საქმე №ას-30-28-2013 1 მაისი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ნ. წ-ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – რ. ც-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 ნოემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
რ. ც-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. წ-ის მიმართ, რათა ცნობილ იქნას ქ.თბილისში, ს-ის ქუჩა №3-ში მდებარე ნ. წ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხული უძრავი ქონებიდან 27,81 კვ.მ საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართისა და 9,59 კვ.მ სარდაფის მესაკუთრედ, ნ. წ-ისათვის დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების – 28200 ლარის 25%-ის – 7050 ლარის გადახდის სანაცვლოდ შემდეგი საფუძვლებით:
მოსარჩელე არის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლე ც. ც-ის უფლებამონაცვლე, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი სამკვიდრო მოწმობით, სადავო საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება, ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, შეადგენს 28200 ლარს (27,81 კვ.მ – 27000 ლარს, 9,59 კვ.მ – 1200 ლარს). მესაკუთრე ნ. წ-ი უარს აცხადებს, გადაუხადოს მას საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%, რის გამოც რ. ც-ე, თანხის გადახდის სანაცვლოდ, ცნობილ უნდა იქნას საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ც. ც-ე არ იყო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლე, არამედ ქირაობდა სადავო ფართს და იხდიდა ქირას, ხოლო რ. ც-ის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა არის უკანონო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, რ. ც-ეს ნ. წ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 7050 ლარის გადახდა, რ. ც-ე ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, ს-ის ქუჩა №3-ში მდებარე ნ. წ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხული უძრავი ქონებიდან (საკადასტრო კოდი 01.16.01.02.004) 27,81 კვ.მ საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართისა (№1 ოთახი - 18,35 კვ.მ; №2 შესასვლელი - 5,37 კვ.მ; №3 სათავსი - 4,09 კვ.მ) და 9,59 კვ.მ სარდაფის მესაკუთრედ, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, ქ.თბილისში, ს-ის ქუჩა №3-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან (საკადასტრო კოდი 01.16.01.02.004) 376 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, 271,59 კვ.მ შენობა-ნაგებობება, 205,32 საცხოვრებელი ფართის 61/205 კვ.მ ნაწილი რეგისტრირებულია ნ. წ-ის საკუთრებად.
სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს საბურთალოს სამსახურის მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათის მიხედვით, ც. ც-ე 1959 წლის 15 ოქტომბრიდან რეგისტრირებული იყო მისამართზე – ქ. თბილისი, ს-ის ქუჩა №3. რეგისტრაცია გაუქმდა გარდაცვალების გამო 2006 წლის 24 ნოემბერს.
კომუნალური გადასახადების ქვითრების მიხედვით დადგენილია, რომ ქ. თბილისში, ს-ის ქუჩა №3-ში აბონენტად რეგისტრირებულია ც. ც-ე.
2006 წლის 22 ნოემბერს ც. ც-ე გარდაიცვალა. მას დარჩა ერთი პირველი რიგის მემკვიდრე შვილი – მ. ა-ე, რომელიც გარდაიცვალა 2009 წლის 15 აგვისტოს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 30 მაისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მ. ზ-ს (მ. ა-ის მეუღლე) უარი ეთქვა სარჩელზე ნ. წ-ის მიმართ, საბაზრო ღირებულების ანაზღაურების სანაცვლოდ, საცხოვრებელი ფართის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ. აღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ მ. ა-ეს დედის სამკვიდრო კანონით დადგენილი წესით არ მიუღია, შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობასთან დაკავშირებული ის უფლება, რომელიც გააჩნდა ც. ც-ეს მ. ა-ის სამკვიდროში არ შედიოდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მ. ზ-ი არ იყო უფლებამოსილი, როგორც ც. ც-ისა და მ. ა-ის უფლებამონაცვლეს მოეთხოვა სადგომის საკუთრებაში გადაცემა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 21 თებერვლის დადგენილებით რ. ც-ის განცხადება დაკმაყოფილდა. დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტი, კერძოდ, რ. ც-ის მიერ (დაბ. 1945 წლის 12 თებერვალს, პირადი №...) დის – ც. ც-ის (გარდაცვალების თარიღი 2006 წელი 22 ნოემბერი) დანაშთი სამკვიდროს მიღების ფაქტი. ნ. წ-მა განცხადებით მიმართა სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა აღნიშნული დადგენილების ბათილად ცნობა. მაგისტრის 2012 წლის 29 მაისის დადგენილებით განცხადება არ დაკმაყოფილდა. დადგენილება შევიდა კანონიერ ძალაში (თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 15 ოქტომბრის განჩინება საქმე №2ბ/3832-12).
სასამართლომ დაადგინა, რომ 2012 წლის 3 მარტს ნოტარიუს ლუიზა ცხადაძემ გასცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლის მიხედვით ც. ც-ის სამკვიდრო ქონება მიიღო მეორე რიგის მემკვიდრემ – რ. ც-ემ. სამკვიდრო მოწმობის გაცემის ერთ-ერთ საფუძვლად მითითებულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 12 თებერვლის დადგენილება იურიდიული ფაქტის დადგენის შესახებ.
სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2010 წლის 19 ნოემბრის დასკვნის მიხედვით, ქ.თბილისში, ს-ის ქუჩა №3-ში მდებარე საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ოთახების საერთო ფართი შეადგენს 27,81 კვ.მ-ს (№1 ოთახი 18,35 კვ.მ, №2 შესასვლელი 5,37 კვ.მ, № სათავსო - 4,09 კვ.მ), სახლს ასევე გააჩნია 9,59 კვ.მ სარდაფის სართული. 27,81 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება, 2010 წლის ნოემბრის თვის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ შეადგენს 27000 ლარს, 9,59 კვ.მ სარდაფის საბაზრო ღირებულება კი – 1200 ლარს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მითითებულ გარემოებათა საპირისპირო მტკიცებულება, მოპასუხეებს სასამართლოსათვის არ წარუდგენიათ.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონით. აღნიშნული კანონის პირველი მუხლის, 11 მუხლის, მე-2 მუხლის მეოთხე პუნქტის შესაბამისად, პალატამ განმარტა, რომ აღნიშნული კანონი არეგულირებს ისეთ ურთიერთობებს, რომლის მარეგულირებელ მექანიზმს არ იცნობდა 1996 წლამდე არსებული კანონმდებლობა. აღნიშნული დანაწესი უთითებს ისეთ ურთიერთობებზე, რომლის თანახმად მესაკუთრის მიერ ხდებოდა ნივთის მიტოვება (დათმობა) მოსარგებლის სასარგებლოდ. ასეთ შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომის გადაცემა ხდებოდა მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო მეორე შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. გარკვეული საფასურის გადახდა განსახილველი კანონის მე-2 მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, წარმოადგენს ერთ-ერთ მტკიცებულებას, რომლითაც დასტურდება ამავე კანონის მიზნებიდან გამომდინარე საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის ფაქტი. აღნიშნული საფასური შესაძლებელია, ყოფილიყო ერთჯერადი, ასევე ყოველთვიურად გადასახდელი თანხა. აღსანიშნავია, რომ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა ფაქტობრივად ხდებოდა მოსარგებლისათვის „სამუდამოდ“, რაც ასხვავებს მას ქირავნობის ინსტიტუტისაგან.
ამდენად, გარკვეული ქირის გადახდა თავისთავად არ შეიძლება მიუთითებდეს ქირავნობის ურთიერთობებზე. ქირავნობის ურთიერთობის განსაზღვრისათვის აუცილებელია არსებობდეს ამ ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელი ნიშნები, კერძოდ, საცხოვრებელი სადგომის გარკვეული დროით გადაცემა და ამისათვის ქირის გადახდა (რომელშიც იგულისხმება ვადიანი ან უვადო ხელშეკრულებები, ამ უკანასკნელ შემთხვევაში გამოიყენება სსრ-ის საბინაო კოდექსის 154-ე მუხლი). სსრ-ის საბინაო კოდექსის 142-ე მუხლის მეორე აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად, საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას დამქირავებელი დებს სახლის მესაკუთრესთან წერილობით.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მესაკუთრეს არ წარმოუდგენია წერილობითი ქირავნობის ხელშეკრულება.
საქმის მასალებით დადგენილია აწ გარდაცვლილი ც. ც-ის მითითებულ მისამართზე რეგისტრაციისა და კომუნალური გადასახადების (აბონენტად რეგისტრაცია) გადახდის ფაქტი, რომელიც უთითებს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე წარმოშობილ ურთიერთობაზე.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ ც. ც-ე წარმოადგენდა სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს, რომელსაც მფლობელობის უფლება მიღებული ჰქონდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით.
სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 1421-ე მუხლის პირველი, მეორე ნაწილების, 1336-ე, 1337-ე მუხლების შესაბამისად, სასამართლომ განმარტა, რომ შემდგომი რიგის მემკვიდრის მოწვევა სამკვიდროს მისაღებად ხდება, მაშინ, თუ წინა რიგის მემკვიდრე არ მიიღებს მემკვიდრეობას კანონით დადგენილი წესით.
„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი და მესამე ნაწილების მიხედვით, მითითებული კანონი ვრცელდება ასევე მესაკუთრისა და მოსარგებლის უფლებამონაცვლეებზე. კონკრეტულ შემთხვევაში კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მ. ზ-ს (ც. ც-ის შვილის, მ. ა-ის მეუღლეს) უარი ეთქვა სარჩელზე ნ. წ-ის მიმართ, საბაზრო ღირებულების ანაზღაურების სანაცვლოდ, საცხოვრებელი ფართის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ. ამდენად, უნდა დადგინდეს, რომ ც. ც-ის პირველი რიგის მემკვიდრეს (შვილს) კანონით დადგენილი წესით არ მიუღია სამკვიდრო. შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობასთან დაკავშირებული ის უფლება, რომელიც გააჩნდა ც. ც-ეს, მ. ა-ის სამკვიდროში არ შესულა. 2012 წლის 3 მარტს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის მიხედვით, ც. ც-ის სამკვიდრო ქონება მიიღო მეორე რიგის მემკვიდრემ დამ – რ. ც-ემ; ამასთან, სამკვიდრო მოწმობის გაცემის საფუძველი – თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მაგისტრის 2012 წლის 21 თებერვლის დადგენილება, რომლითაც დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, კერძოდ, რ. ც-ის მიერ დის – ც. ც-ის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მიღების ფაქტი, შესულია კანონიერ ძალაში (თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 15.10.2012წ. განჩინება).
სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონით დადგენილი უფლებები წარმოეშვა ც. ც-ეს, რომლის გარდაცვალებით გაიხსნა სამკვიდრო იმ უფლებაზე, რომელიც დადგენილია სპეციალური კანონით. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ აპელანტის მიერ სადავოდ ქცეული სამკვიდრო მოწმობის გაცემის საფუძველი გაუქმებული არ არის, იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელე რ. ც-ე წარმოადგენს თავდაპირველი მოსარგებლის – ც. ც-ის უფლებამონაცვლეს.
„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მესამე და მეექვსე პუნქტების შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს, როგორც სადავო საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეს, არ გამოუვლენია ნება, სათანადო კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ მოსარჩელეს (მოსარგებლეს) გაეთავისუფლებინა საცხოვრებელი სადგომი. აღნიშნული კი მოსარგებლის უფლებამონაცვლეს აძლევს შესაძლებლობას, შესაბამისი თანხის გადახდის სანაცვლოდ სადგომზე მოიპოვოს საკუთრების უფლება. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრის მიერ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული უფლების გამოყენებაზე უარის თქმის პირობებში, რ. ც-ის მოთხოვნა, დაკავებული სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ, მისთვის საკუთრების უფლების გადაცემის თაობაზე მართლზომიერად დაკმაყოფილდა.
პალატის მითითებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, განხილვის საგანია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 4 მაისის განჩინება, რომლითაც ნ. წ-ს უარი ეთქვა სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე. სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ სააპელაციო საჩივარი აღნიშნული განჩინების გაუქმების შესახებ დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ნ. წ-მა 2012 წლის 4 მაისს სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ. ც-ის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა, არ დაკმაყოფილებულიყო რ. ც-ის მოთხოვნა, თანხის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე მესაკუთრედ ცნობის შესახებ და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 3 მაისის №2/494 გადაწყვეტილების მე-4 გვერდზე 3.3.3 პუნქტში მითითებული გარემოება აღიარებულიყო სასამართლოს მხრიდან სამართლებრივ შეფასებად და დადგენილიყო, რომ ეს დებულება არ წარმოშობს არავითარ სამართლებრივ ურთიერთობას ნ. წ-სა და რ. ც-ეს შორის.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 189-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შეგებებული სარჩელი არ არის წარდგენილი სარჩელის წარდგენის შესახებ არსებული წესების დაცვით (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2, 178-ე მუხლი). სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შეგებებულ სარჩელში მითითებული გარემოებები ფაქტობრივად წარმოადგენს მოპასუხის შესაგებელს, რომელზედაც სასამართლო უფლებამოსილია, იმსჯელოს შესაგებლის ფარგლებში.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ნ. წ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ უგულებელყო კანონით დადგენილ ნორმათა კოლიზიის დროს ნორმის გამოყენების პრინციპი და ვერ განსაზღვრა მოცემული დავა უნდა განეხილა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონისა თუ სამოქალაქო კანონმდებლობის საფუძველზე. პალატამ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებანი ძველი საბინაო კოდექსის 142-ე, 145-ე მუხლების შესაბამისად და, ქირავნობის ხელშეკრულების არარსებობის გამო, ც. ც-ის მხრიდან განაწილვადებით სიმბოლური თანხის გადახდა ჩათვალა მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდად.
„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის მე-4 ნაწილის არასწორად განმარტების შედეგად სასამართლომ ც. ც-ე არასწორად ჩათვალა მოსარგებლედ მხოლოდ ფართში მისი რეგისტრაციისა და კომუნალური გადასახადების გადახდის გამო მაშინ, როდესაც, მოცემული ნორმის მიხედვით, კანონმდებელი იმპერატიულად მოითხოვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის დათმობის შესახებ გარიგება დადასტურდეს სადავო სადგომში რეგისტაციისა და კომუნალური გადასახადების გადახდის გარდა მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდით.
რ. ც-ემ ვერ დაადასტურა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს 1964 წლის 26 დეკემბრის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 48-ე მუხლის პირველი აბზაცით.
ამრიგად, ც. ც-ის სადავო ფართში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა მისი მოსარგებლად ცნობის წინაპირობად ვერ ჩაითვლება, თუ მას არ გააჩნია მესაკუთრესთან გარკვეული საფასურის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება. აღნიშნულ მოსაზრებას ამყარებს ის ფაქტი, რომ თვით ც. ც-ეს მოსარგებლეობაზე პრეტენზია სიცოცხლეში არ განუცხადებია მიუხედავად იმისა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მიღების შემდეგ 8 წელს იცოცხლა და არაფერი უშლიდა ხელს, წარედგინა პრეტენზია.
სააპელაციო პალატამ იგნორირება გაუკეთა მოწმედ დაკითხული ნ. მ-სა და ა. წ-ის ჩვენებებს, რითაც დასტურდება, რომ ც. ც-ე დამქირავებელი იყო და ქირას უხდიდა კასატორის ბებიასა და მამას.
ამდენად, სასამართლომ სრულყოფილად და ყოველმხრივ არ გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები და სამართლებრივად სწორად არ შეაფასა ისინი.
სააპელაციო პალატამ არასწორად გადაწყვიტა, რომ რ. ც-ე ავტომატურად მიიჩნევა მემკვიდრედ მ. ზ-თვის სასამართლოს მიერ უარის თქმის გამო.
სასამართლომ სათანადოდ არ განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილი, სადაც გასაგებადაა დადგენილი, რომ სამკვიდრო მასაში კანონმდებელი გულისხმობს მამკვიდრებლის ქონებრივ უფლებებსა და მოვალეობებს და არა თვით ქონებას. პალატა არ შეეცადა, გარკვეულიყო კანონით დადგენილ მფლობელობასა და ჩვეულებრივ მფლობელობაში, რითად დაარღვია ამავე კოდექსის 147-ე მუხლი.
სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ც. ც-ის გარდაცვალების მომენტისათვის მის სამკვიდროში არ შედიოდა კასატორის კუთვნილი ქონებრივი უფლება. პალატამ არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე, 147-ე, 152-ე, 155-ე, 157-ე მუხლები, რითაც სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი.
სააპელაციო პალატამ არ გამიჯნა ტრანსმისიით მემკვიდრე ც. ც-ის შვილის, მ. ა-ის მეუღლე მ. ზ-სა და მისი შვილების უპირატესობა მეორე რიგის მემკვიდრე რ. ც-ის სამკვიდრო უფლებისაგან და არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის ნორმები მემკვიდრეობასთან დაკავშირებით. პალატამ არასწორად განმარტა სამკვიდრო აქტივის შინაარსი (სამკვიდრო ქონებაზე უფლება, საუბარია რეგისტრირებულ უფლებაზე და არა არარეგისტრირებულ აქტივზე), შესაბამისად, უკანონოდ დაუკავშირა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1328-ე, 1336-ე და 1337-ე მუხლების მოთხოვნები რ. ც-ეს და დავა ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ გადაწყვიტა.
სასამართლომ უკანონოდ არ მიიღო ნ. წ-ის შეგებებული სარჩელი, რომელიც სრულად აკმაყოფილებდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 189-ე მუხლის მოთხოვნებს, რითაც შეუზღუდა კასატორს კანონიერი უფლებები.
მოცემული საქმე განიხილა არაუფლებამოსილმა პალატამ, რადგან ერთ-ერთი მოსამართლე – ქ. მ-ი მონაწილეობდა ნ. წ-ის კერძო საჩივრის განხილვაში მაგისტრატი სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 4 თებერვლის განჩინებით ნ. წ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ნ. წ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. მეტიც, საკასაციო საჩივრით სადავოდ გამხდარ სამართლებრივ საკითხებზე არსებობს სასამართლო პრაქტიკა, რომელიც ასახულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 28 მაისის №ას-1033-1226-2008 განჩინებაში, 2009 წლის 25 ივნისის №ას-1151-1296-08 განჩინებაში, 2011 წლის 8 ივლისის №ას-266-250-2011 განჩინებასა და 2010 წლის 25 მარტის №ას-858-1144-2009 განჩინებაში.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ნ. წ-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2013 წლის 28 იანვარს №1 საგადასახადო დავალებით ნ. წ-ისა და ნ. ხ-ს მიერ გადახდილი 1410 ლარის 70% – 987 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ნ. წ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
კასატორ ნ. წ-ს (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 2013 წლის 28 იანვარს №... საგადასახადო დავალებით ნ. წ-ისა და ნ. ხ-ს მიერ გადახდილი 1410 ლარის 70% – 987 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
თ. თოდრია
