№ას-125-119-2013 20 მაისი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ნ. ფ-ი

კასატორის წარმომადგენელი – გ. გ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – გ. გ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებები – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, ამავე სასამართლოს 2012 წლის 12 დეკემბრის განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების შესახებ

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილებისა და განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნება

დავის საგანი – პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, აუცილებელი გზით სარგებლობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

გორის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილებით:

1. ნ. ფ-ის სარჩელი მოპასუხე გ. გ-ის მიმართ დაკმაყოფილდა: ა. გ. გ-ს დაევალა გორის რაიონის სოფელ ხ-ი მის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთიდან ღობის მოშლა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა; ბ. ნ. ფ-ის აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების მიცემა;

2. გ. გ-ის შეგებებული სარჩელი ნ. ფ-ის მიმართ მისი საკუთრების უკანონო სარგებლობისა და ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. გ-მა, რომელმაც მოითხოვა: გორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლით ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც ნ. ფ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდებოდა ნაწილობრივ, მას მიეცემოდა აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლება გ. გ-ის სახელზე რიცხული მიწის ნაკვეთის 1.4 მეტრზე, შესაბამისად, ნ. ფ-ის მიწის ნაკვეთიდან საჯარო გზამდე მისასვლელი 1.6 მეტრი სიგანის მქონე გზა გაიზრდებოდა 3 მეტრამდე გ. გ-ის სახელზე რიცხული მიწის ნაკვეთის 1.4 მეტრის ხარჯზე. ამასთან, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდებოდა გ. გ-ის შეგებებული სარჩელი და ნ. ფ-ს აეკრძალებოდა აუცილებელი გზის გარდა მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის სხვა ნაწილით უკანონო სარგებლობა, უკანონო ხელშეშლა.

სააპელაციო საჩივრის მოტივები:

1. ნ. ფ-ის მიერ სადავოდ ქცეული ფართი საკუთრების უფლებით ეკუთვნის გ. გ-ს და არ წარმოადგენს ე.წ. „საუბნო გზას“;

2. ნ. ფ-ის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის საჯარო გზასთან დამაკავშირებელი გზის სიგანე შეადგენს 1.6 მეტრს;

3. საჯარო გზასთან სახლის სრულფასოვანი კავშირისთვის აუცილებელი გზის სიგანე უნდა იყოს 2.75 და 3 მეტრამდე;

4. გ. გ-ს თმენის ვალდებულება უნდა დაეკისროს მხოლოდ მის საკუთრებაში რიცხული მიწის ნაკვეთის 1.4 მეტრზე, ვინაიდან ნ. ფ-ს ისედაც გააჩნია საჯარო გზასთან დამაკავშირებელი აუცილებელი გზა, რომლის სიგანეც 1.6 მეტრია;

5. ნ. ფ-ი უკანონოდ სარგებლობს გ. გ-ის მიწის ნაკვეთით, რითაც მესაკუთრეს ხელი ეშლება მისი კუთვნილი ქონებით სარგებლობაში. ნ. ფ-ს უნდა აეკრძალოს აუცილებელი გზის გარდა მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის სხვა ნაწილით უკანონო სარგებლობა და გ. გ-ის უკანონო ხელშეშლა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით გ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გორის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება:

1. ნ. ფ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელეს მიეცა აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლება გ. გ-ის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის 1.4 მეტრზე, შესაბამისად, ნ. ფ-ის მიწის ნაკვეთიდან საჯარო გზამდე მისასვლელი 1.6 მეტრი სიგანის მქონე გზა გაიზარდა 3 მეტრამდე გ. გ-ის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის ხარჯზე;

2. გ. გ-ის შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ნ. ფ-ს აეკრძალა, აუცილებელი გზის გარდა, გ. გ-ის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის სხვა ნაწილით უკანონო სარგებლობა და უკანონო ხელშეშლა.

დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას საფუძვლად დაედო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის – ნ. ფ-ის გამოუცხადებლობა, რომელსაც კანონმდებლობით დადგენილი წესით გაეგზავნა აპელანტ გ. გ-ის სააპელაციო საჩივრის, თანდართული დოკუმენტების, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 26 სექტემბრის განჩინების ასლები და სასამართლო უწყება 2012 წლის 31 ოქტომბრის სასამართლო სხდომის თაობაზე. გზავნილის ჩაბარების შესახებ შეტყობინების ბარათით სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ 2012 წლის 3 ოქტომბერს ნ. ფ-ის სახელზე გზავნილი ჩაბარდა მის რძალს – მ. მ-ს, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 74-ე მუხლის პირველი ნაწილით ითვლებოდა უწყების ადრესატისათვის ჩაბარებად.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა აპელანტის მოთხოვნაზე და მიიჩნია, რომ აპელანტის მიერ მითითებული და მისი მოწინააღმდეგე მხარის გამოუცხადებლობის გამო დამტკიცებულად ჩათვლილი გარემოებები სამოქალაქო კოდექსის 170-ე, 172-ე, 174-ე და 180-ე მუხლების შესაბამისად იურიდიულად ამართლებდა აპელანტის მოთხოვნას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით ახალი გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე.

დაუსწრებელი გადაწყვეტილება საჩივრით სადავოდ გახადა ნ. ფ-ის წარმომადგენელმა გ. გ-მა და მოითხოვა ამ გადაწყვეტილების გაუქმება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით ნ. ფ-ის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება.

უწინარესად, სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა საჩივრის ავტორის არგუმენტზე, რომლის მიხედვითაც, გამოუცხადებელი მხარე მიწვეული არ იყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით – მხარისათვის და მისი წარმომადგენლისათვის უცნობი იყო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატაში 2012 წლის 31 ოქტომბერს დანიშნული სასამართლო სხდომის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის მასალების თანახმად, ნ. ფ-ს კანონმდებლობით დადგენილი წესით გაეგზავნა აპელანტ გ. გ-ის სააპელაციო საჩივრისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 26 სექტემბრის განჩინება და სასამართლო უწყება 2012 წლის 31 ოქტომბრის სასამართლო სხდომის თაობაზე. სასამართლო გზავნილი შეიცავდა იმ დოკუმენტების ამომწურავ ჩამონათვალს, რაც ადრესატს გაეგზავნა. გზავნილის ჩაბარების შესახებ შეტყობინების ბარათით დასტურდებოდა, რომ ნ. ფ-ის სახელზე გზავნილი ჩაბარდა რძალს – მ.მ-ს 2012 წლის 3 ოქტომბერს. შეტყობინების დასტურებზე გზავნილის მიმღები პირის მონაცემები მითითებულია გარკვევით. გარკვევითაა მითითებული გზავნილის ჩაბარების თარიღი, ადრესატთან დამოკიდებულება და ჩამბარებელი პირის პირადი ნომერი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 74-ე მუხლის პირველი ნაწილის, ამავე კოდექსის 73-ე მუხლის მე-8 ნაწილის შინაარსზე და დადგენილად მიიჩნია, რომ აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე ნ. ფ-ს გზავნილი ჩაბარდა დადგენილი წესით. საყურადღებო იყო ის ფაქტიც, რომ გზავნილის ჩაბარების შემდგომ სასამართლოს მიერ დადგენილ 10-დღიან ვადაში წარდგენილ იქნა ნ. ფ-ის შესაგებელი გ. გ-ის სააპელაციო საჩივარზე, რაც ასევე მიუთითებდა იმ ფაქტზე, რომ ნ. ფ-ის ოჯახის წევრმა შეასრულა ვალდებულება გზავნილის ადრესატისათვის გადაცემის შესახებ.

საჩივრის ავტორი ადასტურებდა სააპელაციო საჩივრის და თანდართული დოკუმენტების მხარის მიერ ჩაბარებას, თუმცა მიუთითებდა, რომ გზავნილში წარდგენილი არ იყო სასამართლო სხდომის დანიშვნის შესახებ განჩინება და სასამართლო უწყება. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ნ. ფ-ის სახელზე სასამართლო გზავნილი შეიცავდა იმ დოკუმენტების ამომწურავ ჩამონათვალს, რაც ადრესატს გაეგზავნა, ანუ, ადრესატი ინფორმირებული იყო, რა დოკუმენტები იყო მოთავსებული სასამართლოს გზავნილში. შესაბამისად, თუ მხარე მიიჩნევდა, რომ რაიმე დოკუმენტი არ გადაეცა, მას ამის შესახებ უნდა ეცნობებინა სასამართლოსათვის. ასეთი პრეტენზია ნ. ფ-ს კანონით დადგენილ ვადაში წარმოდგენილ შესაგებელში არ გამოუთქვამს. შესაბამისად, ადრესატის ოჯახის წევრის მიერ ხელმოწერილ დოკუმენტში მითითებული გარემოების საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი საჩივრის ავტორს უნდა დაკისრებოდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-103-ე მუხლების შინაარსიდან გამომდინარე. მოცემულ შემთხვევაში, საჩივრის ავტორს სასამართლოსათვის არანაირი მტკიცებულება არ წარუდგენია მის მიერ მითითებული გარემოების დასადასტურებლად და მხოლოდ სიტყვიერი განმარტებით შემოიფარგლა, რაც არ იყო საკმარისი სადავო გარემოების დადასტურებულად მიჩნევისათვის.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ. ფ-ს კანონით დადგენილი წესით ეცნობა სასამართლოს სხდომის თარიღის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა საჩივრის ავტორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სასამართლოს სხდომის თაობაზე ინფორმაცია უნდა მიეწოდებინა ასევე აპელანტის წარმომადგენლისათვის. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, მხარეს ან მის წარმომადგენელს სასამართლო უწყებით ეცნობება სასამართლო სხდომის ან ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების დრო და ადგილი. უწყება მხარისათვის და მისი წარმომადგენლისათვის ჩაბარებულად ჩაითვლება, თუ იგი ჩაჰბარდება ერთ-ერთ მათგანს ან ამ კოდექსის 74-ე მუხლით გათვალისწინებულ სუბიექტებს. ამდენად, სასამართლოს ეკისრებოდა ვალდებულება, უწყება გაეგზავნა მხარის ან მისი წარმომადგენლისათვის და არა ორივე მათგანისათვის. ამასთან, მნიშვნელობა არ ჰქონდა, თუ რომელ მათგანს გაეგზავნებოდა უწყება, ვინაიდან ერთ-ერთისათვის უწყების ჩაბარება ჩაითვლებოდა მხარისათვის უწყების ჩაბარებად.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე ვერ გაიზიარა საჩივრის ავტორის პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ მხარის დაბარება პირველ რიგში უნდა განხორციელებულიყო ტექნიკური საშუალებით და მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ რაიმე მიზეზით ვერ მოხდებოდა დაკავშირება, სასამართლოს გზავნილი უნდა გაეგზავნა ფოსტის მეშვეობით. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 73-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სასამართლო უწყება იგზავნება ამ კოდექსის 70-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ტექნიკური საშუალებით, ფოსტით, სასამართლო კურიერის მეშვეობით ან მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული ჩაბარების განსხვავებული წესის მიხედვით. სასამართლო თვითონ იღებს გადაწყვეტილებას, უწყების გაგზავნის რომელი ფორმა გამოიყენოს, რომელ მისამართზე გააგზავნოს უწყება, და არ არის ვალდებული, დაიცვას თანამიმდევრობა. სასამართლომ დასაბარებელ პირს უწყება შეიძლება ჩააბაროს ასევე სასამართლოს შენობაში. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში გასათვალისწინებელი იყო ის გარემოებაც, რომ ნ. ფ-ი წარმოადგენდა აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარეს, რომელსაც უნდა ჩაბარებოდა სააპელაციო საჩივრისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები, რაც გამორიცხავდა მხოლოდ ტექნიკური საშუალებით გზავნილის ჩაბარების შესაძლებლობას.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 241-ე მუხლით გათვალისწინებული, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

დასახელებული განჩინება დაუსწრებელ გადაწყვეტილებასთან ერთად საკასაციო წესით გაასაჩივრეს: ნ. ფ-მა, თ. ფ-მა და მ. თ-მა (წარმომადგენელი გ. გ-ი), რომლებიც მოითხოვენ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებისა და განჩინების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნებას შემდეგი საფუძვლებით:

მართალია, ნ. ფ-ს 2012 წლის 26 სექტემბერს ჩაბარდა გ. გ-ის სააპელაციო საჩივრისა და თანდართული დოკუმენტაციის ასლები (რაზეც მან წარადგინა კიდეც სააპელაციო შესაგებელი), მაგრამ არ ჩაბარებია სასამართლო უწყება და განჩინება სასამართლო სხდომის თაობაზე. უფრო მეტიც, უწყება არ ჩაბარებია კასატორის წარმომადგენელს;

სასამართლო უწყების გაგზავნა კურიერის (რასაც მოცემულ შემთხვევაში ჰქონდა ადგილი) ან ფოსტის მეშვეობით ისეთ დროს ხორციელდება, როდესაც სასამართლოსაგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო შეუძლებელი გახდება ტექნიკური საშუალებით შეტყობინება. ასეთი შეუძლებლობის არსებობა საქმეზე არ დგინდება;

გაუგებარია სააპელაციო სასამართლოს მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეცვლის დასაბუთება და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შინაარსი, ვინაიდან გაურკვეველია, ეთანხმება თუ არა სააპელაციო სასამართლო რაიონული სასამართლოს ცალკეულ შეფასებას საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით. დაუსწრებელი გადაწყვეტილების და საჩივრის განხილვისას სააპელაციო სასამართლოს განსაკუთრებული მნიშვნელობა უნდა მიენიჭებინა იმ საკითხის შემოწმებისათვის, ნამდვილად ამართლებდნენ თუ არა გ. გ-ის მიერ მოყვანილი ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად მის მოთხოვნას, რაც სააპელაციო სასამართლომ არ განახორციელა. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნა;

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაანაწილა სასამართლო ხარჯები, კერძოდ, სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი მთლიანად აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარეს დააკისრა, ამასთან, არ იმსჯელა მოსარჩელის მიერ გადახდილი ექსპერტიზის ხარჯების განაწილების თაობაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 მარტის განჩინებით თ. ფ-სა და მ. თ-ის საკასაციო საჩივარი განუხილველად იქნა დატოვებული, ხოლო, ნ. ფ-ის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი და დადგინდა საქმის ზეპირი მოწმენის გარეშე განხილვა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ფ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად უნდა დარჩეს გასაჩივრებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების თაობაზე, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის სასამართლო სხდომაზე არ გამოცხადდა აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე, რის გამოც სასამართლომ მის წინააღმდეგ გამოიტანა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და დააკმაყოფილა სააპელაციო საჩივარი.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 241-ე მუხლი განსაზღვრავს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლებს. აღნიშნული მუხლის თანახმად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმის განხილვა განახლდეს, თუ არსებობს ამ კოდექსის 233-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, ან თუ მხარის გამოუცხადებლობა გამოწვეული იყო საპატიო მიზეზით, რომლის შესახებაც მას არ შეეძლო თავის დროზე ეცნობებინა სასამართლოსათვის.

ამდენად, გამოუცხადებელ მხარეს, რომლის წინააღმდეგაც გამოტანილია დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, შეუძლია გააქარწყლოს ვარაუდი, რომელიც საფუძვლად უდევს ამ გადაწყვეტილებას, მოითხოვოს მისი გაუქმება და საქმის განახლება, თუ დაამტკიცებს, რომ არ არსებობდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობები.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 233-ე მუხლის 1-ლი ნაწილში მოცემულია იმ შემთხვევების ჩამონათვალი, რომელთა არსებობის დროს დაუშვებელია დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის მიხედვით, მხარის გამოუცხადებლობის შემთხვევაში სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილოების გამოტანა დაუშვებელია, თუ:

ა) გამოუცხადებელი მხარე მოწვეული არ იყო ამ კოდექსის 70-ე-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით;

ბ) სასამართლოსათვის ცნობილი გახდა, რომ ადგილი ჰქონდა დაუძლეველ ძალას ან სხვა მოვლენებს, რომელსაც (რომლებსაც) შეეძლო ხელი შეეშალა სასამართლოში მხარის დროულად გამოცხადებისათვის;

გ) გამოუცხადებელ მხარეს დროულად არ ეცნობა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები;

დ) არ არსებობს სარჩელის აღძვრის წინაპირობები.

მოცემულ შემთხვევაში, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების ერთ-ერთ საფუძვლად საკასაციო საჩივარში მითითებულია იმ გარემოებაზე, რომ კასატორი (აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე - მოპასუხე) საქმის განხილვაში მოწვეული არ იყო ამ კოდექსის 70-ე-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით, კერძოდ, მას არ ჩაბარებია სასამართლო უწყება და განჩინება სასამართლო სხდომის დანიშვნის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო კასატორის ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას არ იზიარებს და მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 74-ე მუხლის 1-ელ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, თუ სასამართლო უწყების ჩამბარებელმა სასამართლოში გამოსაძახებელი პირი ვერ ნახა მის მიერ მითითებულ მისამართზე, იგი უწყებას აბარებს მასთან მცხოვრებ ოჯახის რომელიმე ქმედუნარიან წევრს. უწყების ამ ნაწილით გათვალისწინებული პირისათვის ჩაბარება ჩაითვლება უწყების ადრესატისათვის ჩაბარებად, რაც დასტურდება უწყების მეორე ეგზემპლარზე უწყების მიმღების ხელმოწერით. მიმღები ვალდებულია უწყების მეორე ეგზემპლარზე აღნიშნოს თავისი სახელი და გვარი, ადრესატთან დამოკიდებულება.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით, კერძოდ, საფოსტო გზავნილის ჩაბარების შესახებ შეტყობინების ბარათით ირკვევა, რომ აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის - ნ. ფ-ის ოჯახის წევრს (რძალს), მ. მ-ს, ჩაბარდა არამარტო სააპელაციო საჩივრის ასლი, არამედ ასევე სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 26 სექტემბრის განჩინება სასამართლოს მთავარი სხდომის დანიშვნის თაობაზე, ასევე სასამართლო უწყება (ტომი 3, ს.ფ. 22-27). ამდენად, სასამართლოს მიერ დაცულია აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარისათვის უწყების ჩაბარების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 74-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით გათვალისწინებული წესი. ამასთან, საკასაციო პალატა მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარისათვის განკუთვნილი სასამართლო გზავნილი შეიცავდა იმ დოკუმენტების ამომწურავ ჩამონათვალს, რაც მას კურიერის მეშვეობით გაეგზავნა, ანუ, ეს უკანასკნელი ინფორმირებული იყო გზავნილში მოთავსებული დოკუმენტების თაობაზე. შესაბამისად, თუ მას მიაჩნდა, რომ გზავნილში მითითებულიდან, რომელიმე დოკუმენტი არ გადასცემია, ამის შესახებ უნდა ეცნობებინა სასამართლოსათვის. ასეთი პრეტენზია მხარეს მის მიერ წარმოდგენილ შესაგებელში არ გამოუთქვამს. ამდენად, ადრესატის ოჯახის წევრის მიერ ხელმოწერილ დოკუმენტში მითითებული გარემოების საწინააღმდეგოს დამტკიცების ტვირთი საჩივრის ავტორს ეკისრებოდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-103-ე მუხლების შინაარსიდან გამომდინარე. მოცემულ შემთხვევაში, საჩივრის ავტორს სასამართლოსათვის არანაირი მტკიცებულება არ წარუდგენია მის მიერ მითითებული გარემოების დასადასტურებლად და მხოლოდ სიტყვიერი განმარტებით შემოიფარგლა, რაც არ იყო საკმარისი სადავო გარემოების დადასტურებულად მიჩნევისათვის.

საფუძველსაა მოკლებული კასატორის მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ უწყება უნდა ჩაბარებოდა ასევე მხარის წარმომადგენელს. საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე მუხლის 1-ელ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, მხარეს ან მის წარმომადგენელს სასამართლო უწყებით ეცნობება სასამართლო სხდომის ან ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების დრო და ადგილი. უწყება მხარისათვის და მისი წარმომადგენლისათვის ჩაბარებულად ჩაითვლება, თუ იგი ჩაბარდება ერთ-ერთ მათგანს. მითითებული ნორმა სასამართლოს აძლევს შესაძლებლობას უწყება გაუგზავნოს მხარეს ან მის წარმომადგენელს, ხოლო, ერთ-ერთი მათგანისათვის ჩაბარება მიიჩნიოს, როგორც მხარისათვის, ასევე წარმომადგენლისათვის ჩაბარებად. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მხარეს უწყება ჩაბარდა, შესაბამისად, მიიჩნევა, რომ უწყება ჩაბარდა მხარის წარმომადგენელსაც.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლოს იგი უნდა დაებარებინა ტექნიკური საშუალების გამოყენებით, ვინაიდან, მისი მოსაზრებით, სასამართლო უწყების გაგზავნა კურიერის ან ფოსტის მეშვეობით ისეთ შემთხვევაში ხორციელდება, როდესაც სასამართლოსაგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო შეუძლებელი ხდება მხარისათვის ტექნიკური საშუალებით შეტყობინება. საკასაციო სასამართლო კასატორის ამ მოსაზრებას არ იზიარებს და მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის თანახმად, მხარეები, მათი წარმომადგენლები, აგრეთვე მოწმეები, ექსპერტები, სპეციალისტები და თარჯიმნები შეიძლება დაიბარონ ტელეფონით, ფაქსით, სხვა ტექნიკური საშუალებით ან მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული ჩაბარების განსხვავებული წესის მიხედვით, ხოლო, ამავე კოდექსის 73-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სასამართლო უწყება იგზავნება ამ კოდექსის 70-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ტექნიკური საშუალებით, ფოსტით, სასამართლო კურიერის მეშვეობით ან მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული ჩაბარების განსხვავებული წესის მიხედვით. სასამართლო თვითონ იღებს გადაწყვეტილებას, უწყების გაგზავნის რომელი ფორმა გამოიყენოს, რომელ მისამართზე გააგზავნოს უწყება, და არ არის ვალდებული, დაიცვას თანამიმდევრობა. ამდენად, ზემოთ დასახელებული საპროცესო ნორმებიდან ცალსახად გამომდინარეობს, რომ სასამართლო თავად წყვეტს საკითხს იმის თაობაზე, უწყების გაგზავნის რომელი ფორმა გამოიყენოს და არ არის ვალდებული, დაიცვას თანამიმდევრობა. ამასთან, უწყების გაგზავნის რომელი ფორმაც არ უნდა გამოიყენოს სასამართლომ, მთავარია, უზრუნველყოს მხარის დროული ინფორმირება ამა თუ იმ საპროცესო მოქმედების თაობაზე. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მხარეს უწყება ჩაბარდა და მოხდა მისი ინფორმირება სასამართლოს მთავარი სხდომის დანიშვნის თაობაზე, შესაბამისად, არავითარი მნიშვნელობა არა აქვს იმას, თუ კანონით გათვალისწინებული რომელი ფორმით გააკეთა ეს სასამართლომ.

კასატორი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად უთითებს ასევე იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს არსებითი მნიშვნელობა არ მიუნიჭებია იმ საკითხის გარკვევისათვის, იურიდიულად ამართლებდა თუ არა სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები სააპელაციო მოთხოვნას, რითაც სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნა.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას და განმარტავს შემდეგს:

სასამართლო სხდომაზე აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის (სააპელაციო მოპასუხის) გამოუცხადებლობის შემთხვევაში, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებისას, სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილია იმსჯელოს მხოლოდ სააპელაციო მოსარჩელის (აპელანტის) მიერ მითითებული გარემოებების იურიდიულ შესაბამისობაზე სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნასთან მიმართებით, თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 230.2 და 387.2 მუხლებისა. სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას არა მარტო სამართლებრივი, არამედ ფაქტობრივი თვალსაზრისითაც. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოში დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღება გარკვეული ფაქტობრივი გარემოებების არსებობის პრეზუმფციასაც ეფუძნება. დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები მიიჩნევა დამტკიცებულად და, თუ ისინი იურიდიულად ასაბუთებენ აპელანტის მოთხოვნას, სასამართლო დააკმაყოფილებს სააპელაციო საჩივარს. ამ შემთხვევაში მოქმედებს პრეზუმფცია, რომლის თანახმად ივარაუდება, რომ სააპელაციო მოპასუხემ ვერ დაადასტურა საპირისპირო.

განსახილველ შემთხვევაში, აპელანტმა სააპელაციო საჩივარსა და თავის ახსნა-განმარტებაში მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:

1. ნ. ფ-ის მიერ სადავოდ ქცეული მიწის ფართი საკუთრების უფლებით ეკუთვნის გ. გ-ს და არ წარმოადგენს ე.წ. „საუბნო გზას“;

2. ნ. ფ-ი უკანონოდ სარგებლობს გ. გ-ის მიწის ნაკვეთით, რითაც მას ხელი ეშლება მისი კუთვნილი ქონებით სარგებლობაში.

3. ნ. ფ-ის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის საჯარო გზასთან დამაკავშირებელი გზის სიგანე შეადგენს 1.6 მეტრს, შესაბამისად, ამ უკანასკნელს გააჩნია საჯარო გზასთან დამაკავშირებელი აუცილებელი გზა, რომლის სიგანეც 1.6 მეტრია;

4. საჯარო გზასთან სახლის სრულფასოვანი კავშირისთვის აუცილებელი გზის სიგანე უნდა იყოს 3 მეტრამდე, შესაბამისად, გ. გ-ს თმენის ვალდებულება უნდა დაეკისროს მხოლოდ მის საკუთრებაში რიცხული მიწის ნაკვეთის 1.4 მეტრზე.

სააპელაციო საჩივარში მითითებული ზემოაღნიშნული გარემოებების გაქარწყლების მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა სააპელაციო მოპასუხეს (ნ. ფ-ს), მაგრამ, ვინაიდან იგი არ გამოცხადდა სასამართლო სხდომაზე, ამიტომ ასეთ შემთხვევაში უნდა ამოქმედდეს პრეზუმფცია, რომლის თანახმად ივარაუდება, რომ სააპელაციო მოპასუხემ ვერ დაადასტურა საპირისპირო. ასეთ ვითარებაში, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია დადგენილად (დამტკიცებულად) გ. გ-ის სააპელაციო საჩივარსა და ახსნა-განმარტებაში მითითებული გარემოებები, რომლებიც, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იურიდიულად ამართლებენ აპელანტის მოთხოვნას, სამოქალაქო კოდექსის 170-ე, 172-ე, 174-ე და 180-ე მუხლების შესაბამისად.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაანაწილა სასამართლო ხარჯები, კერძოდ, სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი მთლიანად აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარეს დააკისრა, ამასთან, არ იმსჯელა მოსარჩელის მიერ გადახდილი ექსპერტიზის ხარჯების განაწილების თაობაზე.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას, თუმცა იგი არსებითად სწორია და, შესაბამისად, მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის იმ მოთხოვნათა პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არა უმეტეს ამ კოდექსის 47-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ოდენობისა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

მითითებული ნორმის მიხედვით, იმ შემთხვევაში, როდესაც სააპელაციო სასამართლო გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი ვალდებულია, შეცვალოს სასამართლო ხარჯების განაწილებაც. ამ დროს მხედველობაში მიიღება არა მარტო სააპელაციო წარმოების დროს გაღებული ხარჯი, არამედ, ის ხარჯიც, რომელიც გაიღეს მხარეებმა ქვემდგომ ინსტანციებში საქმეთა განხილვისას. აქედან გამომდინარე, არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ხარჯების განაწილების თაობაზე, ვინაიდან სასამართლომ მხარეთა შორის გაანაწილა მხოლოდ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი.

განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ნ. ფ-ს სარჩელზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი აქვს 120 ლარი (ტომი 1, ს.ფ. 35, 43). მას გადახდილი აქვს ასევე ექსპერტიზის ხარჯი 500 ლარი (ტომი 1, ს.ფ. 306, 293-296; 309, 313-320), სულ - 620 (120+500) ლარი. გ. გ-ს შეგებებულ სარჩელზე გადახდილი აქვს 120 ლარი (ტომი 1, ს.ფ. 144-145, 180-181), ხოლო, სააპელაციო საჩივარზე 160 ლარი (ტომი 2, ს.ფ. 381-382, ტომი 2, ს.ფ. 15-16). მას გადახდილი აქვს ასევე ექსპერტიზის ხარჯი 800 ლარი (ტომი 1, ს.ფ. 257, 243-252), სულ - 1080 (120+160+800) ლარი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, ვინაიდან ნ. ფ-ის სარჩელის მთავარი მოთხოვნა იყო აუცილებელი გზა და იგი დაკმაყოფილდა, ასევე დაკმაყოფილდა გ. გ-ის შეგებებული სარჩელი, ამიტომ ზემოაღნიშნული ხარჯები სააპელაციო სასამართლოს თანაბრად უნდა გაენაწილებინა მხარეთა შორის. კერძოდ, გ. გ-ს ნ. ფ-ის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა 310 (620:2) ლარის გადახდა, ხოლო, ნ. ფ-ს გ. გ-ის სასარგებლოდ - 540 (1080:2) ლარის გადახდა. ამასთან, ვინაიდან ნ. ფ-ის მოთხოვნის მოცულობა ნაკლები იყო გ. გ-ის მოთხოვნის მოცულობაზე, სასამართლოს ეს მოთხოვნები უნდა გაექვითა და საბოლოოდ ნ. ფ-ის გ. გ-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისრებინა 230 (540-310=230) ლარის გადახდა. მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ნ. ფ-ს გ. გ-ის სასარგებლოდ დაკისრებული აქვს 160 ლარის გადახდა, ანუ იმაზე ნაკლები, რაც უნდა დაკისრებოდა, მაგრამ, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლა იმ ნაწილში, რომელიც კასატორის სასარგებლოდაა გამოტანილი, იქნებოდა კასატორის საუარესოდ შებრუნება, რაც დაუშვებელია, რადგან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლა დასაშვებია მხოლოდ იმ ფარგლებში, რასაც კასატორი მოითხოვს (სსკ-ის 404.1 მუხლი).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმის, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ვინაიდან საკასაციო საჩივარში მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი, ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, საქმის განხილვასთან დაკავშირებით მხარეთა მიერ გაღებული ხარჯების განაწილების ნაწილში, არსებითად სწორია, მიუხედავად იმის, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. ფ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2012 წლის 12 დეკემბრის განჩინება საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე