№ას-1705-1599-2012 3 ივნისი, 2013 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ. კ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ., ვ-ი, ვ. და ა. კ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 ნოემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილების შეტანა, მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ვ., ვ-ი, ვ. და ა. კ-მა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მ. კ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვეს: ვ. კ-ის, ვ-ი კ-ის, ვ. კ-სა და ა. კ-ის მესაკუთრედ ცნობა საჯარო რეესტრში მ. კ-ის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების მდებარე - თბილისი, ნავთლუღის დასახლება, მა-ის ქუჩა №12 - მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ... -1/5 წილზე და ნოტარიუს ნ. ბ-ის მიერ 2012 წლის 06 იანვარს (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის #120008739) ამბარცუმ კ-ის სამკვიდრო ქონებაზე მ. კ-ის სახელზე გაფორმებულ სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილებების შეტანა ს. კ-ის 1/5 წილის გათვალისწინებით შემდეგი საფუძვლით: მოსარჩელეთა განმარტებით: ა. კ-ის სამკვიდრო კანონით დადგენილი წესით მიღებული აქვთ მის მემკვიდრეებს - მამკვიდრებლის შვილის 1974 წლის 20 თებერვალს გარდაცვლილი მ. კ-ის შვილებს: ს. კ-ს, ს. კ-ს, მ. კ-ს, მ. კ-ს და ვ. კ-ს. ვინაიდან სახეზეა სამკვიდროს მიმღები ხუთი მემკვიდრე, ს. კ-ის წილი განისაზღვრება სადავო ქონების 1/5-ით. შესაბამისად მოსარჩელეებს, როგორც ს. კ-ის მემკვიდრეებს, ეკუთვნით ს.კ-ის სამკვიდრო ქონების 1/5 წილი. მოსარჩელის განმარტებით, მ. კ-მა, სხვა მემკვიდრეთაგან ფარულად და მათი წილის გათვალისწინების გარეშე მიიღო სამკვიდრო მოწმობა, რის გამოც არსებობს მასში ცვლილებების შეტანის საფუძველი.

მოპასუხე მ. კ-მა განმარტა, რომ ა. კ-ის სამკვიდრო, სხვა მემკვიდრეებთან - სამველ, მ. და ვ. კ-ან ერთად მიიღო ფაქტობრივი ფლობით, რომელთა თანხმობითაც, სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე აღირიცხა მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში. ს. კ-ს მამის სამკვიდრო ქონება არ მიუღია არც ფაქტობრივი ფლობით და არც სამკვიდრო მოწმობის მიღების გზით, რის გამოც არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

მოპასუხე მ. კ-ის პოზიციას დაეთანხმნენ მესამე პირები დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მოპასუხის მხარეს - მ. კ-ი, ა. კ-ი, ვ. კ-ი, მ. ბ-ი, დ. ბ-ი, ვ. კ-ი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 17 მაისის გადაწყვეტილებით ვ. კ-ის, ვ-ი კ-ის, ვ. კ-ის, ა. კ-ის სარჩელი მ. კ-ის მიმართ, სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილებების შეტანისა და მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე დაკმაყოფილდა, ვ. კ-ი, ვ-ი კ-ი, ვ. კ-ი და ა. კ-ი ცნობილ იქნენ მესაკუთრეებად, საჯარო რეესტრში მ. კ-ის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების, მდებარე - თბილისი, ნავთლუღის დასახლება, მ-ის ქუჩა №12 - მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ... -1/5 წილზე; ცვლილებები შევიდა ნოტარიუს ნ. ბ-ის მიერ 2012 წლის 06 იანვარს (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის #120008739) ა. კ-ის სამკვიდრო ქონებაზე მ. კ-ის სახელზე გაფორმებულ სამკვიდრო მოწმობაში ს. კ-ის 1/5 წილის გათვალისწინებით.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. კ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვტეილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 ნოემბრის განჩინებით მ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ა. კ-ი გარდაიცვალა 1975 წლის 19 თებერვალს, რომლის კანონით პირველი რიგის მემკვიდრეებს წარმოადგენენ მამკვიდრებლის შვილის 1974 წლის 20 თებერვალს გარდაცვლილი მ. კ-ის შვილები: ს. კ-ი, ს.კ-ი, მ. კ-ი, მ. კ-ი და ვ. კ-ი (ტ. I, ს.ფ. 20,22,29-31, 256,257,104,108). მამკვიდრებლის, ა. კ-ის სამკვიდროს წარმოადგენდა - თბილისში, ნავთლუხის დასახლება, მ-ის ქ.12-ში მდებარე უძრავი ქონება (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი:...).

ს. კ-ი სავალდებულო სამხედრო სამსახურში იმყოფებოდა 1974 წლის ნოემბრიდან 1976 წლის ნოემბრამდე (ტ. I, ს.ფ. 289). დადგინდა, რომ ს.კ-ი როგორც მამკვიდრებლის გარდაცვალების დროს (1975 წლის 19 თებერვალს), ასევე გარდაცვალებიდან 6 თვიანი ვადის გასვლის პერიოდშიც იმყოფებოდა სავალდებულო სამხედრო სამსახურში.

თბილისში, ნავთლუხის დასახლება, მ-ის ქ.12-ში ს. კ-ი დარეგისტრირდა 1977 წლის 07 სექტემბრიდან (ტ. I, ს.ფ. 116).

აპელანტი მ. კ-ი ფაქტობრივ გარემოებას მასზე, რომ ს. კ-ი 1974 წლის ნოემბრიდან 1976 წლის ნოემბრამდე სავალდებულო სამხედრო სამსახურში იმყოფებოდა, ს. კ-ის მიერ ბაბუის სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების გამომრიცხველ გარემოებად მიიჩნევს. ამასთან, როგორც აპელანტის წარმომადგენელი განმარტავს, ს. კ-ი სავალდებულო სამხედრო სამსახურის გავლის შემდგომ 1977 წლამდე პატიმრობაში იმყოფებოდა და 07.9.1977 წ. თბილისში, ნავთლუხის დასახლება, მ-ის ქ.12-ში მისი რეგისტრაციაში გატარებაც იმ გარემოებით იყო გამოწვეული, რომ პატიმრობიდან გათავისუფლებული პირები აუცილებლად უნდა ყოფილიყვნენ მისამართზე რეგისტრირებულები (იხ.: თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 02.10.2012წ. სხდომის ოქმი CD დისკზე). აღნიშნულთან მიმართებით, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა. ამ გარიგებით გამოვლენილი ნება ჩაითვლება ნამდვილად, თუ მემკვიდრე მიმართავს კანონით გათვალისწინებულ მოქმედებებს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. კონკრეტულ შემთხვევაში, პალატამ მნიშვნელოვანად მიიჩნია სამხედრო სავალდებულო სამსახურში წასვლამდე (1974 წლამდე) ს. კ-ის სადავო სახლში ცხოვრების ფაქტი და აღნიშნა, რომ მითითებული ფაქტის არსებობის შემთხვევაში ივარაუდება, რომ მემკვიდრე სამხედრო სავალდებულო სამსახურში ან პატიმრობაში ყოფნისას ფლობდა სადავო სახლს. პალატამ სრულად გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ სამხედრო სავალდებულო სამსახურში ყოფნა, არ ნიშნავდა, პირის მიერ მუდმივი საცხოვრებელი ადგილის შეცვლას, მისი ფლობის შეწყვეტას ან მიტოვებას, ამ ქონებისადმი ინტერესის დაკარგვას, არამედ ადასტურებდა იმ საპატიო მიზეზს, რის გამოც მას დროებით დატოვებული ჰქონდა საცხოვრებელი ადგილი.

ს. კ-ის მიერ ბაბუის სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების საკითხის გამოსარკვევად პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხული მოწმეების განმარტებებით პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ს. კ-ი მამკვიდრებელ ა. კ-ის გარდაცვალების დროს და გარდაცვალებიდან 6-თვიანი ვადის გასვლის პერიოდშიც იმყოფებოდა სამხედრო სავალდებულო სამსახურში, ამის შემდგომ, აპელანტისა და მისი წარმომადგენელის განმარტებით, დაპატიმრებული, გათავისუფლდა მხოლოდ 1977 წელს და დარეგისტრირდა კიდეც სადავო მისამართზე. შემდეგ, მიუხედავად მისი სურვილისა, ეცხოვრა ბაბუის დანატოვარ სახლში, ვერ ფლობდა ბაბუის სამკვიდროს, ვინაიდან დედა არ უშვებდა სახლში. აღნიშნული ვითარება არსებობდა ა. კ-ის გარდაცვალებამდეც. ს. კ-ს და დედამისს შორის არსებული კონფლიქტის ამოწურვის შემდგომ, ს. კ-ი საცხოვრებლად გადავიდა ბაბუის დანატოვარ სახლში, სადაც, როგორც თავად მხარეები განმარტავენ, გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა. სამკვიდროში შემავალი ქონების ნაწილს ს. კ-ის მემკვიდრეები ფლობენ დღემდე (იხ.: საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს 20.03.2012წ. ბრძანება ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილების შესახებ). სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოყვანილი ფაქტობრივი გარემოებები მიუთითებდნენ ს. კ-ის სურვილზე, დაუფლებოდა ბაბუის სამკვიდროს, რაც, ფაქტობრივად, განახორციელა კიდეც გარკვეული დამაბრკოლებელი გარემოებების ამოწურვის შემდგომ. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება მასზე, რომ ს. კ-მა ფაქტობრივი ფლობით მიიღო ბაბუის, ა. კ-ის სამკვიდრო.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მხარეები სასამართლო განხილვის დროს შეთანხმდნენ დავის ახალი სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით მოწესრიგების თაობაზე.

სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე, 1442-ე, 1319-ე, 1421-ე, 1422-ე მუხლების სისტემური და შინაარსობრივი ანალიზის საფუძველზე, პალატამ განმარტა, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ცალსახად ადასტურებდა, რომ ს. კ-ი ა. კ-ის სამკვიდროს 6 თვიან ვადაში ვერ დაეუფლებოდა 1974-1977 წლებში სამხედრო სამსახურსა და სასჯელაღსრულებით დაწესებულებაში ყოფნის გამო, ასევე, მოწმეთა და თავად აპელანტთა ჩვენება იმასთან დაკავშირებით, რომ ს. კ-ი აღნიშნული დროისათვის არ ცხოვრობდა და ვერც იცხოვრებდა სადავო საცხოვრებელ ბინაში, ვინაიდან მას დედა სახლში არ უშვებდა. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ყველა ზემოაღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, ს. კ-ს ჰქონდა ნამდვილი ნება ა. კ-ის ქონების ფაქტობრივი დაუფლებისა და აღნიშნული ნება განახორციელა კიდეც, თავისი სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელებისათვის დამაბრკოლებელი გარემოებების აღმოფხვრის შემდეგ.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ გაიზიარა აპელანტების მტკიცება იმასთან დაკავშირებით, რომ ს. კ-ი ა. კ-ის გარდაცვალებამდე და გარდაცვალების შემდეგ გარკვეული დროის განმავლობაში არ ცხოვრობდა სადავო საცხოვრებელ სახლში, თუმცა, მიაჩნია, რომ აპელანტების მიერ დასახელებული და სარწმუნოდ დადასტურებული გარემოებები გამორიცხავდა ს.კ-ის მიერ სადავო სამკვიდროს ფაქტობრივ დაუფლებას, ვინაიდან ს. კ-ი სამხედრო სამსახურში, სასჯელაღსრულებით დაწესებულებაში ყოფნისა და ასევე დედის წინააღმდეგობის გამო, მოკლებული იყო შესაძლებლობას ეცხოვრა აღნიშნულ სახლში. შესაბამისად, როგორც კი აღმოიფხვრა ზემოაღნიშნული წინააღმდეგობანი, იგი დაეუფლა ბაბუის სამკვიდრო ქონებას, რაც ცხადყოფდა, რომ მისთვის 1/5 წილის მიკუთვნება განპირობებული იყო როგორც კანონისმიერი მოტივებით, ასევე სამართლიანობისა და კეთილსინდისიერების სამოქალაქო სამართლებრივი საწყისებით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. კ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ საფუძვლით, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება მასზე, რომ ს. კ-ს ფაქტობრივი ფლობით ჰქონდა მიღებული ბაბუის – ა. კ-ის სამკვიდრო. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ მართალია გადაწყვეტილების მიღებისას გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1424-ე მუხლები, თუმცა არასწორად განმარტა მათი შინაარსი. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 1426-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდებოდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 10 იანვრის განჩინებით მ. კ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი ეთერ მჭედლიშვილისა და მარიეტა კალანტაროვის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კასატორის მ. კ-ი, როგორც ინვალიდობის მქონე პირი, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. კ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე