საქმე №ას-287-273-2013 25 ივნისი, 2013 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ბესარიონ ალავიძე, პაატა სილაგაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ჯ. შ-ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – კ. ჭ-ი (მოსარჩელე)
მოპასუხე - ფ. გ-ი
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 22 იანვრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – წილის უფლების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
კ. ჭ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ჯ. შ-სა და ფ. გ-ის მიმართ ფ. გ-სა და ჯ. შ-ს შორის 2010 წლის 8 თებერვალს გაფორმებული წილის უფლების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:
2008 წლის 30 დეკემბერს გაფორმდა ხელშეკრულება ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „მ. 3/5-ის“ დაფუძნებისა და ურთიერთთანამშრომლობის შესახებ. ხელშეკრულების თანახმად, ამხანაგობის დამფუძნებელმა წევრებმა 2003-2006 წლებში ქ.თბილისში, მ-ის (ყოფილი ო-ოს) ქ№3-სა და №7-ში მდებარე 624 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე ერთობლივად ააშენეს საცხოვრებელი კორპუსი, საიდანაც ქ.თბილისში, მ-ის №3-ში მდებარე 223 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, წარმოადგენდა ვ. მ-ის საკუთრებას და მან სადამფუძნებლო ხელშეკრულების საფუძველზე უძრავი ქონება გადასცა ამხანაგობას. ხელშეკრულებით ამხანაგობის თითოეული წევრის მიერ განხორცილებული შენატანის შესაბამისად, განისაზღვრა ამხანაგობის წევრების კუთვნილი წილი, 7.1. მუხლის თანახმად, განისაზღვრა ვ. მ-ის წილი და ამ უკანასკნელს ამხანაგობაში განხორციელებული შენატანის სანაცვლოდ უნდა მიეღო 310 კვ.მ საერთო ფართი, აქედან 100 კვ.მ საოფისე ფართს მიიღებდა ნულოვან (მიწიდან პირველ) სართულზე „კარკასის“ სახით, 95 კვ.მ საერთო ფართის ბინას მიიღებდა მიწიდან მეოთხე სართულზე მ-ის ქუჩის მხარესა და 115 კვ.მ საერთო ფართის ბინას მიიღებდა მიწიდან მეორე სართულზე ეზოს მხრიდან. 2008 წლის 30 დეკემბერს იმა „მ. 3/5-ის“ დაფუძნების შესახებ ხელშეკრულებით ამხანაგობის თავმჯდომარედ არჩეულ იქნა ფ. გ-ი. 11.1 მუხლით ამხანაგობის თითოეულ წევრს მიენიჭა უფლება, სხვა წევრების თანხმობის გარეშე გაესხვისებინა მათი კუთვნილი წილი ან წილის ნაწილი, ხოლო მე-5 მუხლის განისაზღვრა ფ. გ-ის უფლებამოსილება, გაესხვისებინა ამხანაგობის საერთო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, გარდა ხელშეკრულების 7.1. მუხლით გათვალისწინებული ბინებისა და იმ ფართებისა, რომლებიც განაწილებული იყო ამხანაგობის დამფუძნებელ წევრებზე. 2009 წლის 13 ნოემბერს ამხანაგობის წევრ ვ. მ-სა და კ. ჭ-ს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება მშენებარე მრავალბინიანი სახლის ნაწილზე სამომავლო საკუთრების უფლების შესახებ და ვ. მ-ემ მისი კუთვნილი სამომავლო საკუთრების უფლებიდან 310 კვ.მ საერთო ფართიდან - 95 კვ.მ ფართზე 42750 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ სამომავლო საკუთრების უფლება გადასცა კ. ჭ-ს. 2009 წლის 13 ნოემბერს შემძენის საკუთრების უფლება აღირიცხა საჯარო რეესტრში. 2010 წლის 8 თებერვალს ამხანაგობის თავმჯდომარე ფ. გ-სა და ჯ. შ-ს შორის გაფორმდა წილის უფლების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ფ. გ-მა გაასხვისა ვ. მ-ის მიერ უკვე გასხვისებული და კ. ჭ-ის სახელზე რეგისტრირებული ფართი, კერძოდ, მან ქ.თბილისში, მ-ის №3-სა და №7-ში მდებარე მშენებარე კორპუსში, მიწის ზედაპირიდან მეოთხე სართულზე, 90 კვ.მ შავი კარკასის მდგომარეობაში მყოფ ფართი სამომავლო საკუთრების უფლებით გადასცა ჯ. შ-ს. ამ უკანასკნელმა წილის უფლების ნასყიდობის ხელშეკრულება დაარეგისტრირა საჯარო რეესტრში. ფ. გ-სა და ჯ. შ-ს შორის გაფორმებული წილის უფლების ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილია, რადგან გამყიდველმა, 2008 წლის 30 დეკემბრის ხელშეკრულების 7.1. მუხლის თანახმად, იცოდა, რომ ასხვისებდა სხვის საკუთრებას, რისი უფლებამოსილებაც არ ჰქონდა, ჯ. შ-ის ასევე ცნობილი იყო, რომ ნივთის გამსხვისებელი არ იყო მისი მესაკუთრე და რომ ქონება წარმოადგენდა კ. ჭ-ის საკუთრებას, რადგან იგი უნდა გაცნობოდა ხელშეკრულებაზე თანდართულ ამხანაგობის დაფუძნების დოკუმენტებს, რომლითაც მისთვის ცნობილი გახდებოდა, თუ რა ფართზე გააჩნდა უფლება ამხანაგობის თავმჯდომარეს და რისი განკარგვის უფლება ჰქონდა მას, კ. ჭ-მა და ჯ. შ-მა სხვადასხვა დროს შეიძინეს ერთი და იგივე ქონება. ჯ. შ-ის საკუთრების უფლება რეგისტრირებულ იქნა 2010 წლის 12 თებერვალს. ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან ეყრდნობა მხოლოდ თბილისში, მ-ის ქ№7-ში მდებარე უძრავი ქონების რეგისტრაციას. ხელშეკრულებით ჯ. შ-მა კი შეიძინა ქ.თბილისში, მ-ის ქ№3-სა და №7-ში მდებარე უძრავი ქონება. იგი მოვალე იყო, ნოტარიუსისათვის წარედგინა საჯარო რეესტრის ამონაწერი არა მხოლოდ მ-ის ქ№7-ში, არამედ მ-ის ქ№3-ში არსებული რეგისტრაციის თაობაზე. ჯ. შ-ის ცნობილი იყო, რომ მ-ის ქ№3-ში არსებული ქონება რეგისტრირებული იყო კ. ჭ-ის სახელზე და სწორედ ამიტომ არ წარადგინა ნოტარიუსთან საჯარო რეესტრის ამონაწერი მ-ის ქ№3-ში რეგისტრაციის თაობაზე. ის გარემოება, რომ ჯ. შ-ი მოქმედებდა წინასწარი შეცნობით და ქონებას იძენდა პირისაგან, რომელსაც არ ჰქონდა გასხვისების უფლება, დასტურდება იმითაც, რომ თანხა 17100 აშშ დოლარი გადახდილი სადავო ბინაში ჯ. შ-ის მიერ არ შეესაბამება ყიდვა-გაყიდვის დადების დროისათვის არსებულ რეალურ საბაზრო ღირებულებას, მოსარჩელემ იგივე ბინა იყიდა 42 750 აშშ დოლარად.
მოპასუხე ფ. გ-ს სარჩელის წინააღმდეგ შესაგებელი არ წარუდგენია, ხოლო ჯ. შ-მა სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:
2003-2006 წლებში ქ.თბილისში, მ-ის ქ№3-სა და №7-ში მდებარე საცხოვრებელი კორპუსი არა ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „მ. 3/5-ის“ წევრების, არამედ ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „რ.-2002-ის“ წევრების აშენებულია, ხოლო „მ. 3/5-ის“ დაფუძნება განხორციელდა დამამთავრებელი სამუშაოების შესრულების მიზნით. 2009 წლის 13 ნოემბერს ვ. მ-სა და კ. ჭ-ს შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებაში მითითებული ნასყიდობის საგანი და ჯ. შ-ის მიერ 2010 წლის 8 თებერვალს ფ. გ-ან გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე შეძენილი ფართი არ წარმოადგენენ ერთსა და იმავე ქონებას და სადავო ხელშეკრულების დადების შემდგომ ქონება საჯარო რეესტრშია რეგისტრირებული კანონის სრული დაცვით. ფ. გ-ან ხელშეკრულების გაფორმების საფუძველს წარმოადგენდა ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „რ.-2002-თან“ არსებული ურთიერთობები. მოპასუხე ფლობს და სარგებლობს ქ.თბილისში, მ-ის ქ№3-სა და №7-ში მდებარე მის სახელზე რეგისტრირებულ ქონებას. ვ. მ-სა და კ. ჭ-ს შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებაში დაშვებულია ტექნიკური შეცდომა, რადგან მოსარჩელეს ბინა გადაეცა არა მიწიდან მეოთხე სართულზე, არამედ მესამე სართულზე.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით კ. ჭ-ის სარჩელი, ჯ. შ-სა და ფ. გ-ის მიმართ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 22 იანვრის გადაწყვეტილებით კ. ჭ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც კ. ჭ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2010 წლის 8 თებერვალს ფ. გ-სა და ჯ. შ-ს შორის დადებული ხელშეკრულება ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „მ. 3/5-ში“ წილის უფლების ნასყიდობის შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:
პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ წილზე უფლების ნასყიდობის ორივე ხელშეკრულება შეეხებოდა ერთსა და იმავე ნივთზე არსებულ უფლებას. ეს გარემოება სასამართლომ დადგენილად გარიგებების შინაარსზე დაყრდნობით მიიჩნია, კერძოდ, კ.ჭ-სა და ვ.მ-ეს შორის 2009 წლის 13 ნოემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მიხედვით ნასყიდობის საგანს წარმოდგენდა ქ.თბილისში, მ-ის ქუჩა №3-სა და №7-ში იმა „მ. 3/5-ის“ კუთვნილ მშენებარე მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში ვ. მ-ის კუთვნილი სამომავლო საკუთრების უფლებიდან – 310 კვ.მ საერთო ფართიდან 95 კვ.მ საერთო ფართზე კუთვნილი სამომავლო საკუთრების უფლება. 2008 წლის 25 დეკემბრის ინდივიდუალური მენაშენეთა ამხანაგობა „მ. 3/5-ის“ დაფუძნებისა და ურთიერთშეთანხმების შესახებ ხელშეკრულების 7.1 მუხლით დამფუძნებელ წევრ ვალოდია მაისურაძის სახელზე უნდა განაწილებულიყო ერთ-ერთი ბინა შემდეგი მახასიათებლებით „95 კვ.მ საერთო ფართის ბინას მიიღებს მიწიდან მეოთხე სართულზე მიროტაძის ქუჩის მხარეს“. ამავე პუნქტით ეს ფართი არ შედიოდა ფ. გ-ის გადაცემულ სხვა დანარჩენ ფართებში. 2010 წლის 8 თებერვლის წილის უფლების ნასყიდობის ხელშეკრულების პირველი მუხლის მიხედვით, ფიზიკურმა პირმა ფ.გ-მა გაყიდა, ხოლო ჯ.შ-მა შეიძინა „გამყიდველის წილის უფლებას ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „მ. 3/5-ის“ კუთვნილ ქ.თბილისში, მ-ის ქუჩა №3-სა და №7-ში მდებარე მშენებარე კორპუსში, მიწის ზედაპირიდან IV (მეოთხე) სართულზე, მ-ის ქუჩის მხარეს, ასასვლელი კიბიდან მარჯვენა მხარეს საერთო ფართზე 90 კვ. მეტრზე“. აღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ ჩათვალა, რომ ერთმანეთს ემთხვეოდა: ა) მისამართი – მ-ის №3 და №7, ბ) ამხანაგობის სახელწოდება, გ) სართული, დ) ქუჩის მხარე. პალატის შეფასებით, ფართების ოდენობად, ერთგან აღნიშნული იყო 95 კვ.მ, ხოლო მეორეგან - 90 კვ.მ, რაც ასევე მიუთითებდა ამ ფართების იგივეობაზე. ფართების იმავეობას ასევე ადასტურებდა ნახაზები და, რაც ყველაზე საგულისხმოა, მხარეებსაც ფართის სხვდასხვაობა სადავოდ არ გაუხდიათ, შესაბამისად, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ერთი და იგივე უფლება ორმა სხვადასხვა პირმა ჯერ ვ.მ-ემ, შემდეგ ფ.გ-მა გაასხვისეს. ორივე მათგანი მოქმედებდა 2008 წლის 25 დეკემბრის სადამფუძნებლო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 54-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ ეს ორი ნორმა არ გამოიყენა პირველი ინსტანციის სასამართლომ, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. პალატის განმარტებით, როგორც 2008 წლის 25 დეკემბრის ამხანაგობის სადამფუძნებლო ხელშეკრულების მე-5 მუხლიდან ირკვევოდა, ამხანაგობის წევრები იყოფოდნენ ორ ჯგუფად: „დამფუძნებელი წევრები“ და „ჩვეულებრივი წევრები“. დამფუძნებელ წევრებს თავად ამავე ხელშეკრულებით განესაზღვრათ გადასაცემი ფართების მოცულობა და ადგილმდებარეობა, მათ შორის ვ.მ-აც, რომელსაც 7.1. მუხლით გამოეყო 310 კვ.მ, საიდანაც 100 კვ.მ იყო საოფისე ფართზე უფლება, 95 კვ.მ ჭ-ის გადაცემული უფლება, 115 კვ.მ მიწიდან მეორე სართულზე. ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ ამხანაგობის თავმჯდომარედ არჩეულ იქნა ფ.გ-ი და მას მიენიჭა უფლება, განეკარგა ყველა ფართი, გარდა 7.1. მუხლით გათვალისწინებული ფართისა. ფ.გ-მა მოაწერა რა ხელი სადამფუძნებლო ხელშეკრულებას, მისთვის ცნობილი იყო რომ მე-4 სართულზე მდებარე 90 კვ.მ ფართზე უფლებას ფლობდა ვ.მ-ე. მიუხედავად აღნიშნულისა და სახელშეკრულებო დათქმისა, 2010 წლის 8 თებერვალს იმავე ფართზე უფლება ფ.გ-მა მიჰყიდა ჯ.შ-ს. ფ.გ-მა გაასხვისა ის უფლება, რომელიც მას არ ეკუთვნოდა და ხელშეკრულებით მისი გასხვისება პირდაპირ ჰქონდა აკრძალული. გარიგება, რომლითაც - ა) პირი (ფ.გ-ი) ჰყიდდა უფლებას, რომელიც მას არ გააჩნდა და ბ) უფლების მფლობელი (თავდაპირველად ვ.მ-ე, ხოლო შემდეგ კ.ჭ-ი) არ გამოხატავდა გასხვისების ნებას, პალატის შეფასებით, არღვევდა კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს (სამოქალაქო კოდექსის 50-ე და 198-ე მუხლებს), რის გამოც ასეთი გარიგება ბათილად იქნა მიჩნეული. სასამართლოს შეფასებით, სამოქალაქო კოდექსის 50-ე და 198-ე მუხლების დარღვევა გამოიხატა იმაში, რომ არ იქნა გამოხატული უფლების მფლობელის (ვ.მ-ის ან კ.ჭ-ის) ნება უფლების გასხვისებაზე და ეს უფლება სრულიად სხვა პირმა (ფ.გ-მა) გაასხვისა. მოწინააღმდეგე მხარე განმარტავდა ჯ.შ-ის კეთილსინდისიერების შესახებ, ვინაიდან ფ.გ-ან ნაყიდი უფლება მან საჯარო რეესტრში დაარეგისტრირა. პალატის მითითებით, მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლები, იცავენ კეთილსინდისიერ შემძენს, მაგრამ, მოცემულ შემთხვევაში, ადგილი არ ჰქონდა შემძენის კეთილსინდისიერებას, ვინაიდან გარიგების დადებისას უფლების მფლობელ ვ.მ-ეს ან მოგვიანებით კ.ჭ-ს ასეთი ნება არ გამოუხატავთ. სასამართლოს მოსაზრებით, გარიგება, სადაც მესაკუთრის (უფლების ნამდვილი მფლობელის) ნება არ იყო გამოხატული, ბათილად ითვლებოდა, მიუხედავად იმისა, იყო თუ არა შემძენი კეთილსინდისიერი. საქმის მასალებით ირკვეოდა ის, რომ ჯერ კიდევ ამხანგობა „რ. 2002-ის“ არსებობისას კ.ჭ-აც (2007 წელს) და ჯ.შ-აც (2009 წელს) გააჩნდათ მათი გაწევრიანების შესახებ ოქმები, სადაც მათი წილის უფლება იმავე შინაარსითა და მოცულებით იყო მითითებული, როგორც ეს იყო ამხანაგობა „მ. 3/5-ში“, იმ განსხვავებით, რომ სართულად აღნიშნული იყო მე-3 სართული. მოგვიანებით, როდესაც დაფუძნდა ამხანაგობა „მ. 3/5“ და მხარეებმა სამართლებრივი ურთიერთობები ამ ამხანაგობის საქმიანობიდან გამომდინარე უფლებებზე განახორციელეს, კ.ჭ-ის უფლება დარეგისტრირდა ო-ოს №3-ში, ხოლო ჯ.შ-ის უფლება – ო-ოს №3/მ-ის №5/მ-ის №7, საჯარო რეესტრმა ერთსა და იმავე ნივთზე ორი სამომავლო უფლება რეგისტრაციაში გაატარა სხვადასხვა მისამართზე, რამაც განაპირობა ორივე მხარის უფლების რეგისტრაცია. პალატამ მიუთითა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უფლების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციაზე, თუმცა ის ფაქტი, რომ ერთსა და იმავე ნივთზე რეგისტრაციაში გატარდა ორი სამომავლო უფლება, სასამართლოს შეფასებით, წარმოადგენდა რეგისტრაციის ჩანაწერის ხარვეზს, რომელიც, თავის მხრივ, გამორიცხავდა კანონისმიერი პრეზუმფციიდან გამომდინარე იურიდიული ფიქციის არსებობას, შესაბამისად, პალატამ ჩათვალა, რომ მოკლებული იყო შესაძლებლობას, მოცემული ურთიერთობების კვალიფიკაციისათვის გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 312-ე და 185-ე მუხლებით განმტკიცებული კეთილსინდისიერი შემძენის დაცვის პირობები. არსებული ვითარება განსხვავდებოდა სხვა დანარჩენი შემთხვევებისაგან, ვინაიდან ერთსა და იმავე ნივთის მიმართ რეგისტრაციაში გატარდა ორი პირის სამომავლო საკუთრების უფლება, რის მიმართაც არ არსებობდა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის დამკვიდრებული პრაქტიკის გამოყენების სამართლებრივი საფუძვლები.
სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 61-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიიჩნია, რომ სადავო გარიგება უცილოდ ბათილ გარიგებას წარმოადგენდა, რის გამოც იგი ბათილი იყო დადების მომენტიდან და არ შეიძლება მოჰყოლოდა ნასყიდობისათვის დამახასიათებელი შედეგი. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ასევე, რომ დავის საგნის მიმართ აპელანტს (მოსარჩელეს) გააჩნდა ნამდვილი იურიდიული ინტერესი, რადგან გარიგების ბათილად ცნობით მიიღწეოდა კ.ჭ-ის უფლების აღდგენის სამართლებრივი შედეგი.
პალატა არ დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მითითებას სამოქალაქო კოდექსის 485-ე მუხლის გამოყენებასთან მიმართებაში და ჩათვალა, რომ ამ ნორმის გამოყენებით ასევე დაირღვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. პალატამ მიუთითა მუხლის დისპოზიციაზე და აღნიშნა, რომ ეს ნორმა გამოიყენება მოძრავი ნივთების თაობაზე გარიგებების დადებისას და უძრავი ნივთებზე უფლების შესახებ დადებული გარიგებაზე მარტოოდენ სამოქალაქო კოდექსის მე-5 მუხლთან (კანონის ანალოგია) ერთობლიობაში უნდა იქნეს გამოყენებული. მიუხედავად ამისა, ადგილი არ ჰქონდა ამ ნორმით განსაზღვრულ ვითარებას, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში გამყიდველი არაა ერთი და იგივე პირი (ანუ ერთი და იგივე უფლება გაასხვისა ვ.მ-ემ და ფ.გ-მა). გარდა ამისა, გარიგების საგანი იყო უფლება და არა საქონელი. ამასთან, უფლება პირველად საჯარო რეესტრში გაატარა კ.ჭ-მა 2009 წლის 30 ნოემბერს, ხოლო, ჯ.შ-მა 2010 წლის 12 თებერვალს. უფლებაზე მფლობელობის მოპოვების ერთ-ერთ გზად კი მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაციაც განიხილება.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ჯ. შ-მა, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა შემდეგი საფუძვლებით:
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას სრულყოფილად არ გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები, რის გამოც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები. აღნიშნულის გათვალისწინებით, არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისათვის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით, ასევე 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლები. მხარეთა სახელზე რეგისტრირებული ფართები არ არის იდენტური, არამედ ორივე შემთხვევაში განკარგვის საგანს სხვადასხვა ფართები წარმოადგენს, რადგანაც გამორიცხავს სარჩელის საფუძვლიანობას. კასატორი ფართების იდენტურობის ფაქტს არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო წესით საქმის განხილვისას არ ეთანხმებოდა, რაც თავისთავად დაუსაბუთებელს ხდის ამ საკითხზე გასაჩივრებული გადაწყვეტილების განმარტებას, სასამართლოს მსჯელობა ასევე უსაფუძვლოა იმ ნაწილში, როდესაც 90 კვ.მ და 95 კვ.მ ფართებს მიიჩნევს იდენტურად. ამ საკითხთან დაკავშირებით საყურადღებოა ის გარემოება, რომ იმა „მ. 3/5-ის“ სადამფუძნებლო კრების ოქმით ვ. მ-ეს გადაეცა 100, 95 და 115 კვ.მ ფართები, განისაზღვრა მათი ფუნქციური დანიშნულებაც, კ.ჭ-ან გაფორმებული ხელშეკრულებით არ დაკონკრეტებულა ვ.მ-ემ რომელი ფართი გადასცა, ამ თვალსაზრისით სასამართლოს მითითება სართულსა და ქუჩის მხარეზე არასწორია, რადგანაც ტექნიკური თვალსაზრისით ერთ მხარეს რამდენიმე ბინის მდებარეობა გამორიცხული არ არის. რაც შეეხება საქმეში არსებულ ნახაზს, რომელსაც ასევე დაეყრდნო სასამართლო, აღნიშნული მტკიცებულებით არ ირკვევა, თუ რა ფართია ასახული მასზე. სადავო ფართების იდენტურობის შემთხვევაშიც კი, სარჩელის დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარებოდა, რადგანაც, სამოქალაქო კოდექსის 485-ე მუხლიდან გამომდინარე, ფართის გადაცემის გამო, უპირატესობა კასატორს ენიჭება. სააპელაციო პალატამ დაარღვია კანონი, როდესაც გადაწყვეტილების გამოტანისას არ იხელმძღვანელა ზემოაღნიშნული ნორმით, ამასთანავე, არასწორია პალატის მსჯელობა, რომ ნორმის დანაწესი ვრცელდება მხოლოდ მოძრავი ნივთების მიმართ, ამასთანავე, სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია დადგენილად, რომ სადავო ქონება არა ამხანაგობამ, არამედ სხვადასხვა პირმა განკარგა. გარდა აღნიშნულისა, სამოქალაქო კოდექსის 485-ე მუხლის არასწორ განმარტებას ადასტურებს ასევე პალატის მსჯელობა, რომ ნივთის გამსხვისებელთან მიმართებაში, რადგანაც ნორმის მიზანს წარმოადგენს იმ შემძენის ინტერესების დაცვა, რომელსაც უკეთესი უფლება გააჩნია. კასატორი ასევე არ დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას ჯ. შ-ის, როგორც კეთილსინდისიერი შემძენის თაობაზე. საქმეში წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერით კასატორის მიერ შეძენილ ფართზე სხვა პირის უფლება არ არის ასახული, ხოლო ამხანაგობის სადამფუძნებლო დოკუმენტიდან გამომდინარე, ფ. გ-ს ქონების განკარგვის უფლება გააჩნდა. არასწორია ასევე გადაწყვეტილება სასამართლო ხარჯების განსაზღვრის ნაწილში, რადგანაც კასატორისათვის დაკისრებული სახელმწიფო ბაჟი მოიცავს ასევე პირველი ინსტანციის წესით საქმის განხილვისას გადახდილ 3000 ლარს, აპელანტმა სააპელაციო საჩივარზე დავის საგნის ღირებულების შემცირების გამო ნაკლები ოდების ბაჟი გადაიხადა, რაც სასამართლომ ხარვეზის დადგენის საფუძვლად არ მიიჩნია, ამასთანავე არც საქალაქო სასამართლოში ზედმეტად გადახდილი ბაჟი დაუბრუნა მოსარჩელეს.
მოგვიანებით კასატორმა დაზუსტებული საკასაციო საჩივრით მომართა სასამართლოს, სადაც ვრცლად მიუთითა ამავე გარემოებებზე და დამატებით აღნიშნა მატერიალური სამართლის ნორმის დარღვევებზე, კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე, 81-ე და 82-ე მუხლები, ვერ დაასაბუთა კასატორის მიერ სამოქალაქო კოდექსის 182-ე მუხლი დარღვევა, პალატამ არასწორად ჩათვალა სადავო გარიგება უცილოდ ბათილ გარიგებად და არ დაუდგენია ამავე კოდექსის 79-ე მუხლით გათვალისწინებული შეცილების ხანდაზმულობა. არასწორია გადაწყვეტილების მსჯელობა ფართის ფ.გ-ის, როგორც ფიზიკური პირის მიერ გასხვისებაზე, რადგანაც ამ უკანასკნელს, როგორც ამხანაგობის თავმჯდომარეს, ფართის განკარგვის უფლება გაჩნდა, ამ ვითარებისაგან სრულად განსხვავდება ვ.მ-სა და კ.ჭ-ს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება. სასამართლოს უფლება არ ჰქონდა კასატორის არაკეთილსინდისიერებაზე ემსჯელა, თუმცა გარიგების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, ასევე უნდა შეეფასებინა ჯ.შ-ის მიერ შენატანის სახით გადახდილ თანხასა და ბინის რემონტის ხარჯებზე. სააპელაციო პალატამ არ გამოიკვლია კასატორის კეთილსინდისიერი მფლობელობის ფაქტი, ასევე არ გაითვალისწინა სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლის დანაწესი, ხოლო ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის არასწორი ინტერპრეტაციის გზით კანონიერ ძალაში მყოფი ადმინისტრაციული აქტი - რეესტრის ჩანაწერი, იურიდიული ძალის არმქონედ მიიჩნია. ჯ.შ-ის კეთილსინდისიერ მფლობელობას ადასტურებს მისი კუთვნილი ფართისათვის სარეგისტრაციო ნომრის მინიჭება, ასევე ამხანაგობა „რ. - 2002-ის“ საერთო კრების N85 ოქმი. სააპელაციო პალატამ გადაწყვეტილების გამოტანისას არ გაითვალისწინა ამხანაგობა „მ. 3/5-ის“ შექმნის მიზანი - დაწყებული მშენებლობის დასრულება, კეთილმოწყობა და ბინის ექსპლოატაციაში მიღება. პალატა არ დაელოდა საქმის განხილვის დასრულებას საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში, რომლის გადაწყვეტილებაც პრეიუდიციულია და 2013 წლის 15 თებერვალს ამხანაგობას სახლის ლეგალიზაციაზე ეთქვა უარი. აღნიშნულით სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლი მე-2 ნაწილი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 30 მაისის განჩინებით ჯ. შ-ის საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ცნობილ იქნა დასაშვებად და საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე, თანახმად ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება და თვლის, რომ ჯ. შ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2008 წლის 30 დეკემბერს გაფორმდა ხელშეკრულება ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „მ. 3/5-ის“ დაფუძნებისა და ურთიერთთანამშრომლობის შესახებ.
ხელშეკრულების 2.1. მუხლის თანახმად, ამხანაგობის მიზანი ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრების მიერ 2003-2006 წლებში ქ.თბილისში, მ-ის (ყოფილი ო-ოს) ქ№3-ში, №5-სა და №7-ში ერთობლივად აშენებული, კარკასის მდგომარეობაში არსებული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მოსაპირკეთებელი სამუშაოების საბოლოო დასრულება, საკომუნიკაციო ქსელების მოწყობა, ლეგალიზაცია და ამ შენობის, როგორც ამხანაგობის წევრთა წილობრივი თანასაკუთრების, მფლობელობის, სარგებლობისა და განკარგვის განხორციელება იყო. იმავე ხელშეკრულების 12.1 მუხლის შესაბამისად, ამხანაგობა შეიქმნა მშენებლობის საბოლოო დასრულების, ლეგალიზაციისა და საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ვადით, ხოლო მე-5 მუხლის თანახმად, სამართლებრივი უფლებებისა და მოვალეობების განსაზღვრის თვალსაზრისით, ამხანაგობის წევრები დაიყვნენ ორ ჯგუფად: დამფუძნებელი წევრები და ჩვეულებრივი წევრები. დამფუძნებელ წევრებს განეკუთვნებოდნენ ხელშეკრულების ხელმომწერი პირები, ჩვეულებრივ წევრებს კი პირები, რომლებიც ამხანაგობის წევრები გახდებოდნენ შემდგომში.
დამფუძნებელი წევრები შეთანხმდნენ, რომ ამხანაგობის საქმიანობას უხელმძღვანელებდა ამხანაგობის თავმჯდომარე. ამხანაგობის თავმჯდომარედ კი დამფუძნებლებმა აირჩიეს ფ. გ-ი.
2008 წლის 30 დეკემბრის ხელშეკრულების მე-7 მუხლით განისაზღვრა ამხანაგობის დამფუძნებელ წევრებს შორის ბინების განაწილების წესი. 7.1. მუხლის თანახმად, ერთ-ერთ დამფუძნებელ წევრს წარმოადგენდა ვ. მ-ე, რომელსაც მის მიერ ამხანაგობაში განხორცილებული შენატანის სანაცვლოდ უნდა მიეღო 310 კვ.მ საერთო ფართი, აქედან 100 კვ.მ საოფისე ფართს მიიღებდა ნულოვან (მიწიდან პირველ) სართულზე, კარკასის სახით, 95 კვ.მ საერთო ფართის ბინას მიიღებდა მიწიდან მეოთხე სართულზე მ-ის ქუჩის მხარეს და 115 კვ.მ საერთო ფართის ბინას მიიღებდა მიწიდან მეორე სართულზე ეზოს მხრიდან.
2008 წლის 30 დეკემბრის ხელშეკრულების მე-5 მუხლით ფ. გ-ს მიენიჭა უფლებამოსილება, გაესხვისებინა ამხანაგობის საერთო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, გარდა ხელშეკრულების 7.1. მუხლით გათვალისწინებული ბინებისა და ფართებისა, ანუ იმ ფართებისა, რომლებიც განაწილებული იყო ამხანაგობის დამფუძნებელ წევრებზე.
2009 წლის 13 ნოემბერს ამხანაგობის წევრ ვ. მ-სა და კ. ჭ-ის წარმომადგენელ დ. ნ-ეს შორის სანოტარო წესით გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება მშენებარე მრავალბინიანი სახლის ნაწილზე სამომავლო საკუთრების უფლების შესახებ, რომლითაც ვ. მ-ემ მისი კუთვნილი სამომავლო საკუთრების უფლებიდან, ქ.თბილისში, მ-ის ქუჩა №3-სა და №7-ში მდებარე საცხოვრებელ კორპუსში არსებული 310 კვ.მ საერთო ფართიდან 95 კვ. მეტრზე, მიწიდან მეოთხე სართულზე, მ-ის ქუჩის მხარეს საერთო ფართზე ღირებულების - 42750 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, სამომავლო საკუთრების უფლება გადასცა კ. ჭ-ს, რომელმაც საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაცია განახორციელა 2009 წლის 30 ნოემბერს.
ვ. მ-სა და კ. ჭ-ს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა ქ.თბილისში, მ-ის ქუჩა №3-სა და №7-ში ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „მ. 3/5-ის“ საკუთრებაში არსებული ფართი, რომელზეც ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „მ. 3/5-ის“ დაფუძნებისა და ურთიერთთანამშრომლობის შესახებ 2008 წლის 30 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე, სამომავლო საკუთრების უფლება გადაცემული ჰქონდა ვ. მ-ეს.
2010 წლის 8 თებერვალს ფ. გ-სა და ჯ. შ-ს შორის სანოტარო წესით გაფორმდა წილის უფლების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც ფ. გ-მა გაასხვისა ინდივიდუალური მენაშენეთა ამხანაგობა „მ. 3/5-ის“ საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე ვ. მ-ის მიერ უკვე გასხვისებული და კ. ჭ-ის სახელზე რეგისტრირებული სამომავლო საკუთრების უფლება, კერძოდ, ფ.გ-მა ქ.თბილისში, მ-ის ქ№3-სა და №7-ში მდებარე მშენებარე კორპუსში, მიწის ზედაპირიდან მეოთხე სართულზე, 90 კვ.მ შავი კარკასის მდგომარეობაში ფართზე სამომავლო საკუთრების უფლება გადასცა ჯ. შ-ს, რომელმაც წილის უფლების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შეძენილი სამომავლო საკუთრების უფლება 2010 წლის 12 თებერვალს აღრიცხა საჯარო რეესტრში.
ქ.თბილისში, მ-ის ქუჩა №3-ში, №5-სა და №7-ში მდებარე ფართების მესაკუთრე არის იმა „მ. 3/5“. საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია მისი ვალდებულება, მოსაპირკეთებელი სამუშაოების დასრულების შემდეგ, კონკრეტულ პირებს რეალურად გადასცეს ფართები საკუთრებაში, რომლებსაც პირიქით გააჩნიათ უფლება, მოსაპირკეთებელი სამუშაოების დასრულების შემდეგ, მოითხოვონ ამხანაგობისაგან ფართების მათ საკუთრებაში გადაცემა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული სამომავლო საკუთრების უფლების ფარგლებში.
მიუხედავად იმისა, რომ კ. ჭ-ს 2009 წლის 13 ნოემბრის ხელშეკრულებით გადაეცა ქ.თბილისში, მ-ის ქუჩა №3-სა და №7-ში მდებარე მშენებარე კორპუსში მიწის ზედაპირიდან მეოთხე სართულზე მდებარე 95 კვ.მ ფართზე სამომავლო საკუთრების უფლება, იგი 2010 წლის 8 თებერვლის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სადავოდ ხდიდა ქ.თბილისში, მ-ის ქუჩა №3-სა და №7-ში მდებარე მშენებარე კორპუსში, მიწის ზედაპირიდან მეოთხე სართულზე მდებარე მხოლოდ 90 კვ.მ ფართზე ჯ. შ-ის სამომავლო საკუთრების უფლების გადაცემის ფაქტს.
დადგენილია, რომ წილზე უფლების ნასყიდობის ორივე ხელშეკრულება შეეხება ერთსა და იმავე ნივთზე არსებულ უფლებას.
საკასაციო პალატა ამ თვალსაზრისით ვერ გაიზიარებს ჯ. შ-ის მოსაზრებას, რომ სასამართლომ ფართების იდენტურობის საკითხი არასწორად მიიჩნია დადგენილად. დავის საგნის იმავეობის საკითხი სასამართლომ დაამყარა როგორც ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „მ. 3/5-ის“ სადამფუძნებლო დოკუმენტს, ისე ფ. გ-სა და ჯ. შ-ს შორის გაფორმებულ წილის უფლების ნასყიდობის ხელშეკრულებას, საქმეში წარმოდგენილ ნახაზსა და ამხანგობა „რ. 2002-ის“ კრების ოქმებს (კ.ჭ-აც (2007 წელს) და ჯ. შ-აც (2009 წელს) გააჩნდათ მათი გაწევრიანების შესახებ ოქმები, სადაც მათი წილის უფლება იმავე შინაარსითა და მოცულობით იყო მითითებული, როგორც ეს იყო ამხანაგობა „მ. 3/5-ში“, იმ განსხვავებით, რომ სართულად აღნიშნული იყო მე-3 სართული. მოგვიანებით, როდესაც დაფუძნდა ამხანაგობა „მ. 3/5“ და მხარეებმა სამართლებრივი ურთიერთობები ამ ამხანაგობის საქმიანობიდან გამომდინარე უფლებებზე განახორციელეს, კ.ჭ-ის უფლება დარეგისტრირდა ოჟიოს №3-ში, ხოლო ჯ.შ-ის უფლება – ო-ოს №3-ში, მ-ის №5-სა და №7-ში).
საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით კანონმდებლის მიერ დადგენილ მტკიცების ტვირთის სტანდარტზე, რომლის თანახმადაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ 102.1 მუხლი). განსახილველ შემთხვევაში, მართალია, კასატორი საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე არ დათანხმებია სადავო ფართების იდენტურობის ფაქტს, თუმცა ჯ.შ-ის მტკიცება შემოიფარგლა მხოლოდ სასამართლოს მსჯელობის საწინააღმდეგო მოსაზრებებით, ისე, რომ მხარეს ამავე ნორმის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვები მტკიცებულება, რომელიც საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებს გააქარწყლებდა, არ წარმოუდგენია, ამდენად, ამ კუთხით დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას ჯ.შ-ის საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს.
ასევე დაუსაბუთებელია კასატორის მსჯელობა სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი იმ ფაქტობრივი გარემოების თაობაზე, რომ ერთი და იგივე უფლება ორმა სხვადასხვა პირმა: ჯერ ვ.მ-ემ, შემდეგ ფ.გ-მა გაასხვისა და, რომ ორივე მათგანი მოქმედებდა 2008 წლის 25 დეკემბრის სადამფუძნებლო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე.
სააპელაციო სასამართლომ, საქმეში არსებული მტკიცებულებების შესწავლით, დადგენილად მიიჩნია, რომ იმა „მ. 3/5-ის“ სადამფუძნებლო დოკუმენტით დამფუძნებელი წევრის - ვ.მ-ის გადაცემული უფლება (რომელიც ამ უკანასკნელმა 2009 წლის 13 ნოემბერს მიჰყიდა კ.ჭ-ს) 2010 წლის 8 თებერვალს გაასხვისა ფ. გ-მა, რომელსაც 2008 წლის 25 დეკემბრის ხელშეკრულების 5.6 პუნქტით ამ ფართზე უფლების გასხვისების ნებართვა არ გააჩნდა. საყურადღებოა, რომ სადავო ფართზე უფლება თავდაპირველად ამ უფლების მქონე სუბიექტმა, ვ.მ-ემ გაასხვისა და წინამდებარე დავის ფარგლებში ამ გარიგების ნამდვილობა სადავო არ გამხდარა, საქმეში არსებული 2010 წლის 8 თებერვლის ხელშეკრულებით კი დადგენილია, რომ იმავე ფართზე უფლება ფ. გ-მა მიჰყიდა ჯ. შ-ს. აღნიშნული ფაქტი თავისთავად გამორიცხავს კასატორის მტკიცების გაზიარების, რომ ორივე შემთხვევაში უფლების გასხვისება ამხანაგობის სახელით მოხდა. საკასაციო პალატა სავსებით ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ შეფასებას, რომ 2010 წლის 8 თებერვალს სანოტარო წესით დამოწმებული წილის გასხვისების ხელშეკრულება ბათილ გარიგებას წარმოადგენდა სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტის - ნივთზე უფლების არაუფლებამოსილი პირის მიერ გასხვისების გამო. ამ ფაქტის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ გარემოებას და სწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლით, რომლის თანახმადაც ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს.
განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოებაც, რომ შემძენი ჯ. შ-ი არ იყო კეთილსინდისიერი. კასატორი არ ეთანხმება ამ გარემოებას და თვლის, რომ სასამართლომ ამ კუთხით დაარღვია კანონი. სააპელაციო სასამართლომ არაკეთილსინდისიერების ფაქტი უმთავრესად დაუკავშირა არაუფლებამოსილი პირის მიერ ნივთის გასხვისებას და განმარტა, რომ მესაკუთრის მიერ ნების გამოხატვის არარსებობის პირობებში, გარიგება ბათილად მიიჩნევა, მიუხედავად იმისა, შემძენი კეთილსინდისიერი იყო თუ არა. სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა არ გამომდინარეობს კანონის სწორი განმარტებიდან, თუმცა ეს დარღვევა (სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლისა და 312-ე მუხლის არასწორი განმარტება) ვერ გახდება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ისეთ ვითარებაში, როდესაც დადგენილია მართლსაწინააღმდეგო გარიგების დადების ფაქტი - გარიგება დადებულია არაუფლებამოსილი გამყიდველი მიერ, ამასთან, სადავო ხელშეკრულების დანართში მითითებულია გამყიდველის უფლების შემზღუდავი დოკუმენტიც (ამხანაგობის დაფუძნებისა და ურთიერთთანამშრომლობის ხელშეკრულება, რომლის 7.1 მუხლით სამომავლო უფლება სადავო ბინაზე უკვე გადაცემული ჰქონდა ვალოდია მაისურაძეს, რის გამოც, ამ ფართზე უფლების გასხვისება აღარ შეეძლო ფ. გ-ს), სააპელაციო პალატამ ჯ.შ-ი მართებულად არ მიიჩნია კეთილსინდისიერად, რადგანაც აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები უდავოდ მიუთითებს შემძენის ობიექტურ შესაძლებლობაზე, ხელშეკრულების დადებამდე ან მისი დადების მომენტში შეეტყო გამსხვისებლის უფლების ნამდვილობა, ამდენად, სახეზეა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის დათქმა, რომ კეთილსინდისიერად არ ჩაითვლება შემძენი, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე.
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ ფ.გ-სა და ჯ.შ-ს შორის დადებულ გარიგებას სამართლებრივი შედეგი არ მოჰყოლია და თვლის, რომ სასამართლომ სწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 61-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის თანახმადაც, უცილოდ ბათილი (არარა) გარიგება ბათილად ითვლება მისი დადების მომენტიდან.
საკასაციო პალატა ვერ დაეთანხმება მხარის არგუმენტს, რომ გარიგების ბათილობის საფუძვლის დადგენის შემთხვევაში სასამართლოს უნდა ემსჯელა ბინის მშენებლობის გამო კასატორის მიერ ამხანაგობაში შეტანილ თანხასა და მის მიერ რემონტზე გაწეულ ხარჯებზე, რადგანაც უდავოა, რომ საქმის განხილვისას აღნიშნული მოთხოვნა მოსარჩელეს არ დაუყენებია, არც მოპასუხეს მიუმართავს შეგებებული სარჩელით სასამართლოსათვის რომლითაც მის მიერ გაღებული ხარჯების ანაზღაურებას მოითხოვდა, შესაბამისად, სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, საკუთარი ინიციატივით ემსჯელა და გადაეწყვიტა საკითხი, რაც მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა, ამასთანავე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობით იმპერატიულადაა განსაზღვრული საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის ფარგლები და დადგენილია, რომ საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები (სსსკ 407.1 მუხლი), ამდენად, გაწეული ხარჯების ანაზღაურების საკითხის შეუფასებლობა საკასაციო პალატის მსჯელობის ფარგლებს სცდება. ამავე საფუძვლიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებს და სამართლებრივი თვალსაზრისით ვერ შეამოწმებს ჯ.შ-ის პრეტენზიას, რომ სასამართლომ საქმე დაჩქარებული წესით განიხილა და არ დაელოდა ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილებას საცხოვრებელი კორპუსის ლეგალიზაციის თაობაზე.
რაც შეეხება კასატორის მოსაზრებას, სასამართლოს მიერ სამართლის ნორმის არასწორ განმარტებასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა სავსებით ეთანხმება ამ არგუმენტს და თვლის, რომ მხარემ ამ კუთხით დასაშვები შედავება წარმოადგინა (სსსკ 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი), კერძოდ, სააპელაციო პალატამ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებისას განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 485-ე მუხლის მოქმედება მხოლოდ მოძრავი ნივთის მიმართ გამოიყენება და უძრავი ქონების თაობაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების რეგულირებისათვის მისი გამოყენება მხოლოდ ანალოგიის წესითაა შესაძლებელი. სასამართლომ ეს პოზიცია დაამყარა ასევე იმას, რომ მოცემულ შემთხვევაში გარიგების საგანი იყო არა საქონელი, არამედ უფლება.
საკასაციო პალატა ვერ დაეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ამ დასკვნას, რადგანაც ის არც ნორმის სწორი განმარტებიდან და არც საკასაციო პალატის მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი პრაქტიკიდან გამომდინარეობს.
სამოქალაქო კოდექსის 485-ე მუხლით რეგულირებულია შემთხვევა, როდესაც გამყიდველმა ერთი და იგივე საქონელი რამდენიმე პირს მიჰყიდა. ასეთ შემთხვევაში კანონმდებელმა უპირატესობა იმ მყიდველს მიანიჭა, რომლის მფლობელობაშიც პირველად გადავიდა იგი, ხოლო, თუ საქონელი არც ერთს არ გადასცემია, მაშინ - მას, ვისთანაც ხელშეკრულება უფრო ადრე დაიდო. ნორმაში გამოყენებული „საქონლის“ ცნება გაგებული უნდა იქნას ამავე კოდექსის 147-ე მუხლის კონტექსტში და შესაბამისი წინაპირობების არსებობისას, კანონის ამ დანაწესით რეგულირებას ექვემდებარება როგორც მოძრავი, ისე უძრავი ქონებისა თუ უფლების რეალიზაციის საკითხი, ნორმის ამგვარი განმარტებაა ასახული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკაშიც (იხ. სუსგ Nას-719-678-2011, 3 იანვარი, 2012 წელი; Nას-1274-1512-05, 26 იანვარი, 2006 წელი). საკასაციო სასამართლო იზიარებს ჯ. შ-ის იმ მოსაზრებასაც, რომ ნორმის მიზანი შემძენის ინტერესების დაცვაა, თუმცა, ამ თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს ისიც, რომ სამოქალაქო კოდექსის 485-ე მუხლის რეგულაციის ფარგლებში კანონმდებელი დაცვის უფლებით აღჭურავს სამოქალაქო ბრუნვის მხოლოდ და მხოლოდ იმ სუბიექტებს, რომლებიც ნასყიდობის სამართლებრივ ურთიერთობაში კეთილსინდისიერად გვევლინებიან. მოცემულ შემთხვევაში, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს წინამდებარე დავის ფარგლებში დადგენილ ისეთ გარემოებებზე, როგორიცაა: სადავო უძრავ ქონებაზე უფლების გასხვისება თავდაპირველად ნამდვილი გარიგების საფუძველზე განხორციელდა, ხოლო კასატორთან მიმართებაში დადგენილია უცილოდ ბათილი გარიგების დადების ფაქტი, არ არის დადგენილი ნივთის ერთი და იმავე პირის (იმა „მიროტაძე 3/5-ის“) მიერ გასხვისება და არც შემძენის კეთილსინდისიერება ამ გარემოებებთან მიმართებაში, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ, მიუხედავად ნორმის არასწორი განმარტებისა, მოცემულ ფაქტობრივ ვითარებაში დავის გადაწყვეტისას სავსებით მართებულად არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 485-ე მუხლი, რის გამოც არ არსებობს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.
საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს კასატორის პრეტენზიაზე გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლო ხარჯების არასწორ განაწილებასთან დაკავშირებით. კასატორი აღნიშნავს, რომ მას გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დაეკისრა პირველი ინსტანციის წესით საქმის განხილვისას მოსარჩელის მიერ გადახდილი 3000 ლარი და სააპელაციო წესით განხილვისას გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიც, რომლის ოდენობაც გაცილებით ნაკლები იყო და სააპელაციო პალატა ვალდებული იყო, დავის საგნის ღირებულების შემცირების გამო სააპელაციო საჩივარზე დაედგინა ხარვეზი. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მხარის ამ პრეტენზიის მართებულობა არც საქმის მასალებით და არც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არ დასტურდება, რადგანაც სააპელაციო პალატამ სრულად დააკმაყოფილა რა სააპელაციო საჩივარი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის სწორი განმარტების გზით მოწინააღმდეგე მხარეს აპელანტის სასარგებლოდ მართებულად დააკისრა საქალაქო სასამართლოში სარჩელისა და უზრუნველყოფის ღონისძიების გამო გადახდილი ბაჟი - 881,85 და 50 ლარი, ასევე სააპელაციო საჩივრის გამო გადახდილი 2878,8 ლარი. საწინააღმდეგო ვითარებაშიც კი, სააპელაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების მართებულობის საკითხი საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანი ვერ გახდებოდა, რადგანაც ეს განჩინება, კასატორს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი წესით არ გაუსაჩივრებია, ხოლო ამავე ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად დაადგინა საქმის გარემოებები და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა მათ, ხოლო ჯ.შ-ის საკასაციო საჩივარი არ შეიცავდა იმგვარ დასაშვებ პრეტენზიას, რაც ამ გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი გახდებოდა.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ჯ. შ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 22 იანვრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცლელად.
3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.
4. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
პ. სილაგაძე
