საქმე №ას-67-63-2013 15 აპრილი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – დ. ს-ე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. ბ-ე (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 ნოემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
დ. ს-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ზ. ბ-ის მიმართ დავალიანების – 165 000 ლარის დაკისრების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:
მოსარჩელე წარმოადგენს შპს „ა-ის დამფუძნებელსა და ყოფილ დირექტორს.
2005-2006 წლებში აღნიშნული საზოგადოება აწარმოებდა სარემონტო სამუშაოებს დასავლეთ საქართველოს რაიონებში. ოზურგეთის რაიონის ასკანის საჯარო სკოლის სარემონტო სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა მოპასუხე ზ. ბ-ე.
დ. ს-ე იღებდა დამკვეთისაგან თანხას და უგზავნიდა მოპასუხეს, თუმცა ზ. ბ-ემ სადავო თანხა არამიზნობრივად დახარჯა, რის გამოც შეფერხდა ხელფასების გაცემა.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მას სადავო თანხა არ მიუთვისებია, არამედ გამოიყენა მიზნობრივად. ამასთან, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.
ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილებით დ.ს-ისსარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
სამეწარმეო რეესტრიდან ამონაწერით დასტურდება, რომ შპს “ა-ის“ (იურიდიული მისამართი - ქ. თბილისი, ნაძალადევის რაიონი, ჭ-ის ქ.№22 ს/კ 209466549) ხელმძღვანელობა-წარმომადგემლობაზე უფლებამოსილი პირია დ. ს-ე.
ზ. ბ-ე მუშაობდა სამუშაოთა მწარმოებლად შპს “ა-ში“.
2005 წლის 22 დეკემბერს სს „თბილმშენსა“ და დამკვეთ – შპს “ა-ს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება ოზურგეთის რაიონის სოფელ ასკანის საშუალო სკოლის შენობის აღდგენა-რეაბილიტაციის თაობაზე.
სს საქართველოს სახალხო ბანკსა და შპს „ა-ს“ შორის 2006 წლის 1 აგვისტოს გაფორმდა გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულება, რომლის ფარგლებშიც მსესხებლის სახელზე გაიცა 100 000 აშშ დოლარი სამი თვიდან თვრამეტ თვემდე ვადით.
მშენებლობის წინასწარი ღირებულების სახარჯთაღრიცხვო ანგარიში ოზურგეთის რაიონის სოფელ ზოტის სკოლის მშენებლობაზე შეადგენდა 89 928.36 ლარს. მშენებლობის წინასწარი ღირებულების სახარჯთაღრიცხვო ანგარიში ოზურგეთის რაიონის სოფელ ხევის სკოლის მშენებლობაზე შეადგენდა 144 879.18 ლარს. სალაროს შემოსავლის ორდერებით კი დადგენილია, რომ მოსარჩელე დ. ს-ე ურიცხავდა თანხას მოპასუხე ზ. ბ-ეს.
არბიტრაჟის 2008 წლის 1 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შპს “ა-ს“დაეკისრა სს “ს. ს. ბ-ის“ სასარგებლოდ 476 559 ლარის გადახდა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 3 ივლისის გადაწყვეტილებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელი დაკმაყოფილდა და შპს “ა-ის“ მიერ ბიუჯეტის 877918.57 ლარის გადახდის უზრუნველსაყოფად მოსარჩელეს ნება დაერთო დაყადაღებული შპს “ა-ის“ კუთვნილი ქონების სარეალიზაციოდ.
პალატამ დადგენილად მიიჩნია და არც მოსარჩელეს გაუხდია სადავოდ ის ფაქტი, რომ აპელანტი მოწინააღმდეგე მხარეს ედავება 2006 წელში წარმოშობილ ვალდებულებებს. ვალდებულება, რომელიც შპს “ა-ს“ჰქონდა აღებული სკოლების მშენებლობასთან დაკავშირებით, ფაქტობრივად, შესრულებულია ჯერ კიდევ 2006 წელში. აღნიშნული გარემოების ირგვლივ მხარეები არ დავობენ.
სასამართლოში დ. ს-ემ სარჩელის შემოტანამდე (2012 წლის 5 მარტამდე) რამდენჯერმე მიმართა სამართალდამცავ ორგანოებს სარჩელში დასმულ საკითხთან დაკავშირებით.
ზ. ბ-ე, როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლოში, ასევე სააპელაციო შესაგებელშიც უთითებს, რომ მოთხოვნა უსაფუძვლო და ხანდაზმულია.
პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ დ.ს-ისმიერ სასამართლოში წარმოდგენილ მასალებში არ მოიპოვება ისეთი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მის მიმართ ზ. ბ-ის მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობის ფაქტს. ეს ურთიერთობა ეხებოდა საწარმოს დირექტორსა და სამუშაოთა მწარმოებელს შორის არსებულ ურთიერთობას შპს “ა-ში“. ამასთან, ზ. ბ-ეს არ ჰქონდა უფლებამოსილება, ხელი მოეწერა სამუშაოთა მიღებისა და ჩაბარების თაობაზე შექმნილი დოკუმენტებისათვის (სამშენებლო ნორმების და წესების №1 და №2 ფორმები).
სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, როგორც საქმეში არსებული მასალიდან ირკვევა, ზ. ბ-ე აწარმოებდა სკოლების აღდგენით სამუშაოებს და მას დ. ს-ე ამარაგებდა სამშენებლო მასალებით თბილისიდან, ასევე უხდიდა თანხას როგორც ნაღდი ფულით, ისე გადარიცხვით. ზემოაღნიშნულის დამადასტურებლად საქმეში წარმოდგენილია საბანკო გადარიცხვის ქვითრები აპელანტ დ.ს-ისმიერ ზ. ბ-ისადმი.
ზ. ბ-ე არ უარყოფს, რომ დ. ს-ემ სხვადასხვა დროს მას გადაურიცხა თანხა, რომელიც მიზნობრივად გამოიყენა, შეასრულა სამუშაოები და მუშებს გადაუხადა ხელფასი. ასევე დადგენილია, რომ ზ. ბ-ე იყო სამუშაოთა მწარმოებელი მითითებულ საწარმოში და კონკრეტული შრომითი ურთიერთობები არსებობდა დ. ს-ესთან, როგორც დირექტორთან. დ. ს-ე დავობს მის მიმართ 2006 წელს წარმოშობილ გარკვეულ ფინანსურ ვალდებულებებზე ზ. ბ-ის მხრიდან, მაგრამ ვერ ადასტურებს აღნიშნულს შესაბამისი მტკიცებულებებით, მათ შორის, ვერ ასაბუთებს სახელფასო დავალიანებასთან დაკავშირებულ ვალდებულებას.
სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლისა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პალატამ განმარტა, რომ მოცემული ნორმიდან გამომდინარე, სასამართლოში საქმის განხილვა მიმდინარეობს თანასწორობისა და შეჯიბრობითობის პრინციპის საფუძველზე.
მოსარჩელე მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი. საქმის საბოლოო შედეგი დამოკიდებულია იმაზე, თუ როგორ დაასაბუთებს მხარე თავის პოზიციას და რომელი მტკიცებულებებით დაადასტურებს მათ.
კონკრეტულ შემთხვევაში, პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტ დ. ს-ეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ წარმოუდგენია მტკიცებულებები, რომლებითაც მისი მოთხოვნის საფუძვლიანობა დადასტურდებოდა.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, სასამართლომ განმარტა, რომ, მართალია, დ. ს-ემ წარადგინა სახარჯთაღრიცხვო ანგარიშები ჩოხატაურის რაიონის სოფელ ხევის და ზოტის სკოლების აღდგენა-რეაბილიტაციისათვის, ასევე სალაროს შემოსავლის ორდერები და თავად დ.ს-ისწერილობითი ინფორმაცია გადარიცხული თანხების შესახებ, მაგრამ აღნიშნული დოკუმენტებით არ დასტურდება ზ. ბ-ის მიერ გადარიცხული თანხების არამიზნობრივად ხარჯვის ფაქტი და აპელანტის მიმართ მოწინააღმდეგე მხარის დავალიანების არსებობა.
სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის დანაწესი განსაზღვრავს სახელშეკრულებო ურთიერთობებიდან გამომდინარე წარმოშობილი მოთხოვნების ხანდაზმულობის განსხვავებულ ვადას და ამ ტიპის მოთხოვნებთან მიმართებით სპეციალურ ნორმას აწესებს. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელე იყო საწარმოს დირექტორი, რომელსაც თავისი იურიდიული სტატუსიდან გამომდინარე, უფრო მეტი ყურადღება მოეთხოვება, რადგან დარღვეული უფლების დასაცავად ხანგრძლივი დროის მანძილზე მოთხოვნის წარუდგენლობა არის ვარაუდი იმისა, რომ უფლებადარღვეული პირი არ არის დაინტერესებული თავისი უფლებების განხორციელებით ან არ არის დარწმუნებული მოთხოვნის საფუძვლიანობაში. ამდენად, პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ფორმულირებას, რომ დ.ს-ისსარჩელი ხანდაზმულია.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ხანდაზმულობა არის ვადა, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა შეუძლია, მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებითი განხორციელება ან დაცვა. სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამწლიან ვადას, თუ მოთხოვნა შეეხება მოძრავ ნივთს ან არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეებს და ექვსწლიან ხანდაზმულობას, თუ მოთხოვნა შეეხება უძრავ ნივთებს.
სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის მიხედვით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს “ა.“ სკოლის შენობების აღდგენა-რეაბილიტაციის სამუშაოებს აწარმოებდა 2005-2006 წლებში. თვით დ. ს-ეც ადასტურებს, რომ იგი დავობს 2006 წელში წარმოშობილი ვალდებულების თაობაზე. ამდენად, აპელანტს სწორედ აღნიშნულ პერიოდში უნდა შეეტყო მისი შესაძლო უფლების დარღვევის შესახებ.
პალატამ არ გაიზიარა დ.ს-ისგანმარტება, რომ მისი მოთხოვნა არ უნდა ჩაითვალოს ხანდაზმულად, ვინაიდან მან ზ. ბ-ის მიერ თანხის მითვისების ფაქტზე მიმართა საგამოძიებო ორგანოებს. სასამართლომ განმარტა, რომ, სასამართლოს გარდა, სხვა ორგანოსათვის მიმართვა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის საპატიო მიზეზს არ წარმოადგენს.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის დანაწესი განსაზღვრავს, თუ რომელი გარემოებები უნდა დამტკიცდეს სამოქალაქო საქმის განხილვისა და გადაწყვეტის მიზნით და რომელმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს ეს გარემოებანი (მტკიცების ტვირთი). სამოქალაქო სამართალწარმოება შეჯიბრებითობის პრინციპზე უნდა განხორციელდეს, რომლის თანახმადაც, თითოეული მხარე სარგებლობს თანაბარი შესაძლებლობით, რათა განკარგონ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის საპროცესო საშუალებები.
ამდენად, სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თითოეული მხარის უფლებრივ ტვირთს წარმოადგენს იმ ფაქტების მითითება და დამტკიცება, რომლითაც მხარეებს სურთ დაასაბუთონ თავიანათი სასარჩელო მოთხოვნები ან გააქარწყლონ სასარჩელო მოთხოვნათა დასასაბუთებლად მითითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. ზემოაღნიშნულ შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა აპელანტს, რომელსაც არ წარმოუდგენია თავისი მოთხოვნის დამადასტურებელი მტკიცებულებები.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება დ. ს-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ შეცდომაში შეიყვანა კასატორი და ისე განიხილა საქმე, რომ დ. სიხარულძე პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომის ოქმებს არ გასცნობია. მას საპატიმროში გაეგზავნა ცარიელი დისკები. შესაბამისად, მხარე არ იყო მზად, მონაწილეობა მიეღო დავის განხილვაში. კასატორს შესაძლებლობა არ მიეცა, ახსნა-განმარტება სრულად მიეცა სასამართლოსათვის.
დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოსარჩელემ თავისი მოთხოვნები სათანადოდ ვერ დაასაბუთა, ვინაიდან საქმეში წარდგენილ იქნა ყველა საჭირო მტკიცებულება.
სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია ის ფაქტი, რომ მოპასუხეს მიღებული აქვს თანხის სახით – 225 210 ლარი და 160 000 ლარის საქონელი, საიდანაც არადანიშნულებისათვის დახარჯა – 25160 ლარი და 8000 ლარის მასალა. ყოველივე ამის შემდეგ, მოპასუხეს დარჩა 174100 ლარი და 152000 ლარის მასალა, რაც დასტურდება წარმოდგენილი მტკიცებულებებით. აღნიშნულს არც მოპასუხე უარყოფს.
რაც შეეხება მასალების ხარჯვასა და ხელფასების გაცემის საკითხს, საქმეშია თავად მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები, საიდანაც ირკვევა, რომ სულ მოპასუხეს გასაცემი ჰქონდა 65 000 ლარი ხელფასი, საიდანაც მან გასცა მხოლოდ 24245 ლარი. დავალიანება კი დარჩა 40 000 ლარი, მაშინ როცა მას მიღებული ჰქონდა 225210 ლარი, საიდანაც დარჩენილი ჰქონდა 174000 ლარი. შესაბამისად, 65 000 ლარის გასტუმრება მას არ უნდა გასჭირვებოდა. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულებები შესრულებული სამუშაოების მოცულობაზე, რომელიც შეადგენს სულ – 329 000 ლარს. აქედან 100 000 ლარზე მეტი საბიუჯეტო გადასახადები: დღგ, სოციალური და საშემოსავლო, მოგება და მოგების გადასახადი კასატორმა გადაიხადა და მაქსიმუმ მოპასუხეს ამ ობიექტზე უნდა დაეხარჯა 220 000 ლარი სამშენებლო მასალების, ხელფასებისა და ტრანსპორტირების ხარჯის ჩათვლით, საიდანაც ტრანსპორტირების ხარჯი კასატორმა დაფარა და ალბათ ძნელი დასადგენი არ არის, რა თანხა მიითვისა მოპასუხემ, რომელსაც მიღებული ჰქონდა ამ სამუშაოებისათვის 174 100 ლარი და 152000 ლარის მასალები, სულ 326 100 ლარი, ხოლო მის მიერ შესრულებული სამუშაოები შეადგენს მაქსიმუმ 220 000 ლარს. ყოველივე ზემოხსენებულთან დაკავშირებით სასამართლოს მსჯელობა მცდარია.
სააპელაციო პალატამ არასწორად მიუთითა, რომ სარჩელთან ერთად წარდგენილ იქნა სალაროს შემოსავლის ქვითრები, რეალურად სარჩელს ერთვოდა ბანკიდან კერძო გზავნილის ქვითრები, სახარჯთაღრიცხვო ანგარიშები და შესრულებული სამუშაოების აქტები, ფორმა №2. მითითებული მტკიცებულებებით დგინდება შესრულებული სამუშაოების მოცულობა.
ასევე, სასამართლომ არასწორად აღნიშნა, რომ წარდგენილ იქნა წერილობითი ინფორმაცია, რეალურად კი მხარემ წარადგინა საბანკო გზავნილების ამონაწერი.
პირველი ინსტანციის სასამართლო მოპასუხეს სთხოვდა, როგორმე წარმოედგინა რაიმე მტკიცებულება გაწეული ხარჯის შესახებ, რაც მან ვერ შესძლო. აღსანიშნავია, რომ ბოლო სასამართლო სხდომაზე მოპასუხემ რეპლიკის სახით მოითხოვა, გაეთვალისწინებინა ხანდაზმულობის საკითხი. მითითებულზე მოსამართლემ მოპასუხეს განუცხადა, რომ ამის შესახებ თავის დროზე უნდა ეშუამდგომლა და იმჟამად შუამდგომლობა უკვე დაგვიანებული იყო. აღნიშნულის მიუხედავად, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობის მოტივით, რაც სასამართლოს მხრიდან მიკერძოებულ დამოკიდებულებაზე მეტყველებს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 18 თებერვლის განჩინებით დ.ს-ისსაკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა დ.ს-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
დ.ს-ისსაკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
