საქმე №ას-261-249-2013 27 მაისი, 2013 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „თ. თ-ო“ (მოპასუხე)
შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი – დ. ღ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინებები – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 იანვრისა და 2012 წლის 15 დეკემბრის განჩინებები
კასატორისა და შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა: 1.გასაჩივრებული განჩინებების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
2.გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – შრომის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული კომპენსაციის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
დ. ღ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „თ. თ-ოს“ მიმართ შრომითი (სამსახურებრივი) ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ერთდროული კომპენსაციის - 200000 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:
შპს „ს. თ-ოს წარმოების“ (ახლანდელი სს „თ. თ-ოს“) პარტნიორთა კრების 2005 წლის 9 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ამავე წლის 17 ნოემბერს დ.ღ-ე დაინიშნა შპს „ს. თ-ოს წარმოების“ გენერალურ დირექტორად. მოსარჩელესთან 10 წლის ვადით გაფორმდა შრომითი (სასამსახურო) ხელშეკრულება. 2011 წლის 4 აპრილს ჩატარებული საზოგადოების კრების ოქმით, ცალმხრივად, ყოველგვარი მიზეზის დაუსაბუთებლად მოსარჩელე გათავისუფლდა დირექტორის თანამდებობიდან. ასეთი შემთხვევისათვის საზოგადოებასა და მოსარჩელეს შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების მე-11 მუხლი ითვალისწინებდა ერთდროული კომპენსაციის - 200000 ლარის დასაქმებულისათვის ანაზღაურების შესაძლებლობას ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში. მიუხედავად დ. ღ-ის წერილობითი მიმართვისა, საზოგადოებას ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ შეუსრულებია.
მოპასუხემ, სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:
მოსარჩელემ თანხის დაკისრების მოთხოვნა დაამყარა საზოგადოების მაშინდელ 100%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორის გადაწყვეტილებას დ.ღ-ის დირექტორად დანიშვნის თაობაზე, სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერს, სადაც ერთ-ერთ დირექტორად მოსარჩელეცაა მითითებული და მასთან გაფორმებულ შრომით ხელშეკრულებას, თუმცა, წარმოდგენილი ხელშეკრულება ყალბი დოკუმენტია, რადგანაც საწარმოს იმდროინდელ ხელმძღვანელობას 2005 წლის 17 ნოემბერს დ.ღ-ან ხელშეკრულება არ გაუფორმებია, ჩატარებული ექსპერტიზის თანახმად, ხელშეკრულება წარმოადგენს 2010 წლის 1 მაისის შემდეგ შედგენილ დოკუმენტს. ვინაიდან მოსარჩელემ და ყოფილმა პარტნიორებმა იცოდნენ საზოგადოებაში მოსალოდნელი ცვლილებების თაობაზე, მათ დაამზადეს ყალბი დოკუმენტი. მოპასუხის განმარტებით, ეს პოზიცია აიხსნება იმითაც, რომ არც ერთი კომპანია მსგავსი კაბალური პირობით, საწარმოს ინტერესების საზიანო ხელშეკრულებას არ გააფორმებდა. დ. ღ-ემ წერილობით მართლაც მიმართა საზოგადოებას კომპენსაციის ანაზღაურების თხოვნით, თუმცა წერილი მხარესვე დაუბრუნდა მისი მოთხოვნის საფუძველზე, მოპასუხემ სასამართლოს წინაშე იშუამდგომლა წერილობით დოკუმენტის, როგორც ყალბი მტკიცებულების, ამორიცხვის თაობაზე.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 19 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დ. ღ-ის სარჩელი სს „თ. თ-ოს“ მიმართ შრომითი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის - 200000 ლარის დაკისრების შესახებ არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 25 დეკემბრის საოქმო განჩინებით სს „თ. თ-ოს“ შუამდგომლობა ექსპერტიზის დასკვნის საქმისათვის დართვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა იმ საფუძვლით, რომ მტკიცებულება წარდგენილი იყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, კერძოდ, სასამართლომ საპატიო მიზეზად არ მიიჩნია შუამდგომლობის ავტორის განმარტება, რომ მხოლოდ სხდომის წინა დღეს ჩატარდა ექსპერტიზა და ამ დროს გახდა ცნობილი მხარისათვის დოკუმენტზე არსებული ხელმოწერის ნამდვილობის შესახებ ინფორმაცია. ამავე პალატის 2013 წლის 15 იანვრის განჩინებით დ. ღ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 17 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო პალატის განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთების არასრულობა გამოიხატა იმაში, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია რა 2005 წლის 17 ნოემბრის ხელშეკრულება საეჭვოდ, ვერ მოიყვანა მატერიალური სამართლის რომელიმე ნორმა, რომელიც დაადგენდა საეჭვოობის შემთხვევაში ხელშეკრულების არანამდვილობის შესაძლებლობას. პალატამ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილთან მიმართებაში მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებაზე და ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სადავო ურთიერთობა სამართლებრივად არ შეაფასა. კერძოდ, გადაწყვეტილებაში იყო მოცემული მხარეთა შორის არსებული დავის იურიდიული შეფასება, რაც გამორიცხავდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმების შესაძლებლობას.
სააპელაციო პალატის განჩინება სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების თაობაზე, ასევე საოქმო განჩინება, რომლითაც მოწინააღმდეგე მხარეს უარი ეთქვა მტკიცებულების საქმისათვის დართვაზე, საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „თ. თ-ომ“, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინებების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ საქალაქო სასამართლომ შრომითი ხელშეკრულება მიიჩნია არანამდვილად, თუმცა აღნიშნულის დამადასტურებელი მატერიალური სამართლის ნორმა არ მიუთითებია. იმ შემთხვევაში, თუ სააპელაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას, მას თავადვე შეეძლო სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის შეფასება და გადაწყვეტილების მიღება, აღნიშნულ მოსაზრებას ამყარებს ისიც, რომ სააპელაციო პალატა თავად ვერ უთითებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სხვა საფუძველზე, ამდენად, სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლები. საყურადღებოა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების სიყალბე, რომლის ნამდვილობაც სააპელაციო პალატამაც ეჭვქვეშ დააყენა, დასტურდებოდა სს „თ. თ-ოს“ მიერ სააპელაციო პალატის სხდომაზე წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით, თუმცა სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის განმარტება და უსაფუძვლოდ უთხრა მას უარი ხელშეკრულების საქმისათვის დართვის თაობაზე.
კასატორმა წინამდებარე საკასაციო საჩივარს დაურთო სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2012 წლის 24 დეკემბრის დასკვნის სანოტარო წესით დამოწმებული ასლი და სასამართლოს წინაშე იშუამდგომლა მისი შეფასების თაობაზე.
საკასაციო სასამართლოს შეგებებული საკასაციო საჩივრით მომართა დ. ღ-ემ, მოითხოვა საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების ნაწილში სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმება და მისი სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლი. აღნიშნული ნორმის საფუძველზე ზემდგომი სასამართლო ვალდებული იყო სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში თავად შეეფასებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. სააპელაციო სასამართლო, მისი სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, ვალდებული იყო განეხილა სადავო მტკიცებულება - შრომითი ხელშეკრულება, რომელიც საქმის მასალებშია და რომელზე არსებული ხელმოწერის ნამდვილობის თაობაზე საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვისას ეჭვიც კი არ გაჩენილა, ხოლო საქმის არასწორად გადაწყვეტა მხოლოდ ამ დოკუმენტზე საზოგადოების ბეჭდის მოგვიანებით დასმამ განაპირობა. ნების ავტონომიურობიდან გამომდინარე, სამოქალაქო გარიგების ნამდვილობისათვის ბეჭდის არსებობა საჭირო არ არის, აღნიშნული კი დაუსაბუთებელს ხდის სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას სამართლის ნორმის გამოუყენებლობისა და ამ მოტივით საქმის ქვემდგომი სასამართლოსათვის დაბრუნების თაობაზე. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მტკიცებულების არასწორი შეფასება საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების წინაპირობას არ წარმოადგენს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს როლი სწორედ ამგვარი ხარვეზების გამოსწორებაა. შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორის განმარტებით, სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივარში მითითებული ფაქტობრივი უსწორობა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 მარტის განჩინებით სს „თ. თ-ოს“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად, ამავე პალატის 2013 წლის 29 აპრილის განჩინებით, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დ. ღ-ე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა, ხოლო მისი საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 მაისის განჩინებით სს „თ. თ-ოს“ საკასაციო საჩივარი, ასევე დ. ღ-ის შეგებებული საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ცნობილ იქნა დასაშვებად და საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე, თანახმად ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „თ. თ-ოს“ საკასაციო საჩივარი, ასევე დ. ღ-ის შეგებებული საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:
განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებით ირკვევა და მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ სარჩელის საგანს წარმოადგენს შრომითი (სასამსახურო) ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების - კომპენსაციის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლიანობა.
უდავოა, რომ მოპასუხემ სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილი შესაგებლით მიუთითა თავად ამ ხელშეკრულების, როგორც მტკიცებულების, სიყალბეზე და ამ გარემოების დადასტურების მიზნით წარადგინა ექსპერტიზის დასკვნა.
საქალაქო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი დაასაბუთა იმით, რომ საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ხელშეკრულებაზე არსებული ბეჭედი დასმული იყო არა 2005 წლის 17 ნოემბერს, არამედ 2010 წლის 1 მაისის შემდგომ, შესაბამისად, 2005 წლის 17 ნოემბრისათვის ხელშეკრულების დადების ფაქტი საეჭვოდ იქნა მიჩნეული.
სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად მიიჩნია ამ გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობა, რასაც სავსებით იზიარებს საკასაციო სასამართლო, რადგანაც საქალაქო სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილებით, ერთი მხრივ, კერძო სამართლის სუბიექტებს შორის არსებული შრომითი ხელშეკრულების ნამდვილობაზე მსჯელობისას გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება, რომ ნების ავტონომიის პირობებში და „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტიდან გამომდინარე, საწარმოს ბეჭდის არსებობა გარიგების ნამდვილობისათვის სავალდებულო არ იყო, თუმცა ამავე დასკვნის საწინააღმდეგოდ, დაეთანხმა მოპასუხის მტკიცებას, რომ სადავო ხელშეკრულების 2005 წლის 17 ნოემბერს არსებობის ფაქტი არ დასტურდებოდა, ამასთანავე, სასამართლომ მიუთითა მატერიალური სამართლის ნორმებზეც.
სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებისა და დ. ღ-ის სააპელაციო საჩივრის შესწავლის შედეგად შეფასება არ მისცა საქმის არც ერთ ფაქტობრივ გარემოებას და ისე დაუბრუნა საქმე პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახალი განხილვისათვის, რომ არ მიუთითებია ის კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებანი, რაც საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა დადგენილიყო, პალატა შემოიფარგლა მხოლოდ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლზე მითითებით.
განსახილველ შემთხვევაში, კასატორიც და შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორიც არ ეთანხმებიან გასაჩივრებული განჩინების განმარტებას საქმის ქვემდგომი სასამართლოსათვის დაბრუნების თაობაზე იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლო, თუ ის ჩათვლიდა, რომ გადაწყვეტილება არ იყო საკმარისად დასაბუთებული, უფლებამოსილი იყო, თავად შეეფასებინა სადავო ურთიერთობა და თავად მიეღო გადაწყვეტილება საქმეზე. კასატორთა მოსაზრებით, სააპელაციო პალატის განჩინება ამ კუთხით დაუსაბუთებელია და არსებობს მისი გაუქმების წინაპირობები.
საკასაციო სასამართლო სავსებით ეთანხმება მხარეთა აღნიშნულ მოსაზრებას და თვლის, რომ, როგორც სს „თ. თ-ომ“, ისე დ. ღ-ემ ამ კუთხით დასაშვები შედავება წარმოადგინეს, კერძოდ:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. საკასაციო პალატა მიუთითებს ამავე კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმადაც, იმ შემთხვევაში, თუკი ადგილი აქვს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს, სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი. ამდენად, საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის უკან დაბრუნება, ისევე როგორც საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, სააპელაციო სასამართლოს უფლებაა და არა ვალდებულება. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული არ გულისხმობს სააპელაციო სასამართლოს შეუზღუდაობას, ნებისმიერი დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად დაუბრუნოს საქმე. ასეთი მიდგომა ეწინააღმდეგება რაციონალური მართლმსაჯულებისა და პროცესუალური ეკონომიის პრინციპებს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ნამდვილ აზრს, რითაც მოცემულ შემთხვევაში შებოჭილია სააპელაციო სასამართლო. ამიტომ, სააპელაციო სასამართლომ, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის თანახმად, ასევე საქმის არსებითად განმხილველი სასამართლოა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს საქმე უკან უნდა დაუბრუნოს მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში, როდესაც მას თავად რეალურად გაუჭირდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა ან კონკრეტული საქმის გარემოებების გათვალიწინებით, მართლაც მიზანშეწონილია საქმის უკან დაბრუნება (იხ. სუსგ Nას-1308-1234-2012, 4 თებერვალი, 2013 წელი).
ისეთ ვითარებაში, როდესაც საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვის დროს მოსამზადებელი ეტაპი დასრულდა, სასამართლოს მოსამზადებელი სხდომა, მხარეთა თანხმობით, გადაიზარდა მთავარ სხდომაში (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 17 სექტემბრის სხდომის ოქმი), შესაბამისად, დაზუსტებულია მოდავე სუბიექტთა წრე, მხარეებმა სასამართლოს მოახსენეს მათი პოზიციები, მტკიცებულებები, რომლებითაც აპირებდნენ მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დადასტურებას, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატას სრული შესაძლებლობა გააჩნდა, მხარის სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შეესწავლა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მართლზომიერება და თავად აღმოეფხვრა საქმის ქვემდგომი წესით განხილვის დროს დაშვებული უსწორობანი.
საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სასამართლოს დასკვნას, რომ სადავო ურთიერთობის არასრულყოფილი სამართლებრივი შეფასების გამო ის არ იყო უფლებამოსილი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის შესაბამისად, სამართლებრივი თვალსაზრისით შეეფასებინა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რადგანაც საკასაციო პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული განჩინების ამგვარი მსჯელობა ეწინააღმდეგება როგორც პროცესის ეკონომიურობის, ისე სააპელაციო წესით საქმის განხილვის პრინციპებს, რომლის თანახმადაც, სააპელაციო სასამართლო საქმეს იხილავს სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით.
ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს შეეძლო სამართლებრივი თვალსაზრისით თავად შეეფასებინა სადავო მტკიცებულების ნამდვილობა და საქმეში არსებული მტკიცებულებების კვლევით დაედგინა მხარეთა პრეტენზიის სისწორე. ზემოთ განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, პალატა თვლის, რომ გარემოებები, რომლებიც სააპელაციო სასამართლომ საქმის უკან დაბრუნების საფუძვლად მიიჩნია, არ განეკუთვნება ისეთ გარემოებებს, რაც სააპელაციო სასამართლოს შესაძლებლობას ართმევდა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, თავად გადაეწყვიტა საქმე და არ დაებრუნებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად.
ისეთ ვითარებაში, როდესაც სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით დავის არც ერთი ფაქტობრივი გარემოება დადგენილი არ არის და საჭიროა მტკიცებულებათა სრულყოფილი გამოკვლევა, საკასაციო პალატა მოკლებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით გათვალისწინებულ შესაძლებლობას, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, რომელმაც სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით უნდა შეაფასოს მოდავე მხარის პრეტენზიების მართებულობა და სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის გზით უნდა გადაწყვეტოს სარჩელის საფუძვლიანობის საკითხი.
რაც შეეხება სს „თ. თ-ოს“ მოსაზრებას, სააპელაციო პალატის მიერ საოქმო განჩინებით ახალი მტკიცებულების მიღებაზე უარის თქმის შესახებ, ამ მიმართებით საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს თავდაპირველი კასატორის პოზიციას და თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად უთხრა უარი მხარეს ექსპერტიზის დასკვნის საქმისათვის დართვაზე. მოცემულ შემთხვევაში, სს „თ. თ-ომ“ ექსპერტიზის დასკვნის სააპელაციო სასამართლოში წარდგენა დაასაბუთა ექსპერტიზის სასამართლო სხდომის წინა დღეს ჩატარებითა და ამ ექსპერტიზის შედეგად ახალი ფაქტის შეტყობით, თუმცა საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სააპელაციო პალატამ მართებულად აღნიშნა, რომ ექსპერტიზა სადავო დოკუმენტის თაობაზე ამ დოკუმენტზე დასმული ბეჭდის ნამდვილობის კუთხით უკვე ჩატარებული იყო, ხელშეკრულება გამოკვლეული იყო სპეციალურ საექსპერტო დაწესებულებაში და მტკიცებულებაზე არსებული ხელმოწერის სიყალბე მხარეთა შორის საქმის მომზადების ეტაპზე დავას არ იწვევდა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ კასატორის პოზიცია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილის სწორი განმარტებიდან არ გამომდინარეობს, რაც მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია, თუმცა, პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს განმარტოს, რომ ისეთ ვითარებაში, როდესაც დოკუმენტის ნამდვილობა მოპასუხე მხარის მიერ შედავებულია ჯერ კიდევ სარჩელზე წარდგენილი შესაგებლით, ამასთანავე, იმ შემთხვევაში, თუ სადავო საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა ექნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის და აღმოჩნდება, რომ მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელი იქნება, სასამართლოს საკითხის გამოკვლევისათვის სპეციალური ცოდნა არ აღმოაჩნდება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე სასამართლო არ შეიზღუდება, საკუთარი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა. ზემოაღნიშნული გარემოებები, კასატორის ამ პრეტენზიის გაზიარებაზე უარის თქმის საფუძველია.
რაც შეეხება სს „თ. თ-ოს“ შუამდგომლობას წარმოდგენილი მტკიცებულების საქმეზე დართვისა და ამ მტკიცებულების საკასაციო სასამართლოს მიერ შეფასების თაობაზე, პალატა თვლის, რომ აღნიშნული შუამდგომლობა უსაფუძვლოა, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, შესაბამისად, ახალი მტკიცებულება ვერც სასამართლოს მიერ იქნება გაზიარებული მიუხედავად იმისა, მხარეს ობიექტურად ჰქონდა თუ არა შესაძლებლობა სასამართლოსათვის მანამდე წარმოედგინა ისინი. აღნიშნული გარემოება საკასაციო პალატის მიერ მტკიცებულებათა საქმისათვის დართვაზე უარის თქმის საფუძველია, ამავე ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა საქმის მასალებს ვერ დაურთავს და ვერ შეაფასებს დ. ღ-ის საკასაციო შესაგებელზე დართულ მტკიცებულებას.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორ სს „თ. თ-ოს“ უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულება - ექსპერტიზის დასკვნა 9 (ცხრა) ფურცლად (ტ.II, ს.ფ.71-79), ხოლო შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორ დ. ღ-ეს - საკასაციო შესაგებელზე დართული განცხადების ასლი 1 (ერთი) ფურცლად.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. შესაბამისად, საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. სს „თ. თ-ოს“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
2. დ. ღ-ის შეგებებული საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 იანვრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
4. სს „თ. თ-ოს“ უარი ეთქვას თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 დეკემბრის საოქმო განჩინების გაუქმებაზე.
5. კასატორ სს „თ. თ-ოს“ შუამდგომლობა ექსპერტიზის დასკვნის საქმისათვის დართვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.
6. სს „თ. თ-ოს“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულება - ექსპერტიზის დასკვნა 9 ფურცლად (ტ.II, ს.ფ.71-79), ხოლო დ. ღ-ეს - შეგებებულ საკასაციო საჩივარზე დართული განცხადების ასლი 1 ფურცლად.
7. სს „თ. თ-ოს“ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.
8. დ. ღ-ეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.
9. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
პ. ქათამაძე
