საქმე №ას-120-114-2013 3 ივნისი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები: 1. ბ. ა-ა (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე)
2. გ. ა-ი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება
დავის საგანი – სამკვიდროს გაყოფა, სამკვიდროს სახით მიღებული ქონების სამკვიდრო მასაში ჩათვლა, სამკვიდროს წილის კომპენსაციის დაკისრება (ძირითად სარჩელში), მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა (შეგებებულ სარჩელში)
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ბ. ა-ამ სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. ა-ის მიმართ და მოითხოვა შ. ა-ის სამკვიდრო მასის შემდეგ წილებად გაყოფა: ბ. ა-ს მიეკუთვნოს სამკვიდრო მასის 13/14 ნაწილი, გ. ა-ს კი – სამკვიდრო მასის 1/14 ნაწილი, გ. ა-ს მიღებულად ჩაეთვალოს 4180 ლარის ღირებულების სამკვიდრო მასა, სამკვიდრო მასის მატერიალური ქონება გადაეცეს ბ. ა-ს, როგორც მთლიანი სამკვიდრო მასის დომინირებულ მემკვიდრეს, მათ შორის, გ. ა-ის სამკვიდრო მასის 1/14 წილიც, ბ. ა-ას გ. ა-ის სასარგებლოდ დაეკისროს მისი წილის, ანუ სამკვიდრო მასის 1/14 ნაწილის ღირებულების კომპენსაცია 589 ლარის ოდენობით, ასევე მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეს დაეკისროს მის მიერ თავისი წილის ღირებულების ზემოთ მიღებული სამკვიდრო მასის კომპენსაცია, რაც შეადგენს 4180-589=3591 ლარს შემდეგი საფუძვლებით:
მოსარჩელის მშობლებმა ერთად ცხოვრების პერიოდში მიიღეს ქ.თბილისში, გ-ის ქუჩა №5-ში მდებარე ბინა. ორდერში შეყვანილ იქნენ მათი შვილებიც. ამრიგად, ბინა გადაეცა ოჯახს, რომელიც შედგება 7 პირისაგან.
1984 წელს მოსარჩელის მშობლები განქორწინდნენ და მამას – შ. ა-ს სხვა ქალთან შეეძინა შვილი, მოპასუხე გ. ა-ი.
2006 წელს შ. და ლ. ა-ი გარდაიცვალნენ.
მხარეთა შორის მიმდინარეობს დაუსრულებელი კონფლიქტი, რის ნიადაგზეც სისხლის სამართლის საქმეც კი აღიძრა, მოსარჩელე ბ. ა-ა ცნობილ იქნა დაზარალებულად, მაგრამ წარმოება შეწყდა.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო, შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს ბ. ა-ას მიმართ და მოითხოვა 2006 წლის 17 თებერვალს გარდაცვლილი შ. ა-ის მემკვიდრედ ცნობა მის ქონებრივ უფლებებსა და ვალდებულებებზე, ასევე შ. ა-ის სამკვიდროში შემავალი კუთვნილი იმ მოძრავი ნივთების ნახევრის მესაკუთრედ ცნობა, რომლებიც იმყოფება ბ. ა-ას მფლობელობაში შემდეგი მოტივებით:
1984 წლის 3 თებერვალს გ. ა-ის მამა – შ. ა-ი განქორწინდა მეუღლე ლ. ა-ან, რის შემდეგ არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა ტ. კ-ან. 1984 წლის 20 ივნისს მათ შეეძინათ შვილი, მოსარჩელე გ. ა-ი.
შ. ა-ს ქ.თბილისში, გ-ის ქ.№5-ში მიღებული ჰქონდა ოროთახიანი ბინა. 2000 წლამდე მოსარჩელის მშობლები მასთან ერთად ცხოვრობდნენ დედის მშობლების ბინაში, ხოლო 2000 წლიდან საცხოვრებლად გადავიდნენ გ-ის ქ.№5-ში მდებარე შ.ა-ის ბინაში.
2006 წლის 17 თებერვალს შ. ა-ი გარდაიცვალა ისე, რომ მან ვერ მოასწრო გ-ის ქ.№5-ში მდებარე ბინის პრივატიზება. მისი გარდაცვალების შემდეგ ბინაში ცხოვრობდნენ მისი რეგისტრირებული მეუღლე, ტ. კ-ო და შვილი – გ. ა-ი.
2007 წლის აგვისტოში ბ. ა-ამ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას და მოითხოვა ძველი თბილისის გამგეობისათვის მასთან პრივატიზაციის ხელშეკრულების გაფორმების დავალება. დავის პერიოდში, კერძოდ, 2008 წლის აპრილში შ.ა-ის ბინის ნაწილში შეიჭრნენ ბ. ა-ა, მისი დედა – ლ. ა-ა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 13 იანვრის გადაწყვეტილებით ბ.ა-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება ძალაში დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2009 წლის 7 სექტემბრის განჩინებით, რაც კანონიერ ძალაში შევიდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2010 წლის 17 თებერვლის განჩინების საფუძველზე, რომლითაც ბ.ა-ას საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად.
მხარეთა ახსნა-განმარტებებით და შეგებებულ სარჩელზე დართული მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ გ.ა-მა მამის სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო, ხოლო მოპასუხე ბ. ა-ას, მამის გარდაცვალებიდან 6-თვიან ვადაში ნოტარიუსისათვის არ მიუმართავს და არც ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდრო ამ ვადაში არ მიუღია, თუმცა მამის გარდაცვალებიდან ორი წლის შემდეგ იძულებით შეიჭრა მის კუთვნილი ბინაში და მიისაკუთრა იქ არსებული შ. ა-ის კუთვნილი ნივთები, კერძოდ, 2 ცალი კარადა (220 ლარი), 2 საწოლი (180 ლარი), „ტრილიაჟი“ (80 ლარი), დივანი (100 ლარი), ტუმბო (40 ლარი), 4 სკამი (80 ლარი), გასაშლელი საწოლი (10 ლარი), ძველებური ფრანგული საათი (500 ლარი), მაგიდა (50 ლარი), 5 ბალიში (150 ლარი) 4 ლეიბი (250 ლარი), 3 საწოლის გადასაფარებელი (115 ლარი), თეთრეული (500 ლარი), პირსახოცები (90 ლარი), ჭურჭელი (150 ლარი), 5 ბროლის ლარნაკი (450 ლარი), კომოდი (100 ლარი). რაც შეეხება დანარჩენ მემკვიდრეებს, მათ მამის სამკვიდროს მისაღებად არც ნოტარიუსისათვის მიუმართავთ, არც ფაქტობრივად დაუფლებიან სამკვიდროს და არც პრეტენზია განუცხადებიათ მასზე.
ბ. ა-ა ნაწილობრივ დაეთანხმა გ. ა-ის სასარჩელო მოთხოვნას და მიუთითა, რომ გ. ა-ი ცნობილ უნდა იქნეს შ. ა-ის მემკვიდრედ სამკვიდრო მასის 1/14 ნაწილზე და აღნიშნული წილი მიიღოს ფულადი კომპენსაციის სახით, ამასთან, უარი უნდა ეთქვას სამკვიდრო მასაში შემავალი მოძრავი ნივთების 1/2 ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობასთან დაკავშირებით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილებით ბ. ა-ას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბ. ა-ას მიეცა ქ. თბილისში, გ-ის ქ.N5-ში მდებარე შ. ა-ის დანაშთი სამკვიდრო ქონებიდან ¼ წილის პრივატიზების უფლება, ბ. ა-ს სხვა სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე ეთქვა უარი, გ. ა-ის შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გ. ა-ს მიეცა ქ. თბილისში, გ-ის ქ.N5-ში მდებარე შ. ა-ის დანაშთი სამკვიდრო ქონებიდან ¼ წილის პრივატიზების უფლება, ხოლო სხვა სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე ეთქვა უარი.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ბ. ა-ამ ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაასაჩივრა სააპელაციო წესით. ამავე გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა გ. ა-აც და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება გ. ა-ის სადავო ბინის ½ ნაწილში პრივატიზების უფლების მინიჭებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გ. ა-სა და ბ. ა-ას სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ნაწილობრივ შეიცვალა ამ საქმეზე გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, ბ. ა-ას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბ. ა-ას მიეცა ქ.თბილისში, გ-ის ქუჩა N5-ში მდებარე ბინის 7/14 (იგივე ბინის ½) წილის პრივატიზების უფლება, გ. ა-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გ. ა-ს მიეცა ამავე საცხოვრებელი ბინის 3/14 წილის პრივატიზების უფლება, დანარჩენ ნაწილში კი გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
1970 წლის 29 მაისს გაცემული ორდერის საფუძველზე სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ.თბილისში, გ-ის ქუჩა N5-ში მდებარე ფართზე ორდერი მიეცა შ. ა-ს ოჯახით, რომელიც შედგება შვიდი წევრისაგან. ოჯახის შემადგენლობაში შედიოდნენ: შ. ა-ი (მოდავე მხარეთა მამა), ლ. ა-ი (შ. ა-ის მეუღლე, ბ. ა-ას დედა), შ. და ლ. ა-ის შვილები – ა. ა-ი, მ. ა-ი, რ. ა-ი, რ. ა-ი და მოსარჩელე ბ. ა-ა.
„საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების მე-2, მე-5 პუნქტების შინაარსიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ პრივატიზებულ ბინებზე საკუთრების უფლება მიეცათ ყველა იმ პირს, რომელსაც ბინის პრივატიზების დროისათვის საცხოვრებელ ფართზე უფლება მოპოვებული ჰქონდა.
შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ბინის პრივატიზების უფლება ორდერში მითითებულ თითოეულ პირს: შ., ლ., ა. მ., რ., რ. და ბ. ა-ს მოპოვებული ჰქონდათ თანაბარწილად, სადავო ბინის 1/7 წილზე.
1984 წელს 3 თებერვალს შ. ა-ი და ლ. ა-ი განქორწინდნენ.
1984 წლის 20 ივნისს შ. ა-ს და ტ. კ-ოს შეეძინათ შვილი – გ. ა-ი.
2006 წლის 17 თებერვალს შ. ა-ი გარდაიცვალა.
ბ. ა-ის ძმები: რ. და მ. ა-ი გარდაიცვალნენ შ. ა-ის გარდაცვალებამდე.
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ რ. და მ. ა-ის სხვა პირველი რიგის მემკვიდრის მიერ, გარდა მამისა, სამკვიდროს მიღების დამადასტურებელი მტკიცებულება, საქმეში წარდგენილი არ არის. შესაბამისად, მათი წილი (1/7-1/7) სადავო ბინის პრივატიზების უფლება მემკვიდრეობით მიიღო შ. ა-მა და მისი წილი განისაზღვრა 3/7-ით (1/7 + 1/7+ 1/7).
2009 წლის 11 ივლისს ლ. ა-ი გარდაიცვალა.
გარდაცვლილი ლ. ა-ის სამკვიდრო – სადავო ბინის 1/7 ნაწილის პრივატიზების უფლება მიიღო მისმა პირველი რიგის მემკვიდრემ, შვილმა, მოსარჩელე ბ. ა-მა. შესაბამისად, ბ. ა-ის მხრიდან სადავო ბინის პრივატიზების უფლება განისაზღვრა 2/7-ით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 13 იანვრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ბ. ა-ის სარჩელი მოპასუხე ქ. თბილისის მერიის წინააღმდეგ პრივატიზაციის განხორციელების დავალების შესახებ არ დაკმაყოფილდა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2009 წლის 7 სექტემბრის გადაწყვეტილებითა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2010 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება დარჩა ძალაში.
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე მუხლის პირველი პუნქტით, 1424-ე, 1421-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ სამკვიდროს მიღების ფაქტის დასადასტურებლად საჭიროა ან სამკვიდროს გახსნის დღიდან ექვსი თვის განმავლობაში სანოტარო ორგანოსათვის განცხადებით მიმართვა, ანდა სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა და დაუფლება. ე.ი. აღნიშნული ნორმა იმპერატიული დანაწესის სახით ადგენს დროს, რომლის განმავლობაშიც მემკვიდრემ უნდა გამოთქვას სამკვიდროს მიღების სურვილი. სამკვიდროს მისაღებად საჭირო მოქმედებები (სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობა და მართვა, განცხადების შეტანა სანოტარო ორგანოში) უნდა შესრულდეს ექვსი თვის განმავლობაში. დადგენილი ვადის გაშვების შემთხვევაში, მემკვიდრე, როგორც წესი, კარგავს სამკვიდროს მიღების უფლებას. ამდენად, იმისათვის, რომ განსახილველი ურთიერთობა აღნიშნული ნორმით დარეგულირდეს, სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის განმავლობაში მემკვიდრემ სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში უნდა შეიტანოს განცხადება სამკვიდროს მიღების შესახებ, ან ფაქტობრივად დაეუფლოს ქონებას ან მართოს იგი. სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამკვიდროს მიღება არის ცალმხრივი გარიგება, რაც იმას ნიშნავს, რომ მემკვიდრის მოქმედებები უნდა მიუთითებდნენ მემკვიდრის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ.
ზემოაღნიშნული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ უნდა არსებობდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება და სამკვიდროს მიღების მიზნით განხორციელებული მოქმედებების არსებობის ფაქტი, რომლებიც, თავის მხრივ, ადასტურებენ სამკვიდრო ქონების ფლობასა და მართვას. მათ შორის ასეთ მოქმედებად მიიჩნევა მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრის ცხოვრება იმავე საცხოვრებელ სახლში. სამკვიდრო მიღებულად ჩაითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც მემკვიდრე არ ფლობს მამკვიდრებლის ნივთებს, მაგრამ მისი მოქმედებიდან დასტურდება, რომ სამკვიდროს თავისად მიიჩნევს, რაც შეიძლება გამოიხატებოდეს გადასახადების გადახდაში, დამქირავებლისათვის ქირის გადახდევინებაში, თხოვებაში და ა.შ.
კონკრეტულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ ბ. ა-ა და შ. ა-ი ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლნენ მამის – შ. ა-ის სამკვიდროს. ამასთან, საქმის მასალების მიხედვით ირკვევა, რომ შ. ა-ის დანარჩენ მემკვიდრეებს არც კანონით დადგენილ ვადაში მიუმართავთ ნოტარიუსისათვის სამკვიდრო წილის მიღების მოთხოვნით და არც ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებიან მამის სამკვიდროს.
სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სასამართლომ დაადგინა, რომ შ. ა-ის სამკვიდრო მოიცავდა საცხოვრებელი ბინის 3/7 ნაწილის პრივატიზების უფლებას.
სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლის მიხედვით, რადგან პირველი რიგის მემკვიდრეებმა – ბ. ა-ამ და გ. ა-მა, კანონით დადგენილი წესით (ფაქტობრივი ფლობის გზით) მიიღეს შ. ა-ის სამკვიდრო, შესაბამისად, მამის სამკვიდროში შემავალი საცხოვრებელი ბინის 3/7 ნაწილის პრივატიზების უფლება თანაბრად უნდა გაიყოს ორ მემკვიდრეს – ბ. ა-სა და გ. ა-ს შორის, რაც თითოეულისათვის შეადგენს სადავო ბინის 3/14 წილს.
„საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების მე-2, მე-5 პუნქტებით სახელმწიფომ საკუთრების უფლება მიანიჭა ბინის ყველა დამქირავებელს და თუ ამ უკანასკნელს დადგენილი წესით საკუთრებაზე უარი არ განუცხადებია, იგი ბინის მესაკუთრეს წარმოადგენს, მიუხედავად იმისა, წარმოადგენს თუ არა იგი პრივატიზების ხელშეკრულების მხარეს, თუ პირი პრივატიზების პერიოდში ამოწერილი არ ყოფილა სადავო ფართიდან, ასევე, არ ყოფილა ცნობილი ფართზე უფლებადაკარგულად, შესაბამისად, სამართლებრივად გამართლებულია მისი მოთხოვნა, ცნობილ იქნეს სადავო ბინის თავისი კუთვნილი წილის მესაკუთრედ.
მოქალაქენი, რომელთან უსასყიდლოდ უნდა გადაეცეთ საცხოვრებელი სახლი (ბინა), განცხადებით მიმართავენ ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებს, საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციებს, საწარმოო დაწესებულებებსა და ორგანიზაციებს, რომელთა ბალანსზე ირიცხება საცხოვრებელი სახლი (ბინა).
სააპელაციო პალატამ კონკრეტულ შემთხვევაში დაადგინა, რომ მხარეებს უარი ეთქვათ სადავო ბინის პრივატიზებაზე, რადგან მემკვიდრეებს შორის მიმდინარეობდა დავა აღნიშნულ ფართთან დაკავშირებით.
როგორც სასამართლომ აღნიშნა, 1970 წლის 29 მაისს გაცემული ორდერის საფუძველზე ირკვევა, რომ ორდერი გ-ის ქუჩა N5-ში მდებარე ფართზე მიეცა შ. ა-ს ოჯახით, რომელიც შედგებოდა შვიდი წევრისგან, კერძოდ, ოჯახის შემადგენლობაში შედიოდნენ: შ. ა-ი (მამა), ლ. ა-ი (ცოლი), ა. ა-ი (შვილი), მ. ა-ი (შვილი), რ. ა-ი (შვილი), რ. ა-ი (შვილი) და მოსარჩელე ბ. ა-ი (შვილი). ამასთან, დადგენილია, რომ რ., მ. და ლ. ა-ი გარდაიცვალნენ. რ. და მ. ა-ის წილი (1/7-1/7) სადავო ბინის პრივატიზების უფლება მემკვიდრეობით მიიღო შ. ა-მა და მისი წილი განისაზღვრა 3/7-ით, რაც, თავის მხრივ, ბ. და გ. ა-მა თანაბრად, თითოეულმა 3/14 წილის სახით მიიღეს, როგორც შ. ა-ის პირველი რიგის მემკვიდრეებმა. გარდაცვლილი ლ. ა-ის სამკვიდრო – სადავო ბინის 1/7 ნაწილის პრივატიზების უფლება კი მიიღო მისმა პირველი რიგის მემკვიდრემ, შვილმა, მოსარჩელე ბ. ა-მა.
ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ბინის ორდერში მითითებულ პირებს – ა. და რ. ა-ს, არ ერთმევათ უფლება, მათაც ითხოვონ კუთვნილ წილზე ბინის პრივატიზება.
სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტ ბ. ა-ის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ა. და რ. ა-მა მის სასარგებლოდ უარი თქვეს სადავო ბინის პრივატიზების უფლებაზე და, შესაბამისად, მათი წილი მხარეს უნდა გაუნაწილდეს. მითითებული გარემოების დამადასტურებელი შესაბამისი მტკიცებულებულება სასამართლოში წარდგენილი არ არის, რაც სამოქალაქო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლებიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა. ამ გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებად სააპელაციო სასამართლომ არ მიიჩნია საქმის მასალებში (ტომი პირველი, ს.ფ. 167–173) წარმოდგენილი მინდობილობები, რომლებიც შ. ა-ის მემკვიდრეების მიერ გაცემულია არა ბ. ა-ის სასარგებლოდ რაიმე უფლების დათმობის, არამედ მათი სახელით და მათ სასარგებლოდ გარკვეული მოქმედებების შესრულების თაობაზე.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ბ. ა-ამ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლო გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს, რაც დაუშვებელია, კერძოდ, მხარის მოთხოვნას შეადგენა სამკვიდროს გაყოფა (წილების დადგენა). სასამართლომ კი იმსჯელა და გადაწყვეტილება პრივატიზაციის უფლებასთან დაკავშირებით მიიღო.
ბ. ა-ამ განმარტა, რომ მოდავე მხარეთა გარდა არსებობენ სხვა მემკვიდრეებიც, მეტიც, მათ უარი განაცხადეს სამკვიდროს მიღებაზე ბ. ა-ას სასარგებლოდ. სასამართლომ დაადგინა, რომ საქმეში წარდგენილ იქნა ხსენებული მემკვიდრეების მიერ გაცემული რწმუნებულებები შესაბამისი ქმედებების განხორციელებაზე.
აღნიშნულის მიუხედავად, სასამართლოს ზემოთ მითითებულ საკითხზე საერთოდ არ უმსჯელია.
სასამართლომ სამკვიდროს წილები გაანაწილა მხოლოდ 2 პირზე, მოცემული საქმის მხარეებზე მაშინ, როცა სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ არსებობენ ასევე სხვა მემკვიდრეებიც.
სააპელაციო პალატას უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1467-ე მუხლით და გაეთვალისწინებინა, რომ სადავო სახლში ცხოვრობდა კიდევ ერთი მემკვიდრე – რ. ა-ი, შესაბამისად, მანაც ფაქტობრივი ფლობით მიიღო სამკვიდრო.
სასამართლოს ასევე არ გამოუკვლევია პირველი რიგის სხვა მემკვიდრეების მიერ სამკვიდროს მიღების ფაქტი.
სააპელაციო პალატამ არ დააკმაყოფილა კასატორის მოთხოვნა მოპასუხის მიერ ზედმეტად მიღებული სამკვიდრო მაისის კომპენსაციაზე იმ მოტივით, რომ მხარემ ვერ წარადგინა შესაბამისი მტკიცებულებები. ამასთან, სასამართლომ თავი აარიდა ხსენებული სადავო გარემოების დასადასტურებლად მხარის მიერ წარდგენილი ფოტოსურათების, მხარეთა განმარტებებისა და მოწმეთა ჩვენებების შეფასებას.
სასამართლომ ასევე საერთოდ არ იმსჯელა პასივის – შ. ა-ის დაკრძალვის ხარჯების განაწილებაზე მიუხედავად წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა, სამკვიდრო მასაში კი შედის არა მხოლოდ აქტივები, არამედ პასივიც, – მამკვიდრებლის დაკრძალვის ხარჯები, რაშიც გ. ა-ს არავითარი მონაწილეობა არ მიუღია.
სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც ადგენს მეუღლეთა თანაცხოვრების პერიოდში შეძენილი ქონების განაწილებას და გამოიყენა პრივატიზაციის შესახებ კანონმდელობა, არასწორად განსაზღვრა სამკვიდროს წილები, კერძოდ, მამკვიდრებელს ბინა მიღებული აქვს მეუღლესთან ერთად ცხოვრების პერიოდში, შესაბამისად, ქონების 1/2 ეკუთვნოდა ლ. ა-ას. ამდენად, შ. ა-ის მემკვიდრეობის განაწილებისას სამკვიდროს სახით უნდა განაწილებულიყო მხოლოდ შ. ა-ის წილები და არა ბინაში რეგისტრირებული პირების პრივატიზაციის უფლება.
სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილება და საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 29 იანვრის №73 დადგენილება. მოცემული დავის საგანს წარმოადგენს არა პრივატიზება, არამედ სამკვიდროს გაყოფა. პრივატიზების უფლება კი წარმოადგენს მხოლოდ სამკვიდრო მასის ერთ-ერთ და არა ერთადერთ ნაწილს. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის დებულებები, რომლებიც ადგენენ სამკვიდროს მიღებისა და წილების განაწილების წესებს.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გ. ა-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში ამ უკანასკნელმა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი ხსენებულ ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ასევე მხარემ გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 6 ნოემბრის განჩინება და მოითხოვა საქმეს მტკიცებულების სახით დაერთოს რ. ა-ის პასპორტის ასლი, რომელიც შემთხვევით აღმოაჩინა შ. ა-ის საბუთებში და მისი დროულად პოვნის შემთხვევაში აუცილებლად წარადგენდა თბილისის საქალაქო სასამართლოში.
კასატორის მოთხოვნა ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:
სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებები სრულყოფილად არ გამოიკვლია, არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, არასწორად განმარტა კანონი, რის გამოც მივიდა არასწორ დასკვნამდე და გამოიტანა უკანონო გადაწყვეტილება.
სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სადავო ბინის პრივატიზების უფლება მოიპოვა ბინის ორდერში მითითებულმა ყველა პირმა, რაც არასწორია.
სასამართლო მოცემულ შემთხვევაში დაეყრდნო ბინის ორდერს, რომელშიც მითითებულია 7 სული, თუმცა ამ პირების ვინაობა ორდერში მითითებული არ არის. მოსარჩელემ სარჩელს დაურთო ორდერის ასლი, რომლის მეორე გვერდზე თავადვე მიუთითა შ. ა-სა და მისი შვილების სახელები, რაც სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა, თუმცა, ამ ჩამონათვალში მათ მიერვეა მიწერილი, რომ ა. ა-ი ამოწერილია, ხოლო მ. და რ.ა-ი არიან გარდაცვლილები. რაც შეეხება რ. ა-ს, იგი 1982 წლიდან ჩაწერილი იყო საქანელას ქუჩაზე, სადაც ცხოვრობდა თავის და-ძმებთან ერთად მშობლების განქორწინების შემდეგ. შესაბამისად, გაურკვეველია, რის საფუძვლით დაადგინა სასამართლომ პრივატიზების მომენტისათვის სადავო ბინაში ჩაწერილ პირთა ვინაობა, როდესაც მოსარჩელე მხარეს აღნიშნულის დამადასტურებელი შესაბამისი მტკიცებულება არ წარუდგენია.
სასამართლომ მიუთითა, რომ ბინის პრივატიზების უფლება აქვს ორდერში ჩაწერილ ყველა პირს, თუ ეს პირები არ ამოწერილან აღნიშნული ბინიდან ან თუ ფართზე უფლებადაკარგულად არ არიან ცნობილი. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ არ გამოიკვლია, დღეის მდგომარეობით ვინ არიან ჩაწერილი ბინაში.
სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის თანახმად არ შეაფასა მოსარჩელის განმარტება იმასთან დაკავშირებით, რომ ა. ა-ი გათხოვდა და ამოეწერა სადავო ბინიდან, ასევე არ გამოიკვლია და არ შეაფასა საქმეში არსებული ა. და რ. ა-ის მიერ გაცემულ მინდობილობებში დაფიქსირებული მათი საცხოვრებელი ადგილის მონაცემები, რითაც დასტურდება, რომ არც ერთი მათგანი ამჟამად გორკის ქ.№5-ში რეგისტრირებული არ არის.
სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილება „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გაცემის) შესახებ“. სადავო ბინის პრივატიზების უფლების მინიჭების საკითხის გადაწყვეტისას სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 29 იანვრის №73 ბრძანებულებით დამტკიცებული „კანონიერი მოსარგებლეებისათვის გადასაცემი არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელი ორგანოების მიერ კანონიერი მოსარგებლეებისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის წესით“. საქართველოში ქონების პრივატიზაცია დაიწყო 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების საფუძველზე. 1997 წლის 30 მაისს მიღებულ იქნა „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომელიც არ აწესრიგებდა მიწისა და სახელმწიფო საბინაო ფონდების პრივატიზების საკითხს და აღნიშნული საკითხები წესრიგდებოდა ზემოაღნიშნული დადგენილებით. 2010 წლის 21 ივნისს მიღებულ იქნა კანონი „სახელმწიფო ქონების შესახებ“, რომელმაც ძალადაკარგულად გამოაცხადა „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონი და პირველი მუხლის მე-4 ნაწილით განსაზღვრა, რომ სახელმწიფო საბინაო ფონდის პრივატიზება განხორციელდეს საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 29 იანვრის №73 ბრძანებულების შესაბამისად. მაშასადამე, ამ კანონის ამოქმედების შემდეგ (09.08.2010) საბინაო ფონდის პრივატიზება უნდა განხორციელდეს არა 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების, არამედ 2007 წლის 29 იანვრის №73 ბრძანებულების საფუძველზე.
2007 წლის 29 ივლისის №73 ბრძანებულებით დამტკიცებული წესის პირველი მუხლის თანახმად, ეს დებულება არეგულირებს სახელმწიფო საბინაო ფონდში არსებული არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართობის კანონიერი მოსარგებლეებისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის წესს და პირობებს. ამავე წესის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ პუნქტის მიხედვით, კანონიერი მოსარგებლე არის ფიზიკური პირი, რომელიც უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გაცემული დოკუმენტის საფუძველზე კანონიერად სარგებლობს საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართობით, ხოლო კანონიერი მოსარგებლის გარდაცვალების შემთხვევაში –მისი მემკვიდრე, მაშასადამე, აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, სასამართლოს უნდა შეემოწმებინა, შ. ა-ის გარდაცვალების მომენტისათვის და მის შემდეგ ვინ იყვნენ სადავო ბინაში არა მარტო ჩაწერილი, არამედ ვინ იყვნენ ბინით მოსარგებლე პირები. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შ. ა-ის სიკვდილის შემდეგ მის ქონებას ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა მხოლოდ ორი მემკვიდრე, ბ. ა-ა და გ. ა-ი, შესაბამისად, დანარჩენი მემკვიდრეები, რომლებიც ორდერში არიან ჩაწერილები, არ ცხოვრობენ სადავო ბინაში და არ სარგებლობენ საპრივატიზებო ფართით. აღნიშნულიდან გამომდინარე გაურკვეველია, სასამართლომ რის საფუძველზე მიანიჭა ბინის პრივატიზების უფლება ორდერში ჩაწერილ ყველა პირს, გარდაცვლილების გარდა.
საქმეში არსებული მტკიცებულებებით და მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდება, რომ შ. ა-ის გარდაცვალებამდე სადავო ბინის ერთადერთ კანონიერ მოსარგებლეს წარმოადგენდა თვით შ. ა-ი, რადგან მისი შვილები ჯერ კიდევ 1980-იანი წლებიდან ამოეწერნენ აღნიშნული ბინიდან და ცხოვრობდნენ დედასთან, ლ. ა-ან ერთად ს-ას ქუჩაზე. შ. ა-ის გარდაცვალების შემდეგ კი მისი სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მხოლოდ მისმა ორმა შვილმა – გ. ა-მა და ბ. ა-ამ, რის გამოც ამჟამად მხოლოდ ისინი ითვლებიან კანონიერ მოსარგებლეებად და მხოლოდ მათ უნდა მიენიჭოთ სადავო ბინის პრივატიზების უფლება.
ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მისი დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე1“ პუნქტების თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 7 თებერვლის განჩინებით – ბ. ა-ას, ხოლო 12 თებერვლის განჩინებით გ. ა-ის საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. კასატორები სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდნენ.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ბ. და გ. ა-ის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ბ. და გ. ა-ის საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
