საქმე №ას-228-220-2013 3 ივნისი, 2013 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – მ. ჯ-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – თ. მ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 დეკემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
თ. მ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ჯ-ის მიმართ 2010 წლის 4 იანვარს მხარეთა შორის უძრავ ნივთზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:
2000 წლის 10 იანვარს თ. მ-ემ იყიდა სპეცმყოფრემმშენის კანტორის შენობა. აღნიშნულ უძრავ ნივთზე პრეტენზია გაუჩნდა თ. ჩ-ეს, რის გამოც შემძენმა ქონება თავისი მეუღლის – ე. ჯ-ის ძმას – მ. ჯ-ეს მიჰყიდა. მითითებული გარემოება დაიდო მოსაჩვენებლად, შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის საფუძველზე იგი ბათილია.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო კანონიერად და მისი ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობს.
გარდაბნის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი მოსარჩელე თ. მ-სა და მოპასუხე მ. ჯ-ეს შორის 2010 წლის 4 იანვარს უძრავ ნივთზე (საკადასტრო კოდი ...) დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და თ. მ-ეს მასზე საკუთრების უფლება აღუდგა, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოცემული საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ გააჩნია სააპელაციო საჩივარში ფაქტორივ უსწორობად აღნიშნულ გარემოებას, რომ თ. მ-ემ სადავო უძრავი ნივთი თვითონ არ იყიდა, არამედ თანხა მას მეუღლემ მისცა. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ სადავო უძრავი ნივთი აღრიცხული იყო თ. მ-ის სახელზე, ხოლო მოგვიანებით ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე აღირიცხა მ.ჯ-ის სახელზე. ის გარემოება კი, თავად თ.მ-ემ იგი როგორ შეიძინა მოცემული დავის საგანი არ არის.
პალატამ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის მსჯელობა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილება, ვინაიდან იგი გაუქმებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში გარდაბნის რაიონული სასამართლოს ზემოხსენებული გაუქმებული გადაწყვეტილება ფიგურირებს მხოლოდ იმიტომ, რომ ასეთი დავა მხარეთა შორის ნამდვილად არსებობდა და არა იმიტომ, რომ მის საფუძველზე დადგინდა რაიმე ფაქტობრივი გარემოება.
რაც შეეხება სააპელაციო საჩივარში მოყვანილ მსჯელობებს გადაწყვეტილების სამართლებრივ უსწორობებზე, სააპელაციო სასამართლომ ასეთი მსჯელობები სრულიად დაუსაბუთებელად ჩათვალა. 2012 წლის 4 ოქტომბრის განცხადებაში, რომლითაც შეივსო დადგენილი ხარვეზი, აღნიშნულია, რომ სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 624-ე და 170-ე მუხლები. აღნიშნული მსჯელობა პალატამ არ გაიზიარა, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების უმეტესობა (მოწმეთა ჩვენებები) შეეხება იმ ვითარების აღწერას, რომ თ. მ-ეს ჰქონდა მ. ჯ-ის ვალი. ამაზე მიუთითებდა აგრეთვე თავად მ. ჯ-ეც. ამდენად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ასეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობისას სრულიად მართებულად გამოიყენება შესაბამისი მუხლები და მიუთითა გადაწყვეტილების მე-5 აბზაცში. სხვაგვარად სასამართლო სამართლებრივად ვერ დაასაბუთებდა, თუ რატომ იყო მოჩვენებითი 2010 წლის 4 იანვრის ხელშეკრულება.
სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლთან მიმართებით პალატამ განმარტა, რომ ამ ნორმის მე-3 ნაწილის თანახმად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამართლებრივად იმსჯელა მოწმეთა ჩვენებებით დადგენილ იმ ფაქტზე, რომ მის მიერ 2010 წლის 4 იანვარს შეძენილ ნივთს მ.ჯ-ე არ დაუფლებია.
პალატამ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა, რომ სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე და 477-ე მუხლები. სასამართლოს მითითებით, როდესაც დავის საგანია ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობა, 477-ე მუხლი ამ ურთიერთობის ქვაკუთხედს შეადგენს და სწორედ ამ ნორმიდან გამომდინარე უნდა შეფასდეს მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობების ნამდვილობა. მ. ჯ-ე განმარტავდა, რომ მან მართლაც შეიძინა უძრავი ნივთი. ასეთ შემთხვევაში 477-ე მუხლით განსაზღვრული გარემოებების მოჩვენებითობა რომ არ დადგენილიყო, აუცილებელი იყო ამ ნორმის შემადგენელი ელემენტების არსებობის დადასტურება აპელანტის (მოპასუხის) მიერ, კერძოდ, მას უნდა დაედასტურებინა რომ ა) მან გადაუხადა თანხა გამყიდველს (თ. მ-ეს), ბ) მას გადაეცა საკუთრებაში უფლება და გ) მან მიიღო უძრავი ნივთი (ანუ დაეუფლა მას).
მოცემულ შემთხვევაში აპელანტმა ვერ დაადასტურა ზემოხსენებული სამი ელემენტიდან ორის არსებობა – თანხის გადახდა და უძრავი ნივთის მიღება (დაუფლება). მოწმეებმა ასეთ გარემოებებზე ვერ მიუთითეს. შესაბამისად, ასეთ ვითარებაში პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხვა აღარაფერი დარჩენოდა გარდა იმისა, რომ გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლი, ვინაიდან არ დადასტურდა ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობებისათვის აუცილებელი რამდენიმე არსებითი ნიშანი.
სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის არასწორ გამოყენებასთან დაკავშირებით პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ თავის 2010 წლის 30 აპრილის განჩინებაში №ას-571-879-09 საქმეზე განმარტა შემდეგი „საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში არ არსებობს გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდნენ ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). ამრიგად, განსახილველი ნორმით იგულისხმება ის შემთხვევა, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივე მხარეს გაცნობიერებული აქვს რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სასამართლო პრაქტიკამ გვიჩვენა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა. შ.). ამრიგად, იმისათვის რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას“.
მოცემულ შემთხვევაში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები (თ.მ-ეს ჰქონდა სასამართლო დავა მოცემულ უძრავი ნივთის თაობაზე მესამე პირთან, ვერ დადასტურდა ნასყიდობის ფასის გადახდის ფაქტი, მ.ჯ-ე არ დაუფლებია მის მიერ შეძენილ უძრავ ნივთს და თ. მ-ის მიერ აღებულ იქნა სესხი იმ უძრავი ნივთის გასაუმჯობესებლად, რომელიც მასზე აღარ ირიცხებოდა) უცილობლად მიუთითებს იმაზე, რომ 2010 წლის 4 იანვარს თ. მ-სა და მ. ჯ-ეს სინამდვილეში არ სურდათ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება, არამედ ეს გარიგება მიზნად ისახავდა თ. მ-ის სახელზე რიცხული სადავო უძრავი ნივთის დაცვას მესამე პირის სარჩელისაგან.
რაც შეეხება სააპელაციო საჩივრის იმ დასაბუთებას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მოწმეთა ჩვენებები, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. გარდა ამისა, მოპასუხის მოწმეები თავიანთ ჩვენებებში აღნიშნავდნენ მხარეთა შორის სესხის სამართლებრივ ურთიერთობების არსებობას (მაშინ, როცა სადავოა არა სესხის, არამედ ნასყიდობის ხელშეკრულება). ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის თანახმად, სესხის ნამდვილობაც მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებით არ შეიძლება დადგინდეს. შესაბამისად, რაიმე მნიშვნელოვანი ჩვენება ნასყიდობის გარიგების თაობაზე მოპასუხის მოწმეებს არ მიუციათ, რის გამოც პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნული გარემოება მართებულად არ გაიზიარა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მ. ჯ-ემ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე, 105-ე, 380-ე, 382-ე მუხლების მოთხოვნები. შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები. ამდენად, მოსარჩელე თ. მ-ის სარჩელში არ არის დასაბუთებული ის ფაქტი, რომ საცხოვრებელი ბინის გაყიდვისას მას მ. ჯ-ან ბინის საფასური არ მიუღია, როდესაც კასატორმა მას გადაუხადა იმაზე მეტი, ვიდრე ეკუთვნოდა. ამ ფაქტის მოწმე არის მისი და – ე. ჯ-ე, რომლის თანდასწრებითაც გადასცა თანხა. სასამართლომ არასწორად შეაფასა მოწმე ე.ჯ-ის ჩვენება. ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს ხელშეკრულება შეავსო თ.მ-ემ თავისი ხელით. მან თავისი ნებით შეასრულა ყველა ის პროცედურა, რაც დაკავშირებული იყო ამ ხელშეკრულების გაფორმებისათვის.
სამოქალაქო კანონმდებლობა არ ავალდებულებს და არც მიანიშნებს მხარეს, თუ რა წესით უნდა დაეუფლოს საკუთრებას.
არასწორია სასამართლოს დასაბუთება იმის შესახებ, რომ საცხოვრებელი ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულება თვალთმაქცური და მოჩვენებითია, ვინაიდან თ. მ-ე კარგად იცნობდა კასატორს და იცოდა, რომ იგი თავის საკუთრებაში მას არ დატოვებდა, ამდენად, ბინის გაყიდვის გარეშე ის საცხოვრებელ ბინას მას არ გაუფორმებდა. მან, ასეთივე ქმედება პრაქტიკულად ერთხელ უკვე განახორციელა თ.ჩ-ის ოჯახის მიმართ.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 14 მარტის განჩინებით მ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა მ. ჯ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ მ. ჯ-ეს უნდა დაუბრუნდეს 2013 წლის 9 მარტს სახელმწიფო ბაჟის სახით ეკა და მ. ჯ-ის მიერ გადახდილი 667,20 ლარის 70% – 467,04 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. მ. ჯ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ მ. ჯ-ეს (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს 2013 წლის 9 მარტს სახელმწიფო ბაჟის სახით ე. და მ. ჯ-ის მიერ გადახდილი 667,20 ლარის 70% – 467,04 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
