საქმე №ას-168-161-2013 3 ივნისი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები: 1. შპს „კ. ე-ი“ (მოპასუხე)
2. შპს „ნ-ი“ (მოპასუხე)
3. შპს „უ-ი“ (მოპასუხე)
4. შპს „მ-ი“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – დ. მ-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 დეკემბრის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი – უფლებამონაცვლეების მიმართ სააღსრულებო ფურცლის გაცემა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
დ. მ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „კ. ე-ის“, შპს „ნ-ის“, შპს „უ-სა“ და შპს „მ-ის“ მიმართ და მოითხოვა სს „ე-ის”, შპს „მ-ის“, შპს „კ. ე-ის“, შპს „ნ-ის“, შპს „უ-ის“ და შპს „ქ-ის“ მიმართ ახალი სააღსრულებო ფურცლის გაცემა შემდეგი საფუძვლებით:
თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 19 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით სს „ე-ს“ ი. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 19082 ლარის და ყოველთვიურად 203,7 ლარის გადახდა, რაზეც 2001 წლის 24 მაისს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი.
2004 წლის 29 დეკემბრის №2/633-01 საქმეზე გაცემული სააღსრულებო ფურცლის თანახმად, დ. მ-ი ცნობილ იქნა მამის – ი. მ-ის უფლებამონაცვლედ.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 10 ოქტომბრის განჩინებით 2001 წლის 19 აპრილის დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაში შეტანილ იქნა უსწორობა და მოვალის დასახელება სს „ე-ი“ შეიცვალა სს „ე-ით“, რაზეც გაიცა შესაბამისი სააღსრულებო ფურცელი.
2001 წლის 22 თებერვლის აქციონერთა რიგგარეშე განმეორებითი საერთო კრების გადაწყვეტილებით სს „ე-ის“ ნატურით გამოყოფილი ქონების საფუძველზე შეიქმნა იურიდიული პირები – შპს „მ-ი“, შპს „კ. ე-ი“, შპს „ნ-ი“, შპს „უ-ი“ და შპს „ქ-ი“.
2001 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილებით გათვალისწინებული ვალდებულება ი. მ-ის მიმართ არ შესრულებულა.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.
შპს „მ-სა“ და შპს „უ-ის“ განმარტებით, სარჩელი დაუსაბუთებელია. 2001 წლის 22 თებერვალს აქციონერთა რიგგარეშე საერთო კრებაზე სს „ე-ის“ ნატურით გაყოფილი ქონების საფუძველზე შეიქმნა რამდენიმე იურიდიული პირი. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით აღნიშნული იურიდიული პირების უფლებამონაცვლეობის საკითხი ნათლად იყო დაფიქსირებული სასამართლოს გადაწყვეტილებაში და არანაირ დამატებით გარკვევას არ საჭიროებდა. მოსარჩელემ, დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, თავად განსაზღვრა მოპასუხე და სარჩელი 2001 წლის აპრილში წარადგინა სს „ე-ის“ წინააღმდეგ. აღნიშნული სარჩელი დაკმაყოფილდა და 2007 წლის 17 დეკემბერს სასამართლოს მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის შესაბამისადაც მოვალედ მიეთითა სს „ე-ა“. ეს უკანასკნელი არ არის ლიკვიდირებული, გააჩნია დამოუკიდებელი ქონება და ერთპიროვნულად პასუხისმგებელია კრედიტორების წინაშე.
შპს „კ. ე-ის“ განმარტებით, 2001 წლის 19 აპრილს სასამართლოს მიერ მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს მიეკუთვნა საწარმოო ტრავმის გამო სარჩოს ანაზღაურება სს „ე-ან“. 2001 წლის 22 თებერვლის აქციონერთა საერთო კრების გადაწყვეტილებით, სს „ე-ს“ რეორგანიზაციის შედეგად გამოეყო შპს „კ. ე-ი“ და 2001 წლის 8 მარტს სამეწარმეო რეესტრში დარეგისტრირდა დამოუკიდებელ მეწარმე სუბიექტად. შესაბამისად, მაშინ, როდესაც სს „ე-ას“ მოსარჩელის მიმართ სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაეკისრა ვალდებულების შესრულება შპს „კ. ე-ი“ დამოუკიდებელ სუბიექტს წარმოადგენდა და მას არ უნდა დაეკისროს მოსარჩელის მიმართ ვალდებულების შესრულება.
შპს „ნ-ის“ მითითებით, სს „ე-ა“ სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრირებულია 1995 წლის 28 დეკემბრიდან და შპს „ნ-ის“ ნატურით გამოყოფის შემდგომ იგი შენარჩუნდა იმავე სახელით და რეკვიზიტებით, როგორც თავდაპირველი საწარმოს უფლებამონაცვლე. ნატურით გამოყოფილ აქციონერთა წილები პროპორციულად გადანაწილდა საზოგადოებაში დარჩენილ აქციონერთა შორის. ი. მ-მა საწარმოო ტრავმის შედეგად მიუღებელი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სარჩელი აღძრა მოპასუხე სს „ე-ის“ მიმართ, რომელიც დღემდე რეგისტრირებულია სამეწარმეო რეესტრში დამოუკიდებელ სუბიექტად და რჩება სათანადო მოპასუხედ, ხოლო შპს „ნ-ი“, როგორც დამოუკიდებელი იურიდიული პირი, სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრირებულია 2001 წლის 8 მარტს, ანუ იოსებ მ-ის მიერ სს „ე-ის“ მიმართ სარჩელის აღძვრამდე. სარჩელი კი წარდგენილ იქნა სს „ე-ის“ მიმართ, რაც გამორიცხავს სს „ე-ის“ უფლებამონაცვლედ შპს „ნ-ის“ ცნობას.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, გაიცა სააღსრულებო ფურცელი 2001 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილების საფუძველზე სს „ე-ის“ და მისი უფლებამონაცვლეების – შპს „მ-ის“, შპს „კ. ე-ის“, შპს „ნ-სა“ და შპს „უ-ის“ მიმართ, რაც მოპასუხეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატა სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სამართლებრივ დასკვნებს.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრების დასაბუთება იმის თაობაზე, რომ, ვინაიდან შპს „კ. ე-ი“, შპს „მ-ი“, შპს „უ-ი“ და შპს „ნ-ი“ უფრო ადრე გამოეყვნენ სს „ე-ას“ და ჩამოყალიბდნენ დამოუკიდებელი კაპიტალის მქონე კერძო სამართლის სუბიექტებად, ვიდრე კრწანისი-მთაწმინდის რიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგინდებოდა სს „ე-ის“ ვალდებულება სარჩოს გადახდის თაობაზე მოსარჩელე ი. მ-ის მიმართ, ამიტომ შპს „კ. ე-ი“, შპს „მ-ი“, შპს „უ-ი“ და შპს „ნ-ი“ არ წარმოადგენენ სს „ე-ის“ ვალდებულების შესრულებაზე მოვალე სუბიექტებს.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე დ. მ-ის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ 2001 წლის 22 თებერვლის სს „ე-ის“ აქციონერთა რიგგარეშე განმეორებითი საერთო კრების ოქმით სს „ე-ა“ გაიყო ნატურით და გაყოფის შედეგად, საზოგადოების აქციონერებს წილების სანაცვლოდ, ახალი საწარმოების დასაფუძნებლად გადაეცათ საზოგადოების კუთვნილი აღნიშნული ღირებულების ქონება. აქციონერთა კრების აღნიშნული გადაწყვეტილების შესაბამისად, სს „ე-ის“ ნატურით გაყოფილი ქონების საფუძველზე შეიქმნა იურიდიული პირები – შპს „კ. ე-ი“, შპს „მ-ი“, შპს „უ-ი“ და შპს „ნ-ი“, რომლებიც წარმოადგენენ სს „ე-ის“ უფლებამონაცვლეს გამოყოფილი განკერძოებული კაპიტალის ფარგლებში. დგინდება ისიც, რომ სს „ე-ის“ რეორგანიზააციის (დაყოფის) შედეგად ჩამოყალიბებული დამოუკიდებელი საწარმოების რეგისტრაცია განხორციელდა კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს მიერ 2001 წლის 8-9 მარტს და აღნიშნულ საწარმოებს მიენიჭათ გადასახადის გადამხდელის საიდენტიფიკაციო ნომრები, რითაც დაცულ იქნა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 14.4 მუხლის მე-9 პუნქტის მოთხოვნები.
სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 14.4 მუხლის მე-5 პუნქტის მესამე წინადადებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის მეორე ნაწილით და დაადგინა, რომ 2001 წლის 19 აპრილის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით სს „ე-ს“ მოსარჩელე ი. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 19 082 ლარისა და ყოველთვიურად 203,76 ლარის გადახდა, რაზეც გაიცა სააღსრულებო ფურცელი. აღნიშნულ დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაში დაშვებული უსწორობა გასწორდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 10 ოქტომბრის განჩინებით და მოვალის დასახელება – სს „ე-ი“ შეიცვალა სს „ე-ით“, რაზეც გაიცა სააღსრულებო ფურცელი.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სადავო სამართალურთიერთობის ხასიათიდან გამომდინარე, დასაშვებია უფლებამონაცვლეობა, კერძოდ, უფლებამონაცვლეობის საკითხის დასადგენად, უპირველ ყოვლისა, გასარკვევია საკითხი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების შესაბამისად უფლებამონაცვლეობის დასაშვებობის შესახებ. კონკრეტულ შემთხვევაში დგინდება, რომ კრედიტორის (იოსებ მ-ის) მოთხოვნას წარმოადგენდა სს „ე-ი“ მუშაობის პერიოდში მიღებული საწარმოო ტრავმის გამო სარჩოს გადახდა. აღნიშნული საკითხის გადაწყვეტა მატერიალური კანონის მიხედვით არ არის შეზღუდული მოვალის სუბიექტით და მისი შესრულება შესაძლებელია მოვალის უფლებამონაცვლეების მიერაც. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, უფლებამონაცვლეობის საკითხი მატერიალურ-სამართლებრივი კუთხით დასაშვებია.
რაც შეეხება აპელანტების პოზიციას, რომ მოვალის (სს „ე-ა“) ვალდებულება სარჩოს გადახდის შესახებ მას შემდეგ წარმოიშვა, რაც ეს უკანასკნელები (შპს „კ. ე-ი“, შპს „მ-ი“, შპს „უ-ი“ და შპს „ნ-ი“) გამოეყვნენ თავდაპირველ საწარმოს (სს „ე-ას“) დაუსაბუთებელია, რადგან სს „ე-ის“ რეორგანიზაცია, კერძოდ, სს „ე-ან“ დამოუკიდებელი საწარმოების გამოყოფის პროცესი დაიწყო 2001 წლის 22 თებერვალს აქციონერთა რიგგარეშე განმეორებით კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით და დასრულდა იმავე წლის მარტში ახალი საწარმოების რეგისტრაციით, ხოლო კრედიტორ იოსებ მ-ის მოთხოვნა სარჩოს გადახდის თაობაზე წარმოიშვა ჯერ კიდევ სს „ე-ის“ რეორგანიზაციის პროცესის (საწარმოს დაყოფის) დაწყებამდე ამავე საწარმოში მუშაობის პერიოდში საწარმოო ტრავმის მიღებით. ამდენად, ამ კონკრეტულ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია მატერიალური მოთხოვნის წარმოშობის იურიდიული საფუძველი, რომელიც წინ უსწრებს საწარმოს რეორგანიზაციას და არა სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის თარიღი (2001 წლის 19 აპრილი).
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობს შპს „კ. ე-ის“, შპს „მ-ის“, შპს „უ-სა“ და შპს „ნ-ის“, როგორც სს „ე-ის“ გაყოფის შედეგად წარმოქმნილი დამოუკიდებელი საწარმოების ვალდებულება, პასუხი აგონ იმ ვალდებულებებისათვის, რომელიც გააჩნდა თავდაპირველ საწარმოს (სს „ე-ას“) მისი მუშაკის (მოსარჩელე – ი. მ-ის მიმართ) საწარმოოო ტრავმის შედეგად მიღებული სარჩოს გადახდის თაობაზე.
სააპელაციო საჩივრებში ყურადღება გამახვილებულია სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე, რომლის სამართლებრივ საფუძვლადაც აპელანტები მოიხმობენ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის პირველ ნაწილს. ამავდროულად, აპელანტები მიიჩნევენ, რომ მოთხოვნის წარმოშობის მომენტის განსაზღვრისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი. აპელანტების მოსაზრებით, ასეთად უნდა ჩაითვალოს 2001 წლის 22 თებერვალი ანუ თავდაპირველი საწარმოს რეორგანიზაციის შესახებ საერთო კრების გადაწყვეტილების მიღების თარიღი.
სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ხანდაზმულობა არის ვადა, რომლის განმავლობაშიც უფლებადარღვეულ პირს შეუძლია, მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებითი განხორციელება ან დაცვა. ამ ვადის გასვლა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი კი ეფარდება იმ დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა იმ დღიდან, როცა პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. სასამართლო მიუთითებს, რომ „მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონი არ განსაზღვრავს ვადის დენის დასაწყისს და ამ შემთხვევაში გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსაზრება, რომ მოსარჩელეს სარჩელი უნდა წარედგინა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულ 5-წლიან ვადაში, რამდენადაც მოცემული დავის საგანს წარმოადგენს სააღსრულებო ფურცლის გაცემა მოვალის (სს „ე-ის“) უფლებამონაცვლეების მიმართ, ხოლო თავად მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა სს „ე-ის“ მიმართ დადასტურებულია კანონიერ ძალაში შესული კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 19 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით. თავდაპირველი მოვალის (სს „ე-ის“) რეორგანიზაციის შესახებ ფაქტობრივმა გარემოებამ წარმოშვა სააღსრულებო ფურცლის გაცემის შესახებ სარჩელის წარდგენის საჭიროება მოვალის უფლებამონაცვლე სუბიექტების მიმართ, რაც უზრუნველყოფილია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის მეორე ნაწილით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ვერ იქნება მიჩნეული ხანდაზმულად.
სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ ჩათვალა აპელანტთა არგუმენტები 2012 წლის 6 სექტემბრის გადაწყვეტილებაში შესწორების შეტანის შესახებ განჩინებასთან დაკავშირებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 260-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თბილისის საქალაქო სასამართლომ კანონის სრული დაცვით გადაწყვიტა გადაწყვეტილებაში დაშვებული უსწორობის გასწორების საკითხი, ხოლო თავად აპელანტების პოზიცია გადაწყვეტილებაში შესწორების შეტანის შესახებ 2012 წლის 8 ოქტომბრის განჩინების უსწორობასთან დაკავშირებით დაუსაბუთებელია. გარდა ამისა, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 260-ე მუხლის მეორე ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, გადაწყვეტილებაში შესწორების შეტანის შესახებ სასამართლოს განჩინება საჩივრდება არა სააპელაციო, არამედ კერძო საჩივრის შეტანის გზით.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შპს „კ. ე-მა“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლი იურიდიული პირის უფლებამონაცვლეობასთან დაკავშირებით. Mმოცემული ნორმა საპროცესო ხასიათისაა, მის მიხედვით დგინდება უფლებამონაცვლეობის შესაძლებლობის საკითხი საქმეში მხარის ჩანაცვლების თვალსაზრისით. აღნიშნული ნორმა არ უკავშირდება სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის საკითხს და მის შეფარდებას საქმეში არსებულ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებთან. სასამართლომ გადაწყვეტილებაში დაასაბუთა, რომ მოსარჩელის უფლებამონაცვლეობა დასაშვებია, რადგანაც არსებობდა ამის ფაქტობრივი საფუძვლები მაშინ, როდესაც მხარეები არ დავობენ უფლებამონაცვლეობის სამართლებრივ საფუძვლიანობაზე.
სასამართლომ არასწორად განმარტა „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 14.4 მუხლი მხარეთა სოლიდარული პასუხისმგებლობის შესახებ. სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მნიშვნელოვანი იყო მატერიალური მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველი, რომელიც წინ უსწრებს საწარმოს რეორგანიზაციას და არა სასამართლო გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის თარიღი.
საქმის მასალებით დგინდება, რომ 2001 წლის 19 აპრილის სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, საწარმოო ტრავმის გამო, სს „ე-ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სარჩოს ანაზღაურება. Mმოცემული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა იმავე წლის 21 მაისს. ამავდორულად, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სს „ე-ის“ 2001 წლის 22 თებერვლის აქციონერთა საერთო კრების საფუძველზე რეორგანიზაციის შედეგად მას გამოეყო შპს „კ. ე-ი“ და 2001 წლის 8 მარტს გატარდა სამეწარმეო რეესტრში როგორც დამოუკიდებელი სუბიექტი.
ზემოაღნიშნული გარემოებიდან გამომდინარე, კასატორი ჯერ კიდევ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებამდე და მის კანონიერ ძალაში შესვლამდე გამოეყო სს „ე-ს“. შესაბამისად, საწარმოს გაყოფამდე სადავო ვალდებულება თავდაპირველ საწარმოს არ Gგააჩნდა და იგი წარმოიშვა მხოლოდ სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ.
ამდენად, კასატორი მოსარჩელის მიმართ პასუხისმგებელი ვერ იქნება იმ თანხის ანაზღაურებაზე, რომელიც დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით სს „ე-ს“ დაეკისრა. იგი არ წარმოადგენს სოლიდარულ მოვალეს, რადგან სარჩოს გადახდის ვალდებულება სს „ე-ას” წარმოეშვა მას შემდეგ, რაც შპს „კ. ე-ი“ რეორგანიზაციის შედეგად გამოეყო და დარეგისტრირდა ცალკე სუბიექტად.
სააპელაციო სასამართლომ „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 14.4 მუხლის გამოყენებისას დაუშვა შეცდომა, როდესაც დაასკვნა, რომ მნიშვნელოვანი იყო მატერიალური მოთხოვნის წარმოშობის იურიდიული საფუძველი. აღნიშნული ნორმა ეხება საწარმოს გაყოფამდე არსებულ ვალდებულებებს და არა მოთხოვნის წარმოშობის იურიდიულ საფუძვლებს. როგორც წესი, ვალდებულების არსებობა უნდა გამომდინარეობდეს ხელშეკრულებიდან ან კანონიდან. სარჩოს გადახდის შესახებ იურიდიული მოთხოვნის გაჩენა არ წარმოშობს ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილების უპირობო საფუძველს მაშინ, როდესაც იმ დროისათვის მოქმედი „ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შესახებ“ 1999 წლის 9 თებერვლის პრეზიდენტის №48 ბრძანებულების მე-3 მუხლი საწარმოს ბრალის არსებობის შეთხვევაში ითვალიწინებდა სარჩოს ანაზღაურებას, ანუ შესაძლებლობას უშვებდა, მხარეებს ეწარმოებინათ დავა საწარმოსთან მისი ბრალეულობის შესახებ და მოთხოვნის კანონიერების დასადგენად. მოსარჩელის მშობლის მიერ 2001 წელს დავის დაწყება და დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღება სწორედ ის გარემოებაა, რომელიც გამომდინარეობდა თავდაპირველი საწარმოს მიერ სარჩოს ანაზღაურებაზე უარის თქმიდან, ანუ მოსარჩელის იურიდიული მოთხოვნის უსაფუძვლობიდან.
თავდაპირველმა საწარმომ უარი უთხრა მოსარჩელის მშობელს მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე და არ იკისრა სარჩოს ანაზღაურების ვალდებულება. ამიტომაც მიმართა მოსარჩელემ სასამართლოს ამავე საწარმოს წინააღმდეგ. სასამართლო წესით დავის არსებობა პირდაპირ უკავშირდება ვალდებულების წარმოშობას იმ თარიღიდან, როდესაც გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა.
„მეწარმეთა შესახებ კანონის“ 14.4 მუხლის შესაბამისად, მიუხედავად სოლიდარული პასუხისმგებლობის დაწესებისა, კანონმდებელი უთითებს უფლებამონაცვლეობის ისეთ გარემოებაზე, რომელიც განისაზღვრება გაყოფის შესახებ კორპორატიული გადაწყვეტილებით.
საკასაციო საჩივარს დაერთო თავდაპირველი საწარმოს რეორგანიზაციის ოქმი, რომლის თანახმად გაიყო საწარმო სხვა დამოუკიდებელ სუბიექტად, ხოლო ოქმის მიხედვით საწარმოს გაყოფამდე არსებულ ვალდებულებებზე თუ მოთხოვნებზე პასუხისმგებელ სუბიექტად განისაზღვრა იგივე თავდაპირველი საწარმო სს „ე-ა“. აღნიშნული მტკიცებულება წარედგინა სასამართლოს, თუმცა მან იგი უკანონოდ არ მიიღო. მოცემული მტკიცებულების საფუძველზე გამოირიცხებოდა კასატორის, როგორც გამოყოფილი საწარმოს პასუხისმგებლობა მოცემულ საქმეზე არსებულ სარჩელზე.
კასატორმა ასევე მოითხოვა პალატის იმ განჩინების გაუქმება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი მოთხოვნა, მტკიცებულების სახით საქმეზე დართულიყო სს „ე-ის“ რეორგანიზაციის კრების ოქმი. მხარის განმარტებით, აღნიშნული მტკიცებულება სასამართლოს დაგვიანებით წარედგინა საპატიო მიზეზების გამო და ამ ოქმის საფუძველზე დგინდებოდა მნიშვნელოვანი გარემოება თავდაპირველი საწარმოს მიმართ ყველა სახის პასუხისმგებლობის დარჩენის შესახებ. აღნიშნული მტკიცებულების საქმეზე დართვის შედეგად მოპასუხეთა, როგორც გამოყოფილი საწარმოს მიმართ სარჩელი არ დაკმაყოფილდებოდა.
სააპელაციო სასამართლოს ზემოხსენებულ განჩინებებზე შპს „ნ-მა“ ასევე შეიტანა საკასაციო საჩივარი იმავე მოთხოვნებითა და მოტივებით, რაც მიუთითა შპს „კ. ე-მა“.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა შპს „უ-აც“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:
სააპელაციო სასამართლომ განჩინების ფაქტობრივ და სამართლებრივ დასაბუთებაში მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლზე ისე, რომ საერთოდ არ დაასაბუთა, თუ რას ნიშნავს მხარის სამართლებრივი ურთიერთობიდან გასვლა.
სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა იმ გარემოებაზე რომ რეორგანიზაციის შემდეგაც სს „ე-ას“ შეუნარჩუნდა სახელი და რეკვიზიტები და დღესაც აგრძელებს ფუნქციონირებას.
დაუსაბუთებელია სასამართლოს მოსაზრება ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით. მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ თავად სასამართლო მიუთითებს ამ კონკრეტულ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის გამოყენების აუცილებლობაზე და, ამავდროულად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის გამოყენებით ცდილობს ხანდაზმულობის საკითხის გადაწყვეტას, რაც არაკანონიერია. როგორც თავად სასამართლო აღნიშნავს, მოსარჩელეს 2001 წლის 19 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით წარმოეშვა მოთხოვნის უფლება, ხოლო აპელანტის მიმართ სარჩელი აღძრა 2011 წელს.
ამდენად, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინდა.
კონკრეტულ შემთხვევაში მხარეებს წარმოადგენდნენ სს „ე-ა“ და დ. მ-ი. გაუგებარია, რატომ ჩათვალა სასამართლომ, რომ სს „ე-ა“ სამართლებრივი ურთიერთობიდან გავიდა. Eეს ორგანიზაცია არსებობს, ფუნქციონირებს და თავად სასამართლომაც დატოვა იგი სააღსრულებლო ფურცელში ერთ-ერთ მოვალედ. შესაბამისად, ამ ნორმის საფუძველზე კასატორის მოცემულ დავაში უფლებამონაცვლედ მიჩნევა უსაფუძვლო და არაკანონიერია. ის გარემოება, რომ შპს „უ-ი“ რეგისტრირებულია სამეწარმეო რეესტრში, არ წარმოშობს უფლებამონაცვლედ ცნობის საფუძველს.
სააპელაციო პალატის განჩინება ასევე გაასაჩივრა შპს „მ-მა“ საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმავე არგუმენტებით, რაც შპს „უ-ის“ საკასაციო საჩივარშია დაფიქსირებული. დამატებით შპს „მ-მა“ მოითხოვა, გაუქმდეს 2012 წლის 20 დეკემბრის საოქმო განჩინება ახალი მტკიცებულების, 2001 წლის 22 თებერვლის ნატურით გაყოფის გეგმის დართვაზე შპს „მ-ის“ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ და აღნიშნული დოკუმენტი დაერთოს საქმეს მტკიცებულების სახით.
სასამართლომ სრულიად უსაფუძვლოდ არ მიიღო მტკიცებულებად და არ დაურთო საქმეს 2001 წლის 22 თებერვლის საერთო კრების მიერ დამტკციებული სს „ე-ის“ ნატურით გაყოფის გეგმა. სს „ე-ის“ უფლებამონაცვლეობის, მისი სამართალმემკვიდრეობის საკითხი მხოლოდ ამ დოკუმენტით არის გადაწყვტილი და დარეგულირებული და მის გარეშე საქმეზე ობიექტური და სამართლიანი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია. 2001 წლის 22 თებერვალს შემდგარი სს „ე-ის“ აქციონერთა რიგგარეშე განმეორებითი საერთო კრების მიერ ეს საკითხი საერთოდ არ განხილულა და დარეგულირებულა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 21 თებერვლის განჩინებით – შპს „კ. ე-ის“, შპს „ნ-სა“ და შპს „უ-ის“, ხოლო 2013 წლის 7 მარტის განჩინებით შპს „მ-ის“ საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს „კ. ე-ის“, შპს „ნ-ის“, შპს „უ-სა“ და შპს „მ-ის“ საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ შპს „კ. ე-ს“, შპს „ნ-ს“, შპს „უ-სა“ და შპს „მ-ს“ უნდა დაუბრუნდეთ თითოეულის მიერ თავის საკასაციო საჩივრებზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300-300 ლარის 70% – 210-210 ლარი.
საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს შპს „მ-ის“ შუამდგომლობას საქმეზე ახალი მტკიცებულების დართვის შესახებ, რადგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში.
მითითებული ნორმის სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო საქმეზე ახალი მტკიცებულების დართვის შესაძლებლობას მოკლებულია, რის გამოც შპს „მ-ის“ შუამდგომლობა არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შპს „კ. ე-ის“, შპს „ნ-ის“, შპს „უ-სა“ და შპს „მ-ის“ საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) კასატორ შპს „კ. ე-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ლ. ს-ის მიერ 2013 წლის 6 თებერვალს №... სალაროს შემოსავლის ორდერით გადახდილი 300 ლარის 70 % – 210 ლარი, კასატორ შპს „ნ-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) დაუბრუნდეს მის მიერ 2013 წლის 6 თებერვალს სახელმწიფო ბაჟის სახით №... საგადასახადო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი, შპს „უ-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) დაუბრუნდეს 2013 წლის 6 თებერვალს მის მიერ №... საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 300 ლარის 70% – 210 ლარი, ხოლო შპს „მ-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) დაუბრუნდეს №26 საგადასახადო დავალებით 2013 წლის 6 თებერვალს მის მიერ გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
3. შპს „მ-ის“ შუამდგომლობა საქმეზე ახალი მტკიცებულების დართვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
