საქმე №ას-253-243-2013 8 აპრილი, 2013 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
თეიმურაზ თოდრია, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კერძო საჩივრის ავტორი – ს. კ-ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ა-ი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 სექტემბრის განჩინება
კერძო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სააპელაციო საჩივრის წარმოებაში მიღება
დავის საგანი – აუქციონზე რეალიზებული ნივთების დაბრუნება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ს. კ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი. ა-ის მიმართ თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მიერ ორგანიზებული იძულებითი აუქციონის გზით გასხვისებული ნივთების (გარდერობი სარკით, ორკარიანი გარდერობი, ბუფეტი, მაგიდა და ექვსი სკამი) შემძენ ი. ა-ის მფლობელობიდან გამოთხოვის მოთხოვნით.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით ს. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 სექტემბრის განჩინებით ს. კ-ის სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად ხარვეზის გამოუსწორებლობის გამო. სააპელაციო პალატამ მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:
სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 7 აგვისტოს განჩინებით აპელანტს დაევალა კონკრეტულად განემარტა, რაში გამოიხატებოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის და „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის არასწორი გამოყენება, ასევე, წარმოდგენილი უნდა ყოფილიყო სააპელაციო საჩივარი იმდენი ასლის სახით, რამდენი მოწინააღმდეგე მხარეც იყო განსახილველ საქმეში. 2012 წლის 20 აგვისტოს, ხარვეზის გამოსწორების მიზნით, სააპელაციო სასამართლოს განცხადებით მიმართა ს. კ-მა, რომელმაც წარმოადგინა სააპელაციო საჩივრის ასლები.
პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე მუხლზე და ყურადღება გაამახვილა შემდეგ გარემოებებზე: როგორც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 7 აგვისტოს განჩინებით ირკვეოდა, ს.კ-ის სააპელაციო საჩივარს დაუდგინდა ხარვეზი და დაევალა: 1. კონკრეტულად განემარტა რაში გამოიხატებოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის და „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის არასწორი გამოყენება და 2. წარდგენილი უნდა ყოფილიყო სააპელაციო საჩივარი იმდენი ასლის სახით, რამდენი მოწინააღმდეგე მხარეც იყო განსახილველ საქმეში. აპელანტმა 2012 წლის 20 აგვისტოს განცხადებით წარადგინა მხოლოდ სააპელაციო საჩივრის ასლები და არ გამოუსწორებია ხარვეზის ის ნაწილი, რომლითაც დაევალა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლისა და „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არასწორი გამოყენება, სასამართლოს შეფასებით, აღნიშნული მიუთითებდა აპელანტის მიერ ხარვეზის არასრულყოფილად გამოსწორებაზე, შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 368-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ სააპელაციო საჩივარი დაუშვებლად მიიჩნია. გარდა ამისა, სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 368-ე მუხლის მე-7 ნაწილზე და აღნიშნა, რომ პალატა შეზღუდული იყო, საკუთარი ინიციატივით გაეგრძელებინა აპელანტისათვის ხარვეზის გამოსწორებისათვის დადგენილი საპროცესო ვადა.
სააპელაციო პალატის განჩინებაზე კერძო საჩივარი შეიტანა ს. კ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სააპელაციო საჩივრის განსახილველად მიღება შემდეგი დასაბუთებით:
სააპელაციო პალატის განჩინება უსაფუძვლოა, რადგანაც მხარემ განცხადებით სრულყოფილად გამოასწორა სააპელაციო საჩივარზე დადგენილი ხარვეზი და არ არსებობდა ამ საჩივრის განუხილველად დატოვების საფუძველი, კერძოდ, აპელანტმა წარადგინა სააპელაციო საჩივრის იმდენი ასლი, რამდენი მხარეც მონაწილეობდა საქმეში, რაც შეეხება სამართლის ნორმის არასწორად გამოყენების თაობაზე წარდგენილი პრეტენზიის განმარტებას, აღნიშნული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 368-ე მუხლით არ არის გათვალისწინებული, მით უფრო უფრო ამ განმარტების არსებობის სავალდებულობა, აღნიშნულით სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა სამართლის ნორმა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 მარტის განჩინებით, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კერძო საჩივრის ავტორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა, ხოლო მისი კერძო საცივარი მიღებულ იქნა განსახილველად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო კერძო საჩივრის საფუძვლების ანალიზის, საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ს. კ-ის კერძო საჩივარი საფუძვლიანია და ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 420-ე მუხლის თანახმად, კერძო საჩივრების განხილვა ზემდგომ სასამართლოებში წარმოებს შესაბამისად ამ სასამართლოებისათვის გათვალისწინებული წესების დაცვით.
საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოცემული დავის საგანი აუქციონზე შეძენილი ქონების შემძენის მფლობელობიდან გამოთხოვაა.
უდავოა, რომ მოსარჩელემ სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.
სააპელაციო საჩივრის შესწავლით დასტურდება, რომ აპელანტმა სააპელაციო პრეტენზია წარადგინა სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე: ა) აპელანტის მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ არასწორად დაადგინა მოსარჩელის მიერ სადავო ნივთებზე საკუთრების უფლების არარსებობა; ბ) მოპასუხის მიერ სადავო ნივთების აუქციონზე შეუძენლობა.
იგივე სააპელაციო საჩივარი შეიცავს მითითებას სამართლებრივ უსწორობაზე, კერძოდ, აპელანტი არ ეთანხმება საქალაქო სასამართლოს მითითებას სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლზე, ასევე „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლზე, ამასთანავე, მითითებულია რიგი საპროცესო დარღვევები.
საქმეში წარმოდგენილი ხარვეზის დადგენის შესახებ სააპელაციო პალატის 2012 წლის 7 აგვისტოს განჩინებით აპელანტს დაევალა სამართლებრივი უსწორობის ცხადად ჩამოყალიბება, კერძოდ, თუ რას გულისხმობდა იგი ზემოაღნიშნული ნორმების არასწორ გამოყენებაში, ამასთანავე უნდა წარედგინა სააპელაციო საჩივრის იმდენი ასლი, რამდენი მოწინააღმდეგე მხარეც იყო საქმეში.
უდავოა, რომ საჩივრის ასლის ნაწილში მხარემ ხარვეზი გამოასწორა, შესაბამისად, აღნიშნული საკასაციო სასამართლოს შეფასებას აღარ საჭიროებს.
საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი მხოლოდ ის გარემოებაა, არსებობდა თუ არა ხარვეზის გამოუსწორებლობის მოტივით სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების საფუძველი.
საკასაციო პალატა, პირველ ყოვლისა, ყურადღებას გაამახვილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით განსაზღვრულ დისპოზიციურობის პრინციპზე, რომელიც სამართალწარმოების სამივე ინსტანციაში მართლმსაჯულების განხორციელების ამოსავალი პრინციპია. მე-3 მუხლის დისპოზიციას კანონმდებელი სხვადასხვა ნორმაში განსხვავებული სახით წარმოადგენს, თუმცა, ერთმნიშვნელოვნად უნდა აღინიშნოს, რომ გადაწყვეტილების გასაჩივრებისას დისპოზიციურობის პრინციპი გამოიხატება მხარის მიერ ჩამოყალიბებულ მოთხოვნასა და ამ მოთხოვნის კანონიერების დასაბუთებაში. გადაწყვეტილების გასაჩივრებისას ფაქტობრივი და/ან სამართლებრივი პრეტენზიის წარდგენა მთლიანად მხარის ნებაზეა დამოკიდებული, ხოლო სასამართლო აფასებს საჩივრის საფუძვლიანობას. სააპელაციო სასამართლოსათვის კანონის აღნიშნული დათქმა ასახულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლში, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით.
ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს ასევე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 368-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომელიც სპეციალური ნორმაა სააპელაციო სამართალწარმოებისათვის და განსაზღვრულია ის სავალდებულო წინაპირობები, რომელთა დაუცველობაც სააპელაციო საჩივარზე ხარვეზის დადგენას იწვევს. დასახელებული ნორმის თანახმად, სააპელაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს: ა) იმ სასამართლოს დასახელებას, რომლის სახელზედაც არის შედგენილი საჩივარი; ბ) იმ პირის დასახელებასა და მისამართს, რომელსაც შეაქვს საჩივარი; გ) გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ზუსტ დასახელებასა და მითითებას ამ გადაწყვეტილების გამომტან სასამართლოზე; დ) მითითებას იმის თაობაზე, თუ გადაწყვეტილების რა ნაწილია გასაჩივრებული; ე) მითითებას, თუ რაში მდგომარეობს გადაწყვეტილების უსწორობა და კონკრეტულად რას მოითხოვს სააპელაციო საჩივრის შემტანი პირი; ვ) მითითებას გარემოებებზე, რომლებიც ასაბუთებენ სააპელაციო საჩივარს, და მტკიცებულებებზე, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს; ზ) სააპელაციო საჩივარზე დართული წერილობითი მასალების ნუსხას; თ) მითითებას, ხომ არ სურს სააპელაციო საჩივრის წარმდგენს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა.
აღნიშნული ნორმა არ არის ამომწურავი და საქმის სრულყოფილად და ობიექტურად განხილვის მიზნით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე მუხლის შემოღებით კანონმდებელმა განსაზღვრა სააპელაციო სამართალწარმოებისას პირველი ინსტანციის წესით საქმის განხილვის მარეგულირებელი იმ ნორმების გამოყენების შესაძლებლობა, რომლით რეგულირებული ურთიერთობებიც სააპელაციო წესით საქმის განხილვისას განსხვავებულად არ არის დადგენილი. ასეთ ნორმათა რიგს მიეკუთვნება ასევე 178-ე მუხლი, რომლითაც გათვალისწინებულია მხარის ვალდებულება, სასამართლოს მოახსენოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებზეც თავის მოთხოვნას ამყარებს და მოთხოვნის შინაარსი. მიზანშეწონილია, თუ მხარეები მოთხოვნის იმ სამართლებრივ საფუძველზეც - ნორმაზე მიუთითებენ, რომელსაც მათი მოთხოვნა ან, შესაბამისად, შესაგებელი ემყარება (პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტი: სამართლებრივი საფუძვლები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს), თუმცა საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ეს არ არის შემზღუდავი სასამართლოსათვის და არც გავლენას ახდენს დავის შედეგზე. მოსამართლისათვის სავალდებულო არ არის მხარეთა მოსაზრებები, თუ მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად რა სამართლებრივი საფუძველი უნდა იქნეს გამოყენებული და არც კანონის იმპერატიული დათქმაა, რომ გამოტანილი გადაწყვეტილება დაეფუძნოს მხარეთა მიერ მითითებულ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს. მაშინაც კი, თუ მხარეები განსაზღვრულ საკითხებთან მიმართებით არასწორ ან არამყარ სამართლებრივ პოზიციებს ირჩევენ, თუ საქმის მასალებზე დაყრდნობით და სხვაგვარი დასაბუთებით კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა შესაძლებელია. სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს სამოსამართლო საქმიანობას, რომელიც უზრუნველყოფს კერძო სამართლის სუბიექტთა დარღვეული უფლებებისა და ინტერესების სრულყოფილად და ეფექტურად დაცვას (იხ. სუსგ Nას-877-825-2010, 28 დეკემბერი, 2010 წელი).
ისეთ შემთხვევაში, როდესაც მხარე მიუთითებს კონკრეტულ სამართლებრივ უსწორობაზე (კონკრეტულ ნორმაზე და არა ზოგადად, მაგ. სასამართლომ დაარღვია სამართლის ნორმა), სასამართლომ საჩივრის განსახილველად დაშვების ეტაპზე, მხოლოდ ფორმალური თვალსაზრისით უნდა შეაფასოს აპელანტის პრეტენზიის კანონთან შესაბამისობა, საგულისხმოა ისიც, რომ სამართლის ნორმის დარღვევის თაობაზე მხარის პრეტენზიის არსებობა სასამართლოს აძლევს შესაძლებლობას, შეაფასოს გადაწყვეტილებაში ასახული ამ ნორმის გამოყენების მიზნობრიობა და სისწორე, ამასთან, როგორც უკვე აღინიშნა, სამართლებრივი შეფასების კუთხით სასამართლო არ არის შეზღუდული საქმის განხილვისას.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო (კერძო) საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. ამავე ნორმის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.
მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან აპელანტი არ ეთანხმებოდა გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასაბუთებას და მიუთითებდა თუ რომელი ნორმა დაარღვია სასამართლომ კონკრეტულად (და არ მიუთითებდა ზოგადად სამართლის ნორმის დარღვევაზე), სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული ხარვეზის დადგენის და მით უფრო, სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების საფუძვლად არ უნდა მიეჩნია, შესაბამისად, პალატა თვლის, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 368-ე მუხლის მე-5 ნაწილი და ამ დარღვევას საქმეზე არასწორი შედეგის დადგომა მოჰყვა, რაც გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.
რაც შეეხება სააპელაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების თაობაზე ს. კ-ის მოთხოვნას, აღნიშნულს საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 374-ე მუხლის პირველი ნაწილით სააპელაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების საკითხის დადგენა სააპელაციო სასამართლოს კომპეტენციაა, შესაბამისად, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, თავად გადაწყვიტოს აღნიშნული საკითხი.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის შესაბამისად კი, ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის. საქმე ხელახლა განსახილველად შეიძლება დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს იმავე ან სხვა შემადგენლობას.
საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ უნდა შეისწავლოს და უტყუარად დაადგინოს ს. კ-ის სააპელაციო საჩივრის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 368-ე მუხლის მოთხოვნებთან შესაბამისობა.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე, 420-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ს. კ-ის კერძო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 სექტემბრის განჩინება და სააპელაციო საჩივრის დასაშვებობის ეტაპიდან საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს. კერძო საჩივრის ავტორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: თ. თოდრია
პ. ქათამაძე
