№ას-182-175-2013 24 ივნისი, 2013 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ე. ჯ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – რ. ჩ-ე, ნ. კ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება

დავის საგანი – დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 29 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ე. ჯ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: მოპასუხე რ. ჩ-ეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 59618 აშშ დოლარის გადახდა. ამავე გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ნ. კ-ის მიმართ მოთხოვნის ნაწილში.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რ. ჩ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით რ. ჩ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 29 აგვისტოს გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ე. ჯ-ის სარჩელი რ. ჩ-ის მიმართ თანხის დაკისრების შესახებ არ დაკმაყოფილდა, მასვე აპელანტის სასარგებლოდ დაეკისრა 3928 ლარის გადახდა ამ უკანასკნელის მიერ ბაჟის სახით გადახდილი თანხის სანაცვლოდ.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2012 წლის 10 მაისს ე. ჯ-ემ სარჩელით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხეების – რ. ჩ-სა და ნ. კ-ის მიმართ დანაშაულით მიყენებული მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნით.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 14 მაისის განჩინებით ე. ჯ-ის ზემომითითებული სარჩელი მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნის ნაწილში არ იქნა წარმოებაში მიღებული, ხოლო, დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნით აღძრულ სარჩელში მას დაუდგინდა ხარვეზი (დაევალა წარედგინა დაზუსტებული სარჩელი, რომელიც შესაბამისობაში იქნებოდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309¹⁶-309²¹ მუხლებით დადგენილ მოთხოვნებთან).

2012 წლის 18 მაისს ე. ჯ-ემ დაზუსტებული სარჩელით მომართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხეების – რ. ჩ-სა და ნ. კ-ის მიმართ და მოითხოვა:

1. მოპასუხეებს სოლიდარულად დაკისრებოდათ დანაშაულებრივი გზით წაღებული მოსარჩელის კუთვნილი 133000 აშშ დოლარის, აგრეთვე, კუთვნილი პირადი ოქროს ნივთების და ლომბარდის ოქროს ნივთების ღირებულება 59168 აშშ დოლარის ოდენობით, რაც საერთო ჯამში შეადგენდა 192168 აშშ დოლარს;

2. მოპასუხეებს დაკისრებოდათ 1997 წლიდან 1998 წლის სექტემბრის პერიოდში სესხის სახით გადაცემული თანხების დროულად დაუბრუნებლობის გამო მიუღებელი სარგებელი (დაუბრუნებელი თანხების ყოველთვიური გონივრული 3%-იანი განაკვეთი), რაც მთლიანობაში 163 თვეზე შეადგენდა 942122.80 აშშ დოლარს.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 21 მაისის განჩინებით ე. ჯ-ის სარჩელი მოპასუხეების – რ. ჩ-სა და ნ. კ-ის მიმართ დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების სახით 59168 აშშ დოლარის (ოქროს ნივთების დაუფლების შედეგად მიყენებული ზიანი) დაკისრების ნაწილში მიღებულ იქნა სასამართლო წარმოებაში, ხოლო მისივე სარჩელი დანაშაულით მიყენებული ზიანის სახით მოპასუხეებზე 133000 აშშ დოლარის (მხარეთა შორის გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებების საფუძველზე გადაცემული თანხები) დაკისრებისა და მათთვის 1997 წლიდან 1998 წლის სექტემბრის პერიოდში სესხის სახით გადაცემული თანხების დროულად დაუბრუნებლობის შედეგად მიუღებელი სარგებლის (დაუბრუნებელი თანხების ყოველთვიური გონივრული 3%-იანი განაკვეთი) სახით-942122.80 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში არ იქნა მიღებული სასამართლო წარმოებაში.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 21 მაისის განჩინება სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის ნაწილში (განჩინების დადგენილებითი ნაწილის მე-5 პუნქტი) კერძო საჩივრით გაასაჩივრა ე. ჯ-ემ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 ივნისის განჩინებით ე. ჯ-ის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 21 მაისის განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 პუნქტი.

ამდენად, პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის საგანს წარმოადგენდა ე. ჯ-ის მიერ აღძრული სარჩელი, რ. ჩ-სა და ნ. კ-ის წინააღმდეგ, დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ასანაზღაურებლად 59168 აშშ დოლარის (ოქროს ნივთების დაუფლების შედეგად მიყენებული ზიანი) დაკისრების შესახებ.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 28 მარტის განაჩენით ნ. კ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ (2006 წლის 28 აპრილამდე რედაქციით) საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ’’, ,,გ’’ ქვეპუნქტებით, მე-3 ნაწილის ,,ა’’ და ,,გ’’ ქვეპუნქტებით და სსსკ 372-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით. ნ. კ-ეს ბრალად ედებოდა თაღლითობა, კერძოდ, 1997 წლის 6 ნოემბრიდან 1998 წლის 14 სექტემბრამდე დროის მონაკვეთში რ. ჩ-ან ერთად იგი დაეუფლა: 1. 1997 წლის 6 ოქტომბრის №544 ხელშეკრულებით 6000 აშშ დოლარს; 2. 1997 წლის 20 დეკემბრის №673 ხელშეკრულებით 2250 აშშ დოლარს; 3. 1997 წლის 26 დეკემბრის №678 ხელშეკრულებით 21000 აშშ დოლარს; 4. 1997 წლის 27 დეკემბრის №680 ხელშეკრულებით 2000 აშშ დოლარს; 5. 1998 წლის 18 იანვრის №739 ხელშეკრულებით 2900 აშშ დოლარს; 7. 1998 წლის 7 თებერვლის №759 ხელშეკრულებით 5000 აშშ დოლარს; 8. 1998 წლის 9 თებერვლის №763 ხელშეკრულებით 6000 აშშ დოლარს; 9. 1998 წლის 20 თებერვლის №777 ხელშეკრულებით 2000 აშშ დოლარს; 10. 1998 წლის 13 მარტის №814 ხელშეკრულებით 650 აშშ დოლარს; 11. 1998 წლის 14 მარტის №747 ხელშეკრულებით 75000 აშშ დოლარს; 12. 1998 წლის 13 აპრილის №843 ხელშეკრულებით 6000 აშშ დოლარს; 13. 1998 წლის 28 ივნისის უნომრო ხელშეკრულებით 1500 აშშ დოლარს; 14. 1998 წლის 14 სექტემბრის უნომრო ხელშეკრულებით 1000 აშშ დოლარს, მთლიანობაში – 133000 აშშ დოლარს. განაჩენის მიხედვით, ნ. კ-ე 1998 წლის 24 ივნისს მოტყუებით, მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით რ. ჩ-ან ერთად დაეუფლა ე. ჯ-ის კუთვნილ 33910 აშშ დოლარის ღირებულების 24 დასახელების ოქროს ნივთებს და კომპანიასთან არსებულ №3088 ლომბარდის მეანაბრეთა 25258 აშშ დოლარის ღირებულების 85 დასახელების ოქროს ნივთებს.

სასამართლოს ამავე განაჩენით ე. ჯ-ის სამოქალაქო სარჩელი დარჩა განუხილველად.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 21 იანვრის განაჩენით რ. ჩ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა’’-,,ბ’’ ქვეპუნქტებით, მე-3 ნაწილის ,,ბ’’ ქვეპუნქტით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქცია). ამავე განაჩენის მიხედვით, რ. ჩ-ეს ბრალი დაედო იმაში, რომ მან ჩაიდინა თაღლითობა, ე.ი მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით სხვისი ნივთის დიდი ოდენობით დაუფლება მოტყუებით, არაერთზის, წინასწარ შეთანხმებით ჯგუფის მიერ, რაც იმაში გამოიხატა, რომ რ. ჩ-ე თავის დასთან ნ. კ-ან ერთად, წინასწარი შეთანხმებით მოტყუებით დაეუფლა დაზარალებულ ე. ჯ-ის და ამ უკანასკნელის გამგებლობაში მყოფი სპს ,,მ-ე და კომპანიის’’ დიდი ოდენობით თანხას, კერძოდ: 1. 1997 წლის 6 ოქტომბრის №544 ხელშეკრულებით 6000 აშშ დოლარს; 2. 1997 წლის 20 დეკემბრის №673 ხელშეკრულებით 2250 აშშ დოლარს; 3. 1997 წლის 26 დეკემბრის №678 ხელშეკრულებით 21000 აშშ დოლარს; 4. 1997 წლის 27 დეკემბრის №680 ხელშეკრულებით 2000 აშშ დოლარს; 5. 1998 წლის 18 იანვრის №739 ხელშეკრულებით 2900 აშშ დოლარს; 7. 1998 წლის 9 თებერვლის №763 ხელშეკრულებით 6000 აშშ დოლარს; 8. 1998 წლის 9 თებერვლის №773 ხელშეკრულებით 2000 აშშ დოლარს; 9. 1998 წლის 20 თებერვლის №777 ხელშეკრულებით 2000 აშშ დოლარს; 10. 1998 წლის 13 მარტის №814 ხელშეკრულებით 650 აშშ დოლარს; 11. 1998 წლის 14 მარტის №747 ხელშეკრულებით 75000 აშშ დოლარს; 12. 1998 წლის 13 აპრილის №843 ხელშეკრულებით 6000 აშშ დოლარს; 13. 1998 წლის 28 ივნისის უნომრო ხელშეკრულებით 1500 აშშ დოლარს; 14. 1998 წლის 14 სექტემბრის უნომრო ხელშეკრულებით 1000 აშშ დოლარს, მთლიანობაში 133000 აშშ დოლარს. რ. ჩ-ე არაერთგზის წინასწარი შეთანხმებით, თავის დასთან ერთად დაეუფლა ე. ჯ-ის კუთვნილ 33910 აშშ დოლარის ღირებულების 24 დასახელების ოქროს ნივთებს და ამ უკანასკნელის მფლობელობაში არსებულ სპს ,,მ-ე და კომპანსიათან’’ არსებულ №3088 ლომბარდის მეანაბრეთა 25258 აშშ დოლარის ღირებულების 85 სხვადასხვა დასახელების ოქროს ნივთებს, ჯამში 59168 აშშ დოლარის ოდენობით.

ამავე განაჩენით (2011 წლის 21 იანვრის) ე. ჯ-ის სამოქალაქო სარჩელი დარჩა განუხილველად.

მოპასუხეთა ბრალეული ქმედების შედეგად ე. ჯ-ის დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის (ოქროს ნივთების დაუფლების შედეგად მიყენებული ზიანი) ოდენობა შეადგენდა 59168 აშშ დოლარს.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ე. ჯ-ის მიერ რ. ჩ-ის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი იყო ხანდაზმული. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი ვალდებულებითი ურთიერთობა დელიქტური ვალდებულებითი ურთიერთობისათვის გათვალისწინებული წესებით უნდა მოწესრიგებულიყო. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „გ” ქვეპუნქტის თანახმად, მხარეების თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან იმ ფაქტების შესახებ, განხორციელდა თუ არა მოქმედება და ჩაიდინა თუ არა ეს მოქმედება იმ პირმა, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი კანონიერ ძალაში შესული საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო სამართლებრივი შედეგების შესახებ, რომლის მიმართაც გამოტანილია საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება. მოხმობილი ნორმის

თანახმად, ფაქტების პრეიუდიციული მნიშვნელობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრვი გარემოების შინაარსს (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება). აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება ვლინდება გადაწყვეტილების არა სარეზოლუციო, არამედ სამოტივაციო ნაწილისაგან, რომლითაც დგინდება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი, კანონიერ ძალაში შესული საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისათვის აუცილებელი ფაქტები და რომლებიც წარმოადგენენ სამოქალაქო სამართლებრივი განხილვის საგანს.

სააპელაციო სასამართლომ, საქმეში არსებული კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ რ. ჩ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა’’-,,ბ’’ ქვეპუნქტებით, მე-3 ნაწილის ,,ბ’’ ქვეპუნქტით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქცია) და აღნიშნული დანაშაულებრივი ქმედებით ე. ჯ-ეს მიადგა 59168 აშშ დოლარის მატერიალური ზიანი, რომელიც არ ანაზღაურებულა.

იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ რ.ჩ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმეზე დადგა საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება – გამამტყუნებელი განაჩენი, რომელიც შევიდა კანონიერ ძალაში, სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა რ. ჩ-ის ქმედებით ე. ჯ-ის ზიანის მიყენების ფაქტი.

სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ზიანი არის ფიზიკური ან იურიდიული პირის უფლების ან კეთილდღეობის ხელყოფა. არასახელშეკრულებო ზიანი (დელიქტი) კი წარმოიქმნება უშუალოდ სამართალდარღვევიდან. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი. ამ პირობების ერთობლიობა სავალდებულოა ზიანის იურიდიული შემადგენლობისათვის. ამდენად, დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისათვის სავალდებულოა სახეზე არსებობდეს მატერიალური ხასიათის დანაშაული, რომელიც გულისხმობს დანაშაულით გამოწვეული შედეგის არსებობას, ზიანის სახით. ამასთან ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობისას უნდა არსებობდეს ბრალი.

ზემოაღნიშნული მსჯელობის პარალელურად სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა იცნობს ხანდაზმულობის ინსტიტუტს. ხანდაზმულობა არის ვადა, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შეუძლია მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებით განხორციელება და დაცვა. ხანდაზმულობის ვადის არსებობა აიძულებს სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეებს დროულად იზრუნონ თავიანთი უფლებების განხორციელებისა და დაცვისათვის. პირს ყოველთვის შეუძლია წარადგინოს მოთხოვნა, მაშინაც კი, როცა ხანდაზმულობის ვადა გასულია. მართალია, ხანდაზმულობის ვადის გასვლა სპობს უფლების იძულებით განხორცილების შესაძლებლობას მატერიალური თვალსაზრისით, მაგრამ ხანდაზმულობის ვადის გასვლის მიუხედავად მოთხოვნა განხილული უნდა იქნეს, და თუ გამოირკვევა, რომ არ არსებობს ხანდაზმულობის ვადის შეჩერების ან შეწყვეტის საფუძვლები, მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდება.

სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ამავე კოდექსის 129-ე მუხლით გათვალისწინებულია სახელშეკრულებო მოთხოვნათა ხანდაზმულობის ვადა, რომლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ცალკეულ შემთხვევებში კანონით შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს ხანდაზმულობის სხვა ვადებიც. სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლის თანახმად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. კოდექსის 130-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 138-140-ე მუხლები ითვალისწინებს ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის საფუძვლებსა და ვადებს. ამ მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტა სარჩელის შეტანის საფუძველზე გრძელდება მანამ, სანამ სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება არ შევა კანონიერ ძალაში, ან პროცესი სხვაგვარად არ დასრულდება. სარჩელის შეტანა ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას არ გამოიწვევს, თუ მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სარჩელი განუხილველად იქნება დატოვებული. თუ უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ სარჩელს, მაშინ ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. ჯ-ის ზიანის ფაქტის არსებობისა და ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი პირის შესახებ ცნობილი იყო 1997-1998 წლებში, ანუ იმ პერიოდისათვის, როდესაც მოპასუხეებმა – და-ძმა რ. ჩ-ემ და ნ. ჩ-ე-კ-ემ ბოროტად გამოიყენეს მოსარჩელე ე. ჯ-ის ნდობა და წინასწარი განზრახვით, ერთობლივი მოქმედებით მიაყენეს მოსარჩელეს ქონებრივი ზიანი. აღნიშნულ დანაშაულთან დაკავშირებით 2000 წელს აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეზე და მასთან ერთად ე. ჯ-ის მიერ ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის მიმართ ასევე აღიძრა სამოქალაქო სარჩელიც.

საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, განაჩენი კანონიერ ძალაში შედის და აღსასრულებლად მიიქცევა სასამართლოს მიერ მისი საჯაროდ გამოცხადებისთანავე. ე. ჯ-ის სამოქალაქო სარჩელი რ. ჩ-ის მიმართ, 2011 წლის 21 იანვრის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დარჩა განუხილველად. იმისათვის, რომ ე. ჯ-ის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა რ. ჩ-ის მიმართ შეწყვეტილად ყოფილიყო მიჩნეული, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით მას განმეორებით სარჩელი უნდა წარედგინა სასამართლოში 6 თვის ვადაში 2011 წლის 21 იანვრიდან (ანუ მას შემდგომ, რაც ე. ჯ-ის სარჩელი რ. ჩ-ის მიმართ დარჩა განუხილველად). ე. ჯ-ემ კი სარჩელი სასამართლოში წარადგინა 2012 წლის 10 მაისს.

ზემოაღნიშნულიდან აღნიშნულიდან, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხეების პოზიცია სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, რადგან დანაშაულის ჩადენიდან გავიდა 10 წელზე მეტი, ხოლო სახეზე არ იყო ხანდაზმულობის ვადის დენის შეჩერებისა თუ შეწყვეტის საფუძვლები. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ სარჩელი არ დააკმაყოფილა ხანდაზმულობის გამო.

სააპელაციო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. ჯ-ემ. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვებას.

საკასაციო საჩივარი არგუმენტირებულია შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა მოთხოვნის ხანდაზმულობისა და სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის მომწესრიგებელი სამოქალაქო კოდექსის ნორმები. 2010 წლის 1 ოქტომბრიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში შევიდა ცვლილებები და დამატებები, უკვე ამოქმედებულია ახალი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსიც, რა დროიდანაც სისხლის სამართლის საქმეთა განმხილველ სასამართლო კოლეგიებს სისხლის სამართლის საქმეების განხილვისას აღარ ენიჭებათ უფლება იმსჯელონ და გადაწყვიტონ წინასწარი ან სასამართლო გამოძიებისას დაზარალებული პირების მიერ დაყენებულ სამოქალაქო სარჩელებზე. ვინაიდან 2011 წლის 21 იანვრისათვის მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი გამამტყუნებელი განაჩენის დადგენასთან ერთად სამოქალაქო სარჩელის გადაწყვეტის წესს აღარ ითვალისწინებდა, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი სარჩელი დარჩა განუხილველად;

სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო სამოქალაქო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-2 ნაწილის, 141-ე და 142-ე მუხლების დანაწესები, რომელთა თანახმად, თუ მხარეთა შეთანხმების შედეგად ან შემდგომში გაგრძელების შეუძლებლობის გამო პროცესი შეწყდება, მაშინ ხანდაზმულობის ვადის დენა შეწყდება მხარეთა ან სასამართლოს ბოლო საპროცესო მოქმედების დამთავრებასთან ერთად. თუ ერთ-ერთი მხარე პროცესს კვლავ განაგრძობს, შეწყვეტის შემდეგ დაწყებული ხანდაზმულობის ახალი ვადა ისევე შეწყდება, როგორც წყდება ხანდაზმულობის ვადის დენა სარჩელის შეტანით; თუ შეწყდება ხანდაზმულობის ვადის დენა, მაშინ შეწყვეტამდე განვლილი დრო მხედველობაში არ მიიღება და ვადა დაიწყება თავიდან; სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადაა ათი წელი, მაშინაც კი, როცა მოთხოვნა უფრო ნაკლებ ხანდაზმულობას ექვემდებარება;

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2011 წლის 21 იანვარს რ. ჩ-ის მიმართ გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენი, რომლითაც სამოქალაქო სარჩელი დარჩა განუხილველად, გამოქვეყნებისთანავე შევიდა ძალაში და მიექცა აღსასრულებლად. სწორედ ეს ფაქტობრივი გარემოება განიხილა სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის ხანდაზმულობის ვადის გასვლად, რადგან ამ დროიდან 6 თვის განმავლობაში ე. ჯ-ემ სამოქალაქო სარჩელი ბათუმის საქალაქო სასამართლოში არ წარადგინა და ასეთი სარჩელით სასამართლოს მიმართა 2012 წლის 10 მაისს;

რ. ჩ-ემ, სამოქალაქო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, როგორც მსჯავრდებულმა და სამოქალაქო მოპასუხემ გააგრძელა მის მიმართ წარმოებული პროცესი და მთლიანად გახადა სადავოდ მისთვის დადებული ბრალი (სასჯელი და მიყენებული ზიანი). ამ უკანასკნელმა 2011 წლის 21 იანვრის განაჩენი სრული მოცულობით გაასაჩივრა სააპელაციო და საკასაციო წესით. კასატორს მიაჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 139-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მეორე წინადადების დანაწესიდან გამომდინარე, რ. ჩ-ის მხრიდან გაგრძელებული პროცესი ისევე იწვევს ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტას, როგორც ეს სარჩელის შეტანის შემთხვევაში მოხდებოდა;

რ. ჩ-ის ბრალთან (დელიქტთან) დაკავშირებით სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა 2011 წლის 27 ნოემბერს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინების გამოტანის დროიდან. სამივე ინსტანციის სასამართლომ სრული მოცულობით იმსჯელა განაჩენის სამართლებრივ საფუძვლებზე და სამოქალაქო სარჩელი დატოვა განუხილველად. ამდენად, რ. ჩ-ის მხრიდან სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლო პროცესის გაგრძელებით ხანდაზმულობის ვადის დენა შეწყდა 2011 წლის 21 იანვრიდან 2011 წლის 28 ნოემბრამდე და აღნიშნული დროიდან სარჩელის წარდგენისა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო თავიდან;

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ნოემბრის განჩინებით, რომელიც საბოლოო და კანონიერი ძალის მქონეა, დადასტურდა დანაშაულის ჩადენის შედეგად ე. ჯ-ის მიყენებული ზიანი და მისი ოდენობა. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 1008-ე მუხლები მოსარჩელეს უფლებას ანიჭებს, მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება ასეთი ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის დადგენის დროიდან სამი წლის განმავლობაში.

მოგვიანებით, ე. ჯ-ემ საკასაციო სასამართლოში წარმოადგინა დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი, სადაც იგი აღნიშნავს შემდეგს:

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ განაჩენი გამოიტანა 2011 წლის 21 იანვარს. შესაბამისად, გაურკვეველია როგორ შეიძლება ე. ჯ-ეს განაჩენის გამოტანამდე ევარაუდა, რომ მას ჯერ კიდევ 1997-98 წლებში მიაყენეს ზიანი წინასწარი ბოროტი განზრახვით;

სასამართლოს მსჯელობით, ხანდაზმულობის ვადის დენა შეჩერდებოდა მაშინ, თუ ე. ჯ-ე განაჩენის დადგენიდან 6 თვის ვადაში შეიტანდა სარჩელს. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან, მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. რ. ჩ-ის მიერ კასატორის მიმართ განზრახ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით მიყენებული ზიანის არსებობა დადგინდა 2011 წლის 21 იანვრის განაჩენით. ამიტომაცაა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309¹⁷ მუხლის 1-ლი და 209²⁰ მუხლის მე-2 ნაწილები ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის აღძვრის და ზიანის მიყენების ფაქტის არსებობის მთავარ პირობად მიიჩნევენ კანონიერ ძალაში შესულ სასამართლო განაჩენს. სასამართლოს დავის გადაწყვეტისას სწორედ აღნიშნული საპროცესო ნორმები უნდა გამოეყენებინა და არა 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი. დასახელებული ნორმების შესაბამისად კი, ე. ჯ-ე ვერ შეიტანდა სარჩელს სასამართლოში, თუკი მას ხელთ არ ექნებოდა კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი. ამასთან, მართალია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოტანილი განაჩენის აღსრულება იწყება მისი გამოცხადებისთანავე, მაგრამ გასაჩივრების შემთხვევაში განაჩენი კანონიერ ძალაში შედის და საქმე მთავრდება საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ;

სამოქალაქო კოდექსის 132-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტა სარჩელის შეტანის საფუძველზე გრძელდება მანამ, სანამ სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება არ შევა კანონიერ ძალაში, ან პროცესი სხვაგვარად არ დასრულდება. იმის გათვალისწინებით, რომ საკასაციო სასამართლომ ზემოხსენებულ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილება მიიღო 2011 წლის 28 ნოემბერს, პროცესი დასრულებულად ჩაითვლება მხოლოდ ამ დროისათვის. პროცესის დასრულებამდე დროის მონაკვეთი სასამართლოს არ უნდა ჩაეთვალა იმ ექვსთვიან ვადაში, რომელზეც მან მიუთითა. სამოქალაქო კოდექსის 140-ე მუხლის მე-2 ნაწილიდან გამომდინარე, საქმის მასალებით უდავოდ დგინდება, რომ რ. ჩ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის წარმოება დასრულდა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში – 2011 წლის 28 ნოემბერს. თუკი ჩავთვლით, რომ სარჩელი სასამართლოში ადრე იყო შეტანილი, როგორც ეს სასამართლომ აღნიშნა, მაშინ ახალი სარჩელის შეტანის 6-ვიანი ვადა გადიოდა 2012 წლის 28 მაისს. სარჩელი სასამართლოში წარდგენილ იქნა 2012 წლის 10 მაისს. ამდენად, სასამართლოს მოსაზრება ხანდაზმულობის თაობაზე ამ შემთხვევაშიც არასწორია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ე. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 21 თებერვლის განჩინებით კასატორი გათავისუფლდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46.1 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ე. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე