მაისის დასკვნაში მითითებულია, რომ „თუ საერთო სარგებლობის განაშენიანების ფართი და მასზე განთავსებული შ-ების ოჯახის მიერ ფაქტიურად დაკავებული ოთახები გამოეყოფა რ. ს-ეს, ამ შემთხვევაში, მთლიანი მიწის ნაკვეთის გამიჯვნა შესაძლებელი იქნება სრული იზოლირებით, ისეთი სახით, როგორც ეს დანართ №2-ზე არის ნაჩვენები”. სასამართლოს მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ ხსენებული დასკვნის შესაბამისად, ექსპერტმა დასაშვებად მიიჩნია რ. ს-ის მიერ ფაქტობრივად დაკავებული განაშენიანების ფართის რეალური გამოყოფა, პალატამ აღნიშნული გაყოფა არ მიიჩნია საზიარო საგნის ნატურით იმგვარ გაყოფად, რომელსაც სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი და სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკა უშვებს. მოცემულ შემთხვევაში აღნიშნული გაყოფით დაცულია რ. ს-ის ინტერესი საზიარო საგნის ნატურით გაყოფასთან დაკავშრებით, თუმცა, არსებითად მცირდება შ-ების ოჯახის წილის ღირებულება, რაც ქონების ნატურით გაყოფას იმთავითვე გამორიცხავს. ამგვარი გაყოფა შესაძლებელი იქნებოდა მხოლოდ შ-ების ოჯახის მიერ 106 კვ.მ საერთო სარგებლობის ფართის რ. ს-ისათვის დათმობის გზით, რაზეც აპელანტებმა სააპელაციო წესით საქმის განხილვის ეტაპზე კატეგორიული უარი განაცხადეს.
სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 957-ე მუხლის მესამე ნაწილით და მიუთითა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 22 მაისის დასკვნაზე, რომლის მიხედვით 106 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე განთავსებულია საერთო სარგებლობის შენობა-ნაგებობა, რომელშიც პირველი სართული დაკავებული აქვს შ-ების ოჯახს, ხოლო მეორე და მანსარდის სართული – რ. ს-ეს. ამდენად, შ-ების ოჯახის თანხმობის გარეშე, აღნიშნული 106 კვ.მ მიწის ნაკვეთის რ. ს-ისათვის გადაცემა არსებითად ხელყოფს შ-ების ოჯახის კანონისმიერ უფლებას, არ შემცირდეს სარგებლობის უფლება მათი თანხმობის გარეშე საერთო სარგებლობაში არსებულ ფართზე და მათი წილის ღირებულება ქონების ნატურით გაყოფის გზით. უფრო მეტიც, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ მართალია, განაშენიანების ფართთან ერთად 106 კვ.მ მიწის ნაკვეთის რ. ს-ისათვის მიკუთვნება სწორედაც, რომ შ-ების საკუთრების უფლების დაცვის მიზნებისათვის არ მოხდა, თუმცა, პალატას კიდეც, რომ აღნიშნული ფართი რ. ს-ისათვის გამოეყო, აპელანტისათვის იდეალური წილის შესაბამისად რეალური წილის გამოყოფა მაინც ვერ მოხერხდებოდა მიწის ნაკვეთის თანამესაკუთრეთა მიერ იმ ფაქტობრივად დაკავებული განაშენიანების ფართის გათვალისწინებით, რაც ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 22 მაისის დასკვნაშია ასახული (რ. ს-ეს 2/3 იდეალური წილის შესაბამისად, მიწის ნაკვეთიდან ეკუთვნის 767 კვ.მ, თუმცა, რეალურად, დაკავებული აქვს 530 კვ.მ, ხოლო შ-ების ოჯახს 1/3 იდეალური წილის შესაბამისად, მიწის ნაკვეთიდან ეკუთვნის 384 კვ.მ, თუმცა, რეალურად, დაკავებული აქვს - 515 კვ.მ).
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 ნოემბრის დამატებითი გადაწყვეტილებით რ. ს-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების პირობებში მ., ნ. და გ. შ-ებს დაეკისროთ პირველი ინსტანციის სასამართლოში რ. ს-ის მიერ გაწეული ექსპერტიზის საფასურის – 878.21 ლარის ანაზღაურება.
სააპელაციო სასამართლოს როგორც ძირითადი, ისე დამატებითი გადაწყვეტილება მ., გ. და ნ. შელიებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მათი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების შემთხვევაში სასამართლო ხარჯების მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლის მეოთხე ნაწილი და აღნიშნული ნორმის განმარტებისას ასევე არასწორად შეაფასა სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი არსი, როდესაც მიიჩნია, რომ რ.ს-ის მიერ დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნა წარმოადგენდა ნივთის მაგივრად მისი ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნას, შესაბამისად, მითითებული ვერ ჩაითვლებოდა მოთხოვნის შეცვლად. სასამართლოს ასეთი მსჯელობა მიუღებელია, ვინაიდან სარჩელის საგანს წარმოადგენდა მხარისათვის ქონების ან მისი ღირებულების მიკუთვნება.
სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო კასატორების მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები, არ იმსჯელა რეალურად არსებულ მდგომარეობაზე, რის შედეგადაც მიიღო ისეთი გადაწყვეტილება, რომლის აღსრულებაც სამართლებრივი თვალსაზრისით უკანონოა. საჯარო რეესტრის ამონაწერი არ ასახავს თანამესაკუთრეების მფლობელობაში დღეისათვის არსებული ქონების რეალურ ოდენობას, სამართლებრივი თვალსაზრისით არ განსაზღვრავს მხარეთა საკუთრებას სადავო ქონებასთან მიმართებით, რაც ასევე გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.
სააპელაციო სასამართლომ ზედაპირულად შეისწავლა და არ გააანალიზა ის ფაქტი, რომ კასატორები წლების განმავლობაში საკუთრების უფლებით ფლობდნენ 515 კვ.მ მიწის ნაკვეთს, იღებდნენ მისი განკარგვის შედეგად სარგებელს და აღნიშნული სადავო არ გამხადარა. 1997 წლიდან რ. ს-ისთვის ცნობილია, რომ შ-ების ოჯახი ფლობდა მიწის ნაკვეთს ხსენებული ოდენობით. მხარეთა ნაკვეთები წლების განმავლობაში კაპიტალური ღობით იყო გამიჯნული. შ-ების კანონიერ მფლობელობაში არსებული ფართები არ არის აღრიცხული საჯარო რეესტრში, რადგან დ. შ-ას მემკვიდრეებს მ., ნ. და გ. შ-ებს სამკვიდრო ქონება ჯერ არ აუღიათ, რ. ს-ეს კი თავისი ქონება საჯარო რეესტრში აღრიცხული აქვს 1997 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე იმ პერიოდში არსებული მდგომარეობით.
შექმნილი ვითარება მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია და ეწინააღმდეგება არსებულ სასამართლო პრაქტიკას. სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლის მომენტში 1513-ე მუხლით საკუთრებად გამოაცხადა ის მიწის ნაკვეთები, რომელზეც ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლებია განლაგებული. აღნიშნული ნორმა თავისი არსით გარდამავალი სახისაა და წარმოშობს უფლებას სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე. ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 93-ე მუხლის თანახმად მიწა, მისი წიაღი, წყალი და ტყე წარმოადგენდა მხოლოდ და მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრებას და გაიცემოდა მხოლოდ სარგებლობისათვის. ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის მიხედვით, მოქალაქეთა პირად საკუთრებაში შეიძლებოდა, ყოფილიყო მხოლოდ საცხოვრებელი მიწა და სახლი, ხოლო მიწა, ზემოთ მითითებული ნორმის შესაბამისად, რჩებოდა სახელმწიფო საკუთრებაში. ახალმა სამოქალაქო კოდექსმა ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები გამოაცხადა ამ პირთა საკუთრებად და მათზე გავრცელდა უძრავი ნივთისათვის გათვალისწინებული წესები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პირთა კანონიერ საკუთრებაში არსებული საკარმიდამო მიწის ნაკვეთები გამოაცხადა მათ თანასაკუთრებად.
ამასთან, ხშირ შემთხვევაში სახლის თანამესაკუთრეებმა სარგებლობაში არსებული მიწები შეთანხმების საფუძველზე გამიჯნეს ღობით ან სხვა ტიპის მყარი ნაგებობით ან ისინი წლების განმავლობაში სარგებლობდნენ შეთანხმებული მიწის ნაკვეთის ნაწილით. ასეთ შემთხვევაში მათ საკუთრების უფლება წარმოეშობათ მიწის ნაკვეთის მხოლოდ იმ ნაწილზე, რომელიც მათ უშუალო სარგებლობაში იყო ამ კოდექსის ამოქმედებამდე და არა მთელ მიწის ნაკვეთზე, რომელიც მიმაგრებული იყო მათ საერთო საკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელ სახლზე. შესაბამისად, აღნიშნული მიწა გახდა არა თანასაკუთრების, არამედ ამ პირთა დამოუკიდებელი საკუთრების საგანი. ასეთი უფლება უნდა გავრცელდეს მხოლოდ იმ მიწის ნაკვეთზე, რომლითაც სარგებლობენ ეს პირები, ხოლო მიწა, რომელზეც აღმართულია მათი საცხოვრებელი სახლი, სახლთან ერთად წარმოადგენს მათ მესაკუთრეთა თანასაკუთრებას შესაბამისი წილების მიხედვით.
ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლით გათვალისწინებულ ერთგვაროვნებაში იგულისხმება ამ ნაკვეთთა ერთგვაროვანი ფუნქცია, იყვნენ მათთვის აუცილებელი ერთგვაროვანი სამეურნეო დანიშნულების მატარებელი, ანუ შესაძლებელი იყოს მიწის ნაკვეთიდან ურთიერთობა სატრანსპორტო და სხვადასხვა კომუნიკაციის საშუალებებთან და ა.შ.
საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ერთმნიშვნელოვნად დასტურდება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი მხარეთა შეთანხმებით ფაქტობრივად თანაბარწილად გამიჯნულია, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლისა და უძრავი ქონების რეალიზაციის შედეგად მიღებული ამონაგების განაწილება მხარეთა შორის 2/3 და 1/3 პრინციპით მაშინ, როცა მიწის ნაკვეთთან მიმართებით ფაქტობრივად არსებობს წილთა თანაბრობა, არაკანონიერია და გამოიწვევს ერთი მხარის მიერ მეორე მხარის მისაღები შესრულების მიღებას, უსაფუძვლო გამდიდრებას და სხვისი ქონების მითვისებას.
მსგავსი სამართლებრივი სურათი იქნება უძრავი ქონების შემადგენელ ნაწილთან – შენობა-ნაგებობასთან მიმართებით. თავად მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებით დასტურდება, რომ კასატორების მიერ დაკავებული ფართის ოდენობა, მიუხედავად საჯარო რეესტრში დაფიქსირებული პროპორციებისა, აღემატება მოწინააღმდეგე მხარის მიერ დაკავებული ფართის ოდენობას. აღნიშნული გარემოება სამართლებრივი კუთხით უნდა შეფასდეს კასატორების მხრიდან სხვისი ქონების უკანონო სარგებლობად იმ შემთხვევაში, თუ საჯარო რეესტრში არსებული ჩანაწერები ზუსტად ასახავდნენ უძრავ ქონებასთან მიმართებით არსებულ რეალურ ვითარებას.
სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, საჯარო რეესტრის ჩანაწერების მიმართ მოქმედებს ჩანაწერების სისწორისა და უტყუარობის პრეზუმფცია, მაგრამ ხსენებული არ მოქმედებს, როდესაც ჩანაწერი რეალურ ვითარებას არ შეესაბამება.
განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებით დასტურდება, რომ თანასაკუთრებაში არსებული ქონება წლების განმავლობაში განიცდიდა ცვლილებას, ფართოვდებოდა. სწორედ აღნიშნულმა გამოიწვია არსებული ჩანაწერისა და ფაქტობრივი მდგომარეობის მკვეთრი შეუსაბამობა, რაც გამოიხატა როგორც თავდაპირველად არსებული ქონების ფიზიკურ ცვლილებაში, ასევე ფაქტობრივი, ანუ არსებული წილობრივი განაწილების დაფიქსირებულთან, ანუ ოფიციალურად ასახულთან შეუსაბამობაში.
ამჟამად კასატორების ფაქტობრივი წილი მთლიან ქონებაში აღემატება მოწინააღმდეგე მხარის წილის ფაქტობრივ ოდენობას, რაც ფიქსირებული მონაცემებისაგან განსხვავდება. ასეთ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი სადავო ქონების რეალიზაციით მიღებული შემოსავლების განაწილების პრინციპი, რომელიც ეყრდნობა საჯარო რეესტრში დაფიქსირებულ მონაცემებს უკვე თავად შენობა-ნაგებობებთან მიმართ გამოიწვევს იმავე სამართლებრივ შედეგს, რაც იარსებებს მიწის ნაკვეთის რეალიზაციასთან დაკავშირებით.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 მარტის განჩინებით მ., გ. და ნ. შ-ების საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა მ., გ. და ნ. შ-ების საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორებს – მ., გ. და ნ. შ-ებს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით მ. შ-ას მიერ 2013 წლის 11 იანვარს №1 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
მ., გ. და ნ. შ-ების საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
კასატორებს – მ. (პირადი №...), გ. (პირადი №...) და ნ. შ-ებს (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით მ. შ-ას მიერ 2013 წლის 11 იანვარს №... საგადასახადო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
