საქმე №ას-427-403-2013 25 ივნისი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვასილ როინიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ბესარიონ ალავიძე, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - სს „ჩ. ო. კ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ქ. გ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ქ. გ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ჩ. ო. კ-ის“ მიმართ 2012 წლის 16 მარტის №HO-12-0316-02/მკ ბრძანების (ქ. გ-ან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ) ბათილად ცნობის, სს „ჩ. ო. კ-ის“ კლინიკური დირექტორის თანამდებობაზე ქ. გ-ის აღდგენისა და გათავისუფლების დღიდან - 2012 წლის 21 მარტიდან სამუშაოზე აღდგენამდე იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

2010 წლის 3 დეკემბერს მხარეთა შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება და ქ.გ-ე ერთი წლის ვადით დაინიშნა კ-ის დირექტორად, შრომის ანაზღაურება განისაზღვრა თვეში 5000 ლარის ოდენობით. ხელშეკრულების 1.2 მუხლით განისაზღვრა ხელშეკრულების მოშლის საკითხი, კერძოდ, თუ ერთ-ერთი მხარე ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე ორი კვირით ადრე არ განაცხადებდა ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, 2010 წლის 3 დეკემბერს დადებული ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდებოდა ერთი წლით. ქ.გ-ე კეთილსინდისიერად ასრულებდა დაკისრებულ მოვალეობას. კ-ის გენერალური დირექტორის 2012 წლის 16 მარტის ბრძანების საფუძველზე, 2012 წლის 21 მარტიდან, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე გადაეცა სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ასლი, სადაც შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად ხელშეკრულების მოშლაა მითითებული.

სს „ჩ. ო. კ-ამ“ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:

შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის გზით მოქმედი შრომის კოდექსის თანახმად, გარანტირებულია 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით და განსაზღვრულია ხელშეკრულების მოშლისას მხარეთა ურთიერთვალდებულებები. სადავო ურთიერთობის შეწყვეტა კანონის დაცვით განხორციელდა, არასწორია ქ.გ-ის მოსაზრება, რომ მოპასუხემ ვერ მიუთითა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის კონკრეტული საფუძველი, მოსარჩელე არასწორად განმარტავს შრომის კოდექსის შესაბამის მუხლებს, რომლებიც ცალსახად ადგენენ, რომ სწორედ შრომითი ხელშეკრულების მოშლაა ერთ-ერთი საფუძველი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისა. კანონმდებლობით დადგენილი ეს საფუძველი დამსაქმებლის მიერ პირდაპირ იქნა მითითებული შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ქ. გ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი სს „ჩ. ო. კ-ის“ გენერალური დირექტორის 2012 წლის 16 მარტის №HO-12-0316-02/მკ ბრძანება პირველი და მე-2 პუნქტების ნაწილში, ქ. გ-ე აღდგენილ იქნა სს „ჩ. ო. კ-ის“ დირექტორის თანამდებობაზე 2012 წლის 3 დეკემბრამდე ვადით, სს „ჩ. ო. კ-ას“ ქ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება შემდეგი წესით: 2012 წლის 21 მარტიდან 2012 წლის 7 მაისამდე ყოველთვიური ხელფასის - 4000 ლარის (ხელზე ასაღები), ხოლო 2012 წლის 7 მაისიდან 2012 წლის 3 დეკემბრამდე (ამ ვადაში სამსახურში აღდგენისას - სამსახურში აღდგენამდე), ყოველთვიურად მისაღები თანხის - 1000 ლარის (ხელზე ასაღები) ანაზღაურება.

სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქ. გ-ემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ან ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

ამავე გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა სს „ჩ. ო. კ-აც“, მოითხოვა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ (სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში) გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ქ.გ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 26 თებერვლის განჩინებით ქ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ასევე არ დაკმაყოფილდა სს „ჩ. ო. კ-ის“ სააპელაციო საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით:

პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ სს „ჩ. ო. კ-ა“ სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრირებულია 2005 წლის 3 ოქტომბერს, რომელიც სამედიცინო საქმიანობას ეწევა. ქ. გ-ე სს „ჩ. ო. კ-ი“ დასაქმებული იყო 2010 წლის 6 დეკემბრიდან 2012 წლის 21 მარტამდე (გათავისუფლებამდე) კ-ის დირექტორის თანამდებობაზე. ქ.გ-ის, როგორც დასაქმებულის, შრომის ანაზღაურება შეადგენდა თვეში 5000 ლარს (ხელზე ასაღები - 4000 ლარი). 2010 წლის 3 დეკემბერს, ერთი წლით დადებული შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადა, ამავე ხელშეკრულების 1.2. მუხლის საფუძველზე, გაგრძელდა ერთი წლით, 2012 წლის 3 დეკემბრამდე. კ-ის დირექტორის ფუნქციები და ძირითადი უფლება-მოვალეობები არ ყოფილა რომელიმე დოკუმენტით განსაზღვრული. მხარეებს ურთიერთშორის გარკვეული ჰქონდათ კლინიკური დირექტორის ფუნქციები და ძირითადი უფლება-მოვალეობები, შესაბამისად, ამ საკითხზე რაიმე გაუგებრობას ან კონფლიქტს არასოდეს ქონია ადგილი. 2012 წლის მარტის მდგომარეობით, კ-ის დირექტორის უფლება-მოვალეობებში შედიოდა თბილისისა და ბათუმის ამბულატორიული კ-ის სამედიცინო და ადმინისტრაციული ფუნქციების განხორციელება. მოპასუხე კ-ის დირექტორის თანამდებობა ამჟამადაც არსებობს. კ-ის დირექტორის ფუნქციებში შედის, როგორც თბილისისა და ბათუმის ამბულატორიული კ-ის, ისე, უმეტესად, დასავლეთ საქართველოში განთავსებული, მოპასუხე საზოგადოების ქსელში შემავალი სტაციონარული დაწესებულებების სამედიცინო საქმიანობის ხელმძღვანელობა. მუშაობის პერიოდში ქ. გ-ე კეთილსინდისიერად და ჯეროვნად ასრულებდა დაკისრებულ მოვალეობებს. მოპასუხეს მისი მუშაობის მიმართ რაიმე პრეტენზია ან დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე სახე არ გამოუყენებია. სს „ჩ. ო. კ-ამ“ 2012 წლის 21 მარტიდან შეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა ქ. გ-ან, შრომითი ხელშეკრულების მოშლის გზით - შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, 2012 წლის 16 მარტს გამოსცა ბრძანება №12-03-0316-02/გკ, ქ. გ-ან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ. მიუხედავად შრომითი ურთიერთობის საფუძვლად შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მითითებისა, დამსაქმებელს არ მიუთითებია შრომითი ხელშეკრულების მოშლის რაიმე საფუძველი. გათავისუფლების შემდეგ მოსარჩელემ მოპასუხეს წერილობით ორჯერ მიმართა, სადაც სხვა საკითხებთან ერთად, ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება მოითხოვა, რასაც შედეგი არ მოჰყოლია. სს „ჩ. ო. კ-ას“ მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძველი არ მიუთითებია, არც შესაგებელში და არც სასამართლო სხდომაზე წარმოთქმულ ახსნა-განმარტებაში თუ მის მიმართ ამ საკითხზე, სხვადასხვა დროს დასმულ შეკითხვებზე პასუხში. მოპასუხემ მხარეთა შორის არსებული შრომითი ხელშეკრულება (გარიგება) არამართლზომიერად მოშალა: უმიზეზოდ, რაიმე საფუძვლის გარეშე, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლით და, შესაბამისად, სადავო ბრძანების გამოცემით, მოპასუხემ დაარღვია მხარეთა თანასწორობის პრინციპი. მოპასუხის არამართლზომიერი ქმედებით ქ.გ-ეს მიადგა ზიანი. სადავო ბრძანების გამოცემის და შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგ, 2012 წლის 7 მაისს, მოსარჩელემ მუშაობა დაიწყო შპს „მ. პ. ს-ი“ და მისი ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 3750 ლარს (ხელზე ასაღები - 3000 ლარი).

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ქ. გ-ის მოსაზრება, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არასწორად განისაზღვრა მოპასუხე ორგანიზაციის მხრიდან მასთან შრომითი ხელშეკრულების არამართლზომიერი მოშლით მიყენებული ზიანის ოდენობა. ამ კუთხით პალაამ მიუთითა დადგენილ გარემოებაზე, რომ ქ. გ-ე და სს „ჩ. ო. კ-ა“ შრომით სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ 2010 წლის 3 დეკემბერს შორის ერთი წლის ვადით გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, ამავე ხელშეკრულების 1.2 მუხლის თანახმად, მხარეებს შორის არსებული ურთიერთობა გაგრძელდა შემდგომი 1 წლით, 2012 წლის 3 დეკემბრამდე. მოპასუხე ორგანიზაციაში ქ. გ-ე დანიშნული იყო კლინიკური დირექტორის თანამდებობაზე და მისი შრომის ანაზღაურება შეადგენდა თვეში 5000 ლარს (ხელზე ასაღები - 4000 ლარი). სს „ჩ. ო. კ-ის“ 2012 წლის 16 მარტის NHO-12-0316-02/გკ ბრძანებით შრომითი ხელშეკრულების დამსაქმებლის ინიციატივით მოშლასთან დაკავშირებით ქ. გ-ე 2012 წლის 21 მარტიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. 2012 წლის 7 მაისს ქ. გ-ემ მუშაობა დაიწყო შპს „მ. პ. ს-ი“, სადაც შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე კვლავ აგრძელებს მუშაობას, მოსარჩელის ყოველთვიური ხელფასი შეადგენს 3750 ლარს (ხელზე ასაღები - 3000 ლარი).

პალატამ მიუთითა შრომის კოდექსის 32-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 44-ე მუხლზე, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 409-ე, 411-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ მოხმობილ ნორმათა სამართლებრივი ანალიზიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების მიზანი დასაქმებულის იმ მატერიალური მდგომარეობის აღდგენაა, რომელიც არსებობდა ზიანის მიმყენებლის უკანონო მოქმედების განხორციელებამდე, კონკრეტულ შემთხვევაში, შრომითი ხელშეკრულების მოშლამდე. კლინიკური დირექტორის თანამდებობიდან ქ.გ-ის უკანონოდ გათავისუფლებით, მას წაერთვა შესაძლებლობა, განეხორციელებინა შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მისი სამსახურებრივი მოვალეობა და მიეღო შესაბამისი შრომითი ანაზღაურება, რაც ყოველთვიურად შეადგენდა 4000 ლარს. ამასთანავე, იმის გათვალისწინებით, რომ ქ.გ-ე 2012 წლის 7 მაისიდან დასაქმდა სხვა კომპანიაში, სადაც 2012 წლის 7 მაისიდან მისი ხელზე ასაღები შრომის ანაზღაურება შეადგენს 3000 ლარს. არსებულ კონკრეტულ გარემოებათა გათვალისწინებით, ქ.გ-ის მიყენებული მატერიალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას, სასამართლომ გაითვალისწინა იმ თანხის ოდენობა, რასაც 2012 წლის 7 მაისიდან შრომის ანაზღაურების სახით იღებდა მოსარჩელე შპს „მ. პ. ს-ან“, ვინაიდან ამ თარიღამდე განიხილებოდა მოპასუხის ბრალით მისი იძულებით მოცდენის ვადად, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ქ.გ-ის სასარგებლოდ სს „ჩ. ო. კ-ას“ იძულებითი განაცდურის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება გათავისუფლების დღიდან სხვა კომპანიაში დასაქმებამდე ეკუთვნოდა სრულად - 4000 ლარის ოდენობით, ხოლო დასაქმების დღიდან შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადის ამოწურვამდე კი, უნდა ანაზღაურებოდა მხოლოდ სხვაობა ძველსა და ახალ ხელფასს შორის, რომლის ოდენობა შეადგენდა 1000 ლარს.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტ სს „ჩ. ო. კ-ის“ მოსაზრება, რომ კ-ის დირექტორმა ქ. გ-ან შრომითი ხელშეკრულების მოშლით (შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტით) კანონის სრული დაცვით შეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა. სასამართლოს მითითებით, სადავო ბრძანებაში აღნიშნული არ იყო მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების ფაქტობრივი საფუძველი, ამასთან, გათავისუფლების რაიმე კონკრეტულ საფუძველზე მოპასუხეს არც შემდგომში მიუთითებია. გასაჩივრებულ ბრძანებაში მითითებულ სამართლებრივ საფუძველთან დაკავშირებით სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლით აღიარებულია პირის სოციალური უფლება - „შრომის უფლება“ და დადგენილია შრომის თავისუფლება, თავის მხრივ, შრომის კონსტიტუციური უფლება გარანტირებულს ხდის პირის თავისუფლებას შრომითი საქმიანობის არჩევანსა და მის განხორციელებაში. სახელმწიფოს მხრიდან დაწესებულია ვალდებულება, დაიცვას დასაქმებული მოქალაქის შრომითი უფლებები, რაც სახელმწიფოს მიერ უზრუნველყოფილია სათანადო ორგანული კანონით - შრომის კოდექსით. სასამართლომ მიუთითა ასევე შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტზე, რომელიც წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალის ნაწილს და არა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მარეგულირებელ ნორმას. მიუღებელია მსჯელობა ამ ნორმაზე, როგორც დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების მოშლისას თვითნებობის შესაძლო დამდგენ ნორმაზე. მიუხედავად კანონმდებლობით მინიჭებული მართვასთან დაკავშირებული საქმიანობის განხორციელების უფლებამოსილებისა, დამსაქმებელი არ არის შეუზღუდავი და არ სარგებლობს აბსოლუტური ავტონომიით, რაც საკმარისი საფუძველი იქნებოდა დასაქმებულთან ხელშეკრულების მოშლისას დირექტორის ცალმხრივი ნების გამოსავლენად, მით უფრო მასთან ვადით შემოსაზღვრული შრომითი ხელშეკრულების არსებობის პირობებში. შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, არ შეიძლება იმგვარად იქნას განმარტებული, როგორც დამქირავებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე გაათავისუფლოს დასაქმებული. სასამართლომ ასევე იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. იქედან გამომდინარე, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობდა რაიმე კონკრეტული საფუძველი ქ.გ-ან შრომითი ხელშეკრულების მოშლისათვის, პალატამ ჩათვალა, რომ არსებობდა სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ჩ. ო. კ-ამ“, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალის ნაწილს წარმოადგენს და არა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის მარეგულირებელ ნორმას. ამ ნორმაზე, როგორც დამსაქმებლის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების მოშლისას თვითნებობის შესაძლო დამდგენ ნორმაზე მსჯელობა არასწორია. შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი მართლაც წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძველს, თავად შრომის კოდექსის 37-ე მუხლი მხოლოდ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალს იძლევა, თუმცა სასამართლოს მსჯელობა, რომ შრომის კოდექსი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების მოშლას იცნობს და მისთვის ხელშეკრულების მოშლის მარეგულირებელი ნორმების არსებობა უცხოა, არასწორია, შრომის კოდექსის 38-ე მუხლი წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მარეგულირებელი ნორმების ერთობლიობას, ამ ნორმის მოთხოვნათა სრული დაცვით მოხდა მოწინააღმდეგე მხარესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ თავისი გადაწყვეტილების დასაბუთებისას მოშველიებული საქართველოს უზენაესი სასამართლოსა და საკონსტიტუციო სასამართლოს განჩინებები, თუმცა საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 ლის 7 აპრილის განჩინება განსახილველ საქმესთან რაიმე შემხებლობაში არ არის. სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების დასაბუთებისას მოშველიებული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2011 წლის 24 თებერვლის განჩინება, თუმცა სასამართლომ არასწორად განმარტა აღნიშნული განჩინება და საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება მიიღო, რომელიც, თავის მხრივ, განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული უფრო გვიანი პერიოდის პრაქტიკისაგან. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას აუცილებელია, რომ სასამართლომ გამოიკვლიოს დაირღვა თუ არა თანასწორობის პრინციპი ან ადგილი ხომ არ ჰქონია დისკრიმინაციის ფაქტს. გამომდინარე იქიდან, რომ შრომის კოდექსი შრომითი ურთიერთობის მონაწილე ორივე მხარეს თანაბრად ანიჭებს შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის უფლებამოსილებას, ამ კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმე ვერ გვექნება მხარეთა თანასწორობის პრინციპის დარღვევასთან, მოწინააღმდეგე მხარეს, მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად ასევე სრული უფლება ჰქონდა, მოშლის საფუძვლით შეეწყვიტა დამსაქმებელთან შრომითი ხელშეკრულება, ხოლო, რაც შეეხება დისკრიმინაციის ფაქტს, მოცემული დავის განხილვის არც ერთ ეტაპზე კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეს არ მიუთითებია დისკრიმინაციის ფაქტზე, როგორც დამსაქმებელთან მუშაობის მთელი პერიოდის განმავლობაში, ასევე დაკავებული თანამდებობიდან მისი გათავისუფლებისას. კასატორმა მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სხვა გადაწყვეტილებებზე, სადაც განმარტებულია, რომ მოშლის საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არ არღვევს მხარეთა თანასწორობის პრინციპს, ხოლო თავად მოშლა, როგორც შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთი დამოუკიდებელი საფუძველი, თანმდევი მარეგულირებელი ნორმებით, ამომწურავად არის მოცემული შრომის კოდექსში. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებისას მოშველიებულ იქნა ევროპის სოციალური ქარტიის 24-ე მუხლის „ა“ პუნქტი. საქართველო აღნიშნული ქარტიის 24-ე მუხლს სავალდებულოდ არ აღიარებს, რაც საკმარისი საფუძველია იმისათვის, რომ მოცემული საქმის განხილვისათვის სასამართლოს ხსენებული ქარტია არ გამოეყენებინა. ზოგადად, ევროპის სოციალური ქარტიის ძალით, არა შრომითი ურთიერთობის მონაწილე სუბიექტები, არამედ აღნიშნული ქარტიის ხელშემკვრელი სახელმწიფოები კისრულობენ ვალდებულებას, უზრუნველყონ 24-ე მუხლის „ა“ პუნქტის დანაწესის შესრულება, სწორედ ხელშემკვრელი სახელმწიფოები არიან ვალდებული, მოახდინონ აღნიშნული დათქმის შესაბამის შიდა კანონმდებლობაში ინკორპორირება, ეს მუხლი წარმოადგენს არა შრომითი ურთიერთობის მონაწილე სუბიექტების, არამედ ხელშემკვრელი მხარის ვალდებულებას, ვიდრე არ განხორციელდება მისი შიდა კანონმდებლობაში ასახვა, ამდენად, ზემოთ აღნიშნული ნორმის მოხმობით სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და ასევე არასწორად განმარტა იგი. შრომითი დავის დარეგულირების მიზნით, სასამართლომ ასევე არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსი. სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია დათქმას იმის შესახებ, რომ შრომის ურთიერთობის დასარეგულირებლად სამოქალაქო კოდექსის ნორმების გამოყენების წინაპირობას წარმოადგენს კონკრეტული შრომითი ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმების შრომის კოდექსში არარსებობა, ზემოთ მოყვანილი შრომითი დავის განხილვისათვის კი, მსგავსი საჭიროება არ არსებობდა, რადგან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლების ჩამონათვალს შრომის კოდექსი ამომწურავად იძლევა და ასევე აწესებს მოშლის საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის პირობებს, აქედან გამომდინარე, სასამართლომ შრომითი ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმების არასწორი განმარტების შედეგად გამოიყენა კანონის ის ნორმები, რომლებიც არ უნდა გამოეყენებინა.

კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული განჩინება არ გამომდინარეობს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკიდან, ამასთან სააპელაციო სასმართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მოთხოვნები, ხოლო დავის არსებითი განხილვა მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის. შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტის შემოღების ერთადერთ მიზანს წარმოადგენდა შრომითი ურთიერთობის მონაწილე სუბიექტებისათვის შრომითი ურთიერთობის საკუთარი ინიციატივით შეწყვეტის უფლებამოსილების იმგვარად მინიჭება, რომ მოშლის ინიციატორი მხარე გათავისუფლებულიყო შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მიზეზის მითითებისაგან. მოშლის ინსტიტუტი არა თუ არღვევს კონსტიტუციით გარანტირებულ შრომის თავისუფლებას, არამედ ავსებს კიდეც მას, ვინაიდან, კონსტიტუციით აღიარებული შრომის თავისფლება, თავის თავში გულისხმობს როგორც მხარეთა თავისუფალს ნებას, ყოველგვარი ზეწოლისაგან, თავად გადაწყვიტონ თუ ვისთან დაამყარონ შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა, ასევე შესაძლებლობას, საკუთარი ნების საფუძველზე თავად გადაწყვიტონ, თუ როდის შეწყვიტონ შრომითი ურთიერთობა. შრომის კოდექსით გაუთვალისწინებელი მოთხოვნის სასამართლო პრაქტიკით დამკვიდრება, მოცემულ შემთხვევაში, არღვევს დამსაქმებლის კანონით გარანტირებულ უფლებას, თავად გადაწყვიტოს, თუ ვისთან დაამყაროს ან შეწყვიტოს შრომითი ურთიერთობა, ბუნებრივია, ნებისმიერი დამსაქმებელი, დასაქმებულთან შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის წარმართვისას ხელმძღვანელობს ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი შესაბამისი ნორმებით, აღნიშნული ნორმების ანალიზისა და კანონით გათვალისწინებული მოთხოვნების დაცვის საფუძველზე, შრომის კოდექსით გათვალისწინებული მოშლის უფლების გამოყენებისათვის ამავე კოდექსის მოთხოვნების სრულად შესრულების შემდგომ, კასატორს საფუძვლიანად გაუჩნდა დაკავებული თანამდებობიდან მოწინააღმდეგე მხარის გათავისუფლების შესახებ მიღებული იმ ბრძანების კანონიერების მოლოდინი, რომელიც შრომითი ურთიერთობის მოშლას ემყარებოდა, სასამართლომ კი, კანონით გაუთვალისწინებელი მოთხოვნების შეუსრულებლობის გამო, სრულიად უსაფუძვლოდ ცნო ბრძანება ბათილად.

სასამართლომ დადგენილად არასწორად მიიჩნია, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლით, თუმცა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის რაიმე საფუძვლის მითითება არ მომხდარა. მოწინააღმდეგე მხარემ არა ერთხელ ითხოვა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის მიზეზის შესახებ ინფორმაციის მიღება, რასაც შედეგი არ მოჰყოლია. კასატორს არც შესაგებელში და არც ახსნა-განმარტებების ეტაპზე არ მიუთითებია მოწინააღმდეგე მხარესთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძველი. სადავო ბრძანების გამოცემით დაირღვა მხარეთა თანასწორობის პრინციპი. სასამართლომ განმარტა, რომ მოწინააღმდეგე მხარესთან შრომითი ხელშეკრულება მოშლის საფუძვლით იქნა შეწყვეტილი, აღნიშნული კი, თავისთავად გამორიცხავს შრომითი ხელშეკრულების უსაფუძვლოდ შეწყვეტის შესაძლებლობას, რაც შეეხება შეწყვეტის ფაქტობრივი მიზეზის მითითებას, მსგავს ვალდებულებას საქართველოს კანონმდებლობა დამსაქმებელს არ უწესებს, შესაბამისად, კასატორმა ისარგებლა მინიჭებული უფლებამოსილებით და კანონმდებლობით გაუთვალისწინებელი, არასავალდებულო ქმედება არ განახორციელა. მოწინააღმდეგე მხარეს წერილობით არაერთხელ ეცნობა, რომ მასთან შრომითი ხელშეკრულება შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტისა და ამავე კოდექსის 38-ე მუხლის საფუძველზე მოიშალა, საქმის განხილვისას არაერთხელ დაფიქსირდა, რომ კასატორს მოწინააღმდეგე მხარესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის გარკვეული საფუძველი ჰქონდა, თუმცა ვინაიდან კანონი მას გაცხადებისგან თავის შეკავების უფლებამოსილებას ანიჭებდა, ისარგებლა ამ უკანასკნელით. შრომის კოდექსი შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლით შეწყვეტის უფლებამოსილებას, როგორც დამსაქმებელს, ასევე დასაქმებულს თანაბრად ანიჭებს ანუ მოწინააღმდეგე მხარეს ასევე შეეძლო საკუთარი შეხედულებისამებრ ყოველგვარი დამატებით და კანონით გაუთვალისწინებელი მიზეზების მითითების გარეშე შეწყვიტა დამსაქმებელთან შრომითი ურთიერთობა. ის გარემოება, რომ კანონის თანახმად შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე ორივე მხარეს თანაბრად აქვს შესაძლებლობა, ისარგებლოს ზემოთ აღნიშნული უფლებამოსილებით, თავისთავად გამორიცხავს მხარეთა არათანასწორუფლებიანობის შესაძლებლობას.

სს „ჩ. ო. კ-ამ“ სასამართლოს წინაშე იშუამდგომლა განსახილველი საქმის დიდი პალატისათვის გადაცემის თაობაზე იმ საფუძვლით, რომ მიღებული განჩინება არ ემყარება ერთგვაროვან პრაქტიკას და თავად შრომითი დავა წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 8 მაისის განჩინებით სს „ჩ. ო. კ-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, შეისწავლა კასატორის შუამდგომლობა საქმის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისათვის გადაცემის თაობაზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ჩ. ო. კ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ შუამდგომლობა არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391¹ მუხლით კანონმდებელი ზუსტად და ამომწურავად განმარტავს შემთხვევებს, როდესაც დასაშვებია საქმის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისათვის განსახილველად გადაცემა, დასახელებული ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, საქმის საკასაციო წესით განმხილველ სასამართლოს შეუძლია მოტივირებული განჩინებით საქმე განსახილველად გადასცეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას, თუ: ა) საქმე თავისი შინაარსით წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას; ბ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს სხვა საკასაციო პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას); გ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს დიდი პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას).

განსახილველი დავის ფაქტობრივი საფუძველი სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებაა, ხოლო სამართლებრივ საფუძველთან მიმართებაში, სს „ჩ. ო. კ-ის“ პრეტენზია მიმართულია გასაჩივრებული განჩინებით განმარტებული შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის კანონიერებისკენ. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოცემული ნორმით შრომითი ურთიერთობების რეგულირების საკითხი არაერთხელ იქნა განხილული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ და ამ საკითხის თაობაზე არსებობს სასამართლო პრაქტიკა, გასაჩივრებულ განჩინებაში ასახული ნორმის განმარტება კი, არც სხვა საკასაციო პალატის მიერ გაკეთებულ განმარტებას და არც დიდი პალატის მიერ ჩამოყალიბებულ რომელიმე სამართლებრივ შეფასებას არ ეწინააღმდეგება, შესაბამისად, სასამართლო მიდის დასკვნამდე, რომ საქმის დიდი პალატისათვის განსახილველად გადაცემის თაობაზე კასატორის შუამდგომლობა უსაფუძვლოა და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების წინაპირობები.

რაც შეეხება სს „ჩ. ო. კ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს, პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, ამ საკითხზე არსებობს საქართვლოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული მყარი ერთგავროვანი პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში (იხ. სუსგ №ას-1206-1057-10, 24 თებერვალი, 2011 წელი).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას სს „ჩ. ო. კ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2013 წლის 1 მაისს N343 ელექტრონული საგადახდო დავალებით გადახდილი 1006,23 ლარის 70% – 704,361 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით, 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ჩ. ო. კ-ის“ შუამდგომლობა საქმის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისათვის გადაცემის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მისი საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. კასატორ სს „ჩ. ო. კ-ას“ (ს/N...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2013 წლის 1 მაისს N... ელექტრონული საგადახდო დავალებით გადახდილი 1006,23 ლარის 70% – 704,361 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ვ. როინიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

პ. სილაგაძე